Chương I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VA SỰ CÁN THIET KHAI THÁC TƯ LIEU HOI Ki TƯỚNG LĨNH QĐÐND VIỆT NAM PHỤC VỤ GIANG DAY LICH SU. Cơ sở lý luận của việc khai thác tư liệu phục vụ giảng day lich sử. Theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng.
thẻ giới vật chat tôn tại khách quan và độc lập với nhận thức của con người. Tuy nhiên con người hoàn toản có thé nhận thức được thé giới. Nhận thức la sự phan ánh hiện thực khách quan vao bộ óc của con người. Đây là một quá trình biện chứng.
tự giác và sáng tạo. Quá trình ấy diễn ra theo trình tự tử chưa biết đến biết, từ biết ít đến biết nhiều. từ hiện tượng đến bản chất va từ bản chất kém tới bản chất sâu sắc hơn. Nhận thức diễn ra phức tạp, gồm nhiều giai đoạn, nhiều trình độ, vòng khâu khác nhau song đây là quá trình biện chứng di từ "rực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tien”.
Trong trực quan sinh động, hay còn được gọi là giai đoạn nhận thức cảm tinh thi biểu tượng là hình thức phản ánh cao nhất và phức tạp nhất. Đó hình ảnh có tính đặc trưng và hoàn chỉnh còn lưu lại trong bộ óc người về sự vật khi vật đó không con trực tiếp tác động vào các giác quan. Biểu tượng được hình thành nhờ sự kết hợp, bé sung lẫn nhau của các giác quan nhưng đã có sự tham gia của các yếu tô phân tích tông hợp và ít nhiều mang tính trừu tượng. tuy nhiên, biểu tượng vẫn thuộc giai đoạn cảm tính.
Trong giai doạn này, đã tôn tại tái bản chất và cái không bản chat, cái tắt yếu và ngẫu nhiên, nhưng con người lại chưa phân biệt dược. Yêu cầu của nhận thức đòi hỏi phải tách ra va nam lay cái bản chat, tất yêu bên trong. chỉ cỏ chúng mới có vai trỏ quan trọng trong hoạt động thực tiễn và nhận thức của con người. Để nắm được quy luật phát triển va vận động của sự vật, con người phải giải quyết những doi hỏi đó để nhận thức đạt tới trình độ mới.
cao hơn vẻ chất. Đỏ là tư duy trừu tượng. SVTH: Lê Thị Lam - Hoàng Thị Tu Trang l4 GVHD: Thầy Phạm Chung Thủy Bộ mãn lý luận và Phương pháp day học lịch sử Tu duy triru tượng là đặc trưng của giai đoạn lý tỉnh. được thẻ hiện với ba hình thức: khái niệm.
Trong đỏ khái niệm là hình thức cơ bản nhất. phản ảnh những đặc tính bản chất sự vật. Sự hình thành khái niệm là kết quả của sự khái quát. tông hợp biện chứng các đặc điểm, thuộc tính của sự vật hay một lớp sự vật.
Các khái niệm vừa mang tinh chủ quan. vira mang tính khách quan. vừa có mỏi liên hệ tác động qua lại với nhau, vừa thường xuyên vận động va phát triển. Nhận thức cảm tinh và nhận thức lí tính là những nắc thang hợp thanh chu trình nhận thức.
Trên thực tế chúng thường đan xen trong một quá trình nhận thức. Nhận thức luôn đòi hỏi phải xác định xem trí thức có chân thật hay không. điều đó dẫn tới một hệ qua là nhận thức phải trở vẻ với thực tiễn. dùng thực tiễn làm cơ sở, tiêu chuân, thước đo tinh chân thực của những tri thức đã đạt được trong quá trình nhận thức.
Trên thực tế, học sinh trung học phỏ thông, nhất là học sinh khối lớp 12, trinh độ tư duy đã phát triển nhất định. Khả năng tư duy lí luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, sáng tạo. Tư duy của các em chặt chẽ, có căn cử và đòi hỏi có sự kiểm chứng từ thực tiễn. Tinh phê phán của tư duy cũng phát triển, không chỉ thụ động tiếp nhận các khái niệm một cách đơn thuẫn, các em đã biết pan tích và đặt ra yêu cầu, đòi hỏi phải biết tường tận, chính xác và có sự mở rộng.
Đó chính là cơ sở để hình thành thế giới quan. Bên cạnh những kiến thức giáo viên đưa ra từ sách giáo khoa, các em còn có những nhu cầu tìm hiểu thêm từ những luồng thông tin mới. Các câu chuyện, hình ảnh liên quan đến bai học khiến các em hứng thú và gây được xúc động. Những cảm xúc rao rực, xao xuyén, tự hào.
sẽ trở thành những ki ức đi liền với bài học. Quá trình phát triển ấy điển ra ở hấu hết tất cả học sinh. Những hoạt động tư duy thay đổi được biểu hiện trong quá trình học tập ở tat cả các môn học trong nhà trường phé thông. Bắt đầu từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, rồi từ tư duy trừu tượng trở vẻ với thực tiễn là một quá trình nhận thức dé đạt tới kết quả học tập tốt nhắt.
Riêng trong môn lịch sử, việc tạo biểu tượng có ý nghĩa rất quan trọng. Do đặc điểm của nhận thức lịch sứ, việc học tập lịch sử không bắt đầu từ tri giác ma từ việc nắm các sự kiện vả tạo biểu tượng lịch sử. SVTH: Lẻ Thị Lam - Hoang Thị Tu Trang 15 GVHD: Thay Phạm Chung Thủy Bộ môn lý luận và Phương pháp day học lịch sử Biểu tượng lịch sử là hình anh vẻ những sự kiện, nhân vật lịch sử. điều kiện địa lý.
được phản ảnh trong bộ óc của học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất. Bang những hoạt động của giác quan học sinh sẽ tạo nên những hình anh về quá khứ, tử đỏ tạo nên những nội dung của các sự kiện lịch sử. Tuy nhiên day lại là một van dé khó khăn vi yêu cau cơ bản của day học lịch sử là phải tái tạo lại những hình ảnh vẻ các sự kiện đúng như nó tôn tại, ma những sự kiện đó, học sinh không được trực tiếp quan sat. xa lạ với đời sông hiện nay, với kinh nghiệm va hiểu biết của các em.
Vi vậy trong việc tạo biểu tượng, giáo viên phải có nhiệm vụ lam cho các sự kiện lịch sử khách quan xich lại gan với kha năng hiểu biết của học sinh. Việc tạo biểu tượng trong day học lịch sử là cơ sở dé hình thành khái niệm lịch sử. Nội dung của các hinh anh lịch sử, của bức tranh qua khứ cảng phong phú bao nhiêu thi hệ thống các khái niệm mà học sinh thu nhận được càng vững vàng bay nhiêu. Bên cạnh đó, chính những hình ảnh từ biéu tượng sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tinh cảm của học sinh.
Hay cỏ thé khẳng định rằng việc tạo biểu tượng lịch sử có ý nghĩa giáo dục to lớn. Các nguồn tải liệu học tập trở thành những phương tiện can thiết về quan trong trong việc tạo nên biểu tượng lịch sử, nhằm nâng cao chất lượng đạy học bộ môn. Những trang hồi kí của các vị tướng lĩnh quân đội nhân dân Việt Nam không chỉ là những dong hồi tướng lại một thời kỳ oanh liệt, đau thương mà hao hing của dan tộc; Đó còn là những chiếm nghiệm của chính những người trong cuộc, những lời tổng kết và "gửi những người dang sống” (chit dùng của thượng tướng Tran Văn Tra). Nó bảo đảm giá trị giáo dục - giáo dưỡng vả giá trị van học, trở thảnh một nguồn tải liệu phong phú.
giá trị cần được khai thác. Tác giả Trịnh Tùng đã gửi gắm “trong các loại tài liệu văn học, giáo viên chú ý hưởng dẫn học sinh sử dụng các hồi kí của những chiến sĩ cách mang lão thành. phản ảnh sinh động. cu thé các sự kiện, lich sử, cỏ tác dụng giáo dục cao".
' Phan Ngọc Liên (cb), phương pháp day học lich su, NXB GD,2004, trang 158. SVTH: Lê Thị Lâm — Hoàng Thị Tu Trang 16 GVHD: Thầy Phạm Chung Thủy Bộ môn lý luận và Phương pháp dạy hoc lich sử Il. Thực trạng của việc day và học lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay. 1) Thực trạng day va học lịch sứ ở trường phé thông.
Muôn đổi mới việc dạy học. trước hết phải hiểu rõ thực trạng của việc đó trong nhà trường. Ở nha trường Trung học Việt Nam. việc dạy học được thực hiện theo tửng bộ môn.
với phương pháp riêng biệt của mỗi môn. Trong những năm gan đây, dạy sử va học sử đang thu hút sự quan tâm của toản xả hội. Sự quan tâm ấy, đòi hỏi giáo viên phải luôn trăn trở vẻ việc dạy của mình dé làm sao có thé nâng cao chất lượng day học lịch sử, lam sao dé các em yêu thích môn nảy. Giáo sư - Nhà giáo nhân dân Phan Huy Lê - chủ tịch Hội khoa học Lịch sử Việt Nam đã nhận định: “ Van đề đánh giá thực trạng, học môn Lịch sử hiện nay không phải bay giờ mới đặt ra nhưng giờ đây đã được dự luận quan tâm nhiều hơn trên các phương tiện truyền thong, đặc biệt là sau kì thi vào đại học vừa qua.
Kết quả tuyển sinh môn Lich sử gay “sc” đối với toàn thẻ xã hội: tỷ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hon 80% trong đó hơn 60% có điểm thi đưới ! (1/10). Qua đó cho ta thay, kiển thức bộ môn Lịch sử của học sinh bậc phổ thông, đặc biệt là bậc trưng học pho thông qua yếu”. Dé là 1 vấn dé ma cả xã hội đang quan tâm. Nhìn vào kết quả của việc học tập bộ môn Lịch sử, đặc biệt là qua các kì thi tuyển, chúng ta thấy rõ thực trạng đó.
Ở trưởng THPT, trong các môn thi tốt nghiệp, có lẽ môn Lịch sử gây nên nhiều sự chú ý nhất bởi: đây là môn thí có điểm bình quân thấp nhất trong các môn thi tốt nghiệp trung học phé thông nhiều năm gan đây. Liên tiếp trong các năm vừa qua, từ năm 2004 - 2008, bộ môn lịch sử được chon la một trong sáu môn thi tốt nghiệp THPT. Dù rằng bộ môn Lịch sử luôn là môn thi có kết quả xếp hạng thấp theo điểm bình quân các môn thí tốt nghiệp THPT, nhưng kết quả này hoàn toàn không có dấu hiệu bi quan nao cả. Điểm bình quân cả nước cua môn Sử thi tốt nghiệp THPT năm 2006 là 6.
Các địa phương có SVTH: Lẻ Thị Lâm — Hoang Thị Tu Trang 17 GVHD: Thay Phạm Chung Thủy Bộ môn lý luận và Phương pháp dạy học lịch su điểm bình quân môn sử thấp nhất là Cả Mau: 5. Trong các môn thi Dai học năm 2006 thi môn sử có điểm số thắp nhất. Trưởng Đại học sư phạm Ha Nội có 700 bai điểm 0. chỉ có 9% bài thi đạt từ điểm 6 trở lên.
La một trong hai trưởng Đại học trọng điểm của quốc gia, trường Đại học sư phạm TP. Hé Chí Minh qua bảng phân loại dưới đây theo tỷ lệ điểm số do TS.