Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái quát về dạy học theo hợp đồng 1. Khái niệm dạy học theo hợp đồng Dạy học theo hợp đồng là một hoạt động học tập trong đó mỗi HS được giao một hợp đồng trọn gói bao gồm các nhiệm vụ, bài tập bắt buộc và tự chọn khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định. HS chủ động và độc lập quyết định thời gian cho mỗi nhiệm vụ, bài tập và thứ tự thực hiện các nhiệm vụ, bài tập đó theo khả năng của mình.
Trong dạy và học theo hợp đồng, giáo viên là người nghiên cứu thiết kế các nhiệm vụ/bài tập trong hợp đồng, tổ chức hướng dẫn học sinh nghiên cứu hợp đồng để chọn nhiệm vụ cho phù hợp với năng lực của học sinh. Học sinh là người nghiên cứu hợp đồng, kí kết hợp đồng, thực hiện hợp đồng, nhằm đạt được mục tiêu dạy học nội dung cụ thể. Hợp đồng là một biên bản thống nhất và khả thi giữa hai bên giáo viên và cá nhân học sinh, theo đó có cam kết của học sinh sẽ hoàn thành nhiệm vụ đã chọn sau khoảng thời gian đã định trước. Mỗi học sinh có thể lập kế hoạch thực hiện nội dung học tập cho bản thân mình.
Học sinh có thể quyết định nội dung nào cần nghiên cứu trước và có thể dành bao nhiêu thời gian cho nội dung đó. Học sinh có thể quyết định tạo ra một môi trường làm việc cá nhân phù hợp để đạt kết quả theo hợp đồng đã kí. Học sinh phải tự giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình học tập với sự hỗ trợ của giáo viên hoặc của học sinh khác (nếu cần). Dạy học theo hợp đồng là một hình thức thay thế việc giảng bài cho toàn thể lớp học của giáo viên, đồng thời cho phép giáo viên có thể quản lý và khảo sát được các hoạt động của mỗi học sinh.
Với hình thức tổ chức này, giáo viên có thể sử dụng sự khác biệt giữa các học sinh để tạo ra cơ hội học tập cho tất cả học sinh trong lớp theo trình độ, theo nhịp độ và theo năng lực. Giáo viên có thể chắc chắn rằng mỗi học sinh đã kí hợp đồng tức là đã nhận một trách nhiệm rõ ràng và sẽ hoàn thành các nhiệm vụ vào thời gian xác định theo văn bản. Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo hợp đồng 1. Ưu điểm - Cho phép phân hóa trình độ của HS: cá nhân HS được phép tự quyết định về thứ tự thực hiện nhiệm vụ, chọn nhiệm vụ tự do, thời gian thực hiện theo khả năng của mình, phù hợp trình độ, nhịp độ, phát huy tối đa khả năng của mỗi cá nhân.
- Rèn luyện khả năng làm việc độc lập: HS độc lập thực hiện nhiệm vụ cần hoặc không cần sự hỗ trợ của GV hoặc HS khác. - Tạo điều kiện HS được hỗ trợ cá nhân: sự hỗ trợ của GV qua các phiếu hỗ trợ được xây dựng phù hợp với từng trình độ HS khá giỏi, yếu kém. Do đó phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS giỏi, tạo điều kiện để HS yếu có cơ hội phát triển, hoàn thành nhiệm vụ học tập tốt hơn. - Hoạt động của HS đa dạng, phong phú hơn: Do hình thức bài tập, nhiệm vụ đa dạng phong phú và cách thực hiện phần lớn do HS tự quyết định tạo nên sự đa dạng trong hoạt động của HS.
- Tạo điều kiện cho HS được lựa chọn phù hợp với năng lực: HS có thể chọn nhiệm vụ tự chọn hoặc chọn mức độ trợ giúp phù hợp với khả năng của mình. - Tăng cường trách nhiệm học tập: HS đã kí hợp đồng với GV nên có trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng đã kí kết. - Tăng cường sự hợp tác giữa HS-HS, HS-GV: GV có thời gian hỗ trợ cá nhân HS nên chắc chắn tăng cường sự tương tác giữa GV và HS. HS giỏi sau khi hoàn thành nhiệm vụ, bài tập của mình có thể hỗ trợ các HS yếu có nhu cầu cần trợ giúp.
Nhược điểm - Cần thời gian nhất định để làm quen với PP: đây là một PP mới, một cách học tập mới không giống với học tập truyền thống nên cần hướng dẫn học sinh để HS biết cách học theo hợp đồng. HS cần được làm quen với cách làm việc, đặt biệt là làm việc độc lập và thực hiện cam kết theo hợp đồng. - Không phải mọi nội dung đều có thể tổ chức học theo hợp đồng: PP dạy học này phù hợp với các nội dung ôn tập, luyện tập, thực hành. Với các bài hình thành kiến thức mới GV cần cân nhắc kĩ trước khi áp dụng.
- Thiết kế hợp đồng học tập đòi hỏi đầu tư nhiều thời gian đối với GV nhất là GV mới bắt đầu làm quen với PP này. Ví dụ: các tài liệu nhiệm vụ, phiếu hỗ trợ, đáp án,. cần chuẩn bị trước. Các nhiệm vụ, bài tập phải đa dạng, phân hóa, kết hợp giải trí.
6 Luan van - Đối tượng HS: có thể áp dụng PP này ngay từ tiểu học trong các môn Toán, Tự nhiên – xã hội, Tiếng Việt. Tuy nhiên chỉ khả thi đối với HS đã có khả năng đọc hiểu và thực hiện nhiệm vụ một cách tương đối độc lập. Những lưu ý khi dạy học theo hợp đồng - Nội dung dạy học phù hợp với dạy học theo hợp đồng: những nội dung mà HS có thể thực hiện linh hoạt theo nhịp độ, trình độ, năng lực. Nội dung học tập phải phù hợp với trình độ HS, không quá dễ nhưng không quá khó.
- Thời gian: cần có đủ thời gian để HS nghiên cứu hợp đồng, lựa chọn nhiệm vụ, kí hợp đồng, thực hiện hợp đồng và nghiệm thu hợp đồng một cách thích hợp. - GV: ngoài năng lực chuyên môn, GV cần được tập huấn để hiểu rõ về PP và các kĩ năng cần thiết để thiết kế và tổ chức, quản lí HS thì dạy học theo hợp đồng mới đạt hiệu quả. - HS: cần được làm quen với PP, biết cách học theo hợp đồng và đặc biệt HS cần có kĩ năng học tập tích cực, làm việc tự giác, chủ động, sáng tạo và biết hợp tác cần thiết. - Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị: dạy học theo hợp đồng cũng đòi hỏi một số điều kiện về trường hợp, thiết bị dạy học,.
như đối với dạy học tích cực. Đặc điểm cấu trúc, nội dung chương trình và sách giáo khoa địa lí lớp 11 1. Mục tiêu chương trình địa lí lớp 11 1. Về kiến thức - Những đặc điểm nổi bật về nền kinh tế thế giới đương đại, sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước, một số vấn đề mang tính toàn cầu.
- Đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội của một số khu vực, quốc gia trên Thế giới. Về kĩ năng - Nhận xét, phân tích và tổng hợp, so sánh các sự vật, hiện tượng địa lí. - Thu thập, tổng hợp, viết báo cáo và trình bày các thông tin địa lí về một số quốc gia, các khu vực tiêu biểu trên Thế giới. - Sử dụng và khai thác các bản đồ, biểu đồ, số liệu thống kê liên quan đến kinh tế - xã hội Thế giới.
- Vận dụng kiến thức để giải thích các sự vật, hiện tượng địa lí đang diễn ra trên Thế giới. Về thái độ - Có ý chí vươn lên để đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. 7 Luan van - Hình thành ở HS tình yêu thiên nhiên, yêu mến người lao động và các thành quả của lao động sáng tạo. - Tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, chống các tệ nạn xã hội.
- Tôn trọng các giá trị kinh tế, văn hóa của người dân lao động trên Thế giới. Đặc điểm nội dung chương trình địa lí lớp 11 Chương trình Địa lí lớp 11 THPT – Ban cơ bản gồm 2 phần: Phần khái quát chung về nền kinh tế - xã hội thế giới và phần Địa lí khu vực và các quốc gia. - Phần khái quát chung về nền kinh tế - xã hội thế giới gồm 4 nội dung: + Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước trên thế giới. + Xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa.
+ Một số vấn đề kinh tế - xã hội của châu lục và khu vực. - Phần Địa lí khu vực và các quốc gia gồm Hoa Kì, Liên minh châu Âu, Liên Bang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, khu vực Đông Nam Á, Ô- xtrây –li-a. Cấu trúc của chương trình địa lí lớp 11 Hình 1.1 Cấu trúc của chương trình địa lí lớp 11 8 Luan van 1. Đặc điểm tâm, sinh lí học sinh lớp 11 1.
Đặc điểm tâm lí lứa tuổi HS lớp 11 THPT ở độ tuổi 17, 18. Ở lứa tuổi này các em thực hiện nhiều vai trò như người lớn, do đó có khả năng tư duy lí luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, chặt chẽ có căn cứ và mang tính nhất quán. Các em không chỉ nhận thức về cái tôi của mình trong hiện tại mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội. Các em thích tranh luận, bày tỏ ý kiến riêng biệt của cá nhân mình về những vấn đề lí thuyết và thực tiễn, không thích chấp nhận một cách đơn giản những áp đặt của GV.
Do đó thuận lợi cho việc sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học Địa lí lớp 11. Đặc điểm thể chất, trí tuệ lứa tuổi Ở lứa tuổi này cơ thể phát triển cân đối, hài hòa, khả năng tri giác có mục đích, ghi nhớ có chủ định, khả năng tư duy lí luận – tư duy trừu tượng phát triển ở mức độ caao là điều kiện đảm bảo sự tự tin, sự ổn định, sự sáng tạo để có thể tự giải quyết được nhiệm vụ học tập phức tạp, đó là một yêu cầu cao trong dạy học theo hợp đồng. Ngoài ra, tính hoài nghi và nhạy cảm ở tuổi 17 này sẽ giúp học sinh lớp 11 THPT thận trọng, cân nhắc, xem xét các vấn đề ở nhiều khía cạnh khác nhau từ đó cẩn thận trong việc tham khảo và chọn lọc thông tin, phiếu hỗ trợ để hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong bảng hợp đồng. Đặc điểm nhân cách lứa tuổi Đặc điểm nổi bật trong nhân cách của HS thể hiện ở tự ý thức và cái tôi.Tự ý thức là khả năng học sinh tự tách ra khỏi bản thân mình làm đối tượng của nhận thức, để đánh giá.