Chương I CƠ SỞ XUÁT PHÁT VÀ CÁC HÌNH THỨC TỎ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ I. Vị trí chức năng của bộ môn lịch sử ở trường THPT Ngay từ khi con người mới xuất hiện, con người đã có ý thức về nguồn gốc, tô tiền, quê hương, dòng họ mình. đấy là những nhận thức sơ khai vẻ lịch sử , dan dan xã hội phát triển lên thì lịch sử đóng vai trò ngày một quan trọng. Và từ rất lâu người phương Tây đã xem “lịch sử là cô giáo của cuộc sống, là bó đuốc soi đường tới tương lai”, là "người thầy day của cuộc đời".
Ở Việt Nam, vao thé ki XV. tiến sĩ Ngô Sĩ Liên xem việc chép sử là “treo gương cho đời sau”, “ thiện ác phải lam rõ ràng trong khen chê, thì người sau mới biết ý khuyên răn”. Chủ nghĩa Marx khẳng định giá trị lớn của sử học là góp phan giúp con người nhận thức thế giới vả cải tạo xã hội, giáo dục tư tưởng tình cảm cho con người. Sinh thời Bác hồ kính yêu chúng ta, đã từng khuyên: « Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam » —.———F SVTH: DIEU THỊ KIM HANG TH is VIÊ ND —=lrang: 19 Trường Øa;- nọ Su-Piiam | -Ắ!P.
HÓ-CHI-MINH Thực trạng và giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Bình Phước —— Ngày nay, việc giáo dục học sinh qua các tri thức lịch sử đã được mọi người coi trong. Các tri thức quan niệm thô sơ về lịch sử trong các câu chuyện dân gian, cổ tích, truyền thuyết của mỗi đân tộc được truyền thụ qua các thế hệ đã có tác dụng không nhỏ đối với cuộc sống. Trong đời sống xã hội, lịch sử có tác dụng quan trọng không chỉ về trí tuệ mà cả về tinh cảm, tư tưởng. Khi lịch sử đã thực sự trở thành một khoa học (đầu thế ki XIX- khi chủ nghĩa Mác ra đời) thì việc giảng đạy lịch sử ở trường cũng dần dần đưa vào chương trình học tập bắt buộc.
Việc học tập lịch sử ở trường đòi hỏi người thay không chỉ có trình độ về nội dung lịch sử mà cần có cả những kiến thức can thiết về phương phúp dạy học bộ môn. Bộ môn lịch sử là một bộ phận của khoa học giáo dục cho nên những thành tựu trong nghiên cứu khoa học giáo dục đều có thể ứng dụng vào việc dạy học lịch sử. Ở nước ta, với bề dày truyền thống dân tộc hàng ngàn năm nên khoa học lịch sử đã thu hút sự quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu của nhiều người, đặc biệt là các nhà chuyên môn. Môn lịch sử từ lâu đã được đưa vào giảng dạy trong nhà trường Việt Nam.
Từ sau Cách mạng tháng 8/1945, trên cơ sở nền tảng tư tưởng chủ nghĩa Mác ~ Lênin, tiếp thu kinh nghiệm truyền thống dân tộc, Đảng và nhà nước ta đã đặt vị trí môn lịch sử xứng đáng trong nền giáo dục quốc dân. Việc xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh, việc quan tâm đào tạo đội ngũ giáo viên giảng dạy lịch sử cho các cấp học ngày cảng được quan tâm. Nhờ vậy đội ngũ giáo viên dạy lịch sử đã phát triển về số lượng và chất lượng, góp phần đặt môn lịch sử vào vị trí xứng đáng như nó vốn có. Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc “bồi dưỡng thế hệ cách mang cho đời sau".
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (1991) đã xác định mục tiêu giáo duc và đào tạo nhằm “nâng cao dan trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động va sang tạo, có đạo đức cách SVTH: DIEU THỊ KIM HÀNG Trang: 20 Thực trạng và giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Bình Phước mạng tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội”. Đại hội lần thứ VIII của Dang (1996) khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Day là phương hưởng quan trọng chỉ đạo chỉ đạo việc chỉ đạo thế hệ trẻ, kế tục vả phát triển sự nghiệp cách mang đi theo con đường mà Đảng va Chủ tịch Hồ Chi Minh đã lựa chọn, đấu tranh giành những thắng lợi rực rỡ. Nhà trường phố thông chịu trách nhiệm quan trọng cùng với xã hội hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ, trong điều kiện hiện tại.
Môn lịch sử với chức năng, nhiệm vụ của mình góp phan tích cực vào công việc nay. Cơ sở lí luận của việc tổ chức họat động ngoại khóa trong dạy học lịch sử Theo “ Nghị quyết của Đại hoi đại biểu toàn quốc của Đảng lần thử VII (6/1991) đã khang định va phát triển đường lối đổi mới kinh tế- xã hội với hai luận điểm: con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế- xã hội. Giáo dục — đào tạo cùng với khoa học — công nghệ là quốc sách hàng đầu". Vi thé, việc đào tạo ra nguồn nhân lực vừa có tài vừa có đức là một yêu cầu tiên quyết của ngành giáo dục Việt Nam.
Mỗi môn học trong nhà trừơng đều có những đặc trưng riêng đều phải góp phần đào tạo ra thế hệ trẻ có năng lực và phẩm chất đạo đức tốt. Môn lịch sử cũng vậy. Hay nói cách khác, Bộ môn lịch sử ở trường THPT cũng góp phần vào mục tiêu đào tạo của nhà trường phô thông. Đó là mục tiêu" Nâng cao dân trí- Đảo tạo nhân lực- Bồi dưỡng nhân tải”, vừa hồng vừa chuyên.
* PGS-TS Ngô Minh Oanh. Một số vẫn để đổi mới nội dung và phương pháp day học lịch sứ ở trưởng THPT. Trường DHSP TP.Hè Chí Minh SVTH: ĐIÊU THỊ KIM HÀNG Trang: 21 Thực trạng và giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa trong day học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Bình Phước Ta biết rằng, theo thời gian, khối lượng tri thức của nhân loại nói chung và tri thức lịch sứ nói riêng sẽ tăng lên nhanh chóng. Có những sự kiện, hiện tượng xảy ra trong hiện tại, chi cần | vòng tròn kim đồng hd, nó đã trở thành là quá khử, nghĩa lả đã trở thanh hiện tượng của lịch sử.
Bộ môn Lịch sử với đặc trưng riêng của minh sé làm cho học sinh khơi gợi những sự kiện, hiện tượng của quá khứ. Qua đó giúp cho học sinh có cách ứng xử, biết yêu lao động. Chức năng quan trọng nhất của Bộ môn lich sử là giáo dục tỉnh cảm-tư tưởng, đạo đức cách mạng phục vụ nhiệm vụ của đất nước do Dang va chính phủ dé ra. Con người thật, việc thật trong quá khứ sẽ gợi đậy trong học sinh những tư tưởng tình cảm đúng đắn, mà những tư tưởng này là hành trang để các em đi vào cuộc sống, góp phân xây dựng xã hội, hòa nhập với thể giới.
Thế giới loài ngừơi không ngừng thay đổi và biến chuyển, với chức năng riêng của minh, môn lịch sử sẽ góp phan tích cực vào việc đào tạo và bồi dưỡng niềm tin cách mạng cho thế hệ trẻ. Ta biết rằng, lịch sử loài người phát triển từ thấp đến cao, xã hội sau phát triển cao hơn và tiến bộ hơn. Với nội dung phong phú của bộ môn, nội dung các khóa trình lịch sử phế thông có khả năng giáo dục nhiều mặt cho học sinh, xây dựng niềm tin vững chắc, lí tưởng cách mạng trên cơ sở nhận thức đúng đắn sự phát triển khách quan hợp quy luật của xã hội loài người. Đó là xây dựng niềm tin vào con đường XHCN mà Đảng và Bác Hồ đã chọn.
Với những bài học vẻ các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, môn Lịch sử góp phần giáo dục cho thế hệ trẻ biết đến truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Từ đó, giáo dục cho các em lòng yêu nước, lòng tin yêu đối với quần chúng, lòng biết on đôi với những ngừơi có công, giúp các em vững bước trên con đường hào nhập vào thế giới. Bên cạnh đó, môn lịch sử còn góp phần giáo dục dục tỉnh thần thái độ đúng đắn, biết yêu lao động va tran trọng những giá trị vật chất và tinh thần mà nhân loại cũng như dân tộc Việt Nam đã sáng tạo ra. Có như thế mới đào tạo ra những con người tích cực, không ý lai, luôn phan đấu vì những mục tiêu của quốc gia, thế giới trong hiện tại và tương lai.
SVTH: DIEU THỊ KIM HANG Trang: 22 Thực trạng và giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa trong đạy học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Bình Phước Tuy nhiên, trong nhiều năm gần đây, báo chí cũng như các nhà nghiên cứu đang bàn luận xôn xao và chất lượng dạy học của môn Lịch sử. Điều này được biểu hiện rõ nhất trên các phương tiện truyền thông sau mỗi kì thí Đại học, thí sinh làm bài quá tệ, điểm trên trung bình đếm trên đầu ngón tay. Từ đó, ngừơi ta bắt đầu mỏ xẻ những nguyên nhân, cùng bàn luận và tiến hành đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử. Nhiều học sinh cho rằng, học lịch sử rất chán, khô khan và nhiều nội dung nên không thế tiếp thu được một cách chính xác.
Trong những phương pháp đôi mới day học của môn Lịch sử, hoạt động ngoại khóa trong day học lịch sử được các nha giáo đục va các nhà nghiên cứu khoa học quan tâm nhiều hơn. Day mạnh hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử nhằm mục đích hứơng cho học sinh tới việc tìm hiểu kiến thức đưới sự hướng dẫn của giáo viên, hướng dẫn viên các khu di tích, bảo tảng lich sử. Từ đó, học sinh din từ bỏ quan niệm, môn lịch sử là môn phụ, môn học thuộc. Khi tham gia hoạt động ngoại khóa, học sinh không thé chí ghi nhớ các sự kiện một cách máy móc mà phải có sự phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát.
Hoạt động ngoại khóa góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học, góp phần cải thiện chất lượng bộ môn. Cách dạy học này không phải là sản phẩm của trí tửơng tượng mà là kết quả của quá trình nghiên cứu của các nhà khoa học giáo dục trên những cở sở lí luận của triết học, tâm lý- giáo dục, sinh học II. Cơ sở triết học Thực tiễn có vai trò quan trọng đối với nhận thức của con người. Trước hết, thực tiễn “ là cơ sở, động lực và mục dich của nhận thức”.
Sỡ di, vì thực tiễn là là điểm xuất phát trực tiếp của nhận thức.