CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN I. CHỦ NGHĨA DUY VAT BIEN CHUNG Chủ nghĩa duy vật biện chứng cung cấp cho người nghiên cứu thế giới quan và phương pháp luận đúng đắn về các quy luật vận động và phát triển của tự nhiên, của xã hội và tư duy. Do đó khi nghiên cứu các vấn để có liên quan đến tự nhiên xã hội và tư duy người nghiên cứu không thể tách rời khỏi chủ nghĩa duy vật biện chứng. CAC NGUYEN TAC DẠY HỌC DIA LÝ.
Nguyên tắc bảo dam tính khoa học và tinh vừa sức đối với học sinh. Nguyên tắc này buộc chúng ta lựa chọn nội dung sau đó mới lựa chọn phương pháp. Nguyên tắc này đòi hỏi nội dung của mỗi bài học phải vừu sức tiếp thu của học sinh cả vé nội dung, mức độ cũng như khối lượng sao cho hợp lý. Sự phát triển của khoa học kỹ thuật cùng với sự thay đổi liên tục của nền kinh tế - xã hội buộc người giáo viên phải biết chat lọc kiến thức sao cho phù hợp với khả năng của học sinh nhưng vẫn đảm bảo về mặt thời gian trên tỉnh thần phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh.
Đảm bảo tính vừa sức không có nghĩa là học sinh không có sự vươn lên trong học tập mà vấn dé cần nói là người day phải phát huy được khả năng tư duy của người học. Trên thực tế nếu chúng ta dim bảo được cả hai yêu cau này là điều không dễ, do vậy khi áp dụng nguyên tắc này giáo viên cần lựa chọn cân nhắc kỳ khối lượng kiến thức, hệ thống câu hỏi sao cho học sinh ngoài việc nắm bắt được nội dung của bài, còn có thể phát huy được tư duy sắng tao, VTH: Đoàn Thể Sưn 4 VHD: Nguyễn Thị Kim Liên Luận Van Tới Nghiệp 2. Nguyên tắc bảo đảm tính giáo dục. Nguyền tắc này đòi hỏi quá trình dạy học địa lí phải hướng tới mục tiêu giáo duc con người là mục tiêu hàng đấu.
Phải truyền thụ cho học sinh những trí thức khoa học mang tính chính xác. Từ đó tạo niểm tin, hình thành thế giới quan, nhân sinh quan. Tạo cho học sinh những tình cảm, đạo đức cách mạng, phải "thông qua dạy chữ mà dạy người ”. Thông qua quá trình day học, trước hết nhà giáo phải bối dưỡng cho học sinh thế giới quan duy vật biện chứng.
Nghĩa là, học sinh phải hiểu được các quy luật tự nhiên, các quy luật xã hội cũng như các quan hệ nhân quả, để từ đó, học sinh có những suy nghĩ, hành động đúng đắn với lý tưởng con người mới. Nhà giáo phải thông qua day học mà giáo dục, bồi dưỡng cho học sinh những phẩm chất đạo đức của người lao động mới. Con người mới ở đây là con người có lòng yêu Tổ quốc, yêu đồng hào, biết thể hiện tình yêu đó bằng chính suy nghĩ và hành động của minh, Môn địa lý còn bổi dưỡng cho học sinh tinh thần đoàn kết, hình đẳng và tôn trọng con người thông qua những bài những bài học cụ thể trên lớp, cũng như những bài học ngoài thực tế. Người giáo viên không chỉ giới hạn các kiến thức trong SGK mà phải có kiến thức từ cuộc sống, có như vậy tính giáo dục mới đạt hiệu quả như mong muốn.
Nguyên tắc bảo đảm tính tự lực và phát triển tư duy học sinh. Trong quá trình dạy học, để bảo đảm nguyên tắc này giáo viên phải giáo dục cho học sinh nhận thức được nhiệm vụ học tập, động cơ học tập, nhu cầu học tập (Học làm gì ? Học cho ai ? Tại sao phải học ?). Từ đó giáo viên hình thành cho học sinh các kỹ năng tể chức, kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng tự đánh giá trong học tập. Điều quan trọng là giáo viên phải hiết tổ chức cho học sinh hoạt động một cách tích cực trong giờ học để các em thực hiện các thao tác tư duy.
Quan tâm đến các câu hỏi. bài tập thúc đẩy sự phát triển tư duy của học sinh. VTH: Đoàn Thể Sun 5 VHD: Nguyễn Thị Kim Liên Luận Văn Tôi Nghiệp 4. Nguyên tắc bảo dam tính hệ thống và thực tiễn.
Nguyên tắc này đòi hỏi việc sắp xếp kiến thức, kỹ nang, ky xảo của chương trình học và cách thức tổ chức lĩnh hội tri thức cho học sinh theo một hệ thống. Nguyên tắc này yêu cầu giáo viên phải hiểu rõ trình độ nhận thức của học sinh, từ đó có thể sắp xếp kiến thức từ thấp lên cao, từ dễ đến khó. Trong mỗi phần cẩn liên hệ với thực tiễn để việc nắm bắt kiến thức của học sinh không những vững mà còn sâu hơn, bền hơn. HỆ THỐNG CÁC PHƯƠNG PHAP DAY HỌC DIA LÝ.
Khái niệm phương pháp dạy học: Phương pháp: là hệ thống những hoạt động tự giác liền tiếp của con người, nhằm đạt tới những kết quả tương ứng với mục đích đã để ra, Phương pháp dạy học: là cách thức hoạt động của giáo viên nhằm tổ chức cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành của học sinh nhằm thực hiện tối ưu các hoạt động day học. Hệ thống các phương pháp dạy học truyền thống. Nhóm các phương pháp dùng lời - lấy thầy làm trung tâm. Đây là phương pháp được thực thi nhiều nhất, nó có thể thu ngắn thời gian truyền đạt, kết quả có thể cao khi nội dung mang tính khoa học chính xác, nội dung trong sáng.
lời nói gọn gàng, truyền cảm. Tuy nhiên phương pháp này làm giảm tính chủ động, khả năng sáng tạo của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức mới. Phương pháp dùng lời bao gồm các phương pháp: diễn giảng, giảng thuật, giảng giải, đàm thoại, phương pháp dạy học nều vấn đề. Phương pháp diễn giảng.
Phương pháp này được sử dụng khi GV muốn trình bày một vấn để ít nhiều có lý luận, có cấu trúc, nội dung chặt chẽ, lo gic, mục dich là thuyết phục người nghe tin vào những lập luận của mình, Phương pháp này ít dùng trong lớp học vì dé “ru ngủ`, Nó được dùng chủ yếu trong các buổi học ngoại khoá, b. Phương pháp giảng thuật. VTH: Đoàn Thế Sơn 6 VHD: Nguyễn Thị Kim Liên Luận Văn Tốt Nghiệp Phương pháp này được dùng khi giáo viên giảng lại. thuật lại các sự kiện một cách chỉ tiết có hệ thống.
Vd: “Thuật lại một tai nạn máy bay, một trận bao, một trận đông đất .phương pháp này sẽ tạo cho học sinh những biểu tượng địa lý khi có sự kết hợp với các phương tiện trực quan. Dù vậy tính tư duy sáng tạo của học sinh trong phương pháp này vẫn chưa cao, Nên dùng mỗi khi cần thiết ở một phần nào đó trong bài. Phương pháp giảng giải. Phương pháp này dùng khi giải thích các sự kiện, hiện tượng địa lý.
Vd 1: Giải thích nguyên nhân tại sao luéng vận chuyển hàng hoá qua kênh đào Xuyê từ Nam Á tới Tây Âu lại không lớn trong khi quảng đường ngắn hơn nếu vòng qua Châu Phi? Vd 2: Giải thích nguyên nhân tại sao đổn điển lại là hình thức của các nước thuộc địa cũ? d. Phương pháp đàm thoại. Là phương pháp trao đổi qua lại giữa thay và trò bằng lời. Thầy là người chủ động ra câu hỏi, yêu cẩu học sinh trả lời, phương pháp này yêu câu giáo viên phải kỹ lưỡng trong việc biên soạn hệ thống câu hỏi.
Những câu hỏi có khả năng phát huy tư duy cho học sinh. Vd: Tại sao khối lượng vận chuyển hàng hoá của đường biển không lớn nhưng lại chiếm tới 3/5 khối lượng luân chuyển của tất cả các phương tiện GTVTcòn lại ? Để trả lời được câu hỏi nay học sinh phải: Nắm được vai trò của GTVT đường biển: đảm nhận việc vận chuyển trên các tuyến đường quốc tế —p đường xa. Nắm được khái niệm khối lượng vận chuyển và khái niệm khối lượng luân chuyển. Đường càng xa, khối lượng luân chuyển hàng hoá càng lớn.
Phương pháp đạy học nêu vấn đề. Đây vừa là một phương pháp dạy học vừa là xu hướng dạy học. Phương pháp này là hình thức cải tiến của phương pháp diễn VTH: Đoàn Thế Sưn 7 VHD: Nguyễn Thị Kim Liên Luận Văn Tốt Nghiệp giảng, do vậy giáo viên phải có sự sắp xếp tài liệu nhằm tạo những tình huống có vấn để, tạo mâu thuẫn kích thích học sinh suy nghĩ. tìm cách giải quyết.
Điều quan trong là phải tạo tình huống, tạo mâu thuẫn để nảy sinh vấn để cần giải quyết. Vd: Ở các nước đang phát triển, nguồn lương thực còn thiếu thốn, giá trị sản lượng của ngành chăn nuôi chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ. Vậy vấn để cần giải quyết là phát triển nông nghiệp. Phương pháp sử các phương tiện trực quan truyền thống.
Trong quá trình dạy học, đối với môn địa lý học sinh không thể quan sát tất cả các đối tượng ngoài không gian, do vậy việc sử dụng các phương tiện trực quan là rất cần thiết. Phương pháp sử dụng bản đồ. Ban đổ ở phương pháp truyền thống được sử dụng như một phương tiện minh hoạ. Người sử dụng bản đổ chủ yếu là giáo viên, giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát.
liên tưởng các đối tượng. bằng cách đặt câu hỏi cho học sinh trả lời hoặc hướng dẫn cho học sinh trả lời. Vd: Xác định trên bản đổ GTVT thế giới vị trí của kênh đào Panama, Xuyê, Kien. - Hiéu quả mà các kênh đào mang lại? b.
Phương pháp sử dụng tranh ảnh địa lý. Đây là phương pháp nhằm hình thành cho học sinh biểu tượng về địa ly. Các tranh ảnh trong SGK và tranh ảnh treo tường đều có nội dung tốt vì đã được chọn lựa, ngoài ra giáo viên có thể sưu tầm thêm các tranh ảnh bên ngoài có nội dung liên quan đến bài dạy làm cho bài học thêm phong phú và hấp dẫn. Vd: Tranh ảnh về các loại hình vận tải, các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp.Trong quá trình sử dung tranh ảnh giáo viên nên sử dụng phương pháp đàm thoại để hướng dẫn học sinh quan sát, khai thác các kiến thức tranh ảnh.
Vd: Cho học sinh xem tranh về một số loại cây trồng (cao su, cà phê, củ cải đường, chè, mía, mai, .) và đặt câu hỏi: VTH: Đoàn Thế Sen 8 VHD: Wguyễn Thị Kim Liên Luận Van Tốt Nghiệp - Xác định cây hoa màu, cây lương thực, cấy công nghiệp, cây trang trí. - _ Xác định cây trồng nhiệt đới, ôn đới, cận nhiét? - Người ta dựa vào đâu để phân loại như vậy? c. Phương pháp sử dụng mô hình, mẫu vật địa lí. Phương pháp này giúp việc hình thành biểu tượng.
khái niệm một cách chính xác hơn do đối tượng mà nó biểu hiện khá rõ rang.