SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT LIỄN SƠN ------------------------- BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: Định hướng phương pháp tự học cho học sinh khi dạy chuyên đề truyện ngắn lãng mạn trong chương trình Ngữ văn lớp 11. Tên tác giả sáng kiến: NGUYỄN THANH HƯƠNG Mã sáng kiến: 13. skkn BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: Định hướng phương pháp tự học cho học sinh khi dạy chuyên đề truyện ngắn lãng mạn trong chương trình Ngữ văn lớp 11. skkn BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1.
Lời giới thiệu. Lí do chọn đề tài Sau hành trình gắn bó với nghề, câu hỏi tự học là gì? làm thể nào để tự học thành công vẫn luôn thôi thúc tôi tìm tòi để hoàn thiện nó không phải chỉ cho mình mà còn cho đối tượng trung tâm của hoạt động dạy học – Học sinh. Chỉ khi tìm và áp dụng thành công được phương pháp tự học vào hoạt động dạy học thì bản thân người giáo viên mới có thể định hướng cho học sinh con đường làm chủ được quá trình, làm chủ được thời gian, thời lượng học, làm chủ được khối lượng kiến thức mà mình muốn tiếp nhận. Phương pháp tự học chính là con đường ngắn nhất và cũng là hữu ích nhất để học sinh chạm tay đến cánh cửa tri thức của nhân loại.
Trong quá trình áp dụng phương pháp tự học, người học sẽ tự làm việc với chính bản thân mình, mình cùng lúc sẽ là học sinh và cũng là thầy giáo để tự đọc, tự nghiên cứu tài liệu, tự tư duy, mình sẽ phải luôn chủ động, lấy bản thân làm trung tâm. Đối với môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông thì các phương pháp tự học vô cùng quan trọng. Tự học là phương tiện, công cụ để học sinh tự giáo dục, tự hoàn thiện con người con người mình cả về thể chất và đời sống tinh thần. Ông cha cha từng nói “Văn ôn võ luyện”, chỉ có tự “luyện”, tự đọc, tự học, tự khám phá, phát hiện, tự nhận thức.
thì mỗi học sinh mới có thể tìm thấy những lỗ hổng về tri thức và nhân cách của mình để dần lấp đầy và hoàn thiện nó. Chúng ta vẫn không ngừng xa xót khi văn hóa đọc, văn hóa tự học của học sinh đã và đang bị mai một trong thời đại 4.0, thời đại của công nghệ số. Hình ảnh những con ong chăm chỉ cần mẫn đi hút nhụy hoa của muôn phương dường như rất xa lạ với học sinh hiện nay. Học sinh chỉ học một cách thụ động, học đối phó với thi cử, học cho xong việc, học để có tấm bằng cấp 3.
vấn đề tự học, tự phám phá, sáng tạo, học với niềm say mê, hứng thú trong học tập của học sinh đã thật sự đáng lo ngại. Đây là vấn đề nhức nhối không chỉ của bộ môn Ngữ văn mà là nỗi day dứt của không ít những thầy cô đứng lớp. Làm thế nào để thay đổi hiện trạng này? Làm thế nào để học sinh coi việc tự học là phương pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng học tập, để phát huy tính tích cực chủ động của các em, giảm bớt phần nào sức nặng của việc học tập, tạo hứng thú trong việc học tập các môn học văn hóa trong nhà trường phổ thông nói chung và đối với bộ môn Ngữ văn nói riêng. 1 skkn Đặc biệt, phần truyện ngắn lãng mạn 1930 – 1945 trong chương trình Ngữ văn 11 có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương khung phân phối chương trình phần văn xuôi hiện đại.
Các tác phẩm văn xuôi hiện đại được chọn lọc kĩ lưỡng và đều là những tác phẩm hay, tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của các nhà văn lãng mạn như Nguyễn Tuân, Thạch Lam. Tuy nhiên thời lượng tiết dạy dành cho các tác phẩm này trong chương trình Sách giáo khoa Ngữ văn 11 không nhiều. Học sinh chỉ có thời gian ít ỏi đọc hiểu văn bản trên lớp mà không có thời gian để trao đổi, thảo luận, suy ngẫm về những giá trị chân – thiện – mĩ được gói ghém trong mối thiên truyện. Thực tế tìm hiểu của cá nhân thì việc áp dụng các phương pháp tự học vào việc dạy học chuyên đề kiến thức thuộc bộ môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông cũng ít nhiều được đề cập tới.
Tuy nhiên, để đi sâu nghiên cứu, áp dụng trong một chuyên đề dạy học cụ thể thì chưa được thực hiện một cách khoa học, hệ thống. Chính thực tế này đã thôi thúc tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu và ứng dụng đề tài “Định hướng phương pháp tự học cho học sinh khi dạy chuyên đề truyện ngắn lãng mạn trong chương trình Ngữ văn lớp 11”. Tên sáng kiến. Định hướng phương pháp tự học cho học sinh khi dạy chuyên đề truyện ngắn lãng mạn trong chương trình Ngữ văn lớp 11 3.
Tác giả sáng kiền: - Họ và tên: Nguyễn Thanh hương - Địa chỉ tác giả sáng kiến: Nguyễn Thanh Hương, giáo viên trường THPT Liễn Sơn – Lập Thạch – Vĩnh Phúc. - Số điện thoại: 0978 158 248. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: 5. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến.
Sáng kiến Định hướng phương pháp tự học cho học sinh khi dạy chuyên đề truyện ngắn lãng mạn trong chương trình Ngữ văn lớp 11 được áp dụng trong lĩnh vực khoa học xã hội, môn Ngữ văn lớp 11: Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu. Thời gian bắt đầu: Từ đầu tháng 9/2018 đến tháng 12/2019. Mô tả bản chất của sáng kiến 7.
Khái lược về phương pháp tự học 7. Khái niệm “tự học” Theo quan điểm của các nhà giáo dục hiện đại, tự học được hiểu một cách thống nhất là “tự động học tập”. Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: học cốt lõi là tự học mà ở đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình; Tự học là tự mình động não suy nghĩ, sử dụng năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình rồi cả động cơ, tình cảm, cá nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình. Tác giả Nguyễn Hiến Lê quan niệm: Tự học là không ai bắt buộc mình mà tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biết thêm.
Tự học là quá trình học tập một cách tự giác, tự nguyện, tự vạch ra kế hoạch để học tập, tự lựa chọn nội dung, phương pháp, sắp xếp thời gian hợp lí với đặc điểm, phương tiện thích hợp để lĩnh hội tri thức, kĩ năng học tập, giá trị làm người. Tác giả Lê Khánh Bằng thì nhấn mạnh: Tự học là tự mình suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và phẩm chất tâm lí để chiếm lĩnh một số lĩnh vực khoa học nhất định. Từ các quan điểm trên, theo chúng tôi: tự học có nghĩa là việc học tập do chính bản thân người học quyết định, tự mình nhận thấy nhu cầu của bản thân để rồi từ đó tiến hành việc tự học. Đó là quá trình tự giác, tích cực, tự thân vận động của người học để chiếm lĩnh tri thức kinh nghiệm xã hội lịch sử trong thực tiễn, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kĩ năng, năng lực tự giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, mang đến sự phát triển cho bản thân người học.
Như vậy, về bản chất, trong hoạt động tự học, người học tự giác, tự chủ không cần sự nhắc nhở, thúc ép của người khác, tự mình nhận thấy nhu cầu của bản thân để rồi từ đó tiến hành việc tự học. Các phương pháp tự học của học sinh trung học phổ thông. Tự học là một dòng chảy liên tục, phát triển không ngừng, người nỗ lực cố gắng, không được để cho nó gián đoạn, không ngắt quãng. Tự học mọi lúc, mọi nơi, bằng mọi phương tiện, mọi hình thức.
Trong thực tế, việc tự học của học sinh trong nhà trường phổ thông được thực hiện dưới các hình thức, phương pháp hết sức đa dạng như: Tự học trên lớp: Nghe giảng, ghi chép, làm bài tập luyện tập, vận dụng, hoàn thành bài kiểm tra đánh giá thường xuyên và định kì định kì. 3 skkn Tự học ngoài giờ lớp: Đọc sách và tài liệu tham khảo; thu thập và xử lí kiến thức từ các nguồn tài liệu trên các phương tiện thông tin truyền thống với sự hỗ trợ của máy vi tính; làm đề cương cho thảo luận nhóm, thảo luận lớp; thực hiện các bài tập thực hành, vận dụng theo định hướng của giáo viên. Tự học với sự hỗ trợ của máy vi tính, điện thoại kết nối internet. Trong thời đại 4.0, học sinh có thể học trực tuyến với sự hỗ trợ của chuyên gia, giáo viên uy tín, dày dặn kinh nghiệm, của các bạn học xã hội rộng lớn.
Chỉ một thao tác trên Goole, học sinh có thể tự mình bơi trên thế giới tri thức, học sinh có thể đáp con thuyền của mình tới bất kì bến đỗ nào mà thấy tin tưởng và an toàn. Thời kì công nghệ 4.0 là thời kì mà không chỉ học sinh trung học phổ thông có thể lựa chọn phương pháp tự học tích cực mà tất cả mọi người đều có thể và có quyền nâng cao trình độ hiểu biết và gây dựng nền tảng đạo đức bằng phương pháp tự học, tự bồi dưỡng, tự nâng cao với sự hỗ trợ của người bạn Goole. Cùng với phương pháp tự học dưới hình thức làm việc cá nhân hoặc làm việc nhóm, học sinh trung học phổ thông có thế áp dụng các kĩ thuật tự học tích cực như: tóm tắt kiến thức cơ bản, làm dàn bài đề cương để ghi nhớ dưới dạng lược đồ tư duy; kĩ thuật đóng vai, học sinh có thể chuyển hóa kiến thức lí thuyết đã thu nhập được để trực tiếp hóa thân, sống với vai diễn trong tác phẩm cụ thể; kĩ thuật trình bày vấn đề trong một phút đòi hỏi học sinh phải hiểu sâu kiến thức, chọn lựa và cô đọng phần kiến thức mình nghiên cứu một cách ngắn gọn, súc tích và trình bày một cách tự tin, thuyết phục; kĩ thuật tự học tương tác trao đổi, thảo luận với bạn học, giáo viên qua hệ thống tin nhắn điện tử Messenger, Zalo, học trực tuyến. Thực trạng áp dụng phương pháp tự học cho học sinh trong dạy học tại trường trung học phổ thông.