CHƯƠNG I. KHÁI NIỆM PHƯƠNG PHÁP DẠY THUC HANH L. Khái niệm phương pháp dạy học Trong quá trình dạy học, phương pháp dạy học là một nhân tố cơ bản và quan trọng. Cùng một nội dung người học có thể chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng kĩ xảo theo những phương pháp khác nhau và kết quả đạt được cũng không giống nhau.
Do tim quan trọng của nó, đã từ lâu phương pháp dạy học luôn là mối quan tâm lớn của các nhà giáo trên thế giới và trong nước. Theo Bách khoa toàn thư của Liên Xô năm 1965: “ Phương pháp day học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành thế giới quan, phát triển năng lực nhận thức ". Tuy nhiên vấn để đặt ra là trong quá trình dạy và học đó thì quá trình nào đóng vai trò quyết định và quan trọng? GV và HS đóng vai trò như thế nào trong quá trình dạy và học? Đó chính là vấn để gây tranh cãi khá nhiều trong mấy chục năm gần đây. Chính vì vậy mà đã xuất hiện nhiều quan niệm về phương pháp dạy học khác nhau.
Hiện nay, có ba cách hiểu mà chúng ta thường gặp: e Phương pháp day học là cách thức hoạt động của người giáo viên để truyền thụ kiến thức, rèn luyện kĩ năng và giáo dục học sinh theo mục tiêu của nhà trường. e Phương pháp day học là sự kết hợp các biện pháp và phương tiện làm việc của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học, nhằm đạt tới những mục đích giáo dục. © Phương pháp day học là cách thức hướng dẫn và chỉ đạo của GV nhằm tổ chức hoạt đông nhận thức và hoạt động thực hành của HS, dẫn tới việc học sinh lĩnh hôi vững chấc nội dung học vấn, hình thành thế giới quan và phát triển năng lực nhận thức. Như vậy với cách hiểu thứ nhất thì người GV đóng vai trò trung tâm, hoạt động tích cực, còn học sinh thì thụ động ghi nhớ và thực hiện theo những điều thay dạy.
O cách hiểu thứ hai thì vai trò của người GV và HS lại được đặt ngang hàng nhau. Ngược lại với cách hiểu thứ nhất thì ở cách hiểu cuối người HS lại đóng vai trò chủ động trong quá trình day học. Và trong những năm gan đây thì việc lấy HS làm trung tâm đã ngày càng được chú trọng. Khái niệm phương pháp dạy thực hành 1.
Khái niệm thực hành Trong lĩnh vực giáo dục chúng ta thường dùng từ ghép có liên quan đến việc học như: “Hoc hành” nói lên nhiệm vu chủ yếu của người HS trong nhà trường. Học là tích luỹ kiến thức, còn hành là vận dụng trí thức vào thực tiễn, gồm có các hoạt động trí óc và hành động. Từ xưa, trong quá trình đào tạo con người, “hành” vẫn được coi trọng như là mục đích của việc học khi ra đời. nhưng muốn “hành” được ở ngoài đời thì người học khi còn ngồi trên ghế nhà trường cũng phải “hành”.
Đó cũng chính là lí do mà đến nay, trong chương trình của tất cả các môn học trong nhà trường đều có những bài thực hành. Như vậy “hành” trong học tập chính là một khâu hết sức quan trọng trong quá trình đào tạo người HS trong nhà trường. Thông qua đó nó có thể giúp HS nấm được kĩ năng cả vé mặt lí thuyết cũng như hành động. Có thể nói đây là hình thức dạy kĩ năng chủ yếu và quan trọng nhất.
Muốn vận dụng được trí thức vào hành động thì cần phải có kĩ năng, mà ki năng xuất phát từ kiến thức, vì vậy muốn hình thành cho HS được kĩ nang, nhất thiết phải thông qua quá trình thực hành. Trong quá trình thực hành thì người học sinh sẽ trực tiếp thao tác trên các đối tượng (quan sát bằng mắt thường hay bằng dụng cụ, giải phẫu mẫu vật, tiến hành thí nghiém.), dưới sự hướng dẫn của giáo viên và sự 10 Phương pháp dạy thực hành Địa lí lớp 10 ban cơ bản tự lực của bản thân để tiến hành khai thác các thông tin. khám phá tìm tòi kiến thức mới hoặc củng cố kiến thức lí thuyết, hình thành và rèn luyện các kĩ năng bộ môn. Nhu vậy thì thực hành là phương tiện, là con đường để học sinh tích cực chủ động, độc lập, phát hiện và vận dụng kiến thức, rèn huyện kĩ năng.
Địa lí là môn học thường gắn liển với bản đổ, biểu dé, số liệu thống kê. Do đó, học sinh ngoài việc tìm hiểu các bài lí thuyết còn được học các bài thực hành. Thực hành trong Địa lí chính là hướng đến việc cho học sinh rèn luyện những kĩ năng cẩn thiết: kĩ năng đọc bản đổ, kĩ năng vẽ biểu dé, kĩ năng phân tích số liệu thống kê. để từ đó giúp cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng đã được học vào bài học cũng như trong cuộc sống hàng ngày.
Tuy nhiên, trước đây việc thực hành trong Địa lí còn bị coi nhẹ. Số tiết học thực hành cũng chỉ chiếm số lượng rất khiêm tốn (1 tiết) trong chương trình SGK. Không những vậy ngay cả bản thân những người giáo viên cũng còn khá coi nhẹ vấn để thực hành, rèn luyện những kĩ năng cho HS. HS cũng vì đó mà không mấy quan tâm và chú trọng đến các bài thực hành, do đó mà tình trạng yếu kĩ năng thực hành trong Dia lí (vẽ biểu đổ, đọc bản đố.) xảy ra khá phổ biến.
Trong những năm gần đây, chương trình SGK cũng đã được cải tiến, vấn để thực hành, rèn luyện kĩ năng nói chung và thực hành trong Địa lí nói riêng cũng đã được quan tâm và chú trọng hơn. Khái niệm phương pháp day thực hành Phương pháp dạy thực hành là phương pháp giảng dạy trên cơ sở sự quan sát giáo viên làm mẫu và thực hiện tự lực của HS dưới sự hướng dẫn của GV nhằm hoàn thành các bài tập, các công việc, từ đó hình thành kỹ năng, kỹ xảo. Thêm vào đó phương pháp dạy học thực hành còn giúp HS củng cố tri thức, phát triển năng lực tư duy để có khả năng xử lý các tình huống thực tế trong cuộc sống. Phương pháp dạy thực hành Dia lí lđp 10 ban cø bản — ——— — 1.
CÁC MÔ HÌNH VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY THỰC HÀNH 1. Mô hình phương pháp 3 bước Cấu trác ph há» chực hành 2 batt Bước 1: Gây động cơ - Khoi day sự chú ý - làm rõ kiến thức Sơ bộ Phát biểu mục tiêu, nhiệm vụ bài thực hành,. Bước 2: Trình bày lí thuyết về bài thực hành - Nội dung qui trình luyện tập - Phân nhóm, giao nhiệm vụ - Lưu ý về an toàn lao động (Hình thức tổ chức học: toàn lớp) Nguồn: Tai liệu bài giảng Lí luận dạy học (phan dai cương), Trường Đại học Sư Phạm Kĩ Thuật. Phương pháp này có tác dụng tạo điều kiện cho học sinh tiếp thu các quy trình thao tác thực hành biểu tượng và chuyển tải những trì thức thành kỹ năng thao tác thực hành.
Chính vì vậy học sinh còn bị động vào những gì giáo viên truyền và phải làm theo. Mô hình phương pháp 4 bước ic ph ic Bước 2: Làm mẫu và giải thích LÀM - Làm mẫu và giải thích cái gì, như thế nào, tại MẪU sao (bước/công đoạn công việc gì? Bước công việc đó làm như thế nào? Và tại sao lại thực hiện công đọan đó?) Đưa ra những điểm cơ bản Lặp lại những bước công việc LÀM Bước 3: Làm lại và giải thích LẠI - Lam lại các công việc và giải thích làm cái gì, như thế nào, tại sao? - Gio viên: + Đặt câu hỏi kiểm tra + Sửa lỗi, đem đến sự chắc chắn, tạo động cơ học tập, khen ngợi, khiển trách và phê bình nếu có. Bước 4: Tự luyện tập/ chuyển hóa Tự thực hiện các công doan công việc Can thiệp bằng sự giúp đỡ nếu cần thiết Nguằn: Tài liệu bài giẳng Lí luận dạy học (phan đại cương), Trường Dai học Su Phạm Ki Thuật. Phương pháp day thực hành Địa lí lớp 10 ban cơ bam 1,2.M6 hình phương pháp 6 bước Bước 2.
- Những câu hỏi hướng - Người ta dự định trước như thế nào? - Lập kế hoạch làm - Cái gì phải được làm tốt hơn ở lin sau? - Trao đổi chuyên - Xác định con môn với GV. đường hòan thành =) và phương tiện dụng cụ máy móc. - Trao đổi chuyên - Nhiệm vụ được hoàn môn với GV. - Hoàn tất chỉ tiết.
Nguén: Tài liệu bài giàng Lí luận day học (phần đại cương), Trường Dai hoc Sư Pham Kĩ Thuậi. Ngoài mục đích hình thành kỹ năng thực, tổ chức dạy thực hành theo mô hình phương pháp này còn phát triển ở học sinh theo năng lực hợp tác, tự thu nhân thông tin và khả năng lập kế hoạch lao động. Mô hình phương pháp 6 bước được xây dựng trên cơ sở của lý thuyết hoạt động kết hợp với chức năng hướng dẫn và thông tin tài liệu để kích thích học sinh độc lập giải quyết nhiệm vụ học tập, hình thành nhân cách. Mô hình phương pháp 6 bước là một phương pháp đa hợp.
trong mô hình này học sinh tự thu nhận thông tin, nhiệm vụ học tập và tiến hành kế hoạch, quy trình, thực hiện. Như vậy có thể thấy: mô hình phương pháp 6 bước đã mang lại một số ưu và nhược điểm: lá Uu điểm: Người giáo viên lúc này không còn đóng vai trò là trung tâm của quá trình dạy học nữa. Từ đó tích cực hóa học sinh, rèn luyện cho học sinh tính độc lập sáng tao. Nhược điểm: Tốn nhiều thời gian và phải có day đủ phương tiện dạy học.
VAI TRÒ CỦA CÁC BÀI THỰC HÀNH 1. Vai trò của các bài thực hành nói chung. Đối với mỗi môn học, thông qua các bài thực hành đã rèn cho học sinh được kỹ nang, kỹ xảo và qua đó củng cố, mở rộng những tri thức đã học hình thành cho người học một số phẩm chất như tính độc lập, tỉnh thần trách nhiệm, tính sáng tạo, tính tập thể. Rõ rang muốn vận dụng được tri thức vào hành động thì cẩn phải có kĩ năng, mà kĩ năng xuất phát từ kiến thức, vì vậy muốn hình thành cho HS được kĩ năng.
nhất thiết phải làm cho HS vừa có kiến thức lí thuyết vừa có kiến thức hành đông. Thực hành là một loại bài học dạy về kĩ năng, trong đó có hai nhiệm vụ: Cung cấp kiến thức lí thuyết làm cơ sở cho kĩ năng và cung cấp kiến thức hành động của kĩ năng. Bài thực hành thường được giảng dạy sau khi HS đã học các bài lí thuyết và có một số kĩ năng ban dau.