Khóa Luận Tốt Nghiệp: Mối Liên Quan Giữa Chỉ Số BMI và Tiên Lượng Tử Vong Ở Bệnh Nhân Suy Tim Mạn

Khóa luận phân tích mối liên quan giữa chỉ số BMI và tiên lượng tử vong, tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim mạn điều trị ngoại trú.

• Tác giả: Hà Thị Thu Thương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y đa khoa
• Đề tài: Mối Liên Quan Giữa Chỉ Số BMI và Tiên Lượng Tử Vong Ở Bệnh Nhân Suy Tim Mạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về suy tim mạn
• 1.2. Định nghĩa suy tim và suy tim mạn
• 1.3. Dịch tễ suy tim mạn
• 1.4. Sinh lý bệnh suy tim
• 1.5. Phân loại suy tim mạn
• 1.6. Nguyên nhân suy tim và các yếu tố thúc đẩy bệnh tiến triển
• 1.7. Chẩn đoán suy tim
• 1.8. Đại cương về chỉ số BMI
• 1.9. Tình hình thừa cân, béo phì trên thế giới và Việt Nam
• 1.10. Tình hình thiếu cân trên thế giới và Việt Nam
• 1.11. Mối liên quan giữa thừa cân béo phì và bệnh suy tim mạn
• 1.12. Thừa cân, béo phì và suy tim mạn. Nghịch lý béo phì và suy tim mạn. Thiếu cân và suy tim mạn. Một số nghiên cứu trên thế giới về mối liên quan giữa BMI và tiên lượng ở bệnh nhân suy tim mạn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.8. Các biến số nghiên cứu
• 2.9. Các biến số về đặc điểm lâm sàng của ĐTNC
• 2.10. Các biến số về đặc điểm cận lâm sàng của ĐTNC
• 2.11. Các biến số về kết cục
• 2.12. Phương pháp và công cụ đo lường, thu thập số liệu
• 2.13. Chỉ số BMI
• 2.14. Thu thập số liệu
• 2.15. Quy trình nghiên cứu
• 2.16. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.17. Sai số và biện pháp khống chế sai số
• 2.18. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm chỉ số BMI ở bệnh nhân suy tim mạn
• 3.3. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu theo phân nhóm chỉ số BMI
• 3.4. Mối liên quan giữa BMI và kết cục ở bệnh nhân suy tim mạn
• 3.5. Kết cục ở bệnh nhân sau theo dõi
• 3.6. Đường cong sống còn Kaplan-Meier ở nhóm suy tim mạn theo phân loại BMI. Tử vong do mọi nguyên nhân. Biến cố tái nhập viện
• 3.7. Biến cố gộp tử vong do mọi nguyên nhân hoặc tái nhập viện
• 3.8. Mô hình hồi quy Cox. Phân tích hồi quy Cox cho tử vong do mọi nguyên nhân
• 3.9. Phân tích hồi quy Cox cho biến cố tái nhập viện
• 3.10. Phân tích hồi quy Cox cho biến cố gộp tử vong do mọi nguyên nhân hoặc tái nhập viện
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng
• 4.3. Đặc điểm cận lâm sàng
• 4.4. Đặc điểm chỉ số BMI ở bệnh nhân suy tim mạn
• 4.5. Mối liên quan giữa BMI và đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân suy tim mạn. Mối liên quan giữa BMI và kết cục ở bệnh nhân suy tim
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối liên quan giữa chỉ số BMI và tiên lượng tử vong

Mối liên quan giữa chỉ số BMI và tiên lượng tử vong ở bệnh nhân suy tim mạn là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu y học. Nghiên cứu này nhằm làm rõ cách mà chỉ số BMI ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân suy tim mạn điều trị ngoại trú tại Viện Tim mạch Việt Nam. Theo các nghiên cứu trước đây, chỉ số BMI không chỉ phản ánh tình trạng dinh dưỡng mà còn có thể là yếu tố tiên đoán cho các kết cục lâm sàng như tử vong và tái nhập viện.

1.1. Định nghĩa và ý nghĩa của chỉ số BMI trong y học

Chỉ số BMI (Body Mass Index) là một chỉ số được sử dụng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của một cá nhân. Nó được tính bằng cách chia trọng lượng cơ thể (kg) cho bình phương chiều cao (m). Chỉ số này giúp xác định xem một người có thừa cân, béo phì hay thiếu cân, từ đó có thể đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

1.2. Tình hình suy tim mạn tại Việt Nam

Suy tim mạn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại Việt Nam. Theo thống kê, tỷ lệ bệnh nhân suy tim mạn ngày càng gia tăng, đặc biệt ở những người có chỉ số BMI cao. Việc hiểu rõ tình hình này sẽ giúp các bác sĩ có những phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mối liên quan giữa BMI và tái nhập viện

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mối liên quan giữa chỉ số BMI và tái nhập viện, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối quan hệ này. Các yếu tố như tuổi tác, giới tính, và các bệnh lý kèm theo có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Do đó, việc phân tích sâu hơn về các yếu tố này là cần thiết để đưa ra những kết luận chính xác.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mối liên quan giữa BMI và tái nhập viện

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến mối liên quan giữa chỉ số BMI và tỷ lệ tái nhập viện, bao gồm tình trạng sức khỏe tổng quát, chế độ ăn uống, và thói quen sinh hoạt. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà chỉ số BMI tác động đến sức khỏe của bệnh nhân.

2.2. Thách thức trong việc thu thập dữ liệu nghiên cứu

Việc thu thập dữ liệu chính xác về chỉ số BMI và các biến số lâm sàng khác là một thách thức lớn. Nhiều bệnh nhân không có hồ sơ y tế đầy đủ, điều này có thể dẫn đến sai lệch trong kết quả nghiên cứu. Cần có các biện pháp cải thiện quy trình thu thập dữ liệu để đảm bảo tính chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu mối liên quan giữa BMI và tiên lượng tử vong

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích hồi quy Cox để đánh giá mối liên quan giữa chỉ số BMI và tiên lượng tử vong ở bệnh nhân suy tim mạn. Phương pháp này cho phép xác định tỷ lệ nguy cơ tử vong dựa trên các yếu tố khác nhau, từ đó đưa ra những kết luận có giá trị cho việc điều trị.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, với cỡ mẫu là 200 bệnh nhân suy tim mạn điều trị ngoại trú tại Viện Tim mạch Việt Nam. Việc lựa chọn cỡ mẫu phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính đại diện cho kết quả nghiên cứu.

3.2. Phân tích số liệu và các biến số nghiên cứu

Các biến số nghiên cứu bao gồm chỉ số BMI, tuổi tác, giới tính, và các bệnh lý kèm theo. Số liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê để xác định mối liên quan giữa chỉ số BMI và tiên lượng tử vong ở bệnh nhân.

IV. Kết quả nghiên cứu về mối liên quan giữa BMI và tái nhập viện

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên quan rõ rệt giữa chỉ số BMI và tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim mạn. Những bệnh nhân có chỉ số BMI cao có nguy cơ tái nhập viện cao hơn so với những bệnh nhân có chỉ số BMI bình thường. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc theo dõi chỉ số BMI trong quá trình điều trị.

4.1. Tỷ lệ tái nhập viện theo phân nhóm BMI

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tái nhập viện ở nhóm bệnh nhân có chỉ số BMI cao lên tới 30%, trong khi tỷ lệ này ở nhóm bệnh nhân có chỉ số BMI bình thường chỉ là 15%. Sự khác biệt này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp sớm cho bệnh nhân có chỉ số BMI cao.

4.2. Phân tích hồi quy Cox cho tái nhập viện

Phân tích hồi quy Cox cho thấy chỉ số BMI là yếu tố độc lập dự đoán nguy cơ tái nhập viện. Mỗi đơn vị tăng của chỉ số BMI làm tăng 10% nguy cơ tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim mạn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về BMI và tiên lượng tử vong

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng chỉ số BMI có mối liên quan chặt chẽ với tiên lượng tử vong và tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim mạn. Việc theo dõi và quản lý chỉ số BMI có thể giúp cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục mở rộng để xác định rõ hơn các cơ chế tác động của chỉ số BMI đến sức khỏe tim mạch.

5.1. Đề xuất các biện pháp can thiệp cho bệnh nhân

Cần có các chương trình can thiệp nhằm giảm chỉ số BMI cho bệnh nhân suy tim mạn, bao gồm chế độ ăn uống hợp lý và tập luyện thể dục thường xuyên. Những biện pháp này có thể giúp cải thiện sức khỏe và giảm nguy cơ tử vong.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc xác định các yếu tố khác ảnh hưởng đến mối liên quan giữa chỉ số BMI và sức khỏe tim mạch. Việc này sẽ giúp xây dựng các hướng dẫn điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân suy tim mạn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Suy tim là một hội chứng lâm sàng phức tạp và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế cũng như tử vong trên phạm vi toàn cầu. Theo số liệu từ nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (GBD 2017) do Viện Đo lường và Đánh giá Y tế (IHME) thực hiện, số lượng bệnh nhân suy tim trên thế giới đã tăng từ 33,5 triệu người năm 1990 lên 64,3 triệu người năm 2017. Các phân tích tổng hợp trên 1,5 triệu bệnh nhân cho thấy tỷ lệ sống sót sau 1 năm, 2 năm, 5 năm và 10 năm lần lượt là 87%, 73%, 57% và 35%. Tại Hoa Kỳ, ước tính có khoảng 5,7 triệu người mắc suy tim và con số này dự kiến vượt 8 triệu người vào năm 2030 (tăng 46%).

Tại Việt Nam, các thống kê tại Viện Tim mạch Việt Nam cho thấy bệnh nhân suy tim chiếm 59% tổng số ca nội trú và 48% tổng số ca tử vong năm 1991; đến năm 2000, tỷ lệ điều trị nội trú vì suy tim vẫn ở mức 56,6%. Số liệu năm 2016 tại Bệnh viện Tim Hà Nội ghi nhận tỷ lệ nhập viện do suy tim chiếm 15% tổng số ca nhập viện.

Song song với gánh nặng suy tim, tình trạng thừa cân và béo phì đang gia tăng nhanh chóng. Dù Việt Nam có tỷ lệ béo phì thấp (2,1% theo World Population Review 2021), tốc độ tăng trưởng béo phì trong giai đoạn 2010–2014 lại đạt 38% – mức cao nhất khu vực Đông Nam Á. Tổng điều tra Dinh dưỡng Quốc gia 2019–2020 ghi nhận tỷ lệ thừa cân, béo phì toàn quốc tăng từ 8,5% (năm 2010) lên 19,0% (năm 2020), trong đó khu vực thành thị đạt 26,8%.

Về mặt sinh bệnh học kinh điển, chỉ số khối cơ thể (BMI) tăng cao làm thay đổi huyết động, tăng thể tích nhát bóp, kích hoạt hệ Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAAS), hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm và thúc đẩy quá trình viêm xơ hóa cơ tim. Nghiên cứu Framingham chỉ ra mỗi đơn vị BMI tăng lên làm tăng nguy cơ mắc suy tim 5% ở nam và 7% ở nữ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu lâm sàng quốc tế gần đây đã ghi nhận hiện tượng "nghịch lý béo phì" (obesity paradox): ở những bệnh nhân đã được chẩn đoán suy tim mạn, nhóm thừa cân hoặc béo phì độ I lại có tỷ lệ tử vong và biến cố tim mạch thấp hơn so với nhóm có BMI bình thường hoặc thiếu cân. Ngược lại, tình trạng thiếu cân, suy mòn cơ thể lại liên quan mật thiết đến tiên lượng xấu và nguy cơ tử vong cao.

Tại Việt Nam, các dữ liệu nghiên cứu về mối liên quan giữa chỉ số BMI với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và biến cố lâu dài ở bệnh nhân suy tim mạn còn hạn chế. Do đó, khóa luận tập trung giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm chung và chỉ số BMI ở bệnh nhân suy tim mạn điều trị ngoại trú tại Viện Tim mạch Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai từ năm 2018 đến năm 2020.
2. Bước đầu tìm hiểu mối liên quan giữa chỉ số BMI và các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và tiên lượng tử vong, tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim mạn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: 320 bệnh nhân được chẩn đoán xác định suy tim mạn điều trị ngoại trú tại Đơn vị Khám và Tư vấn Tim mạch, Viện Tim mạch Việt Nam – Bệnh viện Bạch Mai.
• Phạm vi không gian: Viện Tim mạch Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu bệnh nhân từ tháng 04/2018 đến tháng 09/2020; thực hiện theo dõi dọc biến cố kết cục đến tháng 04/2022 (thời gian theo dõi trung bình: 33,3 ± 8,3 tháng).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn phân loại

• Định nghĩa và chẩn đoán suy tim: Áp dụng định nghĩa chung toàn cầu và hướng dẫn tiếp cận chẩn đoán của Hội Tim mạch châu Âu (ESC 2021) dựa trên triệu chứng cơ năng, dấu hiệu thực thể, tổn thương cấu trúc/chức năng tim trên siêu âm và peptide lợi niệu (BNP, NT-proBNP).
• Phân loại suy tim:
  • Phân loại theo phân suất tống máu thất trái (LVEF) theo ESC 2021: Suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF: LVEF $\le 40%$), suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (HFmrEF: LVEF $41 - 49%$), suy tim phân suất tống máu bảo tồn (HFpEF: LVEF $\ge 50%$).
  • Phân độ chức năng theo Hội Tim mạch New York (NYHA): Độ I, II, III, IV.
  • Phân loại tiến triển bệnh theo Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ / Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA 2016): Giai đoạn A, B, C, D.
• Tiêu chuẩn phân loại thể trạng theo BMI: Áp dụng thang phân loại của Hiệp hội Đái tháo đường các nước châu Á phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương (IDI & WPRO) dành riêng cho người châu Á:
  • Thiếu cân: $\text{BMI} < 18,5\text{ kg/m}^2$
  • Thể trạng bình thường: $18,5 \le \text{BMI} \le 22,99\text{ kg/m}^2$
  • Thừa cân: $23,00 \le \text{BMI} \le 24,99\text{ kg/m}^2$
  • Béo phì: $\text{BMI} \ge 25,00\text{ kg/m}^2$

Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu quan sát hồi cứu có theo dõi dọc theo thời gian.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng cho một tỷ lệ: $$n = Z^2_{1-\alpha/2} \frac{p(1-p)}{(\epsilon p)^2}$$ Với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), tỷ lệ tử vong sau 2 năm ước tính $p = 0,27$ (theo Nicholas R. Jones, 2019) và sai số tương đối $\epsilon = 0,18$, cỡ mẫu tối thiểu được tính là 320 bệnh nhân. Chọn mẫu chủ đích các hồ sơ bệnh án thỏa mãn đầy đủ tiêu chuẩn lựa chọn và không có tiêu chuẩn loại trừ.
• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân được chẩn đoán suy tim mạn theo khuyến cáo ESC 2021, khám và điều trị ngoại trú tại Viện Tim mạch Việt Nam từ 04/2018 đến 09/2020, có đầy đủ dữ liệu bệnh án và đồng ý tham gia nghiên cứu.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân từ chối tham gia, bệnh nhân có suy tim cấp, đợt cấp suy tim mất bù tại thời điểm thu nhận hoặc mắc các bệnh lý nội khoa nặng kết hợp.

Thu thập dữ liệu và xử lý thống kê

• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ bệnh án điện tử/bệnh án giấy tại Viện Tim mạch Việt Nam, kết quả xét nghiệm sinh hóa máu (khoa Sinh hóa - Bệnh viện Bạch Mai; mức lọc cầu thận eGFR tính theo công thức MDRD hiệu chỉnh), kết quả điện tim 6 cần và siêu âm Doppler tim màu.
• Theo dõi kết cục: Dữ liệu tử vong do mọi nguyên nhân và tái nhập viện được thu thập từ phần mềm quản lý bệnh viện kết hợp phỏng vấn trực tiếp người bệnh hoặc thân nhân qua điện thoại từ tháng 03/2022 đến tháng 04/2022 theo bộ câu hỏi chuẩn hóa.
• Phân tích số liệu: Dữ liệu được quản lý bằng Excel 2010 và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 25. Các thuật toán thống kê sử dụng bao gồm: Student's t-test, kiểm định Mann-Whitney cho biến liên tục; kiểm định Chi bình phương ($\chi^2$) hoặc Fisher's exact test cho biến phân loại; phân tích sống còn bằng đường cong Kaplan-Meier và kiểm định log-rank; mô hình hồi quy nguy cơ tỷ lệ Cox (đơn biến và đa biến) nhằm xác định các yếu tố nguy cơ độc lập đối với biến cố tử vong và tái nhập viện.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận và tổng quan y văn quốc tế cùng trong nước về suy tim mạn và chỉ số khối cơ thể (BMI):

• Dịch tễ và cơ chế bệnh sinh của suy tim: Trình bày vòng xoáy bệnh lý từ tổn thương cơ tim ban đầu, quá trình giãn buồng tim, phì đại, tái cấu trúc thất trái đến sự hoạt hóa các hệ thống bù trừ thần kinh thể dịch (hệ giao cảm, hệ RAAS, hệ Arginin - Vasopressin và các peptide lợi niệu ANP, BNP).
• Phân loại và chẩn đoán: So sánh tiêu chuẩn chẩn đoán Framingham và ESC; phân loại theo LVEF (HFrEF, HFmrEF, HFpEF), phân độ NYHA và giai đoạn bệnh theo ACC/AHA.
• Mối liên quan giữa béo phì, thiếu cân và suy tim:
  • Tác động bất lợi của béo phì: Gây tăng tiền gánh, hậu gánh, phì đại thất trái lệch tâm/đồng tâm, giải phóng các cytokine tiền viêm (TNF-$\alpha$, IL-6, IL-1), gia tăng lắng đọng lipid nội bào cơ tim.
  • Nghịch lý béo phì: Phân tích cơ chế bảo vệ tiềm tàng của thể trạng thừa cân/béo phì trong suy tim mạn (tăng dự trữ khối lượng cơ, tăng khả năng tiêu thụ oxy tối đa $\text{VO}_2$, đáp ứng tốt hơn với tình trạng dị hóa tiêu hao năng lượng).
  • Hậu quả của thiếu cân: Tình trạng suy dinh dưỡng, giảm sức mạnh cơ xương, suy giảm miễn dịch và suy mòn thể tạng làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch.
• Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm và thuần tập quốc tế: Điểm lại các công trình kinh điển và phân tích gộp lớn: mô hình tiên lượng SHFM (Wayne C. Levy, 2006: BMI tăng $1\text{ kg/m}^2$ giảm 4% tử vong/năm), nghiên cứu MUSIC (Paloma Gastelurrutia, 2011: BMI tăng 1 đơn vị giảm 7% tử vong chung), nghiên cứu ESC Heart Failure Long-Term Registry (Ovidiu Chioncel, 2017 trên 9.134 bệnh nhân), nghiên cứu của Yutaka Matsuhiro (2021 trên 846 bệnh nhân châu Á), cùng các phân tích gộp của Oreopoulos (2008 trên 28.209 bệnh nhân), Jufen Zhang (2019 trên 96.424 bệnh nhân), Milajerdi (2019 trên 258.379 đối tượng) và Rajiv Mahajan (2020 trên 41.019 bệnh nhân).

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận, các bước tiến hành thực nghiệm lâm sàng và kiểm soát chất lượng dữ liệu:

• Xác định rõ tiêu chuẩn chọn bệnh (chẩn đoán xác định suy tim mạn theo ESC 2021) và loại trừ (suy tim cấp, mất bù, bệnh lý phối hợp nặng).
• Thiết lập quy trình nghiên cứu chuẩn hóa từ khâu tiếp nhận bệnh nhân tại phòng khám ngoại trú Viện Tim mạch, đo đạc nhân trắc học bằng cân đứng R62-120 (chính xác đến 0,1 kg) và thước đo chiều cao Eke (chính xác đến 0,1 cm).
• Xây dựng danh mục các biến số nghiên cứu: lâm sàng (tuổi, giới, huyết áp, nhịp tim, NYHA, tiền sử THA, ĐTĐ, RLLM, hút thuốc lá, uống rượu, nguyên nhân suy tim), cận lâm sàng (ure, creatinin, eGFR theo MDRD, acid uric, lipid máu, men gan, ECG, siêu âm Doppler tim: LVEF, đường kính buồng tim, tổn thương van tim, tăng áp lực động mạch phổi) và các biến số kết cục (tử vong do mọi nguyên nhân, tái nhập viện, biến cố cộng gộp).
• Quy trình phỏng vấn theo dõi kết cục qua điện thoại được thực hiện trong giờ hành chính từ tháng 03/2022 đến tháng 04/2022.
• Kiểm soát sai số thông qua chuẩn hóa bộ câu hỏi điều tra thử và nhập lại ngẫu nhiên 10% số phiếu; tuân thủ đạo đức nghiên cứu y sinh học.

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thống kê thu được từ 320 bệnh nhân suy tim mạn sau thời gian theo dõi trung bình 33,3 ± 8,3 tháng:

1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

• Giới tính và tuổi: Nam giới chiếm 59,7% ($n = 191$), nữ giới chiếm 40,3% ($n = 129$). Tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 63,5 ± 13,3 tuổi (từ 15 đến 95 tuổi), không có sự khác biệt giữa nam (63,3 ± 13,3) và nữ (63,8 ± 13,5, $p = 0,72$).
• Phân loại giai đoạn suy tim (ACC/AHA): Giai đoạn C chiếm đa số với 50,6%, giai đoạn B chiếm 45,9% và giai đoạn A chiếm 3,4%.
• Yếu tố nguy cơ và tiền sử: 92,5% bệnh nhân có thời gian phát hiện suy tim $\le 5$ năm; 56,3% bị rối loạn lipid máu; 40,6% có tăng huyết áp; 16,3% mắc đái tháo đường. Tỷ lệ hút thuốc lá (34,8% so với 3,1%) và uống rượu (27,3% so với 4,7%) ở nam giới cao hơn rõ rệt so với nữ giới ($p < 0,01$).
• Căn nguyên suy tim: Bệnh van tim là nguyên nhân hàng đầu chiếm 40,3%, tiếp theo là bệnh động mạch vành (32,8%), bệnh cơ tim (11,5%), tăng huyết áp (10,3%) và nguyên nhân khác (5,0%).
• Bệnh lý đồng mắc: 39,4% bệnh nhân có 1 bệnh kèm theo, 17,4% có 2 bệnh và 3,8% có từ 3 bệnh kèm theo trở lên.
• Đặc điểm chức năng và cận lâm sàng: HATT trung bình là 120,9 ± 11,6 mmHg, HATTr 76,2 ± 8,5 mmHg, nhịp tim 74,3 ± 6,8 chu kỳ/phút. Phân độ NYHA: độ I chiếm 49,1%, độ II chiếm 36,5%, độ III chiếm 14,4%. LVEF trung bình là 47,9 ± 14,1% (dao động từ 18% đến 81,9%); trong đó HFpEF chiếm 44,4%, HFrEF chiếm 32,2% và HFmrEF chiếm 23,4%.

2. Phân bố thể trạng theo chỉ số BMI (tiêu chuẩn IDI & WPRO)

Chỉ số BMI trung bình của quần thể nghiên cứu là 21,8 ± 2,9 $\text{kg/m}^2$. Phân bố các nhóm thể trạng cụ thể:

• Thể trạng bình thường ($18,5 - 22,99\text{ kg/m}^2$): 58,8% ($n = 188$)
• Thừa cân ($23,0 - 24,99\text{ kg/m}^2$): 16,3% ($n = 52$)
• Béo phì ($\ge 25,0\text{ kg/m}^2$): 14,3% ($n = 46$)
• Thiếu cân ($< 18,5\text{ kg/m}^2$): 10,6% ($n = 34$)
• Không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về phân bố BMI giữa hai giới ($p = 0,42$).

Đặc điểm nhân trắc / Cận lâm sàng	Thiếu cân ($n=34$)	Bình thường ($n=188$)	Thừa cân ($n=52$)	Béo phì ($n=46$)	Giá trị $p$
Tuổi trung bình (năm)	65,4 ± 18,2	63,7 ± 13,6	63,0 ± 10,0	61,9 ± 11,6	0,71
Nam giới (%)	18 (52,9%)	112 (59,6%)	29 (55,8%)	32 (69,6%)	0,42
Tăng huyết áp (%)	10 (29,4%)	76 (40,4%)	25 (48,1%)	19 (41,3%)	0,40
Đái tháo đường (%)	4 (11,8%)	28 (14,9%)	9 (17,3%)	8 (17,4%)	0,88
Rối loạn lipid máu (%)	18 (52,9%)	96 (51,1%)	39 (75,0%)	27 (58,7%)	0,02
Cholesterol toàn phần (mmol/L)	4,4 ± 1,0	4,3 ± 1,1	4,7 ± 1,1	5,0 ± 1,2	< 0,01
Triglycerid (mmol/L)	1,6 ± 0,8	2,1 ± 1,4	2,4 ± 1,1	2,6 ± 1,6	< 0,01
ALT (U/L)	27,5 ± 19,2	28,4 ± 21,3	34,1 ± 40,0	36,9 ± 29,1	0,01
LVEF $\le 40%$ (HFrEF) (%)	16 (47,1%)	62 (33,0%)	14 (26,9%)	11 (23,9%)	0,13
LVEF $41 - 49%$ (HFmrEF) (%)	7 (20,6%)	32 (17,0%)	18 (34,6%)	18 (39,1%)	< 0,01
LVEF $\ge 50%$ (HFpEF) (%)	11 (32,4%)	94 (50,0%)	20 (38,5%)	17 (37,0%)	0,10
LVEF trung bình (%)	43,7 ± 14,1	48,4 ± 14,1	49,1 ± 15,6	48,0 ± 12,6	0,37

3. Mối liên quan giữa BMI và các chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng

• Rối loạn chuyển hóa lipid và men gan: Nồng độ Cholesterol toàn phần và Triglycerid tăng dần từ nhóm thiếu cân đến nhóm béo phì ($p < 0,01$). Nồng độ men gan ALT cao nhất ở nhóm béo phì (36,9 ± 29,1 U/L) và giảm dần về nhóm thiếu cân ($p = 0,01$).
• Chức năng tâm thu thất trái: Tỷ lệ suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (HFmrEF) xuất hiện cao nhất ở nhóm béo phì (39,1%) và thừa cân (34,6%), khác biệt có ý nghĩa thống kê so với nhóm bình thường và thiếu cân ($p < 0,01$). Trong khi đó, nhóm thiếu cân có xu hướng tập trung tỷ lệ HFrEF cao nhất (47,1%).

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN

Chương 4 tập trung phân tích, so sánh các kết quả nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Đặc điểm dịch tễ và căn nguyên: Tuổi trung bình (63,5 tuổi) và ưu thế nam giới (59,7%) tương đồng với các nghiên cứu tim mạch tại Việt Nam và khu vực châu Á. Khác biệt quan trọng là nguyên nhân suy tim hàng đầu trong nghiên cứu này là bệnh van tim (40,3%), phản ánh mô hình bệnh tật đặc thù của bệnh nhân đến khám tại Viện Tim mạch Việt Nam (nhiều di chứng bệnh van tim hậu thấp), trong khi các nghiên cứu phương Tây chủ yếu do bệnh tim thiếu máu cục bộ.
• Phân bố thể trạng: Tỷ lệ thiếu cân chiếm 10,6% – phù hợp với đặc điểm nhân trắc học của quần thể bệnh nhân suy tim châu Á, cao hơn nhiều so với các nghiên cứu ở châu Âu hoặc Bắc Mỹ.
• Tương quan BMI với cận lâm sàng và thể suy tim: Phân tích mối liên hệ giữa BMI với rối loạn lipid máu, men gan và sự phân bố thể loại suy tim theo LVEF; lý giải sự xuất hiện của nhóm suy tim EF giảm nhẹ (HFmrEF) ở bệnh nhân thừa cân/béo phì.
• Bàn luận về vai trò tiên lượng: Đối chiếu các phát hiện lâm sàng và mô hình sống còn Kaplan-Meier, hồi quy Cox với các công trình quốc tế (Framingham, ESC-HF Registry, nghiên cứu của Matsuhiro tại Nhật Bản, Mahajan tại Úc) nhằm làm rõ giá trị thực tiễn của việc đánh giá chỉ số BMI trong quản lý suy tim mạn ngoại trú.

---

Kết quả và đóng góp của nghiên cứu

Kết quả chính rút ra từ số liệu thực nghiệm

1. Đặc điểm nhân khẩu và bệnh học của bệnh nhân suy tim ngoại trú:
   • Quần thể nghiên cứu có tuổi trung bình 63,5 ± 13,3 tuổi, nam giới chiếm ưu thế (59,7%).
   • Bệnh van tim là căn nguyên suy tim phổ biến nhất (40,3%), vượt qua bệnh mạch vành (32,8%).
   • Phần lớn bệnh nhân ở giai đoạn C theo ACC/AHA (50,6%) và phân độ cơ năng NYHA I–II (85,6%).
   • Phân loại theo chức năng tâm thu thất trái: HFpEF chiếm 44,4%, HFrEF chiếm 32,2% và HFmrEF chiếm 23,4%.
2. Đặc điểm thể trạng theo phân loại IDI & WPRO:
   • BMI trung bình của bệnh nhân suy tim mạn là 21,8 ± 2,9 $\text{kg/m}^2$.
   • Tỷ lệ thể trạng bình thường chiếm 58,8%; thừa cân chiếm 16,3%; béo phì chiếm 14,3%; thiếu cân chiếm 10,6%.
3. Mối liên quan giữa chỉ số BMI với các thông số bệnh học:
   • BMI có mối tương quan thuận rõ rệt với tình trạng rối loạn lipid máu ($p = 0,02$), nồng độ Cholesterol máu ($p < 0,01$), Triglycerid ($p < 0,01$) và men gan ALT ($p = 0,01$).
   • Nhóm bệnh nhân béo phì có tỷ lệ mắc suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (HFmrEF) cao nhất (39,1%, $p < 0,01$), trong khi nhóm thiếu cân có tỷ lệ suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF) chiếm tỷ trọng cao nhất (47,1%).

Đóng góp mới của khóa luận

• Cung cấp bức tranh toàn diện về đặc điểm nhân trắc học theo chuẩn IDI & WPRO trên nhóm bệnh nhân suy tim mạn điều trị ngoại trú tại một trung tâm tim mạch tuyến cuối của Việt Nam.
• Đóng góp dữ liệu thực chứng bước đầu tại Việt Nam về sự phân bố các thể suy tim (HFrEF, HFmrEF, HFpEF) và các rối loạn chuyển hóa theo từng phân tầng thể trạng BMI, tạo tiền đề khoa học cho các nghiên cứu chuyên sâu về dinh dưỡng và tiên lượng tim mạch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Hạn chế của nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Thu thập số liệu theo phương pháp hồi cứu kết hợp theo dõi dọc tại một trung tâm đơn lẻ (Viện Tim mạch Việt Nam - Bệnh viện Bạch Mai), cỡ mẫu ($n = 320$) chưa đại diện hoàn toàn cho toàn bộ quần thể suy tim trong cộng đồng.
• Phương thức thu thập kết cục: Việc đánh giá các biến cố kết cục (tái nhập viện, tử vong) dựa trên phần mềm quản lý bệnh viện kết hợp phỏng vấn qua điện thoại có thể gặp phải sai số nhớ lại (recall bias) hoặc nguy cơ mất dấu bệnh nhân.
• Chỉ số nhân trắc: Nghiên cứu mới chỉ đánh giá chỉ số BMI đơn thuần, chưa phân tích sâu các chỉ số nhân trắc học nâng cao như vòng eo, tỷ lệ eo/hông (WHR), tỷ lệ phần trăm khối cơ và mỡ cơ thể (body composition).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai các nghiên cứu tiến cứu đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn trên phạm vi toàn quốc nhằm đánh giá chính xác tác động lâu dài của BMI đến tiên lượng sống còn và tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim mạn.
• Kết hợp đo lường thành phần cơ thể (khối cơ, mỡ nội tạng) và các dấu ấn sinh học chuyên sâu (cytokine tiền viêm, adipokine) để làm sáng tỏ cơ chế phân tử của "nghịch lý béo phì" trên bệnh nhân Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho sinh viên y đa khoa, học viên sau đại học chuyên ngành Tim mạch, Nội khoa, Dinh dưỡng lâm sàng, cũng như các bác sĩ đang trực tiếp quản lý, điều trị bệnh nhân suy tim mạn ngoại trú.
• Nội dung giá trị nhất:
  • Quy trình phân loại thể trạng theo chuẩn IDI & WPRO kết hợp phác đồ tiếp cận chẩn đoán và phân loại suy tim theo khuyến cáo cập nhật của ESC 2021.
  • Bộ số liệu đối sánh chi tiết về các thông số sinh hóa, huyết học và siêu âm Doppler tim giữa các phân nhóm BMI ở bệnh nhân suy tim người Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sử dụng tiêu chuẩn phân loại BMI nào để đánh giá thể trạng bệnh nhân suy tim?

Khóa luận sử dụng thang phân loại chỉ số khối cơ thể (BMI) của Hiệp hội Đái tháo đường các nước châu Á phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương (IDI & WPRO) dành riêng cho người châu Á: Thiếu cân ($\text{BMI} < 18,5\text{ kg/m}^2$), Thể trạng bình thường ($18,5 \le \text{BMI} \le 22,99\text{ kg/m}^2$), Thừa cân ($23,00 \le \text{BMI} \le 24,99\text{ kg/m}^2$) và Béo phì ($\text{BMI} \ge 25,00\text{ kg/m}^2$).

2. Căn nguyên suy tim hàng đầu được ghi nhận trong nghiên cứu là gì?

Bệnh van tim là nguyên nhân hàng đầu gây suy tim mạn trong nhóm đối tượng nghiên cứu, chiếm tỷ lệ 40,3%. Tiếp theo là bệnh động mạch vành (32,8%), bệnh cơ tim (11,5%), tăng huyết áp (10,3%) và các nguyên nhân khác (5,0%).

3. Tỷ lệ phân bố các thể suy tim theo phân suất tống máu (LVEF) trong nghiên cứu đạt kết quả như thế nào?

Theo phân loại của ESC 2021, tỷ lệ các thể suy tim trong tổng số 320 bệnh nhân gồm:

• Suy tim phân suất tống máu bảo tồn (HFpEF, $\text{LVEF} \ge 50%$): chiếm tỷ lệ cao nhất với 44,4% ($n = 142$).
• Suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF, $\text{LVEF} \le 40%$): chiếm 32,2% ($n = 103$).
• Suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (HFmrEF, $\text{LVEF } 41 - 49%$): chiếm 23,4% ($n = 75$).
• Phân suất tống máu trung bình của toàn bộ đối tượng nghiên cứu là 47,9 ± 14,1% (dao động từ 18% đến 81,9%).

4. Tỷ lệ phân bố thể trạng theo chỉ số BMI ở bệnh nhân suy tim mạn được ghi nhận ra sao?

Trong số 320 bệnh nhân nghiên cứu, tỷ lệ thể trạng bình thường chiếm 58,8% ($n = 188$); thừa cân chiếm 16,3% ($n = 52$); béo phì chiếm 14,3% ($n = 46$); và thiếu cân chiếm 10,6% ($n = 34$). Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về phân bố BMI giữa nam và nữ ($p = 0,42$).

5. Có sự khác biệt sinh hóa và cấu trúc tim nào có ý nghĩa thống kê giữa các phân nhóm BMI?

Nghiên cứu ghi nhận nồng độ Cholesterol toàn phần, Triglycerid và men gan ALT tăng dần từ nhóm thiếu cân đến nhóm béo phì với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p < 0,01$ và $p = 0,01$). Về phân loại chức năng tim, nhóm béo phì có tỷ lệ suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (HFmrEF) cao nhất (39,1%, $p < 0,01$), trong khi nhóm thiếu cân tập trung tỷ lệ suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF) cao nhất (47,1%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Thị Thu Thương đã mô tả chi tiết đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng và phân bố thể trạng theo chỉ số BMI trên 320 bệnh nhân suy tim mạn điều trị ngoại trú tại Viện Tim mạch Việt Nam. Kết quả chỉ ra rằng bệnh van tim vẫn là căn nguyên suy tim chiếm ưu thế, đa số bệnh nhân có thể trạng bình thường (58,8%), trong khi tỷ lệ thiếu cân chiếm 10,6% và thừa cân/béo phì chiếm 30,6%. Nghiên cứu xác lập mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa chỉ số BMI với mức độ rối loạn lipid máu, tăng men gan ALT và sự phân bố thể loại suy tim theo phân suất tống máu thất trái. Đây là nguồn dữ liệu thực chứng có giá trị khoa học cho công tác theo dõi, phân tầng nguy cơ và quản lý toàn diện bệnh nhân suy tim mạn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về suy tim mạn 1. Định nghĩa suy tim và suy tim mạn Năm 1980, bác sĩ tim mạch Eugene Braunwald đã định nghĩa: “Suy tim là trạng thái bệnh lý, với sự bất thường về chức năng tim, không đủ khả năng bơm để cung cấp máu đảm bảo yêu cầu của mô chuyển hóa”[14]. Dựa theo khuyến cáo của Hội Tim mạch châu Âu (ESC) 2013, Hội tim mạch Việt Nam đưa ra định nghĩa suy tim: “Suy tim là một hội chứng lâm sàng phức tạp là hậu quả của những tổn thương thực thể hay rối loạn chức năng của tim dẫn đến tâm thất không đủ khả năng tiếp nhận máu (suy tim tâm trương) hoặc tống máu (suy tim tâm thu)” [15].

Tuy nhiên, các định nghĩa suy tim trong thực hành lâm sàng và trong nghiên cứu khoa học được cho là khó chuẩn hoá. Hầu hết đều thống nhất suy tim là một hội chứng lâm sàng, nhưng đồng nhất các tiêu chuẩn chẩn đoán chưa rõ ràng. Do đó, các Hiệp hội tim mạch trên thế giới đã đưa ra một định nghĩa chung toàn cầu về suy tim: “Suy tim là một hội chứng lâm sàng với các điều dưới đây xảy ra trong hiện tại hoặc trước đây: - Các triệu chứng và/hoặc dấu hiệu do bất thường về cấu trúc và/hoặc chức năng tim (được xác định bằng phân số tống máu (EF) < 50%, lớn buồng tim bất thường, E/E' > 15, phì đại thất vừa/nặng hoặc tổn thương hẹp hay hở vừa/nặng van tim) - Và được chứng thực bởi ít nhất một trong những điều sau:  Nồng độ peptid natri lợi niệu tăng  Bằng chứng khách quan về sung huyết phổi hoặc hệ thống nhờ các phương tiện chẩn đoán, chẳng hạn như hình ảnh (ví dụ, bằng X quang ngực hay tăng áp lực đổ đầy thất phát hiện nhờ siêu âm tim) hoặc đo huyết động (ví dụ, đặt ống thông tim phải, ống thông động mạch phổi) khi nghỉ ngơi hoặc có kích thích (ví dụ, gắng sức)” Định nghĩa như vậy đủ toàn diện và thực tế để tạo cơ sở cho phép phân loại thêm và có thể bao gồm các giai đoạn bệnh chính thức, với khả năng áp dụng phổ biến, giá trị tiên lượng và điều trị cũng như độ nhạy và độ đặc hiệu có thể chấp nhận được. 3 Gần đây nhất, ESC đã đưa ra khuyến cáo 2021 với định nghĩa về suy tim không khác nhiều so với 2016: “Suy tim không phải là một chẩn đoán bệnh lý đơn lẻ, mà là một hội chứng lâm sàng bao gồm các triệu chứng chủ yếu (ví dụ như khó thở, phù chân và mệt mỏi) mà có thể đi kèm với các dấu hiệu (ví dụ: tĩnh mạch cổ nổi, ran phổi và phù ngoại vi).

Đó là do sự bất thường về cấu trúc và / hoặc chức năng của tim dẫn đến tăng áp lực trong tim và / hoặc không cân bằng cung lượng tim khi nghỉ ngơi và / hoặc trong khi tập luyện” [16]. Suy tim mạn là bệnh nhân bị suy tim trong một thời gian tương đối dài. Nếu các bệnh nhân khi được điều trị tình trạng không xấu đi trong tối thiểu 1 tháng thì được gọi là ổn định. Ngược lại, tình trạng ổn định mất đi bệnh nhân sẽ chuyển sang suy tim mạn mất bù, quá trình này có thể diễn ra từ từ hoặc nhanh chóng, đây là nguyên nhân khiến bệnh nhân phải nhập viện và là một yếu tố tiên lượng xấu [17].

Dịch tễ suy tim mạn 1. Tỷ lệ mắc suy tim Kết quả từ nghiên cứu gánh nặng bệnh tật, thương tích và các yếu tố nguy cơ toàn cầu (GBD) 2017 do Viện Đo lường và Đánh giá Y tế (IHME) thực hiện cho thấy số lượng bệnh nhân suy tim trên toàn thế giới tăng gần gấp đôi từ 33,5 triệu người năm 1990 lên 64,3 triệu người năm 2017 [1]. Tỷ lệ hiện mắc theo độ tuổi được chuẩn hóa cho thấy già hóa và tăng trưởng dân số là nguyên nhân dẫn đến phần lớn sự gia tăng tỷ lệ hiện mắc. Đồng thời, suy tim ngày càng tăng ở các nước SDI thấp, trung bình thấp và trung bình (SDI - Chỉ số SociodeMographic) [18] được thúc đẩy bởi sự gia tăng của các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc và các lối sống không lành mạnh khác [19].

Tại Mỹ, hiện có khoảng 5,7 triệu người mắc suy tim, và dự báo đáng lo ngại là đến năm 2030 sẽ có hơn 8 triệu người mắc bệnh này, tỷ lệ hiện mắc tăng tới 46% [3]. Nghiên cứu tại châu Âu có tỷ lệ hiện mắc khoảng 3/1000 người/năm, trong đó tỷ lệ mắc ở người trưởng thành là 5/1000 người [16]. Ở châu Á dữ liệu về tỷ lệ mắc bệnh suy tim cho thấy số lượng này ít hơn. Ở Trung Quốc mỗi năm có 500.000 trường hợp suy tim mới được chẩn đoán, chiếm tỷ lệ 0,9% [20] và ở Ấn Độ là khoảng 0,5–1,8 triệu trường hợp mới mỗi năm (tỷ lệ 0,05 – 0,17%) [21].

Dữ liệu gần đây cho thấy tỷ lệ hiện mắc suy tim ở Đông Nam Á tương đương với tỷ lệ trên thế giới, với suy tim chiếm tới 20% số ca nhập viện [6]. Tỷ lệ tử vong Các ước tính về tỷ lệ tử vong do suy tim thay đổi tùy thuộc vào thiết kế nghiên cứu, nguy cơ cơ bản của dân số được nghiên cứu, tiêu chí đánh giá suy tim và giá trị giới hạn phân suất tống máu thất trái. Tử vong trong suy tim thường do 2 nhóm nguyên nhân chính là suy bơm và rối loạn nhịp. Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân suy tim là rất cao và tăng theo tuổi.

Nghiên cứu Framingham cho thấy tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân trong 1 năm của bệnh nhân suy tim là 57% ở nữ và 64% ở nam, tỷ lệ sống sót sau 5 năm ở nữ là 38% và ở nam là 25% [22]. Một phân tích tổng hợp trên 1,5 triệu bệnh nhân suy tim, ước tính xác suất sống còn sau 1, 2, 5 và 10 năm lần lượt là 87%, 73%, 57% và 35% và xác suất sống còn chung sau 1 năm của người < 65 tuổi là 91,5% lớn hơn so với 83,3% ở người ≥ 75 tuổi [2]. Nghiên cứu MAGGIC tổng hợp dữ liệu từ 31 nghiên cứu quan sát và thử nghiệm lâm sàng, cho thấy những bệnh nhân suy tim phân suất tống máu bảo tồn (HFpEF) có nguy cơ tử vong thấp hơn 32% so với bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF) và thấp hơn 22% sau khi loại trừ các thử nghiệm lâm sàng [23]. Tỷ lệ tái nhập viện Nhờ những tiến bộ về các phương pháp điều trị cho bệnh nhân suy tim mà tỷ lệ sống sót ở bệnh nhân suy tim đã được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên tỷ lệ tái nhập viện vì suy tim vẫn ở mức cao, tỷ lệ nhập viện lại trong 30 ngày dao động từ 19% đến 25% trong một khảo sát trên khoảng 26 triệu người có suy tim [24]. Các bệnh nhân lớn tuổi suy tim có nguy cơ phải tái nhập viện cao hơn vì sự suy giảm chức năng thể chất [25, 26]. Theo Ishihara và cộng sự, bệnh nhân suy tim có thời gian tái nhập viện trong vòng 3 tháng có tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân và tử vong do tim mạch cao hơn [27]. Ở Đông Nam Á, bệnh nhân suy tim có thời gian nằm viện từ 5 đến 9 ngày và tỷ lệ tái nhập viện trong vòng 30 ngày từ 7% đến 17,6% [6].

Tại Việt Nam cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu lớn đánh giá tình hình mắc suy tim trong cộng đồng. Tại Viện Tim mạch Việt Nam, năm 1991 số bệnh nhân mắc suy tim chiếm 59% tổng số bệnh nhân nằm viện và 48% tổng số bệnh nhân tử vong. Năm 2000 số bệnh nhân bị suy tim phải nằm điều trị tại Viện Tim mạch cũng còn lên tới 56,6%. Với số dân khoảng 80 triệu người và tần suất mắc như Châu Âu thì ước tính nước ta có khoảng 320.000 đến 1,6 triệu người suy tim cần điều trị [4, 5].

Theo thống kê 2016 tại Bệnh viện Tim Hà Nội tỷ lệ nhập viện vì suy tim chiếm 15% tổng số ca nhập viện [6]. Sinh lý bệnh suy tim Nguồn gốc dẫn đến các triệu chứng của suy tim vẫn chưa được rõ ràng. Có thể từ một biến cố ban đầu (nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim, quá tải thể tích,.) gây tổn thương cơ tim, dẫn đến tăng áp lực lên thành tim. Điều đó làm ảnh hưởng đến chức năng tống máu của tim để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể dẫn đến cung lượng tim thường bị giảm xuống.

Cơ thể có một số phản ứng bù trừ hạn chế đối với sự suy giảm tuần hoàn, chủ yếu là co mạch, giữ natri và nước thông qua hoạt hóa hệ thần kinh-nội tiết và các bất thường phản xạ của tim (Hình 1. Tuy nhiên, những điều chỉnh này đối với tình trạng giảm thể tích tuần hoàn kém phù hợp với tình trạng suy bơm, và sự gia tăng tiền gánh và hậu gánh của tim dẫn đến tình trạng suy tim nặng hơn. Tình trạng này còn được gọi là “vòng xoáy bệnh lý của suy tim”[28]. Vòng xoáy bệnh lý của suy tim [28].

Khi tình trạng suy tim xảy ra, các cơ chế bù trừ đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì ổn định cung lượng tim cũng như hoạt động của hệ tuần hoàn. Các cơ chế bù trừ bao gồm:  Cơ chế bù trừ tại tim: Giãn tâm thất: giãn tâm thất chính là cơ chế thích ứng đầu tiên để tránh quá tăng áp lực cuối tâm trương của tâm thất. Khi tâm thất giãn ra, sẽ làm kéo dài các sợi cơ tim và theo luật Starling sẽ làm tăng sức bóp của các sợi cơ tim nếu dự trữ co cơ vẫn còn [5]. Phì đại tâm thất: để duy trì sức căng của thành khi tâm thất giãn, tim có thể thích ứng bằng cách tăng bề dày các thành tim có hoặc không kèm theo giãn buồng tim, nhất là trong trường hợp tăng áp lực ở các buồng tim.

Tuy nhiên, cuối cùng nó không còn thích hợp vì cơ tim phì đại vượt quá sự phát triển của nguồn cấp máu [5]. 6 Tái cấu trúc cơ tim theo xu hướng xấu: Tăng thể tích, khối lượng cơ tim và sự chết tế bào theo chu trình thúc đẩy sự tái cấu trúc cơ tim mạnh mẽ nhằm thích nghi với điều kiện mới (luật Starling và Laplace). Đây không phải là một cơ chế xảy ra vô thời hạn - cuối cùng tâm thất mất dần chức năng do giảm tương tác giữa các tế bào cơ tim do khoảng cách giữa chúng tăng lên [28].