Nghiên cứu đặc điểm địa chất và địa mạo huyện Kbang, Gia Lai phục vụ dạy học địa lý

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích địa lý tự nhiên nghiên cứu đặc điểm địa chất địa mạo huyện kbang tỉnh gia lai phục vụ dạy học địa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Văn Chiến
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Lành
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Địa lí tự nhiên
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Địa Chất - Địa Mạo Huyện Kbang, Tỉnh Gia Lai Phục Vụ Dạy Học Địa Lí Ở Trường Phổ Thông
• Loại tài liệu: Đề án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo và trải nghiệm địa lí
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. Tại Việt Nam và khu vực nghiên cứu
• 2.2. Một số khái niệm liên quan đến địa chất - địa mạo
• 2.2.1. Tài nguyên địa mạo. Di sản địa mạo
• 2.2.2. Về phân loại di sản địa mạo
• 2.2.3. Các tiêu chí xác định di sản địa mạo (giá trị địa mạo tiêu biểu)
• 2.2.4. Các tiêu chí giá trị địa mạo cụ thể
• 2.2.5. Tiêu chí đánh giá di sản địa chất Việt Nam
• 2.3. Hoạt động trải nghiệm địa lí với việc phát triển năng lực học sinh
• 2.3.1. Quan niệm về hoạt động trải nghiệm địa lí. Đặc điểm và ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm sáng tạo và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
• 2.3.2. Các nguyên tắc tổ chức hoạt động trải nghiệm địa lí
• 2.3.3. Một số hình thức hoạt động trải nghiệm địa lí. Quy trình thiết kế tổ chức các hoạt động trải nghiệm địa lí
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 3. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT - ĐỊA MẠO HUYỆN KBANG, TỈNH GIA LAI PHỤC VỤ DẠY HỌC ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
• 3.1. Khái quát huyện KBang
• 3.1.1. Vị trí địa lí
• 3.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.3. Đặc điểm dân tộc, dân cư
• 3.2. Đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang, tỉnh Gia Lai
• 3.2.1. Điều kiện cấu trúc địa chất – kiến tạo
• 3.2.2. Nhiều kiểu loại Đá và lịch sử tiến hóa địa chất lâu dài, đa dạng và phức tạp
• 3.2.3. Nhiều dạng địa hình - địa mạo, nhiều cảnh quan kì vĩ
• 3.2.4. Các hoạt động núi lửa trẻ
• 3.2.5. Đặc điểm cổ sinh - địa tầng
• 3.2.6. Đặc điểm địa mạo - tân kiến tạo
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 4. CHƯƠNG 3: KHAI THÁC ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT - ĐỊA MẠO CHO HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM ĐỊA LÍ
• 4.1. Định hướng khai thác đặc điểm địa chất - địa mạo phục vụ DHTN Địa lí
• 4.1.1. Khai thác giá trị khoa học và giáo dục về địa chất
• 4.1.2. Khai thác giá trị kinh tế, văn hóa và thẩm mĩ
• 4.1.3. Khai thác giá trị giáo dục môi trường - giá trị đi kèm
• 4.2. Khả năng khai thác các đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang, tỉnh Gia Lai cho xây dựng hoạt động trải nghiệm địa lí
• 4.2.1. Xác định các khu vực có thể phục vụ các hoạt động trải nghiệm địa lí
• 4.2.2. Căn cứ để lựa chọn. Các khu vực có thể phục vụ hiệu quả các hoạt động trải nghiệm địa lí
• 4.3. Xây dựng một số hoạt động trải nghiệm địa lí cho học sinh
• 4.3.1. Khảo sát tình hình dạy học trải nghiệm Địa lí ở thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai
• 4.3.1.1. Về vai trò, ý nghĩa của DHTN
• 4.3.1.2. Về hình thức tổ chức DHTN
• 4.3.1.3. Về kinh nghiệm tổ chức DHTN
• 4.3.1.4. Về ý kiến đề xuất nhằm tổ chức DHTN đạt hiệu quả
• 4.3.2. Thiết kế hoạt động dạy học trải nghiệm Địa lí lớp 12
• 4.3.2.1. Xác định nội dung và hình thức HĐTN Địa lí ở cấp THPT
• 4.3.2.2. Mẫu giáo án dạy học theo chủ đề
• 4.3.2.3. Mẫu kế hoạch tổ chức một số hoạt động ngoại khóa địa lí
• 4.3.3. Thực nghiệm sư phạm
• 4.3.3.1. Mục đích thực nghiệm
• 4.3.3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 4.3.3.3. Nguyên tắc thực nghiệm
• 4.3.3.4. Nội dung thực nghiệm
• 4.3.3.5. Tổ chức thực nghiệm
• 4.3.3.6. Phân tích, đánh giá kết quả
• 4.3.4. Một số định hướng đẩy mạnh các hoạt động trải nghiệm Địa lí cho học sinh trung học phổ thông
• 4.3.4.1. Định hướng khai thác nội dung kiến thức địa lí tự nhiên địa phương
• 4.3.4.2. Định hướng về xây dựng cơ chế thực hiện DHTN, phối hợp tổ chức, bồi dưỡng nhận thức cho HS về DHTN
• 4.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO TÊN ĐỀ TÀI (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung

Đề tài "Nghiên cứu địa chất địa mạo huyện Kbang, Gia Lai phục vụ dạy học địa lý" nhằm mục đích tìm hiểu và phân tích các đặc điểm địa chất và địa mạo của huyện Kbang, từ đó ứng dụng vào việc dạy học địa lý ở trường phổ thông. Huyện Kbang, thuộc tỉnh Gia Lai, nổi bật với những giá trị tài nguyên thiên nhiên phong phú và đa dạng, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động trải nghiệm học tập. Việc nghiên cứu này không chỉ cung cấp kiến thức về địa hình và địa chất mà còn tạo cơ sở cho việc phát triển các phương pháp dạy học mới, giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về môi trường tự nhiên. Điều này cũng phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại, khi mà việc học không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần gắn liền với thực tiễn.

II. Đặc điểm địa chất và địa mạo huyện Kbang

Huyện Kbang có cấu trúc địa chất phức tạp với nhiều kiểu loại đá và lịch sử hình thành lâu dài. Đặc điểm này góp phần tạo nên sự đa dạng trong địa mạo của khu vực. Các hoạt động núi lửa trẻ và sự hình thành các dạng địa hình đặc trưng là điểm nhấn quan trọng trong nghiên cứu. Các dạng địa hình này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có giá trị văn hóa và thẩm mỹ cao. Việc hiểu rõ về địa chất và địa mạo huyện Kbang sẽ giúp học sinh nhận thức rõ hơn về mối liên hệ giữa các yếu tố tự nhiên và sự phát triển của địa phương, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

III. Khai thác đặc điểm địa chất địa mạo cho hoạt động trải nghiệm địa lý

Việc khai thác các đặc điểm địa chất và địa mạo huyện Kbang cho các hoạt động trải nghiệm là một trong những nội dung quan trọng của đề tài. Các hoạt động này không chỉ giúp học sinh trải nghiệm thực tế mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết trong học tập. Huyện Kbang với nhiều cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ sẽ là môi trường lý tưởng cho việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Các hoạt động này có thể bao gồm khảo sát thực địa, tìm hiểu về các tài nguyên thiên nhiên, cũng như khám phá các giá trị di sản địa chất và địa mạo. Qua đó, học sinh sẽ được trang bị kiến thức thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn địa lý.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài không chỉ có ý nghĩa trong việc làm phong phú thêm nội dung giảng dạy môn địa lý mà còn góp phần nâng cao nhận thức của học sinh về môi trường tự nhiên. Việc nghiên cứu và ứng dụng các đặc điểm địa chất và địa mạo vào dạy học giúp học sinh hiểu rõ hơn về sự gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn. Điều này cũng khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững. Hơn nữa, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sẽ tạo cơ hội cho học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề, từ đó đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện KBang, tỉnh Gia Lai, với diện tích tự nhiên khoảng 1.842,43 km², chiếm gần 12% tổng diện tích tỉnh, là một vùng đất giàu giá trị địa chất - địa mạo đặc sắc. Khu vực này có lịch sử tiến hóa địa chất lâu dài, đa dạng và phức tạp với các thành tạo đá biến chất cổ đại, các hoạt động núi lửa trẻ và nhiều dạng địa hình kỳ vĩ như thác nước, đồi núi và cao nguyên bazan. Theo khảo sát sơ bộ, huyện KBang sở hữu khoảng 40 thác nước lớn nhỏ, tạo nên danh tiếng “xứ sở của các thác nước” trong khu vực Tây Nguyên. Khí hậu nhiệt đới ẩm với độ cao trung bình từ 900-1.000m tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển đa dạng sinh học và các loại cây công nghiệp lâu năm.

Tuy nhiên, việc dạy học môn Địa lí ở các trường phổ thông trên địa bàn còn gặp nhiều khó khăn do phương pháp truyền thống thiếu tính hấp dẫn, chưa gắn kết chặt chẽ với thực tiễn địa phương. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang nhằm khai thác hiệu quả các giá trị này phục vụ cho hoạt động dạy học trải nghiệm Địa lí tại trường THPT, góp phần nâng cao năng lực và phẩm chất học sinh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào huyện KBang trong giai đoạn từ tháng 12/2021 đến 11/2023, với trọng tâm là các đặc điểm địa chất - địa mạo và khả năng ứng dụng trong giáo dục phổ thông.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển chương trình dạy học Địa lí theo hướng trải nghiệm sáng tạo, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về môi trường tự nhiên địa phương, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững thông qua việc khai thác giá trị tài nguyên địa chất - địa mạo. Các chỉ số như diện tích rừng tự nhiên 128.070 ha, nhiệt độ trung bình 19-24°C, và sự đa dạng các loại đất với 7 nhóm chính cũng là những chỉ tiêu quan trọng làm cơ sở cho việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm địa lí phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu địa lí tự nhiên, tập trung vào:

• Lý thuyết địa chất - địa mạo: Nghiên cứu các thành tạo đá, quá trình kiến tạo, hoạt động núi lửa và sự hình thành các dạng địa hình đặc trưng của huyện KBang. Khái niệm tài nguyên địa mạo và di sản địa mạo được sử dụng để đánh giá giá trị khoa học, giáo dục, thẩm mỹ và kinh tế của các đối tượng địa chất.

• Lý thuyết giáo dục trải nghiệm: Dựa trên quan điểm học tập trải nghiệm của UNESCO và Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của hoạt động trải nghiệm trong phát triển năng lực và phẩm chất học sinh. Các nguyên tắc tổ chức hoạt động trải nghiệm địa lí được áp dụng để thiết kế các hoạt động phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT.

• Mô hình thiết kế hoạt động trải nghiệm địa lí: Quy trình 6 bước từ xác định chủ đề, mục tiêu, nội dung, lập kế hoạch, thiết kế chi tiết đến kiểm tra và điều chỉnh, đảm bảo tính khoa học, thực tiễn và phù hợp với điều kiện địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: di sản địa mạo, tài nguyên địa mạo, hoạt động trải nghiệm sáng tạo, năng lực học sinh, và phát triển bền vững trong giáo dục.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp từ các bản đồ địa chất, địa mạo, số liệu khí hậu, đất đai, tài nguyên rừng và khoáng sản của huyện KBang; tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước; khảo sát thực địa tại các điểm như thác K50, thác Hang Dơi, đập thủy điện An Khê Knak; khảo sát ý kiến giáo viên và học sinh tại các trường THPT trên địa bàn thị xã An Khê.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp bản đồ, biểu đồ và hệ thống thông tin địa lí (GIS) để thể hiện phân hóa không gian đặc điểm địa chất - địa mạo; phương pháp khảo sát thực địa để thu thập dữ liệu thực tế; phương pháp bay chụp Flycam để ghi nhận cảnh quan; phương pháp thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả các hoạt động trải nghiệm địa lí.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát thực địa được thực hiện qua ba đợt với các điểm khảo sát tiêu biểu; khảo sát ý kiến gồm khoảng 100 học sinh và 30 giáo viên tại các trường THPT trong khu vực. Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện và có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 12/2021 đến tháng 11/2023, trong đó khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu diễn ra chủ yếu trong năm 2023, phân tích và thiết kế hoạt động trải nghiệm địa lí được tiến hành song song với thực nghiệm sư phạm trong các trường THPT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm địa chất - địa mạo đa dạng và phức tạp: Huyện KBang có các thành tạo đá biến chất cổ đại Arkei, các hoạt động núi lửa trẻ Neogen và các dạng địa hình đa dạng như bề mặt san bằng, trũng giữ nước, thác nước lớn với khoảng 40 thác nước được ghi nhận. Địa hình cao nguyên bazan chiếm hơn 50% diện tích, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển cây công nghiệp lâu năm.

2. Khí hậu và tài nguyên thiên nhiên phù hợp cho hoạt động trải nghiệm: Nhiệt độ trung bình từ 19-24°C, lượng mưa phân bố theo mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời. Diện tích rừng tự nhiên trên 128.000 ha với đa dạng sinh học cao, trong đó Vườn quốc gia Kon Ka Kinh và Khu bảo tồn Kon Chư Răng là những điểm đến lý tưởng cho hoạt động trải nghiệm địa lí.

3. Khả năng khai thác đặc điểm địa chất - địa mạo phục vụ dạy học Địa lí: Qua khảo sát thực địa và ý kiến giáo viên, học sinh, các địa điểm như thác K50, thác Hang Dơi, đập thủy điện An Khê Knak được đánh giá cao về giá trị khoa học, thẩm mỹ và tính ứng dụng trong giáo dục trải nghiệm. Khoảng 85% học sinh tham gia thực nghiệm cho biết hoạt động trải nghiệm giúp họ hiểu bài học tốt hơn và tăng hứng thú học tập.

4. Hiệu quả của hoạt động trải nghiệm địa lí trong nâng cao năng lực học sinh: Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Trãi cho thấy, sau khi tham gia các hoạt động trải nghiệm, năng lực tự học, tư duy phản biện và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh tăng trung bình 30% so với trước khi thực hiện. Giáo viên cũng nhận định phương pháp này giúp học sinh phát triển toàn diện hơn so với phương pháp truyền thống.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy huyện KBang sở hữu nguồn tài nguyên địa chất - địa mạo phong phú, đa dạng và có giá trị khoa học, giáo dục cao, phù hợp để phát triển các hoạt động trải nghiệm địa lí trong trường phổ thông. Việc sử dụng bản đồ GIS và biểu đồ phân bố địa chất giúp minh họa rõ ràng sự phân hóa không gian, hỗ trợ giáo viên và học sinh trong việc nhận diện và khai thác các đặc điểm địa phương.

So với các nghiên cứu trước đây tập trung vào phát triển kinh tế - xã hội, luận văn đã mở rộng phạm vi ứng dụng sang lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là dạy học trải nghiệm, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy Địa lí theo hướng phát triển năng lực. Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi và hiệu quả của việc tích hợp đặc điểm địa chất - địa mạo vào hoạt động trải nghiệm, phù hợp với quan điểm đổi mới giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Tuy nhiên, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm còn gặp một số khó khăn như hạn chế về cơ sở vật chất, kinh phí và sự chuẩn bị của giáo viên. Do đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, ngành giáo dục và các cơ quan quản lý địa phương để phát huy tối đa tiềm năng của tài nguyên địa chất - địa mạo huyện KBang.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và triển khai chương trình dạy học trải nghiệm địa lí dựa trên đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang: Thiết kế các bài học và hoạt động trải nghiệm cụ thể, phù hợp với từng cấp học, tập trung vào các điểm khảo sát thực địa tiêu biểu như thác K50, thác Hang Dơi. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai phối hợp với các trường THPT chủ trì.

2. Tổ chức bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho giáo viên Địa lí về phương pháp dạy học trải nghiệm và khai thác tài nguyên địa chất - địa mạo: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ hàng năm, kết hợp với các chuyên gia địa chất và giáo dục để cập nhật kiến thức và kỹ năng thực hành.

3. Phát triển cơ sở vật chất và trang thiết bị hỗ trợ hoạt động trải nghiệm địa lí: Đầu tư xây dựng các điểm thực hành ngoài trời, phòng học đa năng, trang thiết bị công nghệ như Flycam, GIS phục vụ giảng dạy và nghiên cứu. Kinh phí huy động từ ngân sách nhà nước và các nguồn xã hội hóa trong vòng 3 năm.

4. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa ngành giáo dục, khoa học địa chất, du lịch và chính quyền địa phương: Tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác, bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên địa chất - địa mạo phục vụ giáo dục và phát triển kinh tế bền vững. Thực hiện ngay trong giai đoạn triển khai chương trình dạy học trải nghiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Địa lí các trường THPT: Nhận được tài liệu tham khảo về đặc điểm địa chất - địa mạo địa phương, phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, đồng thời phát triển các hoạt động giáo dục trải nghiệm phù hợp với điều kiện địa phương.

3. Các nhà nghiên cứu địa chất, địa mạo và giáo dục địa lí: Tham khảo các kết quả nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang, phương pháp ứng dụng trong giáo dục, góp phần phát triển nghiên cứu liên ngành.

4. Các tổ chức phát triển du lịch sinh thái và bảo tồn thiên nhiên: Khai thác giá trị di sản địa chất - địa mạo để phát triển du lịch bền vững, đồng thời phối hợp với ngành giáo dục trong các hoạt động giáo dục môi trường và trải nghiệm thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang phục vụ dạy học Địa lí?
   Nghiên cứu giúp khai thác giá trị khoa học, giáo dục và thẩm mỹ của tài nguyên địa chất - địa mạo địa phương, tạo điều kiện cho hoạt động trải nghiệm địa lí sinh động, nâng cao năng lực và hứng thú học tập của học sinh.

2. Các hoạt động trải nghiệm địa lí được tổ chức như thế nào?
   Hoạt động trải nghiệm bao gồm thực địa, câu lạc bộ, trò chơi, sân khấu hóa, hội thi và chiến dịch cộng đồng, được thiết kế theo quy trình 6 bước nhằm đảm bảo mục tiêu giáo dục và phù hợp với điều kiện thực tế.

3. Làm thế nào để giáo viên có thể áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy?
   Giáo viên có thể sử dụng mẫu giáo án, kế hoạch hoạt động trải nghiệm được đề xuất trong luận văn, kết hợp với các điểm khảo sát thực địa tiêu biểu để tổ chức các hoạt động học tập sáng tạo, hấp dẫn.

4. Khó khăn chính trong việc triển khai hoạt động trải nghiệm địa lí là gì?
   Bao gồm hạn chế về cơ sở vật chất, kinh phí, sự chuẩn bị và năng lực của giáo viên, cũng như sự phối hợp giữa các bên liên quan. Cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý và đầu tư thích hợp.

5. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các địa phương khác không?
   Có thể, bởi phương pháp nghiên cứu và thiết kế hoạt động trải nghiệm có tính tổng quát, tuy nhiên cần điều chỉnh phù hợp với đặc điểm địa chất - địa mạo và điều kiện địa phương cụ thể.

Kết luận

• Huyện KBang sở hữu nguồn tài nguyên địa chất - địa mạo đa dạng, phong phú với nhiều di sản địa mạo tiêu biểu, phù hợp để phát triển hoạt động trải nghiệm địa lí trong trường phổ thông.
• Việc tích hợp đặc điểm địa chất - địa mạo vào dạy học Địa lí giúp nâng cao năng lực, phẩm chất và hứng thú học tập của học sinh.
• Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm địa lí được xây dựng bài bản, khoa học, đảm bảo tính thực tiễn và phù hợp với điều kiện địa phương.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả tích cực trong việc phát triển kỹ năng và năng lực học sinh sau khi tham gia các hoạt động trải nghiệm.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về chương trình, bồi dưỡng giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và phối hợp liên ngành nhằm phát huy tối đa giá trị tài nguyên địa chất - địa mạo phục vụ giáo dục và phát triển bền vững.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao chất lượng dạy học Địa lí trải nghiệm trên toàn tỉnh Gia Lai và các vùng lân cận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang tỉnh Gia Lai phục vụ dạy học Địa lí ở trường THPT. Đặc điểm tự nhiên và giá trị địa chất - địa mạo huyện KBang tỉnh Gia Lai. Khai thác đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang tỉnh Gia Lai phục vụ dạy học Địa lí ở trường THPT. Đóng góp của đề án - Về lí luận: Tổng quan, hệ thống hóa góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang tỉnh Gia Lai phục vụ dạy học Địa lí ở trường THPT.

- Về thực tiễn: + Xác thực đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang tỉnh Gia Lai phục vụ dạy học Địa lí ở trường THPT, góp phần phát triển giáo dục và phát triển KT - XH nói chung và ngành du lịch nói riêng của huyện KBang. + Cung cấp 01 mẫu giáo án và 02 kế hoạch HĐTN về đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang tỉnh Gia Lai phục vụ dạy học Địa lí ở trường THPT. Từ đó, có thể hỗ trợ, giúp cho GV Địa lí THPT sử dụng, vận dụng thực hiện đổi mới quá trình dạy học, góp phần nâng cao phẩm chất, năng lực người học đáp ứng mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí ở trường THPT. + Giúp HS yêu thích và học tập tốt môn Địa lí trong nhà trường THPT.

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo và trải nghiệm địa lí 1. Trên thế giới Lịch sử nghiên cứu địa chất và địa mạo trên thế giới là một hành trình phức tạp và hấp dẫn, kéo dài hàng nghìn năm. Các nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin quý báu về hành tinh chúng ta mà còn giúp chúng ta dự đoán và ứng phó với các thách thức địa chất và môi trường trong tương lai.

Trong đó Địa lí học là một trong những môn khoa học nghiên cứu về địa mạo và tương tác giữa con người và môi trường Địa lí, cung cấp cơ sở cho nhiều nghiên cứu khoa học khác nhau, bao gồm địa chất học, thủy văn học, địa kỹ thuật, và nhiều lĩnh vực khác trong đó có phục vụ cho hoạt động dạy học Địa lí. Các công trình nghiên cứu này không chỉ giúp giáo viên, học sinh và sinh viên hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh mình mà còn thúc đẩy sự phát triển của giáo dục địa lí và giúp họ áp dụng kiến thức này vào thực tế nhằm khai thác tốt hơn điều kiện tự nhiên của địa phương đề phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và địa phương nói riêng. Do đó, nghiên cứu đặc điểm tự nhiên phục vụ tổ chức dạy học địa lí nhất là các HĐTN Địa lí ở trường phổ thông ngày càng trở thành một xu hướng phổ biến với nhiều nội dung hoạt động và cách thức tổ chức. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu hình thức tổ chức DHTN chủ yếu là dã ngoại, ngoại khóa.

Sau đó được hầu hết các nước phát triển quan tâm, nhất là các nước tiếp cận GDPT theo hướng phát triển năng lực, chú ý giáo dục nhân văn, giáo dục sáng tạo, giáo dục phẩm chất và kĩ năng sống,… như Anh, Singapore, Nhật, Hàn, Quốc, Đức… 1. Tại Việt Nam và khu vực nghiên cứu Ở Việt Nam, việc nghiên cứu địa chất - địa mạo phục vụ cho phát triển kinh tế đã được nhiều tác giả tiến hành ở nhiều mức độ và phạm vi và mục đích khác khác nhau (đánh giá, phân tích tổng hợp hoặc nghiên cứu cho toàn lãnh thổ, hoặc từng khu vực): Địa lí tự nhiên Việt Nam (Nhà xuất bản Giáo dục 1978) - Vũ Tự Lập, Địa chất và Tài nguyên Việt Nam (NXB Khoa học Tự nhiên 2009) - Trần Văn Trị, Việt Nam lãnh thổ và các vùng địa lí (NXB Thế giới 1998) - Lê Bá Thảo. trong đó nghiên cứu tổng hợp ĐKTN phục vụ phát triển 10 nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp được chú trọng nhiều hơn cả. Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên phục vụ cho việc dạy học cũng là phục vụ phát triển KT - XH của đất nước, vì vậy cũng thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vực đào tạo, tuy nhiên các nghiên cứu trong lĩnh vực là những công trình nghiên cứu mang tính cơ bản, phân tích những đặc điểm địa lí tự nhiên của địa phương như: Tài liệu giáo dục địa phương 10, 11; Nguyễn Đức Vũ (2017), Tổ chức hoạt động sáng tạo trong dạy học môn Địa lí, Tài liệu bồi dưỡng giáo viên THPT tỉnh Kon Tum; Nguyễn Hữu Xuân, Phan Thái Lê (2010), Giáo trình Địa lí tự nhiên đại cương, Khoa Địa lí Trường Đại học Quy Nhơn; Trần Ngô Thị Bé Linh (2019), Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên tỉnh Gia Lai phục vụ xây dựng hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa lí, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Quy Nhơn,.

tại Trường Đại học Quy Nhơn cũng đã có một số công bố khoa học về HĐTN như: Phát triển năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục, hoạtđộng ngoại khóa Địa lí cho học sinh, sinh viên tại Quy Nhơn của tác giả Nguyễn Hữu Xuân [2]; Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Địa lí; dạy học trải nghiệm môn địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực của tác giả Lê Thị Lành [3], [4] và một số luận văn cao học chuyên ngành Địa lí tự nhiên: Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên Dải ven biển Bình Định phục vụ tổ chức các hoạt động giáo dục, hoạt động ngoại khóa Địa lí cho học sinh phổ thông của Lục Triệu Diệu Hương [5]; Một số công trình nghiên cứu về địa chất - địa mạo phục vụ cho phát triển dụ lịch, địa chất học của các tác giả Nguyễn Hữu Xuân, Nguyễn Trọng Đợi. Trường Đại học Quy Nhơn. Nghiên cứu di sản địa chất gành đá đĩa tỉnh Phú Yên cho phát triển du lịch địa chất; Nguyễn Hữu Xuân Trường Đại học Quy Nhơn. Nghiên cứu di sản địa chất - địa mạo Bazan; Uông Đình Khanh - Viện Địa lí, Nguyễn Thanh Tuấn - Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam, Bùi Quang Dũng - Viện Địa Lí, Chu Anh Dũng - Viện Địa lí.

Giá trị tài nguyên di sản địa mạo núi lửa cao nguyên Pleiku và khu vực lân cận tỉnh Gia Lai. Tuy nhiên cho đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo một huyện cụ thể của tỉnh Gia Lai để phục vụ việc tổ chức các HĐTN cho HS. Ở tỉnh Gia Lai và huyện KBang đã có những nghiên cứu về ĐKTN của địa phương nhưng chủ yếu là những nghiên cứu phục vụ cho việc phát triển nông - lâm - ngư nghiệp, phát triển du lịch gần như không có công trình nghiên cứu riêng về đặc điểm địa chất 11 - địa mạo để phục vụ dạy học địa lí và tổ chức HĐTN cho HS THPT. Vì vậy, nghiên cứu đặc điểm địa chất - địa mạo huyện KBang, tỉnh Gia Lai phục vụ dạy học địa lí nói chung và tổ chức HĐTN cho HS THPT nói riêng càng trở nên cần thiết.

Trong khuôn khổ đề án này, việc đánh giá cho một đặc điểm địa chất - địa mạo không phải là ưu tiên mà thay vào đó là nghiên cứu tổng hợp đặc điểm địa chất - địa mạo để làm căn cứ đề xuất các hướng thiết kế cũng như tổ chức HĐTN cho HS THPT. Đây là một nội dung nghiên cứu cần thiết, bổ sung cho hướng nghiên cứu và góp phần định hướng phát triển giáo dục ở địa phương. Một số khái niệm liên quan đến địa chất - địa mạo 1. Tài nguyên địa mạo Tài nguyên địa mạo là những giá trị mà địa hình cùng các quá trình địa mạo mang lại cho con người để có thể khai thác, sử dụng trong sản xuất và đời sống, nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của họ.

Di sản địa mạo Di sản địa mạo (DSĐM) được coi là một nội dung, thành phần quan trọng của di sản địa chất, mặc dù vẫn có tính độc lập tương đối. Di sản địa chất được hiểu là phần tài nguyên địa chất có giá trị nổi bật về khoa học, giáo dục, thẩm mỹ và kinh tế, bao gồm các di chỉ cổ sinh, hóa thạch, các cảnh quan địa mạo, các miệng núi lửa đã tắt hoặc đang hoạt động, các hang động, hẻm vực sông, hồ tự nhiên, thác nước, các diện lộ tự nhiên của đá và quặng, các thành tạo, cảnh quan còn ghi lại những biến cố, bối cảnh địa chất đặc biệt,v. Một điều đặc biệt cần ghi nhận là trong các di sản địa chất có một số lượng không nhỏ là các DSĐM, bởi lẽ những bản mô tả về quá khứ Trái Đất không những được ghi lại trong lòng đất, trong các lớp đất đá, mà còn được khắc họa trên cảnh quan địa hình, mà chúng thường tạo nên những thắng cảnh - những kỳ quan của thiên nhiên. Vậy có thể hiểu các DSĐM là những yếu tố, dạng địa hình hoặc tập hợp của chúng tạo nên những thắng cảnh, những kỳ quan, chúng phản ánh rõ những quá trình địa mạo nội, ngoại sinh trong quá khứ và hiện tại, điều kiện cổ địa lý cũng như lịch sử phát triển bề mặt thạch quyển khu vực; đồng thời chúng phải bảo đảm được các giá trị chính: giá trị cho nghiên cứu khoa học về Trái Đất, giá 12 trị cho giáo dục và thưởng ngoạn thẩm mỹ của con người, và trong một số điều kiện nhất định là giá trị về kinh tế [6].

Như vậy về qui mô, các DSĐM có kích thước rất khác nhau, có thể là một thác nước, một đồi sót, một miệng phễu núi lửa riêng lẻ, và cũng có thể là cả một dãy núi, một cao nguyên, một thung lũng giữa núi, một vùng vịnh, là tập hợp của nhiều các DSĐM thành phần, tạo nên giá trị khoa học và mỹ học cho cả một vùng rộng lớn. Trong tài liệu nước ngoài, ngoài khái niệm DSĐM (geomorphological heritage) còn có một khái niệm tương tự là geomorphological sites (viết tắt là geomorphosites) tạm dịch là “di tích địa mạo”; chúng được coi là các đối tượng cụ thể tạo nên DSĐM. [8] “Di sản địa mạo (geomorphological heritage) được tạo thành bởi các di tích địa mạo (geomorphological sites), chúng là các dạng địa hình với giá trị về khoa học-giảng dạy, văn hóa, thẩm mỹ và/hay kinh tế, và với một tầm quan trọng đặc biệt để hiểu được quá trình tiến hóa của cảnh quan”. Một định nghĩa khác về Di tích địa mạo do M.