MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay với sự phát triển của cuộc cách mạng CN 4.0 cùng với GD của các nước trên thế giới đã chuyển mạnh từ nền giáo dục về truyền thụ kiến thức sang nền GD phát triển toàn diện về năng lực và phẩm chất người học. Chương trình giáo dục phổ thông các nước đều xác định việc hình thành và phát triển các năng lực cốt lõi, trong đó có năng lực đọc hiểu, một năng lực thành phần (subcompetence) của năng lực giao tiếp (communication competence). Năng lực này được hình thành và phát triển từ nhiều môn học và hoạt động giáo dục, nhưng ở lớp 1 chủ yếu vẫn thuộc về môn học Tiếng Việt.
Tại Việt Nam Chương trình GDPT 2018 cũng ra đời đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Trong chương trình giáo dục tiểu học môn Tiếng Việt là nền tảng, trong đó việc dạy đọc hiểu là một trong những yêu cầu đầu tiên và rất quan trọng đặc biệt ở lớp 1 đối với tất cả các nước. Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) đã coi đọc hiểu là một năng lực cốt lõi cần có đối với mọi HS sau khi kết thúc giai đoạn giáo dục cơ bản. Nói cách khác, mục tiêu dạy học Tiếng Việt trong trường không thể không đặt ra vấn đề đọc và phương pháp dạy đọc cho HS với các mức độ và yêu cầu khác nhau.
Nhiệm vụ môn học này không chỉ hình thành kĩ năng đọc mà còn phát triển năng lực đọc hiểu để HS phát triển các NL khác, HS có được một công cụ thiết yếu, phục vụ tốt nhu cầu cuộc sống, trong công tác và học suốt đời. Nhiều chuyên gia giáo dục cũng cho rằng với chương trình và SGK hiện hành, giờ tập đọc của HS lớp 1 chỉ dừng lại ở mức độ nhận biết và phát âm chính xác, chưa phát triển thành một năng lực đọc giúp HS tự mình tiến lên mức độ đọc hiểu, nghĩa là có năng lực đọc độc lập (independent reading). Đọc hiểu được coi là một năng lực công cụ rất quan trọng trong bước đầu ở bậc tiểu học để giúp mỗi người có khả năng học và học suốt đời. Ban đầu là học để biết đọc và sau đó là đọc để học.
Không có năng lực đọc hiểu con 26 Luan van người sẽ không có khả năng học suốt đời mà việc học suốt đời được xem là cứu cánh cho sự thành công của mỗi con người. Trên thực tế hiện nay, trong quá trình dạy học GV chưa chú trọng đến việc dạy học theo hướng hình thành và phát triển năng lực đọc hiểu cho HS tiểu học nói chung và HS lớp 1 nói riêng. Đồng thời HS cũng chưa tích tham gia vào các hoạt động học tập, chưa kích thích tư duy, sáng tạo bởi lẽ HS hoàn toàn không có năng lực đọc hiểu. Hoặc là không có sự tương tác giữa thầy và trò, giữa trò với trò dẫn đến HS bị hạn chế kĩ năng đọc hiểu cần thiết.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Dạy học PTNL đọc hiểu cho HS tiểu học thông qua môn Tiếng Việt lớp 1 theo chương trình phổ thông mới 2018 tại quận Thủ Đức” để làm đề tài nghiên cứu của luận văn. Mục tiêu nghiên cứu Tổ chức dạy học PTNL đọc hiểu cho HS thông qua môn Tiếng Việt lớp 1 trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về năng lực đọc hiểu và PTNL đọc hiểu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học môn tiếng Việt lớp 1 tại các trường tiểu học quận Thủ Đức 3.
Đối tượng nghiên cứu Năng lực đọc hiểu và phát triển năng lực đọc hiểu cho HS lớp 1. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung thực hiện 3 nhiệm vụ sau: ⁃ Nghiên cứu cơ sở lý luận về năng lực đọc hiểu và PTNL đọc hiểu. ⁃ Khảo sát thực trạng năng lực đọc hiểu và PTNL đọc hiểu của HS lớp 1 tại các trường tiểu học ở quận Thủ Đức, TP. ⁃ Đề xuất cách thức tổ chức dạy học PTNL đọc hiểu cho HS lớp 1 theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới.
Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài ⁃ Về địa bàn nghiên cứu: 05 trường tiểu học quận Thủ Đức, TP.HCM: Trường Tiểu học Linh Chiểu, trường Tiểu học Nguyễn Văn Nở, trường Tiểu học Trần Văn Vân, trường Tiểu học Nguyễn Văn Tây, trường Tiểu học Tam Bình. ⁃ Về đối tượng khảo sát: 59 CBQL và GV (13 CBQL, 46 GV). Giả thuyết nghiên cứu Năng lực đọc hiểu thông qua môn Tiếng Việt của HS lớp 1 tại các trường tiểu học quận Thủ Đức còn hạn chế, GV ít chú trọng đến PTNL đọc hiểu cho HS. Nếu cách thức tổ chức dạy học theo hướng vận dụng tình huống học tập và tăng cường sử dụng đồ dùng trưc quan, trò chơi học tập, phát huy vai trò tự chủ của HS được xây dựng trên cơ sở thực tiễn phù hợp với đối tượng người học và Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018, như người nghiên cứu đề xuất thì năng lực đọc hiểu của HS sẽ được nâng lên.
Phương pháp nghiên cứu Luận văn có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau: 7. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết ⁃ Phương pháp nghiên cứu lý luận nhằm hệ thống hóa các quan điểm, các kết luận đã có từ các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và đưa ra một số luận điểm của tác giả trong quá trình nghiên cứu vấn đề. ⁃ Phương pháp này còn nhằm phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các nguồn tài liệu, văn bản trong và ngoài nước để tìm hiểu các khái niệm, các thuật ngữ, liên quan đến đề tài như: năng lực, năng lực đọc hiểu, PTNL đọc hiểu,… trên cơ sở đó tổng hợp kiến thức để tạo ra hệ thống, thấy được mối quan hệ biện chứng giữa các vấn đề lý luận, từ đó hiểu được đầy đủ, toàn diện các khái niệm, các thuật ngữ liên quan đến đề tài. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn ⁃ Phương pháp quan sát: Phương pháp quan sát sử dụng để quan sát quá trình dạy và học môn tiếng Việt cho HS lớp 1 ở trường Tiểu học quận Thủ Đức, TP.
28 Luan van ⁃ Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (anket): Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi nhằm khảo sát thực trạng năng lực đọc hiểu và PTNL đọc hiểu cho HS lớp 1 ở trường Tiểu học quận Thủ Đức, TP. ⁃ Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Tổ chức lấy ý kiến chuyên gia về bộ công cụ và các biện pháp PTNL đọc hiểu cho HS lớp 1 ở các trường Tiểu học quận Thủ Đức, TP. ⁃ Phương pháp phỏng vấn: Sử dụng phương pháp phỏng vấn để tiến hành phỏng vấn cán bộ quản lý, GV, HS trường tiểu học về những vấn đề liên quan đến năng lực đọc hiểu và PTNL đọc hiểu cho HS lớp 1 ở các trường Tiểu học quận Thủ Đức, TP. ⁃ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Sử dụng phương pháp này nhằm tổng kết những kinh nghiệm trong quá trình xây dựng, PTNL đọc hiểu cho HS lớp 1 ở các trường Tiểu học quận Thủ Đức, TP.
⁃ Phương pháp thực nghiệm: Sử dụng phương pháp thực nghiệm để tiến hành thực nghiệm các cách thức tổ chức dạy học được đề xuất tại các trường Tiểu học quận Thủ Đức, TP.HCM để đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả của cách thức được đề xuất, từ đó chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học. Phương pháp toán học Sử dụng phương pháp thống kê toán học, sử dụng chương trình Excel để nhập số liệu kết quả điều tra thực trạng, kết quả thử nghiệm sư phạm. Sau khi thu thập số liệu, sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu. Kết quả kiểm tra hai nội dung trên sẽ được xử lý theo phương pháp thống kê toán học.
Qua đó, tiến hành phân tích, so sánh, tổng hợp, rút ra những nhận định củng cố cho những quan điểm, những giả thuyết được xây dựng trong luận văn. Đóng góp mới của đề tài Luận văn đã tổng kết được một số nghiên cứu liên quan đến PTNL đọc hiểu cho HS tiểu học của một số quốc gia trên thế giới. Qua kinh nghiệm của các nước trên thế giới luận văn đã rút ra một số bài học kinh nghiệm có ích phục vụ cho việc dạy học 29 Luan van PTNL đọc hiểu cho HS tiểu học thông qua môn tiếng Việt lớp 1 theo chương trình phổ thông mới tại quận Thủ Đức. Trên cơ sở sử dụng các phương pháp nghiên cứu một cách khoa học, luận văn đã phân tích thực trạng PTNL đọc hiểu cho HS tiểu học thông qua môn tiếng Việt lớp 1 theo chương trình phổ thông mới tại quận Thủ Đức trong giai đoạn vừa qua.
Luận văn cũng đã tiến hành đánh giá việc thực hiện các nội dung PTNL đọc hiểu để từ đó nêu rõ những kết quả đã đạt được, các tồn tại yếu kém cần được cải thiện trong việc dạy học PTNL đọc hiểu cho HS tiểu học thông qua môn Tiếng Việt lớp 1 theo chương trình phổ thông mới 2018 tại quận Thủ Đức. 30 Luan van Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 1 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới Học để đọc và đánh vần là những sự kiện lớn trong quá trình phát triển ngôn ngữ của con người. Nghiên cứu trên thế giới đã tập trung tìm hiểu xem người mới học đọc đã làm thế nào để có được kĩ năng này. Ehri Đại học California, trong bài báo “Học đọc và đánh vần từ”, Tạp chí Reading Behavior cho rằng: “Việc tập đọc và đánh vần các từ là một phần chính để biết chữ. Trong thời gian đọc một văn bản, hầu hết các từ được xử lí và người đọc có trình độ cao có thể làm điều này một cách dễ dàng gần như ở mức tự động hóa” [Linnea C.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, trước khi học đọc các từ ngữ, người đọc phải làm chủ được các chữ cái. Trong khi đọc, người đọc sẽ nhìn thấy trước tiên các tín hiệu nhờ thị giác hoặc ngữ cảnh xác định lời nói và chuyển sang tín hiệu âm của chữ cái. Ban đầu, các từ được đọc bằng cách truy cập các ghi nhớ một vài chữ cái được viết trong từ và âm thanh của nó.