Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Môn Địa Lí Lớp 11

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học địa lí lớp 11 trung học, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Thùy Duyên
• Người hướng dẫn: Th.S Hồ Phong
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Sư phạm Địa lí
• Đề tài: Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Dạy Học Địa Lí Lớp 11
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái quát về dạy học theo hợp đồng
• 1.2. Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo hợp đồng
• 1.3. Những lưu ý khi dạy học theo hợp đồng
• 1.4. Đặc điểm cấu trúc, nội dung chương trình và sách giáo khoa địa lí lớp 11
• 1.4.1. Mục tiêu chương trình địa lí lớp 11
• 1.4.1.1. Về kiến thức
• 1.4.1.2. Về kĩ năng
• 1.4.1.3. Về thái độ
• 1.4.2. Đặc điểm nội dung chương trình địa lí lớp 11
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT
• 2.1. Cơ sở sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học địa lí lớp 11 THPT
• 2.2. Quy trình tiến hành
• 2.2.1. Chọn nội dung và quy định về thời gian
• 2.2.2. Thiết kế kế hoạch bài học
• 2.2.3. Thiết kế các hoạt động dạy học
• 2.2.4. Tổ chức dạy học theo hợp đồng
• 2.3. Sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng vào dạy một số bài học địa lí lớp 11 THPT
• 2.3.1. Giáo án và hợp đồng bài 8 – tiết 3: thực hành, tìm hiểu sự thay đổi GDP và phân bố nông nghiệp của Liên Bang Nga
• 2.3.2. Giáo án và hợp đồng bài 9, tiết 3: Thực hành, tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản
• 2.3.3. Giáo án và hợp đồng bài 10, tiết 2: Kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3. Nguyên tắc thực nghiệm
• 3.4. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.5. Phương pháp thực nghiệm
• 3.6. Tổ chức thực nghiệm
• 3.7. Tiến hành thực nghiệm
• 3.8. Phân tích kết quả thực nghiệm và nhận xét
• 3.8.1. Nhận xét tiến trình dạy học
• 3.8.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.8.3. Định kiểm giả thuyết thống kê
• 3.9. Kết quả đạt được của đề tài
• 3.10. Hạn chế của đề tài
• 3.11. Một số kiến nghị
• 3.11.1. Đối với Sở Giáo dục và đào tạo, nhà trường
• 3.11.2. Đối với giáo viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái quát về dạy học theo hợp đồng

Dạy học theo hợp đồng (dạy học theo hợp đồng) là một phương pháp giáo dục hiện đại, trong đó học sinh (HS) được giao một hợp đồng học tập bao gồm các nhiệm vụ và bài tập khác nhau. Phương pháp này cho phép HS tự quyết định thời gian và thứ tự thực hiện các nhiệm vụ, từ đó phát huy tính chủ động và độc lập trong học tập. Giáo viên (GV) đóng vai trò là người thiết kế và hướng dẫn, giúp HS lựa chọn nhiệm vụ phù hợp với năng lực của mình. Hợp đồng học tập không chỉ là một cam kết mà còn là một công cụ để quản lý và khảo sát hoạt động học tập của từng HS. Điều này tạo ra một môi trường học tập linh hoạt, nơi mà HS có thể phát huy tối đa khả năng của bản thân. Theo nghiên cứu, phương pháp này giúp tăng cường trách nhiệm học tập và sự hợp tác giữa HS và GV, đồng thời tạo điều kiện cho HS phát triển kỹ năng làm việc độc lập.

1.1. Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo hợp đồng

Phương pháp dạy học theo hợp đồng có nhiều ưu điểm nổi bật. Đầu tiên, nó cho phép phân hóa trình độ của HS, giúp mỗi cá nhân tự quyết định nhiệm vụ và thời gian thực hiện. Thứ hai, phương pháp này rèn luyện khả năng làm việc độc lập cho HS, đồng thời tạo điều kiện cho sự hỗ trợ cá nhân từ GV. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có một số hạn chế. HS cần thời gian để làm quen với cách học mới, và không phải mọi nội dung đều có thể tổ chức học theo hợp đồng. Việc thiết kế hợp đồng học tập cũng đòi hỏi nhiều thời gian và công sức từ GV, đặc biệt là những người mới bắt đầu làm quen với phương pháp này.

II. Đặc điểm cấu trúc nội dung chương trình và sách giáo khoa địa lí lớp 11

Chương trình địa lí lớp 11 có cấu trúc rõ ràng, bao gồm hai phần chính: phần khái quát về nền kinh tế - xã hội thế giới và phần địa lí khu vực và các quốc gia. Mục tiêu của chương trình không chỉ cung cấp kiến thức về các đặc điểm nổi bật của nền kinh tế thế giới mà còn giúp HS phát triển kỹ năng phân tích, tổng hợp và trình bày thông tin địa lí. Nội dung chương trình được thiết kế để phù hợp với khả năng tiếp thu của HS lớp 11, từ đó giúp các em có cái nhìn tổng quan về các vấn đề kinh tế - xã hội toàn cầu. Việc áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong giảng dạy địa lí lớp 11 sẽ giúp HS có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

2.1. Mục tiêu chương trình địa lí lớp 11

Mục tiêu của chương trình địa lí lớp 11 bao gồm việc trang bị cho HS những kiến thức cơ bản về nền kinh tế thế giới, sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước, và các vấn đề toàn cầu. HS sẽ được rèn luyện kỹ năng nhận xét, phân tích và tổng hợp thông tin địa lí, từ đó có thể vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng địa lí đang diễn ra. Chương trình cũng hướng tới việc hình thành thái độ tích cực trong HS, khuyến khích các em tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và tôn trọng các giá trị văn hóa của các quốc gia khác.

III. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng môn địa lí lớp 11

Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong môn địa lí lớp 11 tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cho thấy nhiều giáo viên vẫn còn e ngại khi áp dụng phương pháp này. Một số GV chưa quen với việc thiết kế hợp đồng học tập và chưa hiểu rõ cách thức tổ chức lớp học theo phương pháp này. Tuy nhiên, những GV đã áp dụng phương pháp này cho biết rằng nó đã giúp HS trở nên chủ động hơn trong việc học tập. Kết quả điều tra cho thấy, HS tham gia vào các hoạt động học tập theo hợp đồng có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng. Việc áp dụng phương pháp này cần được khuyến khích và hỗ trợ hơn nữa để nâng cao chất lượng dạy học môn địa lí.

3.1. Kết quả điều tra

Kết quả điều tra cho thấy rằng có khoảng 60% giáo viên địa lí tại các trường THPT đã từng nghe về phương pháp dạy học theo hợp đồng, nhưng chỉ có 30% trong số đó thực sự áp dụng vào giảng dạy. Những giáo viên áp dụng phương pháp này cho biết rằng HS đã trở nên tích cực hơn trong việc học tập và có khả năng tự quản lý thời gian học của mình. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc triển khai phương pháp này, bao gồm việc thiếu tài liệu hỗ trợ và sự chưa đồng bộ trong nhận thức của giáo viên về phương pháp dạy học hiện đại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong thực tiễn giáo dục phổ thông, phương pháp giảng dạy truyền thống mang tính truyền thụ một chiều và thuyết trình của giáo viên vẫn chiếm ưu thế, dẫn đến tình trạng học sinh tiếp thu kiến thức thụ động, hạn chế khả năng tự học và tư duy sáng tạo. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện phương pháp dạy học theo định hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là yêu cầu cấp thiết. Phương pháp dạy học theo hợp đồng là một hình thức tổ chức học tập cho phép học sinh làm việc độc lập hoặc theo nhóm theo một gói nhiệm vụ có cam kết trong một khoảng thời gian xác định, từ đó cá nhân hóa nhịp độ học tập và nâng cao tinh thần trách nhiệm.

Môn Địa lí lớp 11 ở bậc Trung học phổ thông (THPT) giữ vai trò quan trọng trong việc trang bị cho học sinh hệ thống tri thức về kinh tế - xã hội thế giới đương đại, tính tương phản về trình độ phát triển giữa các nhóm quốc gia, các vấn đề toàn cầu cũng như đặc điểm địa lí tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội của các khu vực và quốc gia tiêu biểu. Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong môn học này tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng chưa được triển khai phổ biến và chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt nào được công bố trước đó. Do đó, tác giả Lê Thị Thùy Duyên đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Sư phạm Địa lí với đề tài: "Sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học Địa lí lớp 11 Trung học phổ thông".

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là xác định cách thức sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng vào dạy học Địa lí lớp 11 THPT một cách phù hợp nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể theo 5 nội dung:

1. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài.
2. Điều tra thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng của giáo viên Địa lí ở trường phổ thông.
3. Nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa Địa lí lớp 11 để xác định các nội dung phù hợp cho việc ứng dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng.
4. Xây dựng kế hoạch bài học và vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng vào một số bài học cụ thể trong chương trình Địa lí lớp 11.
5. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi, hiệu quả của phương pháp và đề xuất các kiến nghị ứng dụng vào thực tiễn dạy học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy học Địa lí lớp 11 THPT có ứng dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào phần Địa lí khu vực và quốc gia thuộc chương trình Địa lí lớp 11 ban cơ bản (không nghiên cứu phần khái quát chung).
• Phạm vi không gian và thời gian: Điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (THPT Trần Phú, THPT Phan Thành Tài, THPT Ông Ích Khiêm) trong học kì II năm học 2017 - 2018 (từ ngày 22/01/2018 đến ngày 22/03/2018).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kế thừa và phát triển hệ thống cơ sở lí luận về mô hình lớp học phân hóa (differentiated classroom) và phong cách học tập cá nhân của Carol Ann Tomlinson, các luận điểm về hợp đồng học tập của Malcolm Knowles (Using Learning Contracts, 1986) và Webster (1991). Tại Việt Nam, phương pháp dạy học theo hợp đồng được tiếp nhận và phát triển qua Dự án Việt - Bỉ I (1999 - 2003 tại 7 tỉnh) và Dự án Việt - Bỉ II (2005 - 2009 tại 14 tỉnh miền núi phía Bắc) thuộc nhóm ba phương pháp dạy học tích cực (học theo góc, học theo dự án, học theo hợp đồng), cùng các nghiên cứu ứng dụng phương pháp của Hoàng Thị Kim Liên (2011) và Nguyễn Phương Hoài Sơn.

Khóa luận tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên ba quan điểm khoa học:

• Quan điểm hệ thống: Xem quá trình dạy học là một chỉnh thể gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp và phương tiện có mối quan hệ hữu cơ; việc lựa chọn phương pháp dạy học theo hợp đồng phải bám sát cấu trúc chương trình và chuẩn kiến thức kĩ năng môn Địa lí lớp 11.
• Quan điểm logic - lịch sử: Kế thừa có chọn lọc các thành tựu lí luận về dạy học tích cực và phát triển ứng dụng vào điều kiện dạy học môn Địa lí hiện nay.
• Quan điểm thực tiễn giáo dục: Xuất phát từ thực trạng dạy học Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng để đề xuất giải pháp khả thi, thu thập và xử lí số liệu khách quan.

Tác giả đã kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Phân tích, tổng hợp tài liệu lí luận dạy học, chương trình và sách giáo khoa Địa lí 11 ban cơ bản.
• Phương pháp điều tra thực tiễn: Sử dụng phiếu điều tra thực trạng đối với 16 giáo viên Địa lí tại 3 trường THPT (Trần Phú, Phan Thành Tài, Ông Ích Khiêm); kết hợp quan sát sư phạm và dự giờ các tiết học Địa lí lớp 11.
• Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến đánh giá, góp ý của các giáo viên Địa lí THPT về tính chính xác và tính sư phạm của các bản hợp đồng học tập đã thiết kế.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Dạy thực nghiệm song song giữa các lớp thực nghiệm (học theo hợp đồng) và lớp đối chứng (học theo phương pháp truyền thống) tại trường THPT Trần Phú với tổng số 245 học sinh (nhóm thực nghiệm $n_{TN} = 125$, nhóm đối chứng $n_{ĐC} = 120$).
• Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các công thức tính điểm trung bình cộng ($\bar{X}$), phương sai ($S^2$), độ lệch chuẩn ($S$), hệ số biến động ($V%$), sai số tiêu chuẩn ($m$), lập bảng phân phối tần suất, tần suất tích lũy và kiểm định giả thuyết thống kê bằng tiêu chuẩn Student ($t$-test) với bậc tự do $f = n_{TN} + n_{ĐC} - 2 = 243$ ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm dạy học theo hợp đồng: Đây là hoạt động học tập mà mỗi học sinh được giao một gói hợp đồng gồm các nhiệm vụ, bài tập bắt buộc và tự chọn trong một khoảng thời gian nhất định; học sinh chủ động quyết định thứ tự và thời gian hoàn thành từng nhiệm vụ theo khả năng. Bản hợp đồng đóng vai trò là văn bản cam kết trách nhiệm giữa giáo viên và học sinh.

Ưu điểm nổi bật của phương pháp là cá nhân hóa và phân hóa trình độ học sinh, rèn luyện kĩ năng làm việc độc lập, tăng cường hỗ trợ cá nhân thông qua hệ thống phiếu hỗ trợ, thúc đẩy tương tác và nâng cao trách nhiệm học tập. Hạn chế của phương pháp nằm ở việc giáo viên mất nhiều thời gian thiết kế tài liệu, phiếu học tập, đáp án; học sinh cần thời gian làm quen và phương pháp này khó áp dụng đại trà cho tất cả các dạng bài hình thành kiến thức mới mà phù hợp nhất với các bài luyện tập, thực hành và ôn tập.

Về đặc điểm tâm sinh lí, học sinh lớp 11 (17 - 18 tuổi) đã phát triển tư duy lí luận, tư duy trừu tượng, có khả năng tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và có nhu cầu khẳng định "cái tôi", tạo tiền đề tâm lí thuận lợi cho việc kí kết và thực hiện hợp đồng học tập.

Khảo sát thực trạng sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trên mẫu 16 giáo viên Địa lí tại 3 trường THPT thuộc thành phố Đà Nẵng ghi nhận kết quả:

Mức độ sử dụng	Số lượng giáo viên	Tỷ lệ (%)
Thường xuyên	5	31,25
Thỉnh thoảng	6	37,50
Ít khi	3	18,75
Không bao giờ	2	12,50

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ giáo viên sử dụng thường xuyên còn thấp (31,25%). Nguyên nhân chủ yếu do giáo viên chưa nắm vững quy trình thiết kế, e ngại tốn thời gian chuẩn bị hồ sơ bài học và bị giới hạn bởi thời lượng một tiết học 45 phút trên lớp.

Chương 2: Sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học Địa lí 11 THPT

Chương 2 đề xuất quy trình sư phạm gồm 4 bước để tổ chức dạy học theo hợp đồng trong môn Địa lí lớp 11:

• Bước 1: Chọn nội dung và quy định thời gian. Nội dung phù hợp là các bài thực hành, luyện tập hoặc bài học mới có cấu trúc các đơn vị kiến thức độc lập tương đối. Thời lượng tối ưu nên là 2 tiết (khoảng 90 phút) để đảm bảo thời gian cho học sinh nghiên cứu, kí kết, thực hiện và nghiệm thu hợp đồng.
• Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học và hồ sơ hợp đồng. Giáo viên xác định mục tiêu chuẩn kiến thức, kĩ năng; thiết kế văn bản hợp đồng gồm các nhiệm vụ bắt buộc (đảm bảo chuẩn cơ bản cho mọi đối tượng) và nhiệm vụ tự chọn (phục vụ phân hóa, mở rộng kiến thức); kết hợp nhiệm vụ đóng và mở, nhiệm vụ cá nhân và hợp tác nhóm; xây dựng hệ thống phiếu hỗ trợ nhiều mức độ và tiêu chí nghiệm thu.
• Bước 3: Thiết kế các hoạt động dạy học gồm 3 pha chính: Kí hợp đồng (giới thiệu, giải đáp, học sinh chọn nhiệm vụ và kí cam kết), Thực hiện hợp đồng (học sinh làm việc theo nhịp độ cá nhân, sử dụng phiếu hỗ trợ hoặc tương tác bạn bè, giáo viên bao quát), Nghiệm thu hợp đồng (học sinh tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng chéo dựa trên đáp án của giáo viên, giáo viên tổng kết và nhận xét).
• Bước 4: Tổ chức thực hiện trên lớp học (sắp xếp không gian linh hoạt, quản lí thời gian, sử dụng các kí hiệu báo hiệu hỗ trợ như thẻ/cờ báo hiệu).

Tác giả đã xây dựng 3 kế hoạch bài học minh họa kèm bản hợp đồng và phiếu hỗ trợ chi tiết:

1. Bài 8 - Tiết 3: Thực hành: Tìm hiểu sự thay đổi GDP và phân bố nông nghiệp của Liên Bang Nga: Gồm 5 nhiệm vụ (Nhiệm vụ 1: Vẽ biểu đồ cột hoặc đường thể hiện GDP; Nhiệm vụ 2: Nhận xét biến động GDP giai đoạn 1990 - 2004; Nhiệm vụ 3: Giải thích nguyên nhân suy giảm giai đoạn 1990 - 2000 và phục hồi sau năm 2000; Nhiệm vụ 4: Làm việc theo cặp phân tích phân bố lúa mì, củ cải đường, bò, lợn, cừu, thú có lông quý; Nhiệm vụ 5: Tự chọn xếp hạng quy mô kinh tế Nga trên thế giới).
2. Bài 9 - Tiết 3: Thực hành: Tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản: Gồm 3 nhiệm vụ (Nhiệm vụ 1: Vẽ biểu đồ cột ghép xuất nhập khẩu giai đoạn 1990 - 2004; Nhiệm vụ 2: Nhóm phân tích đặc điểm xuất khẩu, nhập khẩu, cán cân thương mại, FDI, ODA; Nhiệm vụ 3: Nhóm trả lời câu hỏi về quan hệ thương mại, đầu tư FDI và ODA giữa Nhật Bản và Việt Nam).
3. Bài 10 - Tiết 2: Trung Quốc - Tiết 2: Kinh tế: Gồm 3 nhiệm vụ lớn (Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu khái quát kinh tế Trung Quốc; Nhiệm vụ 2: Chia 4 nhóm tìm hiểu điều kiện và thành tựu công nghiệp, nông nghiệp; Nhiệm vụ 3: Phân tích quan hệ hữu nghị hợp tác Việt Nam - Trung Quốc).

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc tổ chức thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Trần Phú trong học kì II năm học 2017 - 2018 nhằm kiểm chứng tính hiệu quả và tính khả thi của các giáo án đã thiết kế.

Mẫu thực nghiệm và đối chứng được bố trí tương đương về số lượng và trình độ học lực:

Tên bài học	Nhóm thực nghiệm (TN)	Nhóm đối chứng (ĐC)
Bài 8 (Nga) - Tiết 3: Thực hành	Lớp 11/10	Lớp 11/2
Bài 9 (Nhật Bản) - Tiết 3: Thực hành	Lớp 11/18	Lớp 11/4
Bài 10 (Trung Quốc) - Tiết 2: Kinh tế	Lớp 11/6	Lớp 11/12

Tiến trình thực nghiệm được theo dõi chặt chẽ: lớp thực nghiệm thực hiện theo giáo án dạy học theo hợp đồng, lớp đối chứng dạy theo phương pháp thuyết trình truyền thống. Sau mỗi bài học, học sinh cả hai nhóm đều làm bài kiểm tra đánh giá theo thang điểm 10 với cùng một đề kiểm tra. Dữ liệu điểm số được thu thập và phân tích thống kê định lượng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã thu thập và xử lí điểm kiểm tra của 245 học sinh ($n_{TN} = 125$, $n_{ĐC} = 120$), kết quả phân phối điểm số và các tham số thống kê đặc trưng được tổng hợp trong các bảng sau:

Nhóm	Tổng số HS	Điểm 1	Điểm 2	Điểm 3	Điểm 4	Điểm 5	Điểm 6	Điểm 7	Điểm 8	Điểm 9	Điểm 10
Thực nghiệm	125	0	2	5	9	20	31	23	18	8	9
Đối chứng	120	1	4	6	13	26	30	15	12	7	6

Bảng phân phối tần suất và tần suất tích lũy thể hiện sự khác biệt giữa hai nhóm:

Nhóm	Tần suất điểm $\le 4$ (%)	Tần suất điểm 5 - 6 (%)	Tần suất điểm 7 - 8 (%)	Tần suất điểm 9 - 10 (%)	Tần suất tích lũy điểm $\le 6$ (%)
Thực nghiệm	12,80	40,80	32,80	13,60	53,60
Đối chứng	20,00	46,70	22,50	10,80	66,70

Tổng hợp các tham số thống kê mô tả:

Tham số thống kê	Nhóm thực nghiệm ($n_{TN} = 125$)	Nhóm đối chứng ($n_{ĐC} = 120$)
Điểm trung bình ($\bar{X}$)	6,5	5,9
Sai số tiêu chuẩn ($m$)	$\pm 0,16$	$\pm 0,17$
Phương sai ($S^2$)	3,3	3,6
Độ lệch chuẩn ($S$)	1,8	1,9
Hệ số biến động ($V%$)	27,69%	32,20%

Kết quả kiểm định giả thuyết thống kê bằng tiêu chuẩn Student:

• Độ lệch chuẩn gộp: $S_p = 1,84$.
• Giá trị kiểm định thực nghiệm: $t = 2,55$.
• Bậc tự do: $f = 125 + 120 - 2 = 243$.
• Giá trị tới hạn tra bảng Student ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$: $t_\alpha = 1,96$.
• Do $t = 2,55 > t_\alpha = 1,96$, sự khác biệt giữa điểm trung bình của nhóm thực nghiệm ($\bar{X}{TN} = 6,5$) và nhóm đối chứng ($\bar{X}{ĐC} = 5,9$) có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất tin cậy 95%, không phải do ngẫu nhiên.

Hệ số biến động của nhóm thực nghiệm ($V_{TN} = 27,69%$) nhỏ hơn nhóm đối chứng ($V_{ĐC} = 32,20%$), chứng tỏ mức độ phân tán điểm số ở nhóm thực nghiệm thấp hơn và độ đồng đều về kết quả học tập cao hơn.

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt lí luận: Khóa luận cụ thể hóa quy trình 4 bước vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng vào môn Địa lí lớp 11, làm rõ nguyên tắc xây dựng nhiệm vụ bắt buộc, nhiệm vụ tự chọn và thang hỗ trợ phân hóa.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bộ giáo án thực nghiệm hoàn chỉnh kèm theo 3 bản hợp đồng, các phiếu hỗ trợ và đáp án đánh giá cho các bài học thuộc phần Địa lí khu vực và quốc gia lớp 11 (Liên bang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc). Kết quả thực nghiệm tại trường THPT Trần Phú đã chứng minh phương pháp giúp học sinh học tập chủ động, tăng cường kĩ năng khai thác bản đồ, xử lí số liệu, tự đánh giá và nâng cao kết quả kiểm tra.

Kiến nghị của tác giả:

• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu nhà trường: Cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề về phương pháp dạy học tích cực; trang bị cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và tạo điều kiện bố trí thời lượng linh hoạt (tiết đôi 90 phút) để giáo viên triển khai phương pháp thuận lợi.
• Đối với giáo viên bộ môn: Cần chủ động nghiên cứu, đầu tư thời gian thiết kế hệ thống nhiệm vụ hợp đồng và phiếu hỗ trợ phù hợp với trình độ học sinh; kiên trì hướng dẫn học sinh làm quen với quy trình kí kết và tự thực hiện hợp đồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế được xác định từ phạm vi nghiên cứu và thực tế triển khai:

• Phạm vi nội dung mới chỉ thử nghiệm trên phần Địa lí khu vực và các quốc gia lớp 11 ban cơ bản, chưa mở rộng sang phần Khái quát kinh tế - xã hội thế giới cũng như các khối lớp 10 và 12.
• Số lượng bài học thiết kế thực nghiệm còn giới hạn (3 bài học/tiết học cụ thể).
• Địa bàn thực nghiệm sư phạm chỉ tập trung tại trường THPT Trần Phú trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, chưa triển khai thực nghiệm diện rộng tại các trường ngoại thành hoặc các trường thuộc các tỉnh thành khác để so sánh đối chiếu.

Hướng phát triển nghiên cứu tiếp theo bao gồm việc hoàn thiện hệ thống hợp đồng học tập cho toàn bộ chương trình Địa lí cấp THPT, tích hợp công nghệ thông tin trong việc giao nhận, theo dõi và nghiệm thu hợp đồng điện tử.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Địa lí và học viên cao học chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học Địa lí: Tham khảo phương pháp luận thiết kế bài học phân hóa, quy trình tổ chức dạy học theo hợp đồng và phương pháp xử lí số liệu thực nghiệm sư phạm bằng toán thống kê.
• Giáo viên Địa lí tại các trường THPT: Sử dụng trực tiếp cấu trúc bản hợp đồng, hệ thống bài tập đóng/mở và các phiếu hỗ trợ phân hóa trong giảng dạy các bài thực hành Địa lí 11 (bài Liên bang Nga, Nhật Bản) và bài lí thuyết kinh tế (Trung Quốc).
• Cán bộ quản lí chuyên môn, tổ trưởng bộ môn khoa học xã hội: Tham khảo để xây dựng các chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực người học.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng vào những bài học cụ thể nào trong chương trình Địa lí 11?

Tác giả đã thiết kế kế hoạch bài học và bản hợp đồng cho 3 bài học thuộc phần Địa lí khu vực và quốc gia (SGK Địa lí 11 ban cơ bản):

1. Bài 8 - Tiết 3: Thực hành: Tìm hiểu sự thay đổi GDP và phân bố nông nghiệp của Liên Bang Nga.
2. Bài 9 - Tiết 3: Thực hành: Tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản.
3. Bài 10 - Tiết 2: Trung Quốc - Tiết 2: Kinh tế.

Cấu trúc một bản hợp đồng học tập trong khóa luận gồm những thành phần nào?

Một bản hợp đồng học tập bao gồm: thông tin học sinh, thời gian thực hiện, danh mục các nhiệm vụ học tập (phân định rõ nhiệm vụ bắt buộc và nhiệm vụ tự chọn), thời gian dự kiến cho từng nhiệm vụ, mức độ hỗ trợ (sử dụng phiếu hỗ trợ hoặc không), địa điểm thực hiện (tại lớp/ở nhà), phần đánh giá kết quả (tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng), chữ kí cam kết của học sinh và xác nhận của giáo viên.

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành ở đâu, với quy mô mẫu bao nhiêu?

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường THPT Trần Phú (thành phố Đà Nẵng) trong học kì II năm học 2017 - 2018 (từ 22/01/2018 đến 22/03/2018) trên tổng số 245 học sinh lớp 11, gồm 125 học sinh nhóm thực nghiệm (các lớp 11/10, 11/18, 11/6) và 120 học sinh nhóm đối chứng (các lớp 11/2, 11/4, 11/12).

Kết quả kiểm định thống kê cho thấy sự khác biệt giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng như thế nào?

Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm đạt 6,5 (sai số $\pm 0,16$), cao hơn nhóm đối chứng đạt 5,9 (sai số $\pm 0,17$). Kiểm định Student cho giá trị $t = 2,55$, lớn hơn giá trị tới hạn $t_\alpha = 1,96$ ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($f = 243$), khẳng định hiệu quả của phương pháp dạy học theo hợp đồng có ý nghĩa thống kê thực sự.

Quy định thời gian tối ưu cho một bài học theo hợp đồng được tác giả đề xuất là bao lâu?

Tác giả đề xuất thời gian dành cho một hợp đồng học tập tối thiểu nên là 2 tiết (khoảng 90 phút) thay vì 1 tiết (45 phút), nhằm đảm bảo đủ thời lượng cho học sinh nghiên cứu hợp đồng, lựa chọn nhiệm vụ, thực hiện các bài tập phân hóa và tiến hành quy trình nghiệm thu, đánh giá chéo giữa các học sinh.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Thị Thùy Duyên đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc hệ thống hóa cơ sở lí luận và đề xuất quy trình 4 bước sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong môn Địa lí lớp 11 THPT. Kết quả khảo sát thực trạng trên 16 giáo viên và thực nghiệm sư phạm trên 245 học sinh tại thành phố Đà Nẵng đã cung cấp bằng chứng định lượng vững chắc về tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trong việc nâng cao điểm số và tính tích cực học tập của học sinh. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với sinh viên sư phạm và giáo viên Địa lí phổ thông trong công tác đổi mới phương pháp dạy học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái quát về dạy học theo hợp đồng 1. Khái niệm dạy học theo hợp đồng Dạy học theo hợp đồng là một hoạt động học tập trong đó mỗi HS được giao một hợp đồng trọn gói bao gồm các nhiệm vụ, bài tập bắt buộc và tự chọn khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định. HS chủ động và độc lập quyết định thời gian cho mỗi nhiệm vụ, bài tập và thứ tự thực hiện các nhiệm vụ, bài tập đó theo khả năng của mình.

Trong dạy và học theo hợp đồng, giáo viên là người nghiên cứu thiết kế các nhiệm vụ/bài tập trong hợp đồng, tổ chức hướng dẫn học sinh nghiên cứu hợp đồng để chọn nhiệm vụ cho phù hợp với năng lực của học sinh. Học sinh là người nghiên cứu hợp đồng, kí kết hợp đồng, thực hiện hợp đồng, nhằm đạt được mục tiêu dạy học nội dung cụ thể. Hợp đồng là một biên bản thống nhất và khả thi giữa hai bên giáo viên và cá nhân học sinh, theo đó có cam kết của học sinh sẽ hoàn thành nhiệm vụ đã chọn sau khoảng thời gian đã định trước. Mỗi học sinh có thể lập kế hoạch thực hiện nội dung học tập cho bản thân mình.

Học sinh có thể quyết định nội dung nào cần nghiên cứu trước và có thể dành bao nhiêu thời gian cho nội dung đó. Học sinh có thể quyết định tạo ra một môi trường làm việc cá nhân phù hợp để đạt kết quả theo hợp đồng đã kí. Học sinh phải tự giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình học tập với sự hỗ trợ của giáo viên hoặc của học sinh khác (nếu cần). Dạy học theo hợp đồng là một hình thức thay thế việc giảng bài cho toàn thể lớp học của giáo viên, đồng thời cho phép giáo viên có thể quản lý và khảo sát được các hoạt động của mỗi học sinh.

Với hình thức tổ chức này, giáo viên có thể sử dụng sự khác biệt giữa các học sinh để tạo ra cơ hội học tập cho tất cả học sinh trong lớp theo trình độ, theo nhịp độ và theo năng lực. Giáo viên có thể chắc chắn rằng mỗi học sinh đã kí hợp đồng tức là đã nhận một trách nhiệm rõ ràng và sẽ hoàn thành các nhiệm vụ vào thời gian xác định theo văn bản. Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo hợp đồng 1. Ưu điểm - Cho phép phân hóa trình độ của HS: cá nhân HS được phép tự quyết định về thứ tự thực hiện nhiệm vụ, chọn nhiệm vụ tự do, thời gian thực hiện theo khả năng của mình, phù hợp trình độ, nhịp độ, phát huy tối đa khả năng của mỗi cá nhân.

- Rèn luyện khả năng làm việc độc lập: HS độc lập thực hiện nhiệm vụ cần hoặc không cần sự hỗ trợ của GV hoặc HS khác. - Tạo điều kiện HS được hỗ trợ cá nhân: sự hỗ trợ của GV qua các phiếu hỗ trợ được xây dựng phù hợp với từng trình độ HS khá giỏi, yếu kém. Do đó phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS giỏi, tạo điều kiện để HS yếu có cơ hội phát triển, hoàn thành nhiệm vụ học tập tốt hơn. - Hoạt động của HS đa dạng, phong phú hơn: Do hình thức bài tập, nhiệm vụ đa dạng phong phú và cách thực hiện phần lớn do HS tự quyết định tạo nên sự đa dạng trong hoạt động của HS.

- Tạo điều kiện cho HS được lựa chọn phù hợp với năng lực: HS có thể chọn nhiệm vụ tự chọn hoặc chọn mức độ trợ giúp phù hợp với khả năng của mình. - Tăng cường trách nhiệm học tập: HS đã kí hợp đồng với GV nên có trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng đã kí kết. - Tăng cường sự hợp tác giữa HS-HS, HS-GV: GV có thời gian hỗ trợ cá nhân HS nên chắc chắn tăng cường sự tương tác giữa GV và HS. HS giỏi sau khi hoàn thành nhiệm vụ, bài tập của mình có thể hỗ trợ các HS yếu có nhu cầu cần trợ giúp.

Nhược điểm - Cần thời gian nhất định để làm quen với PP: đây là một PP mới, một cách học tập mới không giống với học tập truyền thống nên cần hướng dẫn học sinh để HS biết cách học theo hợp đồng. HS cần được làm quen với cách làm việc, đặt biệt là làm việc độc lập và thực hiện cam kết theo hợp đồng. - Không phải mọi nội dung đều có thể tổ chức học theo hợp đồng: PP dạy học này phù hợp với các nội dung ôn tập, luyện tập, thực hành. Với các bài hình thành kiến thức mới GV cần cân nhắc kĩ trước khi áp dụng.

- Thiết kế hợp đồng học tập đòi hỏi đầu tư nhiều thời gian đối với GV nhất là GV mới bắt đầu làm quen với PP này. Ví dụ: các tài liệu nhiệm vụ, phiếu hỗ trợ, đáp án,. cần chuẩn bị trước. Các nhiệm vụ, bài tập phải đa dạng, phân hóa, kết hợp giải trí.

6 Luan van - Đối tượng HS: có thể áp dụng PP này ngay từ tiểu học trong các môn Toán, Tự nhiên – xã hội, Tiếng Việt. Tuy nhiên chỉ khả thi đối với HS đã có khả năng đọc hiểu và thực hiện nhiệm vụ một cách tương đối độc lập. Những lưu ý khi dạy học theo hợp đồng - Nội dung dạy học phù hợp với dạy học theo hợp đồng: những nội dung mà HS có thể thực hiện linh hoạt theo nhịp độ, trình độ, năng lực. Nội dung học tập phải phù hợp với trình độ HS, không quá dễ nhưng không quá khó.

- Thời gian: cần có đủ thời gian để HS nghiên cứu hợp đồng, lựa chọn nhiệm vụ, kí hợp đồng, thực hiện hợp đồng và nghiệm thu hợp đồng một cách thích hợp. - GV: ngoài năng lực chuyên môn, GV cần được tập huấn để hiểu rõ về PP và các kĩ năng cần thiết để thiết kế và tổ chức, quản lí HS thì dạy học theo hợp đồng mới đạt hiệu quả. - HS: cần được làm quen với PP, biết cách học theo hợp đồng và đặc biệt HS cần có kĩ năng học tập tích cực, làm việc tự giác, chủ động, sáng tạo và biết hợp tác cần thiết. - Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị: dạy học theo hợp đồng cũng đòi hỏi một số điều kiện về trường hợp, thiết bị dạy học,.

như đối với dạy học tích cực. Đặc điểm cấu trúc, nội dung chương trình và sách giáo khoa địa lí lớp 11 1. Mục tiêu chương trình địa lí lớp 11 1. Về kiến thức - Những đặc điểm nổi bật về nền kinh tế thế giới đương đại, sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước, một số vấn đề mang tính toàn cầu.

- Đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội của một số khu vực, quốc gia trên Thế giới. Về kĩ năng - Nhận xét, phân tích và tổng hợp, so sánh các sự vật, hiện tượng địa lí. - Thu thập, tổng hợp, viết báo cáo và trình bày các thông tin địa lí về một số quốc gia, các khu vực tiêu biểu trên Thế giới. - Sử dụng và khai thác các bản đồ, biểu đồ, số liệu thống kê liên quan đến kinh tế - xã hội Thế giới.

- Vận dụng kiến thức để giải thích các sự vật, hiện tượng địa lí đang diễn ra trên Thế giới. Về thái độ - Có ý chí vươn lên để đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. 7 Luan van - Hình thành ở HS tình yêu thiên nhiên, yêu mến người lao động và các thành quả của lao động sáng tạo. - Tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, chống các tệ nạn xã hội.

- Tôn trọng các giá trị kinh tế, văn hóa của người dân lao động trên Thế giới. Đặc điểm nội dung chương trình địa lí lớp 11 Chương trình Địa lí lớp 11 THPT – Ban cơ bản gồm 2 phần: Phần khái quát chung về nền kinh tế - xã hội thế giới và phần Địa lí khu vực và các quốc gia. - Phần khái quát chung về nền kinh tế - xã hội thế giới gồm 4 nội dung: + Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước trên thế giới. + Xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa.

+ Một số vấn đề kinh tế - xã hội của châu lục và khu vực. - Phần Địa lí khu vực và các quốc gia gồm Hoa Kì, Liên minh châu Âu, Liên Bang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, khu vực Đông Nam Á, Ô- xtrây –li-a. Cấu trúc của chương trình địa lí lớp 11 Hình 1.1 Cấu trúc của chương trình địa lí lớp 11 8 Luan van 1. Đặc điểm tâm, sinh lí học sinh lớp 11 1.

Đặc điểm tâm lí lứa tuổi HS lớp 11 THPT ở độ tuổi 17, 18. Ở lứa tuổi này các em thực hiện nhiều vai trò như người lớn, do đó có khả năng tư duy lí luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, chặt chẽ có căn cứ và mang tính nhất quán. Các em không chỉ nhận thức về cái tôi của mình trong hiện tại mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội. Các em thích tranh luận, bày tỏ ý kiến riêng biệt của cá nhân mình về những vấn đề lí thuyết và thực tiễn, không thích chấp nhận một cách đơn giản những áp đặt của GV.

Do đó thuận lợi cho việc sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học Địa lí lớp 11. Đặc điểm thể chất, trí tuệ lứa tuổi Ở lứa tuổi này cơ thể phát triển cân đối, hài hòa, khả năng tri giác có mục đích, ghi nhớ có chủ định, khả năng tư duy lí luận – tư duy trừu tượng phát triển ở mức độ caao là điều kiện đảm bảo sự tự tin, sự ổn định, sự sáng tạo để có thể tự giải quyết được nhiệm vụ học tập phức tạp, đó là một yêu cầu cao trong dạy học theo hợp đồng. Ngoài ra, tính hoài nghi và nhạy cảm ở tuổi 17 này sẽ giúp học sinh lớp 11 THPT thận trọng, cân nhắc, xem xét các vấn đề ở nhiều khía cạnh khác nhau từ đó cẩn thận trong việc tham khảo và chọn lọc thông tin, phiếu hỗ trợ để hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong bảng hợp đồng. Đặc điểm nhân cách lứa tuổi Đặc điểm nổi bật trong nhân cách của HS thể hiện ở tự ý thức và cái tôi.Tự ý thức là khả năng học sinh tự tách ra khỏi bản thân mình làm đối tượng của nhận thức, để đánh giá.