Khóa luận tốt nghiệp địa lý tìm hiểu tác động của khu kinh tế dung quất đến sự phát triển kinh tế xã hội và môi trường của tỉnh quảng ngãi giai đoạn 2005 2008

Khóa luận phân tích tác động của khu kinh tế Dung Quất đến phát triển kinh tế xã hội và môi trường tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2005-2008.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Trang
• Người hướng dẫn: Thầy Nguyễn Thiện Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa Lý
• Đề tài: Tìm Hiểu Tác Động Của Khu Kinh Tế Dung Quất Đến Sự Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Và Môi Trường Của Tỉnh Quảng Ngãi Giai Đoạn 2005 - 2008
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2005 - 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Khái niệm không gian kinh tế - xã hội và tổ chức không gian kinh tế - xã hội
• 1.2. Lý thuyết cực của F. Perroux
• 1.3. Những cơ sở lý luận về khu kinh tế
• 1.4. Định nghĩa và những đặc trưng của khu kinh tế
• 1.5. Phân biệt khu kinh tế với các hình thức tổ chức lãnh thổ kinh tế
• 1.6. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý khu kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU TÁC ĐỘNG CỦA KHU KINH TẾ DUNG QUẤT ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ MÔI TRƯỜNG CỦA TỈNH QUẢNG NGÃI
• 2.1. Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi
• 2.2. Hoàn cảnh kinh tế - xã hội
• 2.3. Quá trình hình thành và phát triển khu kinh tế Dung Quất
• 2.4. Ý nghĩa của việc hình thành khu kinh tế Dung Quất
• 2.5. Tác động đến sự phát triển kinh tế
• 2.6. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 2.7. Tác động đến sự phát triển xã hội
• 2.8. Một số vấn đề xã hội khác
• 2.9. Tác động đến môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ DUNG QUẤT TRONG TƯƠNG LAI
• 3.1. Những định hướng phát triển chung của tỉnh Quảng Ngãi
• 3.2. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.3. Định hướng phát triển và đầu tư công nghiệp đến năm 2010
• 3.4. Định hướng đầu tư và phát triển khu kinh tế Dung Quất đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020
• 3.5. Những chỉ tiêu chủ yếu đến năm 2010
• 3.6. Định hướng phát triển những ngành, lĩnh vực để tạo động lực cho sự phát triển của khu kinh tế Dung Quất
• 3.7. Định hướng hoàn thiện và đầu tư phát triển toàn bộ hệ thống hạ tầng và dịch vụ
• 3.8. Nhu cầu sử dụng đất cho khu kinh tế
• 3.9. Giải pháp đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực
• 3.10. Giải pháp môi trường, an ninh
• PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của khu kinh tế Dung Quất

Khu kinh tế Dung Quất, được thành lập vào năm 2005, đã trở thành một trong những động lực chính cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi. Với vị trí địa lý thuận lợi và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ, khu kinh tế này đã thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Sự phát triển của khu kinh tế không chỉ tạo ra nhiều cơ hội việc làm mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

1.1. Tình hình kinh tế xã hội tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2005 2008

Giai đoạn 2005-2008, tỉnh Quảng Ngãi đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong phát triển kinh tế. Tốc độ tăng trưởng GDP đạt mức cao, nhờ vào sự đóng góp của khu kinh tế Dung Quất. Các ngành công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp đều có sự phát triển đồng bộ, tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững.

1.2. Đặc điểm nổi bật của khu kinh tế Dung Quất

Khu kinh tế Dung Quất không chỉ nổi bật với các nhà máy công nghiệp lớn mà còn có hệ thống hạ tầng giao thông phát triển. Sự kết nối giữa các khu vực trong và ngoài tỉnh đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa và thu hút đầu tư.

II. Những thách thức trong phát triển khu kinh tế Dung Quất

Mặc dù khu kinh tế Dung Quất đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề về ô nhiễm môi trường, quản lý tài nguyên và phát triển bền vững đang đặt ra nhiều áp lực cho chính quyền và các nhà đầu tư.

2.1. Tác động môi trường từ khu kinh tế Dung Quất

Sự phát triển nhanh chóng của khu kinh tế Dung Quất đã dẫn đến nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Nước thải từ các nhà máy, rác thải công nghiệp và khí thải đã ảnh hưởng đến chất lượng không khí và nguồn nước tại khu vực xung quanh.

2.2. Vấn đề quản lý tài nguyên tại khu kinh tế

Quản lý tài nguyên nước và đất đai là một trong những thách thức lớn nhất mà khu kinh tế Dung Quất phải đối mặt. Việc khai thác tài nguyên không bền vững có thể dẫn đến cạn kiệt nguồn lực và ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của khu kinh tế Dung Quất

Để đánh giá tác động của khu kinh tế Dung Quất đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường của tỉnh Quảng Ngãi, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm phân tích số liệu thống kê, khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên gia.

3.1. Phân tích số liệu thống kê về phát triển kinh tế

Số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng đã được sử dụng để phân tích sự thay đổi trong các chỉ số kinh tế, từ đó đánh giá tác động của khu kinh tế Dung Quất đến nền kinh tế tỉnh Quảng Ngãi.

3.2. Khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên gia

Khảo sát thực địa và phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế và môi trường đã cung cấp những thông tin quý giá về thực trạng và các vấn đề cần giải quyết tại khu kinh tế Dung Quất.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu tác động của khu kinh tế Dung Quất

Nghiên cứu về tác động của khu kinh tế Dung Quất đã mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại tỉnh Quảng Ngãi. Các kết quả nghiên cứu đã giúp chính quyền địa phương đưa ra các giải pháp hiệu quả nhằm phát triển bền vững.

4.1. Đề xuất chính sách phát triển bền vững

Các chính sách phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các kết quả nghiên cứu, nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

4.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Việc tăng cường hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển đồng bộ và bền vững cho khu kinh tế Dung Quất.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho khu kinh tế Dung Quất

Khu kinh tế Dung Quất đã và đang đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi. Tuy nhiên, để phát triển bền vững trong tương lai, cần có những định hướng rõ ràng và các giải pháp cụ thể.

5.1. Định hướng phát triển khu kinh tế Dung Quất đến năm 2020

Định hướng phát triển khu kinh tế Dung Quất cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng các dự án đầu tư, đồng thời bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Tương lai của khu kinh tế Dung Quất trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khu kinh tế Dung Quất cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư nước ngoài để phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tìm hiểu tác động của khu kinh tế Dung Quất đến sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường của tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2005 - 2008" do sinh viên Nguyễn Thị Thùy Trang thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Thiện Hiền tại Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (khóa học 2005 - 2009). Nghiên cứu thuộc chuyên ngành Địa lý kinh tế - xã hội, tập trung phân tích thực trạng phát triển không gian lãnh thổ gắn liền với một trung tâm công nghiệp trọng điểm quốc gia.

Về bối cảnh thực tiễn, miền Trung Việt Nam là địa bàn chiến lược nhưng có xuất phát điểm kinh tế thấp, thường xuyên chịu thiên tai. Nhằm khai thác tiềm năng, vị trí địa lý và lợi thế so sánh ven biển, Chính phủ đã phê duyệt xây dựng Nhà máy lọc dầu số 1 tại Dung Quất (huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi), gắn liền với cảng nước sâu Dung Quất và sân bay Chu Lai, hình thành nên Khu kinh tế Dung Quất đa ngành, đa lĩnh vực. Sự xuất hiện của khu kinh tế tạo bước chuyển căn bản cho nền kinh tế tỉnh Quảng Ngãi và Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, đồng thời đặt ra hàng loạt vấn đề về hạ tầng, an sinh xã hội và kiểm soát môi trường sinh thái.

Khóa luận xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của Khu kinh tế Dung Quất; làm rõ những thuận lợi, khó khăn mà các nhà quản lý, nhà đầu tư gặp phải; tổng hợp các định hướng và giải pháp của chính quyền, Ban quản lý cùng các nhà đầu tư nhằm tận dụng thế mạnh và khắc phục hạn chế.
2. Tìm hiểu và đánh giá các tác động nhiều mặt của Khu kinh tế Dung Quất đến kinh tế, xã hội và môi trường của tỉnh Quảng Ngãi, qua đó làm rõ ý nghĩa của chủ trương phát triển khu kinh tế từ phía Đảng và Nhà nước.

Để hiện thực hóa hai mục tiêu trên, tác giả đặt ra bốn nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Thu thập, tổng hợp tài liệu thứ cấp và dữ liệu thống kê về Khu kinh tế Dung Quất.
2. Làm rõ các điều kiện thuận lợi và khó khăn trong quá trình vận hành khu kinh tế.
3. Phân tích chi tiết tác động của Khu kinh tế Dung Quất trên ba phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường tỉnh Quảng Ngãi.
4. Đề xuất các định hướng và giải pháp phát triển khu kinh tế cho giai đoạn 2008 - 2010 và những năm tiếp theo.

Về giới hạn nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, trọng tâm là Khu kinh tế Dung Quất tại huyện Bình Sơn.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2005 - 2008 (thời điểm chuyển đổi từ khu công nghiệp sang khu kinh tế theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và đẩy nhanh tiến độ thi công Nhà máy lọc dầu số 1).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của địa lý kinh tế - xã hội và tổ chức lãnh thổ:

• Khái niệm không gian kinh tế - xã hội và tổ chức không gian kinh tế - xã hội: Xem không gian kinh tế - xã hội như một trường lực gồm ba thành phần: Trung tâm kinh tế - xã hội (cực/nút phát triển), Hành lang phát triển (mạng lưới hạ tầng giao thông, thông tin truyền dẫn năng lượng phát triển), và Bề mặt (các vùng sản xuất nông nghiệp, vùng trống xen kẽ). Tổ chức không gian là quá trình bố trí chiến lược các thành phần này nhằm tối ưu hóa nguồn lực.
• Lý thuyết cực phát triển của François Perroux: Vận dụng luận điểm về cực phát triển hình thành từ đầu thập niên 1950 tại Pháp. Tăng trưởng không diễn ra đồng đều trên toàn lãnh thổ mà xuất hiện tập trung tại các điểm có lợi thế so sánh thông qua các ngành công nghiệp then chốt, tạo xung lực lôi cuốn các cực tăng trưởng vệ tinh xung quanh.
• Cơ sở lý luận về Khu kinh tế (KKT): Phân tích khái niệm KKT tại Việt Nam là khu vực có không gian riêng biệt, chính sách ưu đãi, vận hành theo mô hình "khu trong khu" (khu phi thuế quan, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu cảng, đô thị mới). Phân biệt rõ KKT với các hình thức tổ chức lãnh thổ khác như Vùng kinh tế trọng điểm, Hành lang kinh tế, Khu công nghiệp (KCN) và Khu chế xuất (KCX). Đồng thời, tác giả tổng thuật kinh nghiệm quốc tế về ba giai đoạn phát triển KKT (xây dựng hạ tầng cơ sở, trưởng thành, hòa nhập chuyển đổi công nghệ cao).
• Văn bản pháp lý nền tảng: Quyết định số 50/2005/QĐ-TTg ngày 11/3/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập và ban hành quy chế hoạt động của Khu kinh tế Dung Quất; Quyết định số 1420/QĐ-TTg và Quyết định số 1055/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch ngành công nghiệp tàu thủy; Nghị quyết của Quốc hội khóa XI về việc xây dựng Nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Về phương pháp luận, đề tài tuân thủ bốn quan điểm nghiên cứu địa lý: Quan điểm hệ thống, Quan điểm tổng hợp, Quan điểm lịch sử - viễn cảnh, và Quan điểm sinh thái - phát triển bền vững.

Về phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu: Khai thác văn bản pháp luật, báo cáo hành chính, tư liệu hội thảo khoa học và niên giám thống kê.
• Phương pháp bản đồ, biểu đồ: Trực quan hóa số liệu kinh tế, cơ cấu lao động, tình hình thu hút vốn đầu tư và phân bố quy hoạch các phân khu chức năng KKT.
• Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Tiếp cận ý kiến của các nhà quản lý, cán bộ chuyên trách quy hoạch thuộc địa phương để kiểm chứng và đánh giá thực tiễn.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong khóa luận được trích xuất từ Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất, Tổng cục Thống kê, Sở Công nghiệp, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi, Bộ Công Thương và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề về cơ sở lý luận

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về tổ chức lãnh thổ kinh tế - xã hội. Tác giả phân tích cấu trúc trường lực của không gian kinh tế (trung tâm, hành lang, bề mặt) và làm rõ vai trò của cực phát triển theo lý thuyết F. Perroux. Ngành công nghiệp then chốt khi đạt quy mô lớn sẽ kích thích tiêu dùng, tạo việc làm và kéo theo mạng lưới dịch vụ, công nghiệp phụ trợ.

Chương này cũng phân định ranh giới lý niệm giữa KKT với Vùng kinh tế trọng điểm (lãnh thổ quy mô lớn, đóng góp quyết định tỷ trọng GDP cả nước), Hành lang kinh tế (trục giao thông huyết mạch kết nối các cực), và KCN/KCX (khu vực sản xuất chuyên biệt, không có dân cư sinh sống thường trú). Về mặt quản trị quốc tế, chương 1 đúc kết quy trình thiết lập KKT gồm: xác định mục tiêu ngắn - dài hạn, lựa chọn vị trí chiến lược (gắn liền cảng biển, sân bay, quy mô diện tích tối thiểu 10.000 ha), chi phí giải phóng mặt bằng, vận hành cơ chế quản lý "dịch vụ một cửa" và ba giai đoạn vận động của vòng đời KKT.

Chương 2: Tìm hiểu tác động của Khu kinh tế Dung Quất đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường của tỉnh Quảng Ngãi

Đây là chương nội dung thực nghiệm trọng tâm, cấu trúc thành ba phần chính:

• Tổng quan tự nhiên và kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ngãi: Tỉnh có diện tích tự nhiên 513.520 ha (đất nông nghiệp chiếm 99.280 ha, lâm nghiệp 144.164 ha, đất chuyên dùng 20.797 ha, đất ở 6.594 ha, đất chưa sử dụng 242.685 ha). Địa hình phức tạp dốc từ tây sang đông với bốn lưu vực sông chính (Trà Bồng 55 km, Trà Khúc 120 km, Sông Vệ 80 km, Trà Câu 40 km). Dân số năm 2007 đạt 1.307.000 người (mật độ 254 người/km²), lực lượng lao động trong độ tuổi là 694.792 người (chiếm 53,18%, lao động nữ chiếm 51,1%). Hạ tầng gồm 98 km Quốc lộ 1A, Quốc lộ 24, đường sắt Bắc - Nam và Cảng nước sâu Dung Quất (độ sâu luồng 10 - 19 m).
• Quá trình hình thành KKT Dung Quất: Thành lập ngày 11/3/2005 theo Quyết định 50/2005/QĐ-TTg trên diện tích quy hoạch 10.300 ha tại 9 xã huyện Bình Sơn. Vận hành theo mô hình tích hợp: công nghiệp lọc - hóa dầu, cơ khí, đóng tàu, khu thuế quan, phi thuế quan, đô thị mới Vạn Tường. Dự án trọng điểm gồm Nhà máy lọc dầu Dung Quất (công suất 6,5 triệu tấn dầu thô/năm, vốn 3 tỷ USD), Nhà máy đóng tàu (sửa chữa tàu 400.000 DWT, đóng mới tàu 100.000 DWT, vốn 6.486 tỷ đồng), Phân xưởng Polypropylen (150.000 tấn/năm, vốn 182 triệu USD), Thép Guang Lian (5 triệu tấn/năm, vốn 3 tỷ USD), và Nhà máy Doosan Vina (vốn 260 triệu USD, tương đương 4.176,9 tỷ đồng).
• Phân tích các tác động cụ thể giai đoạn 2005 - 2008:
  • Kinh tế: Cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh; năm 2008 công nghiệp - xây dựng chiếm 41,0%, dịch vụ chiếm khoảng 35,5%, nông - lâm - ngư nghiệp giảm còn 23,5%. Thu hút đầu tư tăng vọt: vốn đầu tư toàn xã hội vào tỉnh tăng từ 6.382,4 tỷ đồng (2005) lên 24.470 tỷ đồng (2008). Đến năm 2008, KKT Dung Quất ghi nhận 114 dự án đăng ký với tổng vốn gần 11 tỷ USD (vốn thực hiện trên 4 tỷ USD), đưa Quảng Ngãi vào nhóm 5 tỉnh dẫn đầu cả nước về thu hút FDI.
  • Xã hội: Tạo việc làm cho hơn 20.000 lao động tại công trường (gồm 909 chuyên gia nước ngoài, 11.500 lao động trong doanh nghiệp sản xuất, trên 15.000 lao động xây lắp, riêng công trường lọc dầu có hơn 12.000 người/ngày). Tuy nhiên, địa phương đối mặt với nghịch lý thiếu hụt trầm trọng lao động kỹ thuật cao (chỉ đáp ứng được bậc 3/7), bất cập sinh kế hậu tái định cư (kế hoạch di dời hơn 5.000 hộ dân trên 9.300 ha đất đến năm 2015), đời sống công nhân thiếu thốn nhà ở, thiếu thiết chế văn hóa. Tình hình an ninh trật tự phức tạp, quá tải năng lực hành chính xã (xã Bình Trị có trên 5.000 công nhân tạm trú nhưng chỉ có 5 công an xã).
  • Môi trường: Gia tăng ô nhiễm bụi, tiếng ồn và chất thải rắn xây dựng do mật độ khai thác đất đá và phương tiện thi công dày đặc; đặt ra nguy cơ suy thoái môi trường đất, nước và không khí nếu thiếu kiểm soát.

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển Khu kinh tế Dung Quất trong tương lai

Chương 3 tổng thuật quy hoạch phát triển của tỉnh Quảng Ngãi và KKT Dung Quất đến năm 2010, tầm nhìn 2020:

• Mục tiêu chỉ tiêu: Phấn đấu đạt tổng vốn đầu tư 9 - 10 tỷ USD vào KKT đến năm 2010. Hoàn thiện hệ thống hạ tầng đồng bộ: xây dựng tuyến đường sắt nhánh nối cảng Dung Quất với đường sắt quốc gia tại ga Trị Bình; mở trục đối ngoại Đông - Tây; nâng cấp hệ thống 25 bến cảng tiếp nhận tàu 30.000 - 80.000 DWT; phát triển mạng lưới dịch vụ, trường trung cấp nghề quy mô 15.000 học sinh, bệnh viện quốc tế 300 giường và nhà ở công nhân.
• Hệ thống giải pháp: Khóa luận đề xuất 4 nhóm giải pháp:
  1. Huy động và sử dụng vốn: Đa dạng hóa nguồn vốn ngân sách, ODA và FDI; lựa chọn đối tác chiến lược.
  2. Đầu tư hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ: Đẩy nhanh tiến độ các phân khu công nghiệp, kho bãi hậu cảng, hệ thống cấp điện, cấp nước.
  3. Đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực: Thiết lập mô hình liên kết đào tạo "nhà trường - nhà trường" và "nhà trường - doanh nghiệp", nâng cấp cơ sở dạy nghề theo chuẩn quốc tế nhằm nâng tỷ lệ lao động địa phương có kỹ thuật.
  4. Bảo vệ môi trường và giữ gìn an ninh trật tự: Tăng cường kiểm soát nguồn thải công nghiệp, bổ sung biên chế an ninh cho chính quyền cấp xã, triển khai chính sách "hậu tái định cư" bảo đảm chuyển đổi nghề nghiệp ổn định cho người dân bị thu hồi đất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống chỉ tiêu phản ánh sự thay đổi diện mạo kinh tế tỉnh Quảng Ngãi dưới tác động của KKT Dung Quất:

Chỉ tiêu thống kê	Năm 2005	Năm 2007	Năm 2008
Tỷ trọng Công nghiệp - Xây dựng	Đang chuyển dịch	N/A	41,0%
Tỷ trọng Nông - Lâm - Ngư nghiệp	Chiếm ưu thế	N/A	23,5%
Tổng vốn đầu tư vào tỉnh Quảng Ngãi	6.382,4 tỷ đồng	N/A	24.470 tỷ đồng
Số dự án thu hút vào KKT Dung Quất	Bắt đầu chuyển đổi KKT	126 dự án (gần 8,69 tỷ USD)	157 dự án (~10,3 tỷ USD)
Vốn thực hiện lũy kế tại KKT	Giai đoạn chuẩn bị	N/A	Trên 4 tỷ USD
Lao động trên đại công trường KKT	N/A	N/A	~20.000 người

Các kết quả và đóng góp chủ yếu của tác giả bao gồm:

• Đánh giá thực chứng tác động kinh tế: Làm rõ bước nhảy vọt về thu hút vốn đầu tư và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Ngãi từ một tỉnh thuần nông sang công nghiệp hóa, đưa địa phương từ vị trí thứ 37 vươn lên nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI năm 2008.
• Làm rõ các xung đột kinh tế - xã hội nảy sinh: Phát hiện khoảng trống lớn giữa quy mô công nghiệp hóa hiện đại với năng lực tiếp nhận lao động địa phương (thiếu công nhân lành nghề, thiếu kỹ sư); cảnh báo tình trạng bất ổn an ninh trật tự, thiếu hụt dịch vụ an sinh tại các khu vực tập trung đông công nhân tạm trú và những khó khăn trong ổn định sinh kế của hơn 5.000 hộ dân tái định cư.
• Đóng góp học thuật: Vận dụng thành công lý thuyết cực phát triển của F. Perroux để giải thích vai trò động lực lan tỏa của Nhà máy lọc dầu số 1 và KKT Dung Quất đối với địa bàn duyên hải miền Trung, cung cấp tài liệu nghiên cứu địa lý kinh tế địa phương giai đoạn bản lề 2005 - 2008.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Tác giả tự nhận định do thời gian và trình độ của sinh viên bước đầu nghiên cứu khoa học còn hạn chế, đề tài chủ yếu khai thác các nguồn dữ liệu thứ cấp từ văn bản, báo cáo của các cơ quan quản lý và niên giám thống kê; chưa thực hiện được các đợt điều tra khảo sát xã hội học định lượng trực tiếp đối với cộng đồng dân cư vùng tái định cư và người lao động tại các nhà máy.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá định lượng tác động kinh tế - xã hội khi Nhà máy lọc dầu Dung Quất chính thức đi vào vận hành thương mại (từ đầu năm 2009); mở rộng phân tích các chỉ số ô nhiễm môi trường đất, nước biển ven bờ và không khí dựa trên dữ liệu quan trắc thực địa tại các phân khu công nghiệp nặng.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và giảng viên ngành Địa lý, Kinh tế phát triển, Quy hoạch vùng: Tham khảo phương pháp vận dụng lý thuyết cực phát triển và phương pháp lập bản đồ, biểu đồ địa lý kinh tế vào việc đánh giá một khu kinh tế biển cụ thể.
• Các nhà nghiên cứu chính sách và quy hoạch địa phương: Tham khảo hệ thống dữ liệu chi tiết về danh mục dự án đầu tư lớn (Lọc dầu, Đóng tàu, Doosan Vina, Guang Lian, Polypropylen) và bức tranh thực tế về những bất cập hành chính cấp xã, vấn đề quản lý lao động ngoại tỉnh tại các đại công trường xây dựng công nghiệp nặng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khu kinh tế Dung Quất được thành lập theo quyết định nào và phạm vi quy hoạch được phê duyệt ra sao?
Khu kinh tế Dung Quất được thành lập theo Quyết định số 50/2005/QĐ-TTg ngày 11/3/2005 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở KCN Dung Quất. Phạm vi quy hoạch chung xây dựng có diện tích 10.300 ha tại 9 xã thuộc huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

2. Khóa luận sử dụng khung lý thuyết nào để phân tích vai trò của Khu kinh tế Dung Quất?
Tác giả sử dụng lý thuyết không gian kinh tế - xã hội (mô hình trường lực gồm trung tâm, hành lang, bề mặt) kết hợp chặt chẽ với lý thuyết cực phát triển và cực tăng trưởng của François Perroux (F. Perroux, thập niên 1950) để giải thích cơ chế lan tỏa động lực từ ngành công nghiệp then chốt (lọc - hóa dầu) sang toàn bộ nền kinh tế vùng.

3. Các dự án công nghiệp trọng điểm nào có quy mô vốn lớn nhất đang triển khai tại KKT Dung Quất giai đoạn 2005 - 2008?
Các dự án quy mô lớn nhất gồm: Nhà máy lọc dầu số 1 Dung Quất (3 tỷ USD, công suất 6,5 triệu tấn dầu thô/năm), Nhà máy luyện cán thép Guang Lian (3 tỷ USD, công suất 5 triệu tấn/năm), Nhà máy nhiệt điện than sạch (khoảng 2,4 tỷ USD, 2.400 MW), Nhà máy đóng tàu Dung Quất (6.486 tỷ đồng), Phân xưởng sản xuất Polypropylen (182 triệu USD) và Khu liên hợp công nghiệp nặng Doosan Vina (khoảng 260 triệu USD / 4.176,9 tỷ đồng).

4. Khóa luận phản ánh những khó khăn xã hội cụ thể nào tại các địa phương trong khu kinh tế?
Khóa luận chỉ ra tình trạng thiếu hụt trầm trọng lao động tay nghề cao người địa phương (chỉ đáp ứng bậc 3/7), sinh kế của hơn 5.000 hộ dân tái định cư chưa ổn định; hiện tượng mất an ninh trật tự, trộm cắp vật tư và va chạm giữa công nhân tạm trú với thanh niên bản địa do thiếu thốn hạ tầng giải trí; cùng tình trạng bộ máy chính quyền cấp xã quá tải ("mặc chiếc áo quá rộng", điển hình như xã Bình Trị có trên 5.000 công nhân tạm trú nhưng biên chế công an xã chỉ có 5 người).

5. Cơ cấu kinh tế và tình hình thu hút đầu tư của tỉnh Quảng Ngãi thay đổi như thế nào đến năm 2008?
Năm 2008, ngành công nghiệp - xây dựng đã vươn lên chiếm 41,0% cơ cấu GDP của tỉnh, trong khi nông - lâm - ngư nghiệp giảm còn 23,5%. Tổng vốn đầu tư vào tỉnh đạt 24.470 tỷ đồng. KKT Dung Quất thu hút lũy kế 114 dự án đăng ký với gần 11 tỷ USD, đưa Quảng Ngãi vào nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thùy Trang là công trình nghiên cứu địa lý kinh tế - xã hội phản ánh trung thực giai đoạn kiến tạo bản lề 2005 - 2008 của Khu kinh tế Dung Quất và tỉnh Quảng Ngãi. Thông qua hệ thống hóa lý thuyết cực phát triển của F. Perroux và các số liệu thống kê thực tế, công trình đã làm nổi bật bước chuyển dịch mạnh mẽ về tăng trưởng kinh tế, đồng thời thẳng thắn nhận diện những mâu thuẫn xã hội về nguồn nhân lực, hạ tầng dịch vụ và áp lực an ninh - môi trường tại địa phương. Đây là tài liệu khoa học có giá trị tham khảo tốt cho việc nghiên cứu quy hoạch không gian công nghiệp và phát triển bền vững các khu kinh tế ven biển Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SO VAN DE VE CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Khái niệm không gian kinh tế - xã hội và tổ chức không gian kinh tế - xã hội 1. Không gian kinh tế - xã hội Là một bộ phận lãnh thé có khả năng cung cấp những nguồn lực phát triển, chọn lọc các hoạt động kinh tế - xã hội thông qua những quan hệ phân bố, những liên kết kinh tế liên ngành, liên vùng và quốc tế dưới góc độ tổ chức không gian, người ta thường xem không gian kinh tế - xã hội là một trường lực ( giống như các trường lực trong vật lý học ), với 3 thành phan sau đây: - Trung tâm kinh tế - xã hội ( còn gọi là cực hay nút phát triển ): là nơi có nhiều nguồn lực thuận lợi, tập trung dân cư đông đúc, các hoạt động công nghiệp chế biến và dich vụ phát triển hơn cả. - Hanh lang phát triển: là nơi điễn ra các dong liên kết kinh tế - xã hội giữa các trung tâm.

Thực chất đây chính là mạng lưới hạ tằng, bao gồm: đường sá, bến bãi, điện, thông tin, liên lạc thông qua hành lang, sức phát triển từ trung tâm sẽ dẫn truyén ra các bẻ mặt. - _ Bề mặt: là những "chỗ trống” của không gian kinh tế - xã hội, dân cư thưa thớt, phát triển chủ yếu các ngành nông nghiệp, công nghiệp khai thác, những nơi nào gần trung tâm và hành lang sẽ có trình độ phát triển cao hơn, càng xa trung tâm, hành lang càng kém phát triển. Tổ chức không gian kinh tế - xã hội Là quá trình lựa chọn có tính chiến lược các cách thức phát triển và bé trí những trung tâm, những hành lang, các bể mặt, trên cơ sở tận dụng cao nhất các nguồn lực, tạo ra một cơ cấu không gian kinh tế - xã hội tối ưu trong một giai đoạn phát triển nhất định. Là tổng sơ dé phát triển va phân bố các ngành, các vùng kinh tế lớn: thực chất đây là những sơ đồ phat triển và phân bố từng vùng, từng ngành kinh tế SVTH : Nguyễn Thị Thủy Trang Trang 13 Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Thay Nguyễn Thiện Hiển lớn ( tằm nhin lâu dai, bao quát trên toan vùng lớn, toàn quốc, thậm chi thé giới nhưng giới hạn ở từng ngành ).

- Quy hoạch vùng: tổ chức hợp lý và cụ thé hơn toàn bộ các hoạt động kinh tế, dân cư, mạng lưới ha tang sản xuất và xã hội trên một không gian không lớn lắm. Lý thuyết cực của F.Perroux Lý thuyết phục vụ lựa chọn các lãnh thổ trọng điểm ( Pháp: đầu những năm 50 của thế kỷ XX ). Một vùng không thé phát triển kinh tế đều đặn ở tất cả các điểm trên lãnh thé của nó theo củng một thời gian, mà nó có xu hướng phát triển nhất ở một vài điểm này, trong khi đó thì ở những nơi khác lại chậm phát triển hoặc bị trì trệ. Tắt nhiên, các điểm phát triển nhanh này là những trung tâm có lợi thế so với toàn vùng.

Lý thuyết này cho rằng công nghiệp và địch vụ có vai trò to lớn đối với sự tăng trưởng của vùng. đi kèm theo với điểm phát triển tăng trưởng là một ngành công nghiệp then chốt. Ngành công nghiệp then chốt phát triển và phát đạt, do công ăn việc làm tăng, sức mua cũng tăng lên, các ngành công nghiệp và các hoạt động mới bị thu hút vào vùng đó. Điều quan trọng là Francoi Perroux khuyến cáo về hai loại cực: cực phát triển và cực tăng trưởng.