Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện thủy nguyên thành phố hải phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý kinh tế hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện thủy, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Đặng Thị Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Tuyết Mai
• Trường học: Trường Đại Học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Cải Thiện Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Tại Huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ
• 1.1. Những vấn đề chung về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.1. Lý luận về ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.3. Vị trí, vai trò ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.4. Nhiệm vụ ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.1.5. Đặc điểm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2. Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.1. Quản lý thu, chi ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.2. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.3. Quản lý chu trình ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.4. Kiểm tra, thanh tra ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.5. Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.3.1. Yếu tố chủ quan
• 1.3.2. Yếu tố khách quan
• 1.4. Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại một số huyện trong thành phố Hải Phòng và bài học kinh nghiệm
• 1.4.1. Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại một số huyện trong Thành phố Hải Phòng
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, tình hình phát triển kinh tế-xã hội của huyện Thủy Nguyên
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội của huyện Thủy Nguyên
• 2.2. Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2018-2022
• 2.2.1. Bộ máy quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên
• 2.2.2. Các văn bản pháp lý liên quan đến quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên
• 2.2.3. Thực trạng công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2018-2022
• 2.2.4. Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên
• 2.2.5. Thực trạng quản lý chu trình ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên
• 2.2.6. Thực trạng công tác kiểm tra, thanh tra trong quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên
• 2.3. Đánh giá chung công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2018-2022
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THỦY NGUYÊN
• 3.1. Định hướng phát triển kinh tế xã hội và định hướng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên
• 3.1.1. Định hướng phát triển kinh tế xã hội huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2023-2028
• 3.1.2. Định hướng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2023-2028
• 3.2. Các biện pháp chủ yếu hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên
• 3.2.1. Tăng cường kỷ cương thu, chi ngân sách
• 3.2.2. Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách xã
• 3.2.3. Hoàn thiện công tác chấp hành ngân sách xã
• 3.2.4. Hoàn thiện công tác quyết toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 3.2.5. Đổi mới trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức thực hiện nhiệm vụ quản lý ngân sách xã
• 3.3. Đề xuất kiến nghị
• 3.3.1. Đối với chính quyền cấp Thành phố
• 3.3.2. Đối với chính quyền cấp Huyện
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Trong bối cảnh hiện nay, quản lý ngân sách nhà nước cấp xã đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Việc hiểu rõ về ngân sách nhà nước và các khái niệm liên quan đến quản lý ngân sách là cần thiết để có thể áp dụng hiệu quả tại huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng. Ngân sách nhà nước cấp xã không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách của nhà nước tại địa phương. Theo Nghị định số 60/2003/NĐ-CP, ngân sách nhà nước được phân cấp rõ ràng, trong đó ngân sách cấp xã là một phần không thể thiếu trong hệ thống ngân sách. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống quản lý ngân sách hiệu quả để đảm bảo các nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của ngân sách nhà nước cấp xã

Ngân sách nhà nước cấp xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu, chi được quản lý theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của ngân sách cấp xã là nó không chỉ là quỹ tiền tệ mà còn là đơn vị dự toán đặc biệt. Hoạt động thu, chi ngân sách cấp xã phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật, đồng thời phải phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương. Việc quản lý ngân sách cấp xã không chỉ đơn thuần là thực hiện các khoản thu, chi mà còn phải đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng ngân sách.

II. Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên

Trong giai đoạn 2018-2022, huyện Thủy Nguyên đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế cần khắc phục. Cụ thể, việc phân cấp quản lý ngân sách chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng một số xã không cân đối được thu - chi. Ngoài ra, công tác kiểm tra, thanh tra cũng chưa được thực hiện thường xuyên, gây khó khăn trong việc giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách. Những hạn chế này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời nhằm đảm bảo quản lý ngân sách nhà nước cấp xã được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.

2.1. Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách tại huyện Thủy Nguyên

Đánh giá tổng thể cho thấy, mặc dù huyện Thủy Nguyên đã có những bước tiến trong việc quản lý ngân sách, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Các khoản thu từ ngân sách nhà nước cấp xã chủ yếu phụ thuộc vào nguồn thu từ các doanh nghiệp và dịch vụ, trong khi đó nguồn thu từ tài nguyên thiên nhiên vẫn chưa được khai thác triệt để. Điều này dẫn đến việc thiếu hụt ngân sách trong một số thời điểm, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Cần có những biện pháp cụ thể để tăng cường hiệu quả quản lý ngân sách, như rà soát lại các khoản thu, chi và cải cách quy trình lập dự toán ngân sách.

III. Biện pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên, cần thực hiện một số biện pháp chủ yếu. Đầu tiên, cần tăng cường kỷ cương trong thu, chi ngân sách, đảm bảo mọi hoạt động đều tuân thủ theo quy định của pháp luật. Thứ hai, hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách xã nhằm đảm bảo tính chính xác và khả thi. Cuối cùng, cần đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức thực hiện nhiệm vụ quản lý ngân sách để nâng cao năng lực và trách nhiệm trong công việc. Những biện pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính của cấp xã mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Thủy Nguyên.

3.1. Tăng cường kỷ cương thu chi ngân sách

Việc tăng cường kỷ cương trong thu, chi ngân sách là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính. Cần có các quy định cụ thể về quy trình thu, chi và kiểm soát ngân sách, đồng thời áp dụng các biện pháp giám sát chặt chẽ hơn từ phía các cơ quan chức năng. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng tham nhũng, lãng phí mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm của các cán bộ công chức trong việc sử dụng ngân sách nhà nước. Những biện pháp này sẽ góp phần tạo ra một môi trường quản lý ngân sách minh bạch và hiệu quả hơn tại huyện Thủy Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thủy Nguyên là cửa ngõ phía Bắc thành phố Hải Phòng với diện tích tự nhiên 261,86 km2 và quy mô dân số 333.900 người, chiếm khoảng 1/6 diện tích và dân số toàn thành phố. Trong giai đoạn vừa qua, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện ghi nhận quy mô ấn tượng, tăng từ 2.042,46 tỷ đồng năm 2018 lên 2.691 tỷ đồng năm 2022, từng đạt mức đỉnh 4.100,78 tỷ đồng vào năm 2020. Trong tiến trình Thủy Nguyên chuyển mình thành thành phố trực thuộc thành phố Hải Phòng theo tiêu chuẩn đô thị loại III, công tác quản lý ngân sách nhà nước tại 37 xã, thị trấn giữ vai trò huyết mạch trong việc đảm bảo nguồn lực thực thi nhiệm vụ công quyền cơ sở. Tuy nhiên, thực tế quản lý ngân sách cấp xã đang đối mặt với nhiều áp lực: công tác lập dự toán chưa bao quát hết nguồn thu, mức độ tự cân đối thu chi giữa các xã chênh lệch lớn và kỷ cương giải ngân chi tiêu công cần tiếp tục được chuẩn hóa.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2018-2022, nhận diện các hạn chế và nguyên nhân cốt lõi, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cho giai đoạn 2023-2028. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ 37 đơn vị hành chính cấp cơ sở (35 xã và 02 thị trấn). Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học thực tiễn nhằm xây dựng nền tài chính công cơ sở vững mạnh, hướng đến mục tiêu 65% số xã, thị trấn tự cân đối được thu - chi ngân sách vào năm 2028 và gia tăng tỷ trọng các nguồn thu bền vững từ hoạt động sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết quản trị kinh tế công tiêu biểu gồm: Lý thuyết Phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) và Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM). Lý thuyết Phân cấp tài khóa khẳng định việc trao quyền tự chủ ngân sách cho cấp cơ sở giúp nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công, phản ánh sát nhu cầu dân sinh và kích thích tính chủ động khai thác nguồn thu tại địa phương. Lý thuyết Quản lý công mới nhấn mạnh nguyên tắc quản trị ngân sách hướng tới kết quả đầu ra, kiểm soát chi tiêu công minh bạch và tối ưu hóa chi phí vận hành bộ máy hành chính nhà nước.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015; Ngân sách nhà nước cấp xã là quỹ tiền tệ tập trung của chính quyền cấp cơ sở phục vụ thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước; Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là chu trình lập dự toán, chấp hành dự toán, kế toán quyết toán và thanh tra giám sát tài chính; Chu trình ngân sách cấp xã là chuỗi nghiệp vụ tài chính khép kín gắn liền với niên độ kế toán hàng năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống thu thập từ các báo cáo quyết toán thu - chi ngân sách của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Thủy Nguyên, Chi cục Thuế huyện Thủy Nguyên, Kho bạc Nhà nước huyện và hệ thống dữ liệu thống kê kinh tế - xã hội địa phương giai đoạn 2018-2022.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 37/37 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn trên địa bàn huyện Thủy Nguyên. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu tổng thể toàn phần không lặp lại. Lý do lựa chọn toàn bộ 37 đơn vị nhằm đảm bảo tính bao quát tuyệt đối, phản ánh đầy đủ đặc thù phân hóa kinh tế giữa 30 xã đồng bằng bán đô thị, 07 xã miền núi (như An Sơn, Kỳ Sơn, Lại Xuân) và 02 thị trấn trung tâm (Núi Đèo, Minh Đức).

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả kết hợp thống kê so sánh đa chiều. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm định lượng hóa sự biến động của từng sắc thuế qua chuỗi thời gian 5 năm, đánh giá tỷ lệ phần trăm hoàn thành thực tế so với dự toán giao và phân tích tương quan cơ cấu thu - chi giữa các địa bàn, tạo căn cứ khoa học vững chắc để đề xuất các giải pháp khả thi cho giai đoạn 2023-2028.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thu ngân sách cấp xã tăng trưởng liên tục nhưng độ chính xác trong công tác lập dự toán còn nhiều hạn chế. Tổng số thu ngân sách của 37 xã, thị trấn tăng từ 75.405 triệu đồng năm 2018 lên 101.259 triệu đồng năm 2022, đạt mức tăng trưởng tổng thể 34,29%. Tỷ lệ hoàn thành so với dự toán huyện giao có sự trồi sụt: năm 2018 đạt 99,61%, năm 2019 đạt 99,02%, năm 2020 đạt 99,81%, năm 2021 bứt phá đạt 104,41% và năm 2022 đạt 101,85%. Điều này chứng minh công tác lập dự toán hàng năm còn mang tính an toàn, chưa bao quát hết nguồn thu phát sinh thực tế.

Thứ hai, nguồn thu có sự phân hóa sâu sắc giữa các cụm địa bàn. Năm 2022, Thị trấn Núi Đèo dẫn đầu toàn huyện với số thu đạt 7.568 triệu đồng, chiếm tỷ trọng 9,3% tổng thu ngân sách cấp xã của huyện. Các địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh như Tân Dương, Thủy Sơn, Thủy Đường duy trì số thu lớn nhờ hoạt động thương mại và thuế ngoài quốc doanh. Ngược lại, xã Chính Mỹ ghi nhận mức thu thấp nhất với 617 triệu đồng (chiếm 0,76%), các xã như Hoàng Động, An Sơn, Lưu Kỳ có số thu thấp do cơ cấu kinh tế thuần nông, phụ thuộc chủ yếu vào tiền thuê đất và hoa lợi công sản.

Thứ ba, công tác quản lý các sắc thuế chuyên đề đạt kết quả đột phá nhờ đẩy mạnh cải cách quản trị thuế. Năm 2022, công tác lập bộ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp chu kỳ 2022-2026 đã tiếp nhận hồ sơ của 154 tổ chức, 502 hộ thuê đất và 70.288 thửa đất ở của hộ gia đình, giúp số thu nộp ngân sách đạt 13,4 tỷ đồng, hoàn thành 178,6% dự toán giao và tăng 161% so với cùng kỳ năm trước với 35/37 xã hoàn thành chỉ tiêu. Bên cạnh đó, nguồn thu lệ phí trước bạ xe ô tô được giao phân cấp quản lý đạt 1.096,2 tỷ đồng, vượt 124% dự toán được giao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự tăng trưởng nguồn thu ngân sách cấp xã là nhờ tốc độ đô thị hóa nhanh đạt 29,8% và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ: công nghiệp - xây dựng chiếm 60,5%, dịch vụ chiếm 37,2% và nông nghiệp giảm còn 2,3% vào năm 2022. Toàn huyện đã thu hút hơn 1.600 doanh nghiệp và 1.600 hộ kinh doanh cá thể. Việc triển khai thành công hóa đơn điện tử cho 1.600 doanh nghiệp (đạt 107,5% kế hoạch) và 149 hộ kinh doanh (đạt 135,45% kế hoạch), kết hợp khoanh xóa 12,95 tỷ đồng tiền nợ đọng thuế khó thu đã tạo nền tảng vững chắc để nuôi dưỡng nguồn thu cơ sở.

So sánh với các nghiên cứu thực tế tại huyện An Lão và huyện Tiên Lãng, kết quả chỉ ra rằng tâm lý lập dự toán thu thận trọng quá mức là điểm nghẽn chung ở cấp xã. Tuy nhiên, Thủy Nguyên có lợi thế bứt phá vượt trội nhờ sự hiện diện của các khu công nghiệp lớn như VSIP và dự án Khu đô thị Bắc Sông Cấm. Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua hệ thống biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng trưởng thu chi 5 năm, biểu đồ cơ cấu phân bổ nguồn thu của 37 xã và bảng ma trận đối chiếu dự toán - thực hiện, giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các biến động tài chính tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2023-2028, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

Thứ nhất, tăng cường kỷ cương thu và mở rộng cơ sở thu ngân sách: Chi cục Thuế huyện Thủy Nguyên chủ trì phối hợp với UBND 37 xã, thị trấn tiến hành rà soát 100% các tổ chức, hộ kinh doanh dịch vụ, xây dựng và thương mại điện tử trên địa bàn. Áp dụng triệt để hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ nợ đọng thuế phát sinh mới hàng năm xuống dưới 3% trên tổng số ghi thu, hoàn thành mục tiêu rà soát trọng điểm ngay trong quý IV năm 2024.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình lập dự toán ngân sách xã: Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Thủy Nguyên hướng dẫn 37 xã, thị trấn áp dụng mô hình dự toán thu chi dựa trên kết quả đầu ra và dữ liệu phân tích kinh tế 3 năm liền kề. Thiết lập khung kiểm soát nhằm đảm bảo biên độ sai lệch giữa dự toán và số thực hiện thực tế không vượt quá 5%, thực hiện đồng bộ trong suốt chu kỳ ngân sách 2023-2028.

Thứ ba, siết chặt kiểm soát chi và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn đầu tư: UBND các xã, thị trấn phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước huyện thực hiện kiểm soát chi 100% qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến. Thực hành tiết kiệm tối thiểu 10% dự toán chi thường xuyên ngoài lương để bổ sung vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn mới kiểu mẫu và các dự án đô thị hóa.

Thứ tư, đổi mới đào tạo và nâng cao chất lượng cán bộ tài chính cơ sở: UBND huyện Thủy Nguyên chỉ đạo tổ chức định kỳ 02 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% cán bộ, công chức tài chính - kế toán của 37 xã, thị trấn về kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, quản trị rủi ro thuế và phân tích ngân sách, hướng đến mục tiêu đạt tỷ lệ 65% số xã tự cân đối đủ thu - chi vào năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn và cơ sở lý luận khoa học cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, cán bộ quản lý tài chính - kế hoạch và công chức cấp xã: Cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về quy trình lập dự toán thu chi, kỹ năng phân tích nguồn thu địa bàn và phương pháp điều hành ngân sách bám sát Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 tại 37 xã, thị trấn.

Thứ hai, cơ quan quản lý thuế và Kho bạc Nhà nước cấp huyện: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng 5 năm về kết quả quản lý thuế hộ kinh doanh cá thể, thuế phi nông nghiệp và lệ phí trước bạ, hỗ trợ xây dựng kế hoạch thanh tra, chống thất thu và kiểm soát chi tiêu công chặt chẽ.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Là nguồn tài liệu học thuật tham khảo chuyên sâu thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính công, cung cấp khung phân tích thực chứng toàn diện cùng bộ dữ liệu chuẩn hóa của 37 đơn vị hành chính cấp cơ sở.

Thứ tư, lãnh đạo Hội đồng nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp: Nắm bắt các chỉ số kinh tế then chốt và quy trình chu trình ngân sách để nâng cao hiệu lực giám sát cộng đồng, kiểm tra tính minh bạch trong phân bổ vốn đầu tư công và quyết toán ngân sách hàng năm.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Mục tiêu chiến lược trong quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2023-2028 là gì? Trả lời: Mục tiêu cốt lõi là tăng cường kỷ cương tài chính, mở rộng cơ sở thu thường xuyên và phấn đấu đạt tỷ lệ 65% số xã, thị trấn tự cân đối được thu - chi ngân sách. Quy mô thu cấp xã đã đạt 101.259 triệu đồng năm 2022, tạo nguồn lực cơ sở quan trọng phục vụ mục tiêu nâng cấp huyện thành thành phố.

Câu hỏi 2: Tại sao có sự chênh lệch lớn về số thu ngân sách giữa các xã trên địa bàn huyện Thủy Nguyên? Trả lời: Sự chênh lệch bắt nguồn từ đặc thù cơ cấu kinh tế địa phương. Thị trấn Núi Đèo thu đạt 7.568 triệu đồng năm 2022 nhờ mật độ doanh nghiệp và thương mại dịch vụ cao, trong khi xã Chính Mỹ chỉ đạt 617 triệu đồng do cơ cấu thuần nông và nguồn thu phụ thuộc vào hoa lợi công sản nhỏ lẻ.

Câu hỏi 3: Luận văn đã áp dụng phương pháp nghiên cứu nào để phân tích dữ liệu quản lý ngân sách? Trả lời: Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả kết hợp thống kê so sánh trên bộ dữ liệu toàn phần của 37 xã, thị trấn giai đoạn 2018-2022. Phương pháp này giúp định lượng chính xác tốc độ tăng trưởng 34,29% sau 5 năm và đánh giá sai lệch giữa dự toán và thực hiện.

Câu hỏi 4: Kết quả nổi bật nhất trong quản lý thuế sử dụng đất phi nông nghiệp tại huyện Thủy Nguyên là gì? Trả lời: Năm 2022, Chi cục Thuế đã lập bộ quản lý thành công 154 tổ chức, 502 hộ thuê đất và 70.288 thửa đất ở. Số thu thực tế đạt 13,4 tỷ đồng, đạt 178,6% so với dự toán giao và có 35/37 xã hoàn thành kế hoạch thu được giao.

Câu hỏi 5: Giải pháp trọng tâm nào giúp khắc phục hạn chế trong công tác lập dự toán ngân sách xã? Trả lời: Giải pháp mấu chốt là áp dụng quy trình lập dự toán dựa trên phân tích số liệu kinh tế 3 năm liền kề và đào tạo nghiệp vụ cho 100% công chức tài chính xã. Việc kiểm soát sai lệch dự toán dưới 5% sẽ giúp các xã chủ động điều hành ngân sách hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã và phân cấp tài khóa theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước năm 2015.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực bức tranh thực trạng thu - chi ngân sách tại 37 xã, thị trấn huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2018-2022 với quy mô thu tăng trưởng 34,29%, đạt 101.259 triệu đồng năm 2022.
• Nhận diện rõ các điểm nghẽn then chốt về chênh lệch nguồn thu giữa các địa bàn, tính thụ động trong công tác lập dự toán và áp lực cân đối chi thường xuyên tại cấp cơ sở.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn với mốc thời gian 2023-2028, tập trung vào mở rộng cơ sở thu, chuẩn hóa dự toán dưới 5% sai lệch và hiện đại hóa kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước.
• Kêu gọi các cấp chính quyền và cơ quan quản lý tài chính địa phương triển khai ngay các khuyến nghị nhằm hiện thực hóa mục tiêu 65% số xã tự chủ ngân sách, tạo động lực đưa Thủy Nguyên trở thành đô thị hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã. Chương 2: Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Chương 3: Biện pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ 1.

Những vấn đề chung về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 1. Lý luận về ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước Khái niệm ngân sách nhà nước được hiểu như sau: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Hệ thống ngân sách nhà nước Theo Điều 5, Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật NSNN xác định NSNN gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương và được tổ chức theo mô hình phân cấp. HỆ THỐNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ngân sách trung ương Ngân sách địa phương Ngân sách Tỉnh, Thành phố trực thuộc trung ương Ngân sách Huyện (Quận), Thành phố, Thị xã thuộc tỉnh Ngân sách xã (phường), Thị trấn Sơ đồ 1.1: Hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam ( Nguồn: Luật NSNN 2015) 7 1.

Khái niệm, đặc điểm ngân sách nhà nước cấp xã Ngân sách Nhà nước cấp xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước bao gồm thu, chi ngân sách được quản lý theo quy định của Luật ngân sách, là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền nhà nước cấp xã để phục vụ cho việc thực hiện nhiệm vụ, chức năng quản lý nhà nước được giao. Ngân sách cấp xã có đặc điểm sau: - Ngân sách cấp xã là một loại quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp cơ sở (cấp xã). - Hoạt động thu, chi ngân sách cấp xã phải chấp hành nghiêm theo quy định của pháp luật. - Ngân sách cấp xã vừa là một cấp ngân sách, vừa là đơn vị dự toán đặc biệt vì nó không có đơn vị dự toán trực thuộc nào, phải tạo nguồn thông qua các khoản thu ngân sách cấp xã được phân cấp; chi trực tiếp và tổng hợp các khoản chi đó vào chi ngân sách.

Chính các đặc điểm này đã ảnh hưởng chi phối lớn đến quá trình tổ chức, chấp hành, kế toán và quyết toán ngân sách cấp xã. Hoạt động của ngân sách nhà nước cấp xã được thể hiện trên hai phương diện là huy động nguồn thu (thu ngân sách cấp xã) và phân phối, sử dụng quỹ (chi ngân sách cấp xã). - Thu ngân sách nhà nước cấp xã là quá trình chính quyền Nhà nước cấp xã dùng quyền lực chính trị để huy động một bộ phận giá trị của xã hội hình thành quỹ ngân sách nhằm đảm bảo chức năng và nhiệm vụ của bộ máy chính quyền cấp xã là phục vụ lợi ích công cộng và duy trì sự tồn tại của bộ máy. Thu ngân sách nhà nước cấp xã là hoạt động có vai trò quan trọng, sự tồn tại và phát triển của bộ máy chính quyền cấp xã là điều kiện xuất hiện các khoản thu ngân sách nhà nước cấp xã.

Thu ngân sách nhà nước cấp xã có các đặc điểm sau: + Thu ngân sách nhà nước cấp xã gắn liền với quyền lực chính trị và việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp xã. 8 + Các hoạt động thu ngân sách nhà nước cấp xã được tiến hành trên cơ sở những quy định của pháp luật. Việc dựa trên cơ sở pháp luật để tổ chức các hoạt động thu ngân sách nhà nước cấp xã là một yêu cầu có tính bắt buộc bởi vì thu ngân sách nhà nước cấp xã tác động tới nhiều ngành, lĩnh vực của đời sống KT-XH và có liên quan tới lợi ích của nhiều chủ thể trong nền kinh tế. - Chi ngân sách nhà nước cấp xã thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước cấp xã nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của bộ máy chính quyền cấp xã theo những nguyên tắc nhất định.

Chi ngân sách nhà nước cấp xã là là phân chia tài chính của cấp huyện xuống các xã theo đúng các mục chi ngân sách nhà nước, đúng pháp luật, đúng mục đích sử dụng. Do đó, chi ngân sách nhà nước cấp xã là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng, nhiệm vụ của bộ máy chính quyền cấp xã. Bao gồm: chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Chi ngân sách nhà nước cấp xã có các đặc điểm: Gắn với bộ máy nhà nước cấp xã và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội trên địa bàn xã mà chính quyền đảm đương lãnh đạo trong từng thời kỳ; Gắn với quyền lực nhà nước, mang tích chất pháp lý cao.

Các khoản chi của ngân sách nhà nước cấp xã có tính chất không hoàn trả trực tiếp. Vị trí, vai trò ngân sách nhà nước cấp xã Ngân sách cấp xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước, có vị trí, vai trò của ngân sách nhà nước trong phạm vi hoạt động thu hẹp trên từng địa bàn của đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn cụ thể: Ngân sách nhà nước cấp xã tạo lập các nguồn tài chính cần thiết để chính quyền cấp xã tái đầu tư khai thác các thế mạnh về kinh tế xã hội nông thôn đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền Nhà nước cấp xã có tiền để triển khai các nhiệm vụ kinh tế, xã hội trên địa bàn xã. 9 Khi thực hiện tốt vai trò ngân sách cấp xã sẽ góp phần thúc đẩy một cách hiệu quả cho công tác quản lý xã hội của chính quyền cấp huyện trong giám sát hoạt động tài chính của cấp xã. Ngân sách xã góp phần quản lý xã hội, đảm bảo sự ổn định về chính trị từ đó tạo môi trường thúc đẩy kinh tế phát triển, nâng cao mọi mặt đời sống nhân dân trong xã, thị trấn… 1.

Nhiệm vụ ngân sách nhà nước cấp xã HĐND và UBND ở cấp xã có nhiệm vụ quản lý ngân sách xã theo đúng quy định của pháp luật được quy định tại điều 31 của luật ngân sách nhà nước bao gồm. Lập dự toán ngân sách xã, phương án phân bổ ngân sách cấp xã theo các nội dung thu chi. Căn cứ vào nhiệm vụ thu chi ngân sách được UBND huyện giao và tình hình thực tế tại xã quyết định dự toán thu ngân sách trên địa bàn xã nhưng phải đảm bảo không thấp hơn chỉ tiêu dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện giao cấp xã. Khi đã dự toán xong ngân sách cấp xã thì ra quyết định phân bổ dự toán ngân sách cấp xã cho các tổ chức, ban ngành, đoàn thể để thực hiện.

UBND xã căn cứ vào nghị quyết của HĐND xã để giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho từng tổ chức, ban ngành, cá nhân thực hiện nhiệm vụ thu, chi, ngân sách xã. UBND xã cũng đề ra các giải pháp để tổ chức thực hiện dự toán ngân sách xã, tiến hành kiểm tra, tổng hợp báo cáo việc thực hiện ngân sách xã đối với HĐND xã và UBND huyện. Phối hợp với các cơ quan nhà nước cấp huyện như Chi cục thuế, kho bạc nhà nước cấp huyện trong việc quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn xã. Đặc điểm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã - Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là quá trình lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm soát mọi hoạt động ngân sách nhà nước cấp xã thông qua hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật về quản lý thuế và 10 các khoản thu ngoài thuế nhằm đảm bảo tính công bằng khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển.

- Mục tiêu chung của quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là đem lại kết quả tốt nhất để phát triển KT-XH; đồng thời giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa một bên là nhà nước và một bên là các chủ thể khác trong xã hội, đáp ứng được các nhiệm vụ phát triển KT-XH của xã. Mục tiêu cụ thể quản lý ngân sách nhà nước cấp xã : + Nhằm điều hành ngân sách nhà nước cấp xã một cách linh hoạt, đảm bảo nguồn thu để phục vụ chi ngân sách. + Đẩy mạnh cải cách hành chính theo hướng đơn giản, rõ ràng, minh bạch, dễ thực hiện. + Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã đảm bảo sự hoạt động có hiệu quả trong tổ chức ngân sách nhà nước cấp xã, các khoản thu ngân sách nhà nước cấp xã phải được thu đúng, thu đủ, chống thất thu và giảm nợ đọng thuế và được vận hành theo đúng quy định của pháp luật tránh các hiện tượng tiêu cực.

Đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về ý thức tự giác chấp hành ngân sách nhà nước cấp xã. + Đảm bảo thu đúng, thu đủ, chi kịp thời cho các nhiệm vụ, cân đối thu chi ngân sách trên địa bàn xã. + Hạn chế chi tiêu bằng tiền mặt. - Các tiêu chí đánh giá quản lý ngân sách nhà nước cấp xã + Tính hiệu lực: Thực hiện nghiêm túc trong quản lý ngân sách nhà nước cấp xã đảm bảo thu đúng, thu đủ, chống thất thu và kịp thời bố trí ngân sách nhà nước cấp xã cho các nhiệm vụ chi bảo đảm chi đúng mục đích, đúng kế hoạch, chi đủ, không bội chi ngân sách.

+ Tính bền vững: Tác động tích cực từ quản lý ngân sách nhà nước cấp xã có tác động lâu dài và ổn định đối với sự phát triển KT- XH, an ninh quốc phòng, thể hiện tăng trưởng kinh tế ở trên địa bàn xã. + Tính phù hợp: Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã phù hợp với đường 11 lối chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thực tiễn tình hình đặc thù của xã hội, từ đó đáp ứng được nhiệm vụ chính trị phát triển KT- XH trên địa bàn xã, góp phần thắng lợi vào nhiệm vụ của huyện trong thời kỳ hội nhập kinh tế thế giới. Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 1.