Khóa luận tốt nghiệp luật kinh doanh pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất theo luật đất đai năm 2013

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp luật kinh doanh pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất theo, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Bích Liễu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Doanh
• Đề tài: Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất theo luật đất đai năm 2013
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
• 1.1. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.2. Khái niệm về thu hồi đất
• 1.3. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.4. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.5. Đặc điểm pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6. Nội dung cơ bản của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6.1. Quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6.2. Quy định về căn cứ để được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6.3. Quy định về đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6.4. Quy định về hình thức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6.5. Quy định về giá đất để tính bồi thường
• 1.6.6. Quy định về trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.6.7. Quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.7. Mục đích, ý nghĩa của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.7.1. Đối với người có đất bị thu hồi
• 1.7.2. Đối với phương diện kinh tế - xã hội
• 1.7.3. Đối với phương diện chính trị
• 1.8. Kinh nghiệm Quốc tế về thực hiện pháp luật bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.8.1. Kinh nghiệm của Singapore
• 1.8.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.8.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT THEO LUẬT ĐẤT ĐAI NĂM 2013
• 2.1. Thực trạng các quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai năm 2013
• 2.2. Quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.3. Quy định về căn cứ để được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.4. Quy định về đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.5. Quy định về hình thức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.6. Quy định về giá đất để tính bồi thường
• 2.7. Quy định về trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.8. Quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.9. Một số vấn đề trong thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khóa luận tốt nghiệp luật kinh doanh pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất theo luật đất đai năm 2013

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung nghiên cứu pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai 2013. Đây là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực luật kinh doanh, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Khóa luận này không chỉ phân tích các quy định pháp lý mà còn đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này.

1.1. Mục đích và ý nghĩa của khóa luận

Khóa luận nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Nó cung cấp cái nhìn toàn diện về các quy định pháp lý hiện hành, đồng thời chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân trong quá trình thực thi. Khóa luận cũng đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, đảm bảo quyền lợi của người dân bị thu hồi đất.

1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu các quy định của Luật Đất đai 2013 về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các quy định pháp lý, thực tiễn thi hành tại một số tỉnh, thành phố, và các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

II. Cơ sở lý luận về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Chương này phân tích các khái niệm cơ bản như thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và các quy định pháp lý liên quan. Thu hồi đất được định nghĩa là việc Nhà nước thu lại quyền sử dụng đất từ người dân để phục vụ các mục đích quốc phòng, an ninh, hoặc phát triển kinh tế - xã hội. Bồi thường là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất cho người bị thu hồi đất.

2.1. Khái niệm thu hồi đất

Thu hồi đất là hành vi pháp lý của Nhà nước nhằm thu lại quyền sử dụng đất từ các chủ thể sử dụng đất hợp pháp. Theo Luật Đất đai 2013, thu hồi đất được thực hiện thông qua quyết định hành chính và phải tuân thủ các nguyên tắc pháp lý nghiêm ngặt.

2.2. Khái niệm bồi thường và hỗ trợ tái định cư

Bồi thường là việc Nhà nước bù đắp giá trị quyền sử dụng đất và tài sản trên đất cho người bị thu hồi đất. Hỗ trợ tái định cư bao gồm các biện pháp hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất, như cung cấp nhà ở, đất ở mới, và các hỗ trợ tài chính khác.

III. Thực trạng pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Chương này đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo Luật Đất đai 2013. Các quy định này đã có nhiều cải tiến so với Luật Đất đai 2003, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế, đặc biệt là trong việc xác định giá đất và giải quyết tranh chấp.

3.1. Quy định về nguyên tắc bồi thường

Theo Luật Đất đai 2013, việc bồi thường phải đảm bảo công bằng, minh bạch và đúng giá trị thị trường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc xác định giá đất để bồi thường vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến tranh chấp và khiếu nại từ phía người dân.

3.2. Quy định về hỗ trợ tái định cư

Hỗ trợ tái định cư bao gồm các biện pháp như cung cấp nhà ở, đất ở mới, và hỗ trợ tài chính. Tuy nhiên, việc thực hiện các biện pháp này còn chậm trễ và không đồng đều giữa các địa phương, gây khó khăn cho người dân trong việc ổn định cuộc sống.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Các giải pháp bao gồm cải tiến quy trình xác định giá đất, tăng cường minh bạch trong quá trình bồi thường, và đẩy mạnh hỗ trợ tái định cư cho người dân.

4.1. Cải tiến quy trình xác định giá đất

Để đảm bảo công bằng trong bồi thường, cần cải tiến quy trình xác định giá đất, đảm bảo giá đất phản ánh đúng giá trị thị trường. Điều này sẽ giảm thiểu tranh chấp và khiếu nại từ phía người dân.

4.2. Tăng cường hỗ trợ tái định cư

Cần đẩy mạnh các biện pháp hỗ trợ tái định cư, đặc biệt là việc cung cấp nhà ở và đất ở mới cho người dân bị thu hồi đất. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, việc Nhà nước thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng là một tất yếu khách quan. Tại Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Hoạt động thu hồi đất tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, dẫn đến nguy cơ nảy sinh mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa ba chủ thể: Nhà nước, chủ đầu tư và người bị thu hồi đất. Trên thực tế, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng là lĩnh vực phức tạp, phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu nại kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ hình thành các điểm nóng gây mất ổn định trật tự chính trị - xã hội.

Luật Đất đai năm 2013 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2014) ra đời với nhiều điểm mới nhằm khắc phục các bất cập của Luật Đất đai năm 2003. Tuy nhiên, qua quá trình áp dụng thực tiễn, các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế về cơ chế định giá đất, chính sách việc làm cho người nông dân mất đất và thủ tục triển khai.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Nghiên cứu đặc điểm, nội dung cơ bản của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận của các quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai năm 2013.
3. Đánh giá thực trạng các quy định pháp luật trong vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; chỉ ra mặt tích cực, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong thực tiễn áp dụng.
4. Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác thực thi pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của pháp luật hiện hành về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đặt trong sự so sánh và kế thừa từ Luật Đất đai năm 2003.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Nội dung: Tập trung vào trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, cùng trường hợp thu hồi đất do có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.
  • Không gian và thực tiễn: Các quy định pháp luật áp dụng trên phạm vi toàn quốc và thực tiễn thi hành tại một số địa phương (tiêu biểu như Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương).
  • Thời gian: Giai đoạn từ khi Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực đến thời điểm hoàn thành nghiên cứu (năm 2017).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng các quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Khung pháp lý được tác giả sử dụng làm căn cứ phân tích bao gồm:

• Hiến pháp năm 2013.
• Luật Đất đai năm 2013 và Luật Đất đai năm 2003.
• Các văn bản quy định chi tiết thi hành: Nghị định số 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Nghị định số 44/2014/NĐ-CP quy định về giá đất; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Các văn bản pháp lý lịch sử: Nghị định số 151/TTg ngày 14/01/1959; Thông tư số 1792/TTg ngày 11/01/1970; Quyết định số 186/HĐBT ngày 31/5/1990; Nghị định số 90-CP ngày 17/8/1994; Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998; các đạo Luật Đất đai các năm 1987, 1993, 1998, 2001.
• Văn bản quy phạm pháp luật của địa phương: Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND và Quyết định số 15/2016/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội; Quyết định số 2680/2014/QĐ-UBND của UBND thành phố Hải Phòng.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể được triển khai theo từng phần:

• Phương pháp luận giải, phân tích và tổng hợp lý thuyết, tổng kết kinh nghiệm: Sử dụng tại Chương I nhằm làm rõ các khái niệm pháp lý, bản chất mối quan hệ xã hội và kinh nghiệm lập pháp quốc tế.
• Phương pháp so sánh luật học, phân tích quy phạm và đối chiếu văn bản: Sử dụng tại Chương II để làm rõ các điểm mới của Luật Đất đai năm 2013 so với Luật Đất đai năm 2003, cũng như sự tương thích giữa luật và các nghị định hướng dẫn.
• Phương pháp quy nạp, bình luận, tổng hợp: Sử dụng tại Chương III để đúc kết phương hướng và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm các công trình nghiên cứu khoa học chuyên ngành (các sách chuyên khảo, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và bài báo khoa học của PGS.TS. Doãn Hồng Nhung, PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến, TS. Trần Quang Huy, TS. Hoàng Thị Nga, TS. Phạm Thu Thủy...), hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo thực tiễn quản lý đất đai.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Chương I tập trung làm rõ hệ thống khái niệm, bản chất pháp lý và ý nghĩa của các chế định:

• Khái niệm và đặc điểm thu hồi đất: Phân tích bước hoàn thiện tại Khoản 3 Điều 11 Luật Đất đai năm 2013 so với Khoản 5 Điều 4 Luật Đất đai năm 2003 (mở rộng đầy đủ các chủ thể bị thu hồi thay vì chỉ nêu tổ chức và UBND cấp xã). Thu hồi đất là hành vi pháp lý đơn phương mang tính quyền lực nhà nước, làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai dựa trên quyết định hành chính bắt buộc.
• Khái niệm bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:
  • Bồi thường về đất (Khoản 12 Điều 3): Việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất.
  • Hỗ trợ (Khoản 14 Điều 3): Việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
  • Tái định cư: Việc bố trí chỗ ở mới cho các cá nhân, hộ gia đình phải di chuyển chỗ ở khi bị thu hồi đất ở.
• Nội dung cơ bản của pháp luật điều chỉnh: Bao gồm hệ thống quy định về nguyên tắc, căn cứ, đối tượng, hình thức bồi thường, cơ chế xác định giá đất, trình tự thủ tục thu hồi và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
• Ý nghĩa đa chiều: Bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của người có đất thu hồi; tháo gỡ điểm nghẽn mặt bằng giúp các dự án kinh tế - xã hội triển khai đúng tiến độ; củng cố sự đồng thuận và ổn định an ninh chính trị.
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Singapore: Áp dụng Đạo luật Thu hồi đất (Land Acquisition Act); Nhà nước giữ vai trò trung gian duy nhất phân phối đất cho chủ đầu tư; bóc tách phần giá trị đất gia tăng do hạ tầng Nhà nước đầu tư ra khỏi giá bồi thường; cho phép người dân thuê tổ chức thẩm định giá độc lập do Nhà nước chi trả; Cục Phát triển Nhà ở (HDB) quản lý quỹ nhà ở công tái định cư; tỷ lệ cưỡng chế thực tế đạt dưới 1%.
  • Trung Quốc: Duy trì hai hình thức sở hữu (toàn dân ở đô thị, tập thể ở nông thôn); quy định thẩm quyền thu hồi đất chặt chẽ (Quốc vụ viện phê duyệt thu hồi từ 35 ha đất nông nghiệp hoặc từ 70 ha đất khác trở lên); mức bồi thường đất nông nghiệp tính từ 6 đến 10 lần giá trị sản lượng bình quân 3 năm liền kề, trợ cấp tái định cư từ 4 đến 6 lần, tổng các khoản không vượt quá 30 lần; phát triển mô hình đô thị quy mô vừa và nhỏ để giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động nông nghiệp.

Tiêu chí	Kinh nghiệm Singapore	Kinh nghiệm Trung Quốc
Hình thức sở hữu đất đai	Đa dạng (sở hữu nhà nước chiếm tỷ trọng lớn và sở hữu tư nhân).	Chế độ công hữu (sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể).
Căn cứ bồi thường	Giá trị thực tế của bất động sản sau khi loại trừ giá trị gia tăng từ hạ tầng công cộng.	Tính theo mục đích sử dụng ban đầu (bội số giá trị sản lượng bình quân 3 năm đối với đất nông nghiệp).
Giải quyết khiếu nại / Định giá	Người dân có quyền thuê tổ chức định giá tư nhân độc lập do Nhà nước chi trả phí; phán quyết bởi Hội đồng bồi thường hoặc Tòa Thượng thẩm.	Chính quyền cấp tỉnh và cơ quan tài nguyên đất đai quản lý; mức trần bồi thường tối đa 30 lần giá trị sản lượng.
Chính sách tái định cư & Việc làm	Cung cấp nhà ở công thông qua Cục Phát triển Nhà (HDB) theo điều tra nhân khẩu chi tiết.	Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ tại nông thôn; xây dựng các đô thị vừa và nhỏ để dịch chuyển việc làm.

Chương II: Thực trạng các quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai năm 2013

Chương II đi sâu phân tích hệ thống quy phạm pháp luật thực định và đánh giá những chuyển biến cũng như hạn chế trong thực tiễn:

• Nguyên tắc bồi thường và hỗ trợ: Luật Đất đai năm 2013 đã tách bạch nguyên tắc bồi thường về đất (Điều 74), nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất (Điều 88) và nguyên tắc hỗ trợ (Điều 83). Pháp luật xác định nguyên tắc bồi thường theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm có quyết định thu hồi đất; bảo đảm tính dân chủ, công khai, khách quan, kịp thời và công bằng.
• Căn cứ và điều kiện bồi thường (Điều 75 và Điều 100): Quy định rõ người sử dụng đất có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo quy định tại Điều 100 (như có giấy tờ hợp lệ trước ngày 15/10/1993, giấy tờ thừa kế, tặng cho...) thì được bồi thường về đất.
• Chế định bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (Điều 76 Luật Đất đai 2013 và Điều 3 Nghị định 47/2014/NĐ-CP):
  • Áp dụng cho các trường hợp không được bồi thường về đất: đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất (trừ trường hợp Khoản 1 Điều 54), đất được giao có thu tiền nhưng được miễn, đất thuê trả tiền hàng năm, đất công ích, đất nhận khoán.
  • Các chi phí hợp lệ gồm: chi phí san lấp mặt bằng; chi phí cải tạo làm tăng độ màu mỡ, thau chua rửa mặn; chi phí gia cố nền móng chống rung, sụt lún.
  • Điều kiện chứng minh: có hồ sơ, chứng từ thanh toán hợp lệ không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, hoặc do UBND cấp tỉnh quy định căn cứ thực tế nếu không có chứng từ.
• Quy định bồi thường chi tiết theo từng loại đất:
  • Đất nông nghiệp (Điều 77, Điều 78): Bồi thường theo diện tích thực tế trong hạn mức giao đất hoặc nhận chuyển quyền hợp pháp; đối với diện tích vượt hạn mức chỉ bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại hoặc được xem xét hỗ trợ theo quyết định của UBND cấp tỉnh.
  • Đất ở (Điều 79): Nếu không còn đất ở, nhà ở khác trên cùng địa bàn xã/phường thì bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư; nếu còn đất ở khác thì bồi thường bằng tiền (hoặc xem xét bồi thường đất nếu địa phương có quỹ đất).
  • Đất phi nông nghiệp không phải đất ở (Điều 80, Điều 81): Bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất thì bồi thường bằng tiền theo thời hạn sử dụng đất còn lại.
• Bất cập thực tiễn thi hành: Cơ chế xác định "giá đất cụ thể" theo giá thị trường (Điều 114) còn mang tính áp đặt từ cơ quan quản lý hành chính; bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất ban hành thường thấp hơn đáng kể so với giá giao dịch thực tế trên thị trường tự do; thời gian chi trả bồi thường tại nhiều địa phương còn chậm trễ do quy trình giải phóng mặt bằng kéo dài.

Chương III: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Trên cơ sở phân tích lý luận và thực trạng quy phạm, tác giả xác định phương hướng và hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế:

• Hoàn thiện cơ chế định giá đất: Cần thành lập cơ quan định giá đất độc lập, tách rời khỏi cơ quan hành chính ban hành quyết định thu hồi; áp dụng tiêu chuẩn nghề nghiệp và chứng chỉ định giá viên để bảo đảm mức giá bồi thường sát với giá trị thị trường thực tế tại thời điểm thu hồi.
• Hoàn thiện nguyên tắc và trách nhiệm tài chính: Siết chặt nguyên tắc "người nào sử dụng đất sau thu hồi thì người đó có trách nhiệm chi trả bồi thường", bảo đảm ràng buộc nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư dự án.
• Quy định rõ ràng về thời hạn và trách nhiệm bồi thường "kịp thời": Pháp luật cần bổ sung điều khoản quy định cụ thể mốc thời gian tối đa cơ quan chức năng phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ kể từ khi có quyết định thu hồi đất, tránh tình trạng chậm chi trả gây thiệt hại cho người dân.
• Cải cách chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tái định cư: Đa dạng hóa các mô hình tạo sinh kế, hỗ trợ đào tạo nghề thực chất cho lao động nông nghiệp mất tư liệu sản xuất; bảo đảm các khu tái định cư được đầu tư hạ tầng đồng bộ trước khi tiến hành thu hồi đất.
• Tăng cường cơ chế đối thoại và công khai thông tin: Ưu tiên thương lượng, thỏa thuận và tham vấn ý kiến cộng đồng trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính; công khai minh bạch quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và phương án bồi thường chi tiết trên các phương tiện truyền thông.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa toàn diện khung pháp lý: Khóa luận làm rõ các bước chuyển dịch quan trọng của chế định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ Luật Đất đai năm 2003 sang Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành (Nghị định 43/2014/NĐ-CP, Nghị định 44/2014/NĐ-CP, Nghị định 47/2014/NĐ-CP, Thông tư 37/2014/TT-BTNMT).
• Làm rõ các điểm mới của Luật Đất đai năm 2013: Khóa luận chỉ ra sự tiến bộ khi luật hóa riêng biệt nguyên tắc bồi thường về đất (Điều 74), bồi thường tài sản (Điều 88), chính sách hỗ trợ (Điều 83) và cơ chế bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (Điều 76).
• Phân tích so sánh quốc tế có giá trị thực tiễn: Khóa luận đã đúc kết các bài học kinh nghiệm từ Singapore (về định giá độc lập và bóc tách giá trị hạ tầng) và Trung Quốc (về phương pháp tính bội số sản lượng nông nghiệp và phân cấp thẩm quyền thu hồi).
• Đề xuất giải pháp có tính khả thi: Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế định giá đất độc lập, xác lập rõ ràng thời hạn chi trả bồi thường và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư dự án đóng góp trực tiếp vào yêu cầu hoàn thiện pháp luật đất đai.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Luật Kinh doanh; việc thu thập dữ liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo tổng hợp tại một số địa phương trọng điểm (Hà Nội, Hải Phòng), chưa tổ chức được các cuộc điều tra xã hội học diện rộng đối với các hộ dân trực tiếp bị thu hồi đất.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thực nghiệm định lượng về mức độ chênh lệch giữa giá đất bồi thường và giá thị trường tại các dự án đô thị hóa; đánh giá tác động kinh tế - xã hội lâu dài của chính sách tái định cư đối với sinh kế của nông dân sau khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật, Luật Kinh doanh, Quản lý đất đai và Quản trị công cần tài liệu nghiên cứu chuyên khảo về chế định thu hồi đất.
• Phần nội dung giá trị:
  • Hệ thống phân loại chi tiết các trường hợp bồi thường theo từng loại đất (nông nghiệp, đất ở, phi nông nghiệp) tại Chương II.
  • Phần phân tích kinh nghiệm pháp luật quốc tế của Singapore và Trung Quốc cùng các kiến nghị hoàn thiện cơ quan định giá đất độc lập tại Chương I và Chương III.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm thu hồi đất tại Luật Đất đai năm 2013 có điểm gì hoàn thiện hơn so với Luật Đất đai năm 2003? Khoản 5 Điều 4 Luật Đất đai năm 2003 chỉ quy định thu hồi đất là việc thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND cấp xã quản lý, bỏ sót đối tượng hộ gia đình, cá nhân. Khoản 3 Điều 11 Luật Đất đai năm 2013 đã hoàn thiện bằng việc định nghĩa: thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai, bao quát toàn bộ mọi chủ thể sử dụng đất.

2. Theo phân tích về pháp luật Trung Quốc trong khóa luận, cách tính tiền bồi thường và trợ cấp đối với đất nông nghiệp được quy định như thế nào? Tại Trung Quốc, tiền bồi thường đất nông nghiệp được tính bằng 6 đến 10 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình của 3 năm trước khi thu hồi; trợ cấp tái định cư được tính bằng 4 đến 6 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình đó. Tổng mức bồi thường và trợ cấp trong trường hợp cần duy trì mức sống không được vượt quá 30 lần giá trị sản lượng trung bình của 3 năm liền kề.

3. Kinh nghiệm định giá đất trong bồi thường giải phóng mặt bằng của Singapore có đặc thù gì nổi bật? Singapore bóc tách phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước ra khỏi giá trị bồi thường bất động sản. Đồng thời, nếu người bị thu hồi đất không tán thành mức giá bồi thường do Nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân độc lập để định giá lại các chi phí thiệt hại và Nhà nước chi trả phí định giá này.

4. Người sử dụng đất chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có được bồi thường về đất khi bị thu hồi không? Theo quy định tại Điều 75 và Điều 100 Luật Đất đai năm 2013, người bị thu hồi đất dù chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận (như có giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất trước ngày 15/10/1993, giấy tờ thừa kế, tặng cho...) thì vẫn được Nhà nước bồi thường về đất theo quy định.

5. Chi phí đầu tư vào đất còn lại theo quy định của pháp luật hiện hành bao gồm những nội dung nào? Theo Khoản 13 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 và Khoản 3 Điều 3 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP, chi phí đầu tư vào đất còn lại gồm: chi phí san lấp mặt bằng; chi phí cải tạo làm tăng độ màu mỡ của đất, thau chua rửa mặn, chống xói mòn, xâm thực đối với đất nông nghiệp; chi phí gia cố khả năng chịu lực, chống rung, sụt lún đối với đất sản xuất kinh doanh; và các chi phí khác có liên quan trực tiếp được chứng minh bằng hồ sơ, chứng từ hợp lệ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai năm 2013. Công trình làm rõ sự tiến bộ của khung pháp luật thực định, đồng thời chỉ ra các hạn chế cố hữu về cơ chế định giá đất và tiến độ chi trả bồi thường trong thực tiễn. Các bài học kinh nghiệm quốc tế và đề xuất hoàn thiện thể chế được luận văn nêu ra là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách quản lý đất đai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I : MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 1. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 1. Khái niệm về thu hồi đất Trước hết, để nghiên cứu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất chúng ta cần phải làm rõ khái niệm về thu hồi đất. Hiểu một cách thuần túy thì thu hồi đất là việc Nhà nước sẽ tước đi quyền sử dụng của các chủ sử dụng đất; qua đó thiết lập một quan hệ sử dụng đất mới phù hợp với lợi ích Nhà nước và xã hội.

Khoản 5 Điều 4 Luật Đất đai năm 2003 quy định: “Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này. Cách định nghĩa này dễ dẫn đến nhầm lẫn rằng người sử dụng đất được thu hồi chỉ là tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn; trong khi đó còn có chủ thể khác là hộ gia đình, cá nhân lại không được đề cập đến. Điều 11 khoản 3, Luật đất đai năm 2013 đã bù đắp thiếu sót so với Luật Đất đai năm 2003 như sau: ”Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai”. Hay nói cách khác, thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất đã giao cho các chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai.

* Từ khái niệm trên có thể rút ra một vài đặc điểm của thu hồi đất: Thứ nhất, thu hồi đất là một hành vi pháp lý làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai được thực hiện bởi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Đây là sự thực thi một trong những nội dung của quyền lực của Nhà nước về đất đai Thứ hai, thu hồi đất được thực hiện bởi một quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, mang tính mệnh lệnh, bắt buộc giữa một bên là 7 người sử dụng đất với một bên là Nhà nước ; hai chủ thể này không bình đẳng về mặt pháp lý Thứ ba, việc thu hồi đất phải xuất phát từ nhu cầu Nhà nước và Xã hội hoặc là các chế tài để xử lý vi phạm pháp luật đất đai, cụ thể: Việc thu hồi đất được chia thành 04 nhóm: + Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng an ninh. + Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, cộng đồng. + Thu hồi đất do vi phạm pháp luật + Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người Tuy nhiên, khóa luận sẽ chỉ tập trung vào nghiên cứu về thu hồi đất do nhu cầu của Nhà nước vào mục đích quốc phòng, an ninh, pháp triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; ngoài ra còn có trường hợp đặc biệt thu hồi đất do có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất * Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Trong đời sống thường ngày, “bồi thường” là thuật ngữ được sử dụng trong trường hợp một người có hành vi gây thiệt hại cho người khác và họ phải có trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại do hành vi của mình gây ra. Theo từ điển tiếng Việt thông dụng: “Bồi thường” là “Đền bù những tổn hại đã gây ra”[31] Trong lĩnh vực pháp luật, trách nhiệm bồi thường được đặt ra khi một chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho chủ thể khác trong xã hội. Trong lĩnh vực pháp luật đất đai, thuật ngữ bồi thường (hay đền bù) khi Nhà nước thu hồi đất được đặt ra từ rất sớm. Nghị định số 151/TTg ngày 14/01/1959 của Hội đồng Chính phủ quy định Thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất, tại Chương II đã đề cập việc “Bồi thường cho người có ruộng đất bị trưng dụng”.

Tiếp đến Thông tư số 1792/TTg ngày 11/01/1970 của Thủ tướng Chính phủ về quy định một số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa, đất đai, cây cối lâu niên, 8 các hoa mầu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế mở rộng thành phố cũng đề cập vấn đề bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Đặc biệt, sau khi Luật đất đai năm 1987 ra đời, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Quyết định số 186/HĐBT ngày 31/5/1990 quy định về đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang sử dụng vào mục đích khác, thuật ngữ “bồi thường” được thay thế bằng thuật ngữ “đền bù”. Thuật ngữ này tiếp tục được sử dụng trong Luật đất đai năm 1993, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 1998 và các Nghị định hướng dẫn thi hành như: Nghị định của Chính phủ số 90- CP ngày 17/8/1994 và nghị định Chính phủ số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/04/1998 đều ban hành quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng,….Tuy nhiên, khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 2001 được Quốc hội ban hành, thuật ngữ “bồi thường” được sử dụng trở lại và tiếp tục xuất hiện trong Luật đất đai năm 2003 và gần nhất là Luật đất đai năm 2013. [12] Theo Khoản 12 Điều 3 Luật đất đai năm 2013: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất.

Như vậy, khi Nhà nước thu hồi đất, Nhà nước có nghĩa vụ bồi thường cho người sử dụng đất hợp pháp bị thu hồi đất những giá trị, thiệt hại về đất và tài sản trên đất theo quy định của pháp luật đất đai. Từ đó, ta có thể hiểu một cách cơ bản về khái niệm “bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất” như sau: Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất sử dụng vào mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế phải bù đắp những tổn hại về đất và tài sản trên đất do hành vi thu hồi đất gây ra cho người sử dụng đất hợp pháp bị thu hồi đất theo quy định của pháp luật đất đai. [14]  Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất có một số đặc trưng cơ bản sau đây: - Bồi thường là trách nhiệm của Nhà nước nhằm bù đắp tổn hại về quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất do hành vi thu hồi đất của Nhà nước gây ra. 9 - Bồi thường là hậu quả pháp lý trực tiếp do hành vi thu hồi đất gây ra; chỉ phát sinh sau khi có quyết định hành chính về thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền - Căn cứ để xác định bồi thường là diện tích đất thực tế bị thu hồi; thiệt hại thực tế về tài sản, cây cối, hoa màu trên đất và căn cứ vào khung giá do Nhà nước quy định tại thời điểm thu hồi đất.

* Khái niệm về Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng: “Hỗ trợ: giúp thêm, góp thêm vào” [31]. Hoạt động này gồm hai hình thức: hỗ trợ về vật chất (tiền và hiện vật) và hỗ trợ về tình thần (động viên, an ủi) Thuật ngữ này cũng được sử dụng trong pháp luật nói chúng và pháp luật đất đai nói riêng. Theo khoản 14 Điều 3 Luật đất đai năm 2013: “ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển. Hỗ trợ được xem như là một chính sách trợ cấp ngoài bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Tùy từng trường hợp, điều kiện và cơ chế chính sách của từng địa phương mà có những chính sách hỗ trợ khác nhau đối với người dân có đất bị thu hồi. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 83 Luật Đất đai năm 2013 có quy định các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất : “ Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm: a) Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; b) Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở; c) Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở; d) Hỗ trợ khác.” 10 * Khái niệm về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng thì tái định cư được hiểu là đến một nơi nhất định để sinh sống lần thứ hai (lại một lần nữa) [31]. Theo thuật ngữ pháp lý, tái định cư là trường hợp các cá nhân, hộ gia đình đang cư trú, làm ăn sinh sống ở một nơi, lại chuyển đến cư trú, làm ăn sinh sống nơi khác. Trong pháp luật đất đai, thuật ngữ tái định cư đã được đề cập đến nhưng lại chưa có quy định nào giải thích cụ thể nội hàm của khái niệm này.

Khoản 3 Điều 42 Luật đất đai năm 2003 chỉ quy định: “Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở. Khu tái định được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”.