Nghiên ứu phương pháp sử dụng á ông ụ dạy họ tiên tiến trong giảng dạy môn kỹ thuật truyền hình

Nghiên cứu phương pháp sử dụng á ông ụ dạy họ tiên tiến trong giảng dạy môn kỹ thuật truyền hình, nâng cao hiệu quả học tập và giảng dạy.

• Tác giả: Ngọ Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quốc Trung
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Kỹ Thuật
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Tiên Tiến Trong Giảng Dạy Kỹ Thuật Truyền Hình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI
• 1.1. QUAN ĐIỂM VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI
• 1.2. Những tác động dẫn đến sự hình thành PPDHHĐ
• 1.3. Những thành quả công nghệ điện tử được vận dụng trong PPDHHĐ
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VỚI GIÁO DỤC HỌC ĐẠI HỌC
• 1.5. Những đóng góp của PPDHHĐ
• 1.6. Điểm cần lưu ý trong quá trình sử dụng PPDHHĐ
• 2. CHƯƠNG 2: SƠ LƯỢC VỀ NỘI DUNG MÔN HỌC
• 2.1. XU THẾ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ TRUYỀN HÌNH
• 2.2. Một số vấn đề trong biến đổi tín hiệu truyền hình
• 2.3. TỔNG QUAN TRUYỀN HÌNH SỐ
• 2.4. CÁC TIÊU CHUẨN TRUYỀN HÌNH SỐ
• 2.5. NÉN TÍN HIỆU TRONG TRUYỀN HÌNH SỐ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG THIẾT BỊ MULTIMEDIA
• 3.1. NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN
• 3.2. MỘT SỐ THIẾT BỊ HỖ TRỢ GIẢNG DẠY
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN KỸ THUẬT TRUYỀN HÌNH
• 4.1. PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN KỸ THUẬT TRUYỀN HÌNH
• 4.2. NỘI DUNG GIẢNG DẠY
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Tiên Tiến

Nghiên cứu về phương pháp dạy học tiên tiến trong giảng dạy kỹ thuật truyền hình là một lĩnh vực quan trọng trong giáo dục hiện đại. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho việc giảng dạy. Việc áp dụng các công nghệ mới vào giảng dạy không chỉ giúp nâng cao chất lượng học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực hơn cho sinh viên. Theo Ngọ Thị Phượng (2013), việc sử dụng các công cụ dạy học tiên tiến có thể cải thiện đáng kể hiệu quả giảng dạy và học tập.

1.1. Định Nghĩa Phương Pháp Dạy Học Tiên Tiến

Phương pháp dạy học tiên tiến được hiểu là những phương pháp sử dụng công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Các phương pháp này bao gồm việc sử dụng công nghệ giáo dục, học tập trực tuyến, và các công cụ tương tác nhằm tạo ra môi trường học tập tích cực.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tiên Tiến

Việc áp dụng phương pháp dạy học hiện đại giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và tự học. Hơn nữa, nó còn giúp giáo viên dễ dàng theo dõi tiến độ học tập của sinh viên và điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp.

II. Vấn Đề Trong Giảng Dạy Kỹ Thuật Truyền Hình Hiện Nay

Giảng dạy kỹ thuật truyền hình đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc cập nhật công nghệ và phương pháp giảng dạy. Theo nghiên cứu của Ngọ Thị Phượng (2013), nhiều giảng viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, dẫn đến việc sinh viên không tiếp cận được với các công nghệ mới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy mà còn làm giảm động lực học tập của sinh viên.

2.1. Thách Thức Trong Việc Cập Nhật Công Nghệ

Nhiều giảng viên gặp khó khăn trong việc cập nhật công nghệ mới do thiếu tài nguyên và đào tạo. Điều này dẫn đến việc giảng dạy không theo kịp với sự phát triển của ngành công nghiệp truyền hình.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tương Tác Với Sinh Viên

Phương pháp giảng dạy truyền thống thường không khuyến khích sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên. Điều này làm giảm khả năng tiếp thu kiến thức và sự tham gia của sinh viên trong quá trình học tập.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Kỹ Thuật Truyền Hình

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giảng dạy kỹ thuật truyền hình. Các phương pháp này bao gồm việc sử dụng học tập dựa trên dự án, học tập hợp tác, và học tập trải nghiệm. Theo Ngọ Thị Phượng (2013), việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng mềm cần thiết cho nghề nghiệp sau này.

3.1. Học Tập Dựa Trên Dự Án

Học tập dựa trên dự án cho phép sinh viên thực hiện các dự án thực tế liên quan đến kỹ thuật truyền hình. Điều này giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tiễn và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.2. Học Tập Hợp Tác

Học tập hợp tác khuyến khích sinh viên làm việc nhóm để hoàn thành các nhiệm vụ học tập. Phương pháp này không chỉ giúp sinh viên học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Giảng Dạy Kỹ Thuật Truyền Hình

Việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy kỹ thuật truyền hình đã mang lại nhiều lợi ích. Các công cụ như phần mềm mô phỏng, hệ thống học trực tuyến, và các thiết bị đa phương tiện đã được sử dụng để nâng cao trải nghiệm học tập. Theo Ngọ Thị Phượng (2013), việc sử dụng công nghệ không chỉ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn tạo ra môi trường học tập thú vị hơn.

4.1. Sử Dụng Phần Mềm Mô Phỏng

Phần mềm mô phỏng giúp sinh viên thực hành các kỹ năng kỹ thuật trong môi trường ảo. Điều này giúp sinh viên có cơ hội trải nghiệm thực tế mà không cần phải đầu tư vào thiết bị đắt tiền.

4.2. Hệ Thống Học Trực Tuyến

Hệ thống học trực tuyến cho phép sinh viên học tập mọi lúc, mọi nơi. Điều này không chỉ giúp sinh viên tiết kiệm thời gian mà còn tạo điều kiện cho việc học tập linh hoạt hơn.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Dạy Học Tiên Tiến

Nghiên cứu về phương pháp dạy học tiên tiến trong giảng dạy kỹ thuật truyền hình đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp này có thể cải thiện đáng kể kết quả học tập của sinh viên. Theo Ngọ Thị Phượng (2013), sinh viên được giảng dạy bằng các phương pháp hiện đại có xu hướng đạt điểm cao hơn và có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn.

5.1. Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Kết quả học tập của sinh viên được đánh giá thông qua các bài kiểm tra và dự án thực tế. Nghiên cứu cho thấy sinh viên áp dụng phương pháp học tích cực có kết quả học tập tốt hơn.

5.2. Phản Hồi Từ Sinh Viên

Phản hồi từ sinh viên cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với các phương pháp giảng dạy hiện đại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy trong lĩnh vực kỹ thuật truyền hình.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Tiên Tiến

Tương lai của phương pháp dạy học tiên tiến trong giảng dạy kỹ thuật truyền hình hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Sự kết hợp giữa công nghệ và phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ tạo ra những cơ hội mới cho sinh viên. Theo Ngọ Thị Phượng (2013), việc đầu tư vào công nghệ giáo dục và đào tạo giảng viên sẽ là chìa khóa để nâng cao chất lượng giáo dục trong lĩnh vực này.

6.1. Xu Hướng Đổi Mới Trong Giáo Dục

Xu hướng đổi mới trong giáo dục sẽ tiếp tục thúc đẩy việc áp dụng các công nghệ mới vào giảng dạy. Điều này sẽ giúp sinh viên tiếp cận với kiến thức một cách hiệu quả hơn.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Giảng Viên

Đào tạo giảng viên về các phương pháp dạy học tiên tiến là rất quan trọng. Giảng viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để áp dụng công nghệ vào giảng dạy một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Truyền hình là một phương tiện truyền thông quan trọng, đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ những năm 1930 đến nay, đặc biệt với sự chuyển đổi mạnh mẽ sang công nghệ truyền hình số. Theo ước tính, truyền hình kỹ thuật số không chỉ nâng cao chất lượng hình ảnh mà còn mở rộng khả năng truyền tải đa dạng nội dung, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người xem. Trong bối cảnh đó, việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn Kỹ thuật truyền hình tại các trường đại học, đặc biệt trong ngành Điện tử - Viễn thông, trở nên cấp thiết nhằm giúp sinh viên tiếp cận hiệu quả với công nghệ tiên tiến.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát và đề xuất các phương pháp sử dụng công cụ dạy học tiên tiến trong giảng dạy môn Kỹ thuật truyền hình, nhằm nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức và kỹ năng cho sinh viên. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2010-2012 tại Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, với phạm vi tập trung vào ứng dụng các thiết bị multimedia và công nghệ số trong môi trường đào tạo đại học theo học chế tín chỉ.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ truyền hình số và yêu cầu đào tạo hiện đại. Qua đó, nâng cao chất lượng đào tạo, giúp sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành, đáp ứng nhu cầu phát triển ngành truyền hình và viễn thông trong nước và quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: Phương pháp dạy học hiện đại và công nghệ truyền hình số.

1. Phương pháp dạy học hiện đại (PPDHHĐ): Được hình thành từ sự phát triển của tâm lý học giáo dục và công nghệ thông tin, PPDHHĐ nhấn mạnh vai trò chủ động của người học, sử dụng các công cụ hỗ trợ kỹ thuật số để tăng cường tương tác và hiệu quả tiếp thu. Các khái niệm chính bao gồm: phương pháp động não, tạo tình huống, xây dựng dự án, và ứng dụng thiết bị multimedia trong giảng dạy.

2. Công nghệ truyền hình số: Bao gồm các tiêu chuẩn kỹ thuật như ATSC, DVB, EDTV-II, các phương pháp biến đổi tín hiệu tương tự sang số, kỹ thuật nén MPEG-2, và các phương pháp điều chế như VSB, COFDM, QPSK. Khái niệm về SET-TOP-BOX và hệ thống DSS cũng được nghiên cứu để hiểu rõ cấu trúc và nguyên lý hoạt động của thiết bị thu phát truyền hình số.

Các khái niệm chuyên ngành như tần số lấy mẫu, cấu trúc mẫu tín hiệu, mã sửa lỗi Reed-Solomon, và kỹ thuật điều chế số được vận dụng để phân tích nội dung môn học và phương pháp giảng dạy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích lý thuyết và khảo sát thực nghiệm.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm tài liệu chuyên ngành về truyền hình số, các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, tài liệu về phương pháp dạy học hiện đại, và khảo sát thực tế tại Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung môn học kỹ thuật truyền hình, đánh giá hiệu quả sử dụng các công cụ dạy học tiên tiến qua khảo sát ý kiến giảng viên và sinh viên, so sánh các phương pháp truyền thống và hiện đại.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát được thực hiện với khoảng 50 giảng viên và 200 sinh viên ngành Điện tử - Viễn thông, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu kéo dài trong 2 năm (2010-2012), bao gồm giai đoạn thu thập tài liệu, khảo sát thực tế, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả của phương pháp dạy học hiện đại: Khoảng 85% sinh viên đánh giá việc sử dụng các công cụ multimedia như máy chiếu, video, và hệ thống iClicker giúp tăng sự tập trung và hiểu bài hơn so với phương pháp truyền thống. Tỷ lệ này cao hơn 30% so với các lớp chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình.

2. Ứng dụng công nghệ truyền hình số trong giảng dạy: Việc tích hợp các nội dung về chuẩn truyền hình số như ATSC, DVB, và EDTV-II giúp sinh viên nắm bắt kiến thức thực tiễn, với 78% sinh viên cho rằng kiến thức này rất cần thiết cho công việc sau này.

3. Khó khăn trong sử dụng thiết bị hiện đại: 40% giảng viên gặp khó khăn do thiếu kỹ năng sử dụng thiết bị hoặc sự cố kỹ thuật, ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy. Đồng thời, 25% sinh viên phản ánh việc quá phụ thuộc vào thiết bị có thể làm giảm sự chủ động trong học tập.

4. Tác động của học chế tín chỉ: Việc áp dụng học chế tín chỉ yêu cầu phương pháp dạy học phải đổi mới, chú trọng phát triển kỹ năng tự học và đánh giá thường xuyên. Kết quả khảo sát cho thấy 90% sinh viên đồng ý rằng phương pháp dạy học hiện đại phù hợp với mô hình tín chỉ, giúp họ chủ động hơn trong việc học.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học hiện đại kết hợp với công nghệ truyền hình số mang lại hiệu quả tích cực trong giảng dạy môn Kỹ thuật truyền hình. Sự tăng cường tương tác và sử dụng thiết bị multimedia giúp sinh viên tiếp thu kiến thức nhanh hơn và sâu sắc hơn, phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ hiện nay.

Tuy nhiên, khó khăn về kỹ năng sử dụng thiết bị và sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ là những thách thức cần được giải quyết. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục kỹ thuật, việc đào tạo giảng viên về kỹ năng công nghệ và xây dựng kế hoạch dự phòng khi thiết bị gặp sự cố là rất cần thiết.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ hài lòng của sinh viên với các phương pháp dạy học, bảng so sánh hiệu quả giữa phương pháp truyền thống và hiện đại, cũng như biểu đồ tròn minh họa các khó khăn gặp phải trong quá trình giảng dạy.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đào tạo nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ cho giảng viên: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ về thiết bị multimedia và phần mềm giảng dạy hiện đại nhằm nâng cao năng lực sử dụng công nghệ, giảm thiểu sự cố kỹ thuật. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng, chủ thể: phòng đào tạo và khoa Điện tử - Viễn thông.

2. Xây dựng tài liệu học tập đa phương tiện phong phú: Phát triển các bài giảng điện tử, video hướng dẫn và mô phỏng kỹ thuật truyền hình số để sinh viên có thể tự học hiệu quả ngoài giờ lên lớp. Mục tiêu tăng tỷ lệ tự học lên ít nhất 70% trong 1 năm.

3. Tăng cường ứng dụng phương pháp đánh giá thường xuyên: Sử dụng trắc nghiệm khách quan và tự đánh giá để theo dõi tiến độ học tập, giúp sinh viên nhận biết điểm mạnh, điểm yếu và điều chỉnh kịp thời. Thời gian áp dụng: ngay từ học kỳ tiếp theo.

4. Phát triển hệ thống hỗ trợ học tập tương tác: Triển khai hệ thống học tập trực tuyến kết hợp với các thiết bị hỗ trợ tương tác như iClicker để tăng cường sự tham gia của sinh viên trong giờ học. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ tham gia lên 80% trong 2 học kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên ngành Điện tử - Viễn thông: Nhận được hướng dẫn cụ thể về phương pháp dạy học hiện đại và cách ứng dụng công nghệ truyền hình số trong giảng dạy, giúp nâng cao chất lượng bài giảng.

2. Sinh viên ngành Kỹ thuật truyền hình và Viễn thông: Hiểu rõ hơn về công nghệ truyền hình số và các phương pháp học tập hiệu quả, từ đó phát triển kỹ năng tự học và thực hành.

3. Nhà quản lý giáo dục đại học: Có cơ sở để xây dựng chính sách đào tạo, đầu tư trang thiết bị và phát triển chương trình đào tạo phù hợp với xu hướng công nghệ mới.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục kỹ thuật: Tham khảo mô hình kết hợp giữa phương pháp dạy học hiện đại và công nghệ truyền hình số, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học hiện đại là gì?
   Phương pháp dạy học hiện đại tập trung vào việc phát huy tính chủ động của người học, sử dụng công nghệ và các công cụ hỗ trợ để tăng cường tương tác và hiệu quả tiếp thu. Ví dụ, sử dụng máy chiếu, phần mềm mô phỏng và hệ thống trắc nghiệm khách quan.

2. Tại sao cần áp dụng công nghệ truyền hình số trong giảng dạy?
   Công nghệ truyền hình số giúp sinh viên tiếp cận kiến thức thực tiễn, nâng cao chất lượng hình ảnh và âm thanh, đồng thời hỗ trợ các kỹ thuật nén và truyền dẫn hiện đại, phù hợp với xu hướng phát triển ngành truyền hình.

3. Học chế tín chỉ ảnh hưởng thế nào đến phương pháp dạy học?
   Học chế tín chỉ yêu cầu phương pháp dạy học phải tạo điều kiện cho sinh viên tự học và đánh giá thường xuyên, giúp cá thể hóa quá trình học tập và phát huy tính chủ động của người học.

4. Làm thế nào để khắc phục khó khăn khi sử dụng thiết bị hiện đại trong giảng dạy?
   Cần tổ chức đào tạo kỹ năng sử dụng thiết bị cho giảng viên, xây dựng kế hoạch dự phòng khi thiết bị gặp sự cố và không quá phụ thuộc vào công nghệ trong mọi tình huống giảng dạy.

5. Các công cụ multimedia nào được sử dụng phổ biến trong giảng dạy môn Kỹ thuật truyền hình?
   Các công cụ phổ biến gồm máy chiếu đa phương tiện, video cassette, micro, loa, và hệ thống tương tác như iClicker, giúp tăng cường sự tham gia và hiệu quả học tập của sinh viên.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ vai trò quan trọng của phương pháp dạy học hiện đại kết hợp công nghệ truyền hình số trong giảng dạy môn Kỹ thuật truyền hình.
• Việc áp dụng các công cụ multimedia và phương pháp tương tác giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và kỹ năng thực hành cho sinh viên.
• Khó khăn về kỹ năng sử dụng thiết bị và sự phụ thuộc công nghệ cần được khắc phục thông qua đào tạo và quản lý phù hợp.
• Học chế tín chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính chủ động và tự học của sinh viên.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, đồng thời khuyến khích các bên liên quan áp dụng và phát triển nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

Hành động tiếp theo là triển khai các khóa đào tạo kỹ năng công nghệ cho giảng viên và xây dựng hệ thống học tập tương tác trong vòng 6 tháng tới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo môn Kỹ thuật truyền hình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 – PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI 1. QUAN ĐIỂM VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI Từ sau 1986 đến nay, nền giáo dục Việt Nam đã có một bước chuyển dài dưới sự tác động mạnh mẽ của các ngành khoa học đương đại. Phương pháp dạy học mới vận dụng thành tựu của tâm lý học, giáo dục học và khoa học công nghệ hiện đại nhằm phát huy cao nhất tính tích cực của người học. Chúng tôi gọi đó là Phương Pháp Dạy Học Hiện Đại (PPDHHĐ) trong mối tương quan với phương pháp dạy học truyền thống.

Những tác động dẫn đến sự hình thành PPDHHĐ PPDHHĐ được hình thành dưới những tác động sau: Sự bùng nổ thông tin trên phạm vi toàn cầu, cùng sự phát triển của công nghệ điện tử bắt đầu từ phương Tây, tạo áp lực thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học. Anderla, dẫn theo Thái Văn Hào [2008: 112], “kể từ thập niên 60 của thế kỷ XX, kiến thức khoa học của nhân loại chỉ cần khoảng thời gian dưới 7 năm để tăng gấp đôi. Và khoảng thời gian ấy ngày càng được thu ngắn lại” và “kể từ 1995, trung bình tối thiểu mỗi ngày có ít nhất 4000 tựa sách khoa học không chỉ được phát hành mà còn được bổ sung vào thư mục ở các thư viện của các đại học và trung tâm nghiên cứu.” Qua hơn hai thập niên mở cửa hội nhập, những thành tựu vượt bậc của công nghệ thông tin và truyền thông phương Tây đã tạo điều kiện để Việt Nam nhanh chóng thiết lập kết nối với hệ thống truyền thông quốc tế qua nhiều kênh khác nhau. Theo đó, một lượng tri thức khổng lồ của nhân loại đã chuyển vào nước ta, tạo áp lực lớn cho ngành giáo dục và toàn xã hội.

Trong tình hình ấy, phương pháp dạy học theo lối “lấy thầy làm trung tâm” đã bộc lộ những hạn chế trong việc cung cấp tri thức cho người học nói chung và cho thế hệ trẻ nói riêng. Một yêu cầu bức thiết đặt ra là phải đổi mới phương pháp dạy học. Và phương pháp dạy học mới phải phục vụ tốt cho việc tiếp thu có hiệu quả tri thức nhân loại. Những thành tựu về mặt lý luận của ngành 11 tâm lý giáo dục đã củng cố cho lý luận dạy học hiện đại và thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, chuyển nghiên cứu tâm lý người dạy sang nghiên cứu tâm lý người học lẫn người dạy.

Ngành tâm lý giáo dục khơi dậy nhiều vấn đề mới, cần phải giải quyết trong quá trình dạy và học [Trần Thị Tuyết Oanh (chủ biên), 2006: 139]: “Quá trình dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức – học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học.” Ở đây vài trò lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người dạy được đặc biệt coi trọng. Xu hướng nghiên cứu liên ngành và những thành tựu của nó cũng có những tác động trực tiếp đến phương pháp dạy học mới. Phương pháp dạy học truyền thống dựa trên hệ thống các tiêu chí cơ bản gồm: nguồn tri thức và đặc điểm tri giác thông tin. Hệ thống này gồm các nhóm phương pháp sau: - Nhóm các phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ: phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp, phương pháp sử dụng sách giáo khoa và tài liệu; - Nhóm phương pháp dạy học trực quan: phương pháp trực quan, phương pháp minh hoạ, phương pháp biểu diễn thí nghiệm; - Nhóm phương pháp dạy học thực hành: phương pháp luyện tập, phương pháp thực hành thí nghiệm.

Thành tựu liên ngành tâm lý học, công nghệ thông tin, khoa học quản lí,… tạo ra hệ thống tiêu chí mới trong phương pháp giảng dạy hiện đại. Theo hướng này, khái niệm dạy và học cũng được nhận thức lại. Những thành tựu của công nghệ mới tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Những phương thức dạy học có sự hỗ trợ của kỹ thuật điện toán trong giảng dạy đã đạt hiệu quả hơn so với những phương thức đã có từ trước.

Một số phương pháp dạy học có sự trợ giúp của công nghệ mới như: - Dạy với sự trợ giúp của máy tính (CBT: computer-based training hay CBI: computer-based instruction); - Dạy học dựa trên công nghệ web (WBT: web-based training). Phương pháp này sử dụng gắn với phương pháp đào tạo trực tuyến (on-line learning). Cũng từ 12 nguyên do này mà cụm từ “on-line” được dùng với nghĩa tương đương với internet. - Dạy học dựa trên công nghệ internet (IBT: internet-based training).

Bảng 1: Các mô hình dạy học từng được áp dụng Mô hình Chủ thể trung tâm Vai trò người học Công nghệ truyền thống người thầy thụ động bảng/ TV/ radio thông tin người học chủ động PC/ overhead/ projector kiến thức (*) nhóm thích nghi PC + mạng (*) mô hình kiến thức được xem là kết quả của quá trình xử lí thông tin. Một số loại hình PPDHHĐ đã được xác định Đến nay, đã xác định được một số phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, đem lại hiệu quả cho người học như sau: Phương pháp động não: Người dạy đưa ra chủ đề (topic), tổ chức lớp thành nhóm, cụm để suy nghĩ, đưa ra ý tưởng. Các ý tưởng này sẽ có người ghi lại. Người dạy đóng vai trò điều khiển, động viên người học đưa ra ý tưởng liên tục.

Công việc đánh giá, lựa chọn những ý tưởng tốt được tiến hành trên cơ sở thảo luận tập thể, tôn trọng ý kiến của tập thể lớp. Phương pháp tạo tình huống: Thao tác được áp dụng chủ yếu trong phương pháp này là nêu và giải quyết vấn đề. Người thầy chủ động nêu các tình huống có vấn đề, thường là những vấn đề xuất phát từ thực tiễn để người học cùng trao đổi, thảo luận, giải quyết. Tình huống có vấn đề được xác định thông quan 3 tiêu chí cơ bản sau đây: - Là cách nhận thức và những tri thức người học chưa biết; - Xuất phát từ nhu cầu về nhận thức của người học; - Phù hợp khả năng tiếp thu, lý giải dựa trên kiến thức, kinh nghiệm của người học.

Có thể phân tình huống có vấn đề thành 3 loại chính: - Tình huống nghịch lý: vấn đề tưởng như vô lý về bình diện nào đó nhưng về cơ bản vẫn có thể chứng minh tính đúng đắn của nó; 13 - Tình huống bác bỏ: tìm lý lẽ và dẫn chứng để bác bỏ một luận điểm hay kết luận nào đó; - Tình huống khẳng định: tìm lý lẽ và dẫn chứng để khẳng định một luận điểm hay kết luận có tính khái quát hoặc chứa thông tin mới đối với người học. Phương pháp xây dựng dự án: Phương pháp này thường dùng cho các lớp cuối cấp học phổ thông trung học hoặc đại học theo đó người học tự lựa chọn chủ đề, tự đề ra các nhiệm vụ cụ thể và tự tổ chức, giải quyết vấn đề (thường hướng vào giải quyết những vấn đề liên quan đến thực tiễn xây dựng, phát triển kinh tế-xã hội của địa phương). Trên cơ sở thống nhất chủ đề, lớp chia nhóm để cùng nghiên cứu, thu thập, phân tích xử lý dữ liệu. Các nhóm trình bày kết quả của mình để tập thể góp ý và cùng xây dựng những giải pháp chung cho chủ đề đã chọn.

Phương pháp này có tính định hướng cao: định hướng tư duy, định hướng hành động, định hướng kết quả, định hướng tích hợp,…; có hình thức đa dạng: học trong phòng học hoặc học ngoài trời; và có chủ đề học thuộc lĩnh vực chuyên môn hoặc liên môn; có ưu thế là chú trọng vào việc gây hứng thú cho người học và khuyến khích người học (1) tư duy độc lập, (2) hành động tự lập, và (3) mở rộng hiểu biết, tầm nhìn đối với thế giới bên ngoài. Những thành quả công nghệ điện tử được vận dụng trong PPDHHĐ Được vận dụng trong PPDHHĐ là những thành quả công nghệ điện tử sau đây: Tài liệu học tập (learning material) được thiết kế theo một tuyến liên tục dưới dạng các trang (slides). Phương thức này cung cấp thẳng nội dung, người học chỉ việc theo dõi liên tục chứ không thể có sự tương tác vào quá trình dạy học. Được thiết kế tốt, phương thức này gây sự tập trung chú ý và tạo sự hấp dẫn; ngược lại, nó sẽ trở thành một “bộ lật trang điện tử” hay “bộ cuộn trang” và như vậy nó chỉ là một sự thay thế cho phương thức đọc chép (dùng phương thức chiếu chép thay cho đọc chép).

14 Thế giới thực được mô phỏng bằng kỹ thuật số. Các phần mềm mới nhất cho phép người học thâm nhập thực sự vào thế giới số gần như ở trạng thái thực. Phương thức mô phỏng thường dùng trong các lớp huấn luyện kỹ thuật phức tạp như đào tạo phi công, phi hành gia. Tác vụ được hỗ trợ bằng các phương tiện kỹ thuật hiện đại nhằm giúp người học giải quyết nhanh những tình huống chưa gặp hoặc đã gặp, đã học nhưng ngay thời điểm thực hành không thể nhớ ra.

Hệ thống này không hướng dẫn người học tự vận hành, sử dụng phương tiện mà chỉ “xuất hiện” khi có một yêu cầu hỗ trợ hay hướng dẫn cần thiết, ví dụ như phần “Help” trong các ứng dụng của Microsoft Office. Trò chơi kiến thức được sử dụng để phục vụ mục đích đào tạo trên diện rộng. Các trò chơi này vừa cung cấp kiến thức vừa tạo sự tập trung chú ý đồng thời gây hứng thú để giảm căng thẳng cho người học. Các chương trình trò chơi được xây dựng rất đa dạng, từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao.

Nhờ sự hỗ trợ của các phần mềm cài đặt sẵn, người tham gia trò chơi có thể tự đánh giá mình một cách vui vẻ và có hiệu quả. Mô hình trò chơi kiến thức này ngày càng trở thành phổ biến và có tác động tích cực trong đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, nếu không quản lý chặt chẽ hoạt động của các nhóm (nhất là nhóm trẻ) tại những nơi khai thác thông tin mạng thì mô hình này có thể trở thành phản tác dụng. ❖ Giáo dục điện tử (e-learning) Sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại trong ngành giáo dục đã hình thành khái niệm “giáo dục điện tử.