MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Nông nghiệp phát triển ổn định và có xu hướng tái sản xuất theo chiều sâu đời sống vật chất và tinh thần của người nông dân được cải thiện, bộ mặt nông thôn thay đổi theo chiều hướng lành mạnh hóa các quan hệ kinh tế - xã hội, góp phần quan trọng vào sự ổn định của đất nước, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và lợi ích của khu vực nông thôn.
Với mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, hiện nay ngành nông nghiệp ít được quan tâm hơn, đặc biệt là ở khu vực nông thôn có quy mô nhỏ, lợi ích người nông dân đang bị xem nhẹ. Tốc độ phát triển kinh tế cao bên cạnh những lợi ích mang lại, cũng có không ít những khó khăn cần giải quyết, vấn đề khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn giữa các khu vực trong cả nước, nhất là giữa khu vực thành thị và khu vực nông thôn càng lớn đã phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc. Hơn nữa, nước ta là một nước nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, có khoảng 75% dân sống tại nông thôn nên để đáp ứng yêu cầu này Đảng và Nhà nước đã ban hành Nghị quyết của Đảng về nông nghiệp, nông thôn đi vào cuộc sống, đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, việc cần làm trong giai đoạn hiện nay là xây dựng cho được các mô hình nông thôn mới đủ đáp ứng yêu cầu phát huy nội lực của nông dân, nông nghiệp và nông thôn, đủ điều kiện hội nhập nền kinh tế thế giới. Thực hiện Nghị quyết Trung ương 07 khóa X về “Nông nghiệp, nông dân và nông thôn”, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới” (Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009) và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/04/2010, nhằm xây dựng một nông thôn hiện đại nhưng vẫn giữ được dáng dấp truyền thống của một nông thôn Việt Nam, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kì đổi mới theo hướng công 2 nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đáp ứng yêu cầu và nguyện vọng của nhân dân.
Quỳnh Sơn là một xã khá phát triển của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, nằm trên đường tỉnh 241. Là một trong những địa phương được tỉnh Lạng Sơn chọn làm xã điểm trong việc triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Góp phần thực hiện phong trào xây dựng nông thôn mới của cả nước, chính quyền cũng như toàn thể nhân dân của xã Quỳnh Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã tiến hành thực hiện phương án quy hoạch xây dựng nông thôn mới dưới sự chỉ đạo của Hội đồng nhân dân tỉnh Lạng Sơn về Chương trình quy hoạch phát triển nông thôn mới Tỉnh Lạng Sơn. Sau 05 năm (2011- 2015) thực hiện đề án quy hoạch nông thôn mới, đời sống tinh thần của người dân, cơ sở vật chất và diện mạo xã Quỳnh Sơn đã có rất nhiều sự thay đổi đáng tự hào.
Trình độ dân trí ngày một nâng cao, người dân đã biết áp dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống, các lĩnh vực y tế giáo dục ngày một tiến bộ, thu nhập bình quân đầu người tăng đáng kể, đường làng ngõ xóm sạch đẹp, điện lưới và nước sạch đầy đủ. Người dân đã áp dụng khoa học kĩ thuật vào trồng trọt chăn nuôi. Đời sống người dân đã được nâng cao cả về vật chất lẫn tinh thần, bộ mặt làng xã đã thay đổi rõ rệt, cảnh quan môi trường được đảm bảo hơn. Tuy nhiên, để tiếp tục tạo ra các tiền đề mới cho xã Quỳnh Sơn trở thành một xã nông thôn mới thì cần thiết phải có những đánh giá xác thực về các kết quả đã đạt được và những vấn đề đang còn hạn chế trong việc thực hiện phương án quy hoạch nông thôn mới của xã.
Vì vậy, dưới sự hướng dẫn của thầy Trương Thành Nam em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá kết quả thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Quỳnh Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011-2015”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung + Tìm hiểu thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Quỳnh Sơn và trên cơ sở đó đưa ra giải pháp nhằm đẩy nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Quỳnh Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. 3 + Qua việc nghiên cứu đề tài này đã trang bị thêm nhiều kiến thức về nông thôn mới, kinh nghiệm làm việc cũng như rèn luyện kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân.
Mục tiêu cụ thể + Đánh giá kết quả thực hiện xây dựng mô hình nông thôn mới tại xã Quỳnh Sơn + Phân tích những thuận lợi và khó khăn trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã. + Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng nông thôn mới tại xã. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Nâng cao nhận thức, sự hiểu biết về đề án quy hoạch xây dựng nông thôn mới và những chính sách liên quan đến phát triển nông thôn giai đoạn hiện nay.
Qúa trình thực hiện đề tài thực tập sẽ nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên.Ý nghĩa trong thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo của huyện, xã đưa ra những chính sách phát triển đề án xây dựng nông thôn mới tại xã Quỳnh Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn và các địa phương khác có điều kiện tương đồng. 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận về nông thôn mới 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Nông thôn Theo từ điển bách khoa toàn thư: “Nông dân là những người lao động cư trú ở vùng nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vườn, sau đó đến các ngành nghề mà tư liệu sản xuất chính là đất đai. Tùy từng quốc gia, từng thời kì lịch sử, người nông dân có quyền sở hữu khác nhau về ruộng đất. Họ hình thành nên giai cấp nông dân, có vị trí, vai trò nhất định trong xã hội.” Hiện nay, chưa có một định nghĩa chuẩn xác được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn.
Tuy nhiên, khi tổng hợp các ý kiến của các nhà xã hội học, kinh tế học có thể đưa ra khái niệm tổng quát về vùng nông thôn như sau “Nông thôn là vùng khác với đô thị là ở đó có một cộng đồng chủ yếu là nông thôn, làm nghề chính là nông nghiệp, có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn; có mật độ phúc lợi thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa thấp hơn”. Tuy nhiên, khái niệm trên cần được đặt trong điều kiện thời gian và không gian nhất định của nông thôn mỗi nước, mỗi vùng và cần phải tiếp tục nghiên cứu để có khái niệm chính xác và hoàn chỉnh. Ở Việt Nam theo Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12 tháng 04 năm 2010. Về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn quy định “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị, các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã”.
Nông thôn mới Trước tiên, nông thôn mới phải là nông thôn, là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Uỷ ban nhân dân xã. Nông thôn mới khác với nông thôn truyền thống. Mô hình nông thôn mới là tổng thể, những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới đáp ứng yêu cầu mới đặt ra trong nông thôn hiện 5 nay. Nhìn chung mô hình nông thôn mới là mô hình cấp xã, thôn được phát triển toàn diện theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ và văn minh.
Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu phát triển, có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường; đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội. Tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên toàn lãnh thổ. Xây dựng mô hình nông thôn mới là việc đổi mới tư duy, nâng cao năng lực của người dân, tạo động lực cho mọi người phát triển kinh tế, xã hội góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Thay đổi cơ sở vật chất, diện mạo đời sống, văn hóa qua đó thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị.
Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung quan trọng cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển đất nước và các địa phương. Nghị quyết 26/TQ – TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã đề ra chủ trương xây dựng nông thôn mới phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân, phát triển nông nghiệp và nông thôn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cư dân ở nông thôn. Nghị quyết đã xác định rõ mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc dân tộc, dân trí được nâng cao; môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”. Khái niệm về quy hoạch Quy hoạch là bố trí sắp xếp địa điểm, diện tích sử dụng các khu chức năng trên địa bàn xã: khu phát triển dân cư, hạ tầng kinh tế - xã hội, các khu sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ … theo chuẩn nông thôn mới.