Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp Trong Giáo Dục Vật Lý

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp vật lý xây dựng một số chủ đề tích hợp chương trình vật lý lớp 10 và 11 thpt, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể

• Tác giả: Trần Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: Th.S. Lê Hải Mỹ Ngân
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Vật Lý
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp Trong Giáo Dục Vật Lý
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP
• 1.1. Tích hợp
• 1.2. Dạy học tích hợp
• 1.3. Chương trình giáo dục phổ thông mới sau năm 2015
• 1.4. Năng lực - Phẩm chất
• 1.5. Chủ đề tích hợp
• 1.6. Tình hình vận dụng dạy học tích hợp
• 1.6.1. Trên thế giới
• 1.6.2. Ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT SUY NGHĨ CỦA SINH VIÊN VÀ GIÁO VIÊN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP
• 2.1. Tình hình thực hiện khảo sát sinh viên và giáo viên
• 2.2. Đối tượng, cách thức và thời gian khảo sát
• 2.3. Kết quả khảo sát và nhận xét
• 3. CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP - MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
• 3.1. Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp
• 3.2. Lựa chọn chủ đề. Xác định vấn đề - Tạo tình huống thực tiễn. Xác định kiến thức của chủ đề. Xây dựng mục tiêu của chủ đề
• 3.3. Xây dựng tiền trình giảng dạy cho chủ đề. Tổ chức dạy học và đánh giá lại chủ đề
• 3.4. Chủ đề 1: Bóng đá - Hành trình bí ẩn
• 3.5. Chủ đề 2: Triều cường - Người bạn khó tính
• 3.6. Chủ đề 3: Sản phẩm ống nhòm - Thương trường khốc liệt
• 4. CHƯƠNG 4: TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
• 4.1. Chủ đề 1: Bóng đá - Hành trình bí ẩn
• 4.2. Chủ đề 2: Triều cường - Người bạn khó tính
• 4.3. Chủ đề 3: Sản phẩm ống nhòm - Thương trường khốc liệt
• 4.4. KIẾN NGHỊ VÀ HƯỚNG MỞ RỘNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 - PHIẾU BỔ TRỢ CHỦ ĐỀ 1
• PHỤ LỤC 2 - PHIẾU BỔ TRỢ CHỦ ĐỀ 2
• PHỤ LỤC 3 - PHIẾU BỔ TRỢ CHỦ ĐỀ 3

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp

Nghiên cứu về phương pháp dạy học tích hợp trong giáo dục vật lý đang trở thành một xu hướng quan trọng. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Việc áp dụng dạy học tích hợp giúp kết nối các môn học khác nhau, tạo ra một môi trường học tập phong phú và đa dạng.

1.1. Định Nghĩa Và Ý Nghĩa Của Dạy Học Tích Hợp

Dạy học tích hợp là phương pháp kết hợp nhiều môn học khác nhau để tạo ra một trải nghiệm học tập toàn diện. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa các kiến thức và ứng dụng thực tiễn của chúng.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp

Phương pháp này không chỉ nâng cao khả năng tư duy phản biện mà còn khuyến khích học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Học sinh sẽ học cách áp dụng kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết vấn đề thực tiễn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Dạy Học Tích Hợp

Mặc dù dạy học tích hợp mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong việc triển khai. Giáo viên cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và hiểu biết sâu sắc về các môn học liên quan để có thể kết hợp hiệu quả. Ngoài ra, việc đánh giá kết quả học tập cũng trở nên phức tạp hơn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đào Tạo Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy tích hợp để có thể áp dụng hiệu quả trong lớp học. Việc thiếu hụt tài liệu và chương trình đào tạo phù hợp là một trong những rào cản lớn.

2.2. Thách Thức Trong Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Đánh giá kết quả học tập trong dạy học tích hợp đòi hỏi các tiêu chí đánh giá mới, phù hợp với phương pháp này. Điều này có thể gây khó khăn cho giáo viên trong việc xác định mức độ tiếp thu của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp Hiệu Quả Trong Giáo Dục Vật Lý

Để áp dụng phương pháp dạy học tích hợp hiệu quả, giáo viên cần xây dựng kế hoạch giảng dạy rõ ràng. Việc lựa chọn chủ đề tích hợp phù hợp với chương trình học là rất quan trọng. Các chủ đề này nên liên quan đến thực tiễn và có tính ứng dụng cao.

3.1. Xây Dựng Chủ Đề Tích Hợp Trong Giáo Dục Vật Lý

Chủ đề tích hợp cần được thiết kế sao cho liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, từ vật lý đến sinh học, hóa học. Điều này giúp học sinh thấy được sự liên kết giữa các môn học.

3.2. Kỹ Thuật Dạy Học Tích Hợp Hiệu Quả

Sử dụng các kỹ thuật như học tập dựa trên dự án, thảo luận nhóm và các hoạt động thực hành sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động và thú vị hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Tích Hợp Trong Giáo Dục Vật Lý

Việc áp dụng dạy học tích hợp trong giáo dục vật lý đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích hợp có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Dạy Học Tích Hợp

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào phương pháp dạy học tích hợp có kết quả học tập cao hơn so với phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ tính hiệu quả của phương pháp này trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Về Dạy Học Tích Hợp

Một số trường học đã áp dụng thành công dạy học tích hợp trong chương trình vật lý, giúp học sinh có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Dạy Học Tích Hợp Trong Giáo Dục Vật Lý

Tương lai của phương pháp dạy học tích hợp trong giáo dục vật lý hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội mới cho học sinh. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích hợp sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Dạy Học Tích Hợp

Xu hướng phát triển dạy học tích hợp sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới, đặc biệt là trong bối cảnh giáo dục toàn cầu hóa. Các trường học cần nhanh chóng thích ứng với xu hướng này để nâng cao chất lượng giảng dạy.

5.2. Đề Xuất Cho Các Nhà Quản Lý Giáo Dục

Các nhà quản lý giáo dục cần tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích hợp. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ tài liệu để giáo viên có thể thực hiện hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình giáo dục phổ thông bước vào giai đoạn chuyển đổi căn bản theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 và Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về việc triển khai áp dụng chương trình, sách giáo khoa mới từ năm học 2018–2019. Trước yêu cầu đổi mới, phương pháp truyền thụ kiến thức hàn lâm đơn môn bộc lộ nhiều điểm hạn chế khi học sinh thiếu khả năng liên kết tri thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nghiên cứu này tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng các chủ đề dạy học tích hợp liên môn môn Vật lý cấp trung học phổ thông, đáp ứng chuẩn kiến thức, kỹ năng và định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích hợp, đánh giá thực trạng nhận thức của giáo viên và sinh viên sư phạm, chuẩn hóa quy trình 7 bước thiết kế chủ đề và xây dựng hoàn chỉnh 3 chủ đề dạy học tích hợp cho chương trình Vật lý lớp 10 và 11.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2012–2016, tập trung vào đối tượng sinh viên năm cuối Trường Đại học Sư phạm TP.HCM và giáo viên Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp 24 tiết học thực nghiệm được thiết kế chi tiết, góp phần thúc đẩy 8 năng lực cốt lõi và 3 phẩm chất nền tảng cho học sinh, đồng thời hỗ trợ giảm tải ít nhất 15% thời lượng trùng lặp giữa các môn học tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết sư phạm tích hợp của Xavier Roegiers, xác định việc học tập phải tạo ra năng lực hành động thực tế cho học sinh thay vì tích lũy lý thuyết rời rạc. Khung phân tích kết hợp định hướng của UNESCO năm 1996 về 4 trụ cột giáo dục: Học để biết, Học để làm, Học để chung sống, Học để khẳng định.

Mô hình nghiên cứu ứng dụng cấu trúc bậc thang 7 bước hình thành năng lực của Schneckenberg và Wildt, bao gồm: Thu thập thông tin, Xử lý thông tin, Áp dụng kiến thức, Hình thành hành động có ý nghĩa, Phát triển năng lực, Xây dựng tính trách nhiệm, và Hoàn thiện năng lực nghề nghiệp.

Luận văn phân định rõ 6 mức độ tích hợp tri thức:

1. Dạy học truyền thống (đơn môn biệt lập).
2. Kết hợp, lồng ghép (liên hệ nội dung môn khác).
3. Tích hợp nội môn (cấu trúc lại các mảng kiến thức trong cùng một môn học).
4. Tích hợp đa môn (tiếp cận đa chiều song song giữa các môn).
5. Tích hợp liên môn (xây dựng chủ đề chung kết hợp giáo án giữa các bộ môn).
6. Tích hợp xuyên môn (xuất phát từ bối cảnh đời sống thực tế không phân định ranh giới môn học).

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa gồm: Năng lực giải quyết vấn đề, Chủ đề tích hợp liên môn, và Năng lực đặc thù môn học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp và nguồn dữ liệu thứ cấp từ Viện Nghiên cứu Giáo dục ĐHSP TP.HCM (khảo sát trên 249 giáo viên phổ thông) cùng các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo như Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH và Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.

Cỡ mẫu sơ cấp gồm 47 đối tượng, trong đó 11 người tham gia phỏng vấn bán cấu trúc chuyên sâu (5 giáo viên THPT và 6 sinh viên) và 36 sinh viên sư phạm (31 sinh viên Vật lý, 2 sinh viên Hóa học, 1 sinh viên Toán học, 1 sinh viên Địa lý, 1 sinh viên Tin học) tham gia khảo sát trực tuyến. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các cá nhân trực tiếp tham gia giảng dạy và học tập chương trình sư phạm.

Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp thống kê mô tả định lượng (tần suất, tỷ lệ phần trăm) và phân tích nội dung định tính. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đối chiếu khách quan giữa thực trạng nhận thức lý thuyết và khả năng triển khai thực tế của đội ngũ giáo viên. Timeline nghiên cứu thực hiện thu thập dữ liệu trong tháng 03/2016 và hoàn thiện xây dựng tiến trình bài học vào tháng 05/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng dạy học tích hợp:

Thứ nhất, mức độ nghiên cứu chuyên sâu về dạy học tích hợp còn rất thấp. Chỉ có 4,3% (2/47 người) từng nghiên cứu bài bản về dạy học tích hợp; 6,4% (3/47 người) phát biểu chính xác mục tiêu phát triển năng lực của dạy học liên môn.

Thứ hai, tồn tại sự hiểu sai nghiêm trọng về bản chất cải cách. Có tới 70,2% (33/47 người) lầm tưởng dạy học tích hợp là cải cách phương pháp giảng dạy (như sử dụng dạy học theo trạm, dạy học dự án), trong khi bản chất cốt lõi là cải cách nội dung chương trình và mục tiêu đào tạo.

Thứ ba, sự nhầm lẫn giữa công cụ bổ trợ và tích hợp kiến thức. Gần 40,0% (18/47 người) cho rằng việc sử dụng máy chiếu (năng lực công nghệ thông tin) hoặc giao bài tập bằng tiếng Anh (năng lực ngoại ngữ) đã là dạy học tích hợp liên môn.

Thứ tư, kỳ vọng đổi mới kiểm tra đánh giá rất cao. Hơn 70,0% người tham gia khảo sát mong muốn chuyển đổi hình thức đánh giá từ kết quả điểm số sang đánh giá quá trình và năng lực. Nhu cầu học tập chủ đề ứng dụng thực tế chiếm 42,4%, chủ đề Thiên văn học chiếm 24,2%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng giáo viên hiểu sai bản chất xuất phát từ thói quen lệ thuộc lâu năm vào sách giáo khoa truyền thống và tâm lý e ngại thay đổi trước áp lực thi cử nặng về tái hiện kiến thức. Kết quả này tương đồng với khảo sát của Viện Nghiên cứu Giáo dục ĐHSP TP.HCM khi 36,1% giáo viên cho rằng đổi mới kiểm tra đánh giá là điều kiện tiên quyết thúc đẩy dạy học tích hợp, cao hơn mức 26,1% của yếu tố đào tạo sư phạm.

Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày rõ nét thông qua biểu đồ cột thể hiện tương quan nhận thức sai lệch về phương pháp so với nội dung, kết hợp bảng ma trận đối chiếu 6 cấp độ tích hợp theo lý thuyết của D'Hainaut. Nghiên cứu của Zhbamova và cộng sự cũng chứng minh dạy học tích hợp dọc giúp tăng cường động cơ nội tại và kỹ năng làm việc nhóm vượt trội so với dạy học đơn môn truyền thống.

Luận văn đã cụ thể hóa lý thuyết thành 3 chủ đề liên môn thực tiễn:

1. Bóng đá – Hành trình bí ẩn (13 tiết, Vật lý 10): Tích hợp Cơ học, định luật Bernoulli, hiệu ứng Magnus và sinh lý học thể thao.
2. Triều cường – Người bạn khó tính (6 tiết, tích hợp 3 tiết Vật lý 10 nâng cao và 3 tiết Địa lý 10 nâng cao): Nghiên cứu lực hấp dẫn, lực quán tính ly tâm và giải pháp ứng phó triều cường tại TP.HCM.
3. Sản phẩm ống nhòm – Thương trường khốc liệt (5 tiết, Vật lý 11): Vận dụng Quang hình học chế tạo thiết bị gắn với mô phỏng kinh doanh STEM.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm triển khai hiệu quả dạy học tích hợp, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình 7 bước xây dựng chủ đề tích hợp cho các tổ chuyên môn THPT. Quy trình bao gồm: Rà soát chương trình (đọc dọc, đọc ngang), Lựa chọn chủ đề, Thiết lập vấn đề thực tiễn, Xác định kiến thức 5W1H, Xây dựng mục tiêu 4 khía cạnh, Thiết kế tiến trình hoạt động và Tổ chức đánh giá tái điều chỉnh. Mục tiêu áp dụng tại 100% trường trung học phổ thông từ năm học 2018–2019.

Thứ hai, đổi mới đồng bộ công cụ kiểm tra và đánh giá học sinh. Ban Giám hiệu và giáo viên bộ môn cần chuyển đổi ít nhất 30% tỷ trọng điểm số sang đánh giá quá trình thông qua phiếu tiêu chí rubric, nhật ký dự án và sản phẩm thực nghiệm theo tinh thần Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.

Thứ ba, xây dựng ngân hàng học liệu mở và chủ đề liên môn chuẩn hóa. Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp các trường chuyên biên soạn tối thiểu 10 chủ đề tích hợp hoàn chỉnh mỗi năm, hỗ trợ cắt giảm khoảng 20% thời lượng bài giảng lý thuyết trùng lặp.

Thứ tư, tái cấu trúc chương trình đào tạo tại các trường Đại học Sư phạm. Bổ sung học phần Dạy học tích hợp với thời lượng tối thiểu 2 tín chỉ lý thuyết và 1 tín chỉ thực hành cho sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4, đảm bảo 100% sinh viên tốt nghiệp làm chủ kỹ năng thiết kế bài giảng liên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu này mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên môn Vật lý và các môn Khoa học Tự nhiên cấp THPT: Khai thác trực tiếp 24 giáo án chi tiết và hệ thống phiếu hỗ trợ học tập mẫu để triển khai ngay các tiết học liên môn tại đơn vị.
2. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm: Vận dụng khung lý thuyết 6 mức độ tích hợp và quy trình 7 bước để làm nền tảng cho khóa luận tốt nghiệp hoặc nghiên cứu phương pháp giảng dạy hiện đại.
3. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng các mô hình phân phối thời lượng (như mô hình 3 tiết Lý - 3 tiết Địa) để xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường linh hoạt và tự chủ.
4. Các chuyên gia phát triển chương trình và biên soạn sách giáo khoa: Tham khảo cách thức tiếp cận tình huống đời sống (vấn đề ngập lụt đô thị, vật lý thể thao) để đưa vào học liệu giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học tích hợp có làm giảm độ sâu kiến thức chuyên môn môn Vật lý không? Dạy học tích hợp không làm mất đi tính hệ thống mà giúp sâu sắc hóa tri thức. Bằng cách rà soát theo chiều dọc và chiều ngang, giáo viên loại bỏ các nội dung trùng lặp và dành thời lượng để học sinh vận dụng định luật Newton hay Bernoulli giải quyết các bài toán vận động thực tế.

Làm thế nào để phân biệt chính xác giữa tích hợp liên môn và tích hợp nội môn? Tích hợp nội môn cấu trúc lại các mảng kiến thức trong cùng một môn học (như gộp động năng, thế năng thành chủ đề Năng lượng). Tích hợp liên môn đòi hỏi sự phối hợp giữa hai hay nhiều môn (như Vật lý và Địa lý trong chủ đề Triều cường) để giải quyết cùng một vấn đề khoa học.

Quy trình 7 bước xây dựng chủ đề tích hợp đòi hỏi kỹ năng cốt lõi nào ở giáo viên? Giáo viên cần làm chủ kỹ năng đọc chương trình hàng ngang để tìm điểm giao thoa kiến thức và kỹ năng đặt câu hỏi 5W1H nhằm biến kiến thức hàn lâm thành tình huống có vấn đề trong đời sống, kích thích hứng thú của người học.

Đánh giá học sinh trong dạy học tích hợp khác biệt như thế nào so với truyền thống? Dạy học truyền thống chủ yếu đánh giá điểm số cuối kỳ qua bài thi viết. Dạy học tích hợp áp dụng đánh giá quá trình thông qua thang đo rubric, quan sát kỹ năng làm việc nhóm, năng lực tính toán và khả năng thuyết trình sản phẩm thực tế của học sinh.

Các trường học tại khu vực nông thôn có thể áp dụng 3 chủ đề trong luận văn không? Hoàn toàn khả thi. Các chủ đề như Triều cường – Người bạn khó tính hay Sản phẩm ống nhòm được thiết kế linh hoạt, sử dụng vật liệu tái chế đơn giản và khai thác dữ liệu thực địa, phù hợp với mọi điều kiện cơ sở vật chất vùng miền.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận dạy học tích hợp với 6 cấp độ tiếp cận và mô hình 7 bước phát triển năng lực.
• Chỉ ra thực trạng nhận thức khi 70,2% đối tượng khảo sát còn lầm tưởng tích hợp là cải cách phương pháp dạy học.
• Chuẩn hóa quy trình 7 bước thiết kế chủ đề bài bản, bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng chương trình giáo dục phổ thông.
• Xây dựng thành công 3 chủ đề liên môn tiêu biểu với 24 tiết học thực nghiệm gắn liền hiện tượng tự nhiên và đời sống.
• Đề xuất lộ trình đổi mới đồng bộ từ khâu đào tạo giáo viên sư phạm đến công tác kiểm tra đánh giá năng lực học sinh.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết giáo dục hiện đại và thực tiễn lớp học tại Việt Nam. Để đón đầu lộ trình đổi mới giáo dục toàn diện, các cơ sở giáo dục cần chủ động áp dụng quy trình 7 bước và thử nghiệm ngay các chủ đề mẫu vào kế hoạch giảng dạy thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HÒ CHÍ MINH KHOA VAT LÝ ĐẠIHỌC l= SSP TP. HO CHi MINH KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC Chuyén nganh: Phuong phap day hoc Vat ly Dé tai: SVTH : TRAN THANH THẢO GVHD : Th§. LE HAI MY NGÂN MSSV : K38.102 Khoa học : 2012 - 2016 TP. HO CHÍ MINH - NĂM 2016 i LOI CAM ON Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi lời cam ơn đến Th.s Lê Hải Mỹ Ngân, người đã luôn ở bên cạnh em trong suốt thời gian vừa qua, tận tình chi dan, giúp đỡ và động viên dé em có thé hoàn thành tốt luận văn này.

Xin chân thành cảm ơn quý thay cô trường THPT chuyên Lê Hồng Phong Tp.HCM đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình hỗ trợ cho tôi nghiên cứu khi thực tập sư phạm tại trường sở tai. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến những người bạn đã nhiệt tình tham gia phỏng vấn, thực hiện khảo sát, cung cấp cho tôi những thông tin cần thiết trong quá trình tôi nghiên cứu và hoàn chỉnh luận văn. Cuỗi cùng, tôi sẽ không thé nào hoàn thành luận văn nếu thiểu sự đồng hành của gia đình và bạn bè của tôi, tập thẻ sinh viên lớp Lý 4B khóa 38, luôn tạo động lực giúp tôi vượt qua những khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn này. Hô Chí Minh, tháng 05 năm 2016 Sinh viên Trần Thanh Thảo il MUC LUC UC, cong ö H50 H1Sã0 0 0118000000001 0.agnstesasssosssasssaii IMU GTC bá ggggg nong i00000012G0001000000030000403038000880004030883688G8888398808888488800038Q038 ii DANH MUG CÁC CHỮ VEIT DAG wscssscssscssssscccccsccssccsscnssscssscssssnsscnssscsssiessnessseassnasanesanasanad iv DANH MỤC CAC BẢNG.cs-ccscccecvecrvcrxerrveerrerrrerrrerrrserrxerrrerrrerrrerrrsrrrssrrssrrre Y DANE MUG NV ——Ặ—Ặ—ằẶẶẳẨằằẽẶằẶẰ—= vi MỜ DAU sssissssscssssssscsssssnsssnssasssnascanscanssanssansssnsssaassanssanssanssanssscassaassaassassssnsssssssassscasssassaassasssanas vii CHUONG I: TONG QUAN VE DAY HỌC TÍCH HỢPP.

Dạy học tích hợp. HH HH HH HH HH He 1 BUS, Ning ee = Paken CURE ss sivessarscranserereroneenemnanennennnanenesnnsnnennan 2 1. Chủ để tích hop.2: Tình hình vận dụng dạy học tích hợp. - sec e, 5 IS, With BA.

nai 5 SA, hố. Ưu diém của dạy học tích Wop .ccecsccsecsesssesesssssessessecsecsecsecsecsecsecsucsncsneeneens 6 US, Điwôlbgesiffusosaaaoaaananaanuannnntuitntinutaiuinbnuanninnnaannndl 6 c2. 77a mẽ ốẽốếố éẽốẽố ốc 10 1. Khó khăn của day học tích hợp.

HH He II VAG, TNGÌGUREChHWOHBIINH. Đối với giáo viÊn.c tt tình ng nh nhà nàn nu nêu 12 1. Thực trạng nên giáo dục ở Việt Nam. Nguyên tắc của day học tích ROP.

Các mức độ của đạy họcitích HGP. Kết hợp, lồng ghép.-22-2222222C22CEE2AEEEEEEEEEErrrrrrrrrrrrrrrrrree 15 Í(@ 3, GÌ |HỒN|.22/222222422221222222221102231222212321192031421 1133 15 VGA, Đã MÔN:(ttccitotoaitioooiiiototitiiitiiii0010431101414110140351391633136366351565638159166353535 15 WiGiS:, WisS MG essssssssscsissassssassssccissasccsasassessssasaciasassesassssestasassesesassestssaseesasasseeness 16 l'60, TUYẾN MÔNG. hố ếốếẽ cố ae an 16 CHUONG 2: KHAO SAT SUY NGHI CUA SINH VIEN VA GIAO VIEN VE DAY HGGTIEH | (0) ee 18 ill 2. Tìnhihinh:thực Biện: clla giáo ViGM.

CbOcitrung hige PhOthOng. Ở bậc Dai WC. Thực hiện khảo sát sinh viên Và giáo VIÊN. He 21 QUAM, IMAG HGUIKHAO(SAE:,.

Đối tượng, cách thức và thời gian khảo Sat. Kếtquả khảo sát và nhận x6 .csssessssssosscssssssossccasscssssssesscssssesessssossvcossoasene 23 CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ DE TÍCH HỢP - MOT SO CHU DE TICE BOP ba ggỹgỹỹagggaggaẽgggagaaaontobtoBtioriogooo00 0080880808g08888 ung 27 3. Quy trình xây dựng chủ dé tích DOD ::::2:12111112221000001201421111111111161336538865136335238 27 SU; Rã'5031CHUƯONEIUTDH¿¿iiisiini000007/2///22/6/0/25//00/72610000407026/1/25i6043i25i304 27 3. Lựa chọn chủ d6.

Xác định vấn đề - Tạo tình huống thực tiễn. Xác định kiếnthức củachủ để. Xây dựng mục tiêu của chủ UG oc Ắ aa—a 30 3. Xây dựng tiền trình giảng dạy cho chủ đề.

Tổ chức day học và đánh giá lại chủ đề. Một SO chil đề¡GhiRỢD:iioraonoinoninniidnniddtndtitiigitiiditi00010100000 8 8. Chủ dé 1: Bóng đá — Hành trình bí an oo. Chu dé 2: Triểu cưởng — Người ban khó tính.

Chủ dé 3: Sản phẩm ống nhòm - Thương trường khốc liệt. 40 CHƯƠNG 4: TIEN TRÌNH GIẢNG DẠY CAC CHỦ ĐÈ TÍCH HỌP. 44 CHU DE 1: BONG ĐÁ — HANH TRÌNH BÍ ÁN.s- 55c ccccreecrkerrkerrrerrrerres 44 CHU DE 2: TRIỀU CƯỜNG - NGƯỜI BẠN KHÓ TINH.--- 48 CHU DE 3: SAN PHAM ONG NHÒM - THUONG TRƯỜNG KHOC LIỆT. 51 KIEN NGHỊ VA HƯỚNG MO RONG unseccsseccoseccossccsseccsseecsseccsseccsscccsssecsseccssscessecensecessecesses 54 TAD LIỆU THAM KHẢO sssssscssscsssccssscesscsscessscssscssccssssnsscusssesssusssasssossssnsssnssscassasssusssuassisssinsss §§ BY cas ascccacsccccscscssscaseassccessssssessscssscasenasscasssasssasssusssesssasssaseimsesesescmsenssasssasd 57 PHU LUC 1 - PHIEU BO TRỢ CHỦ DE L.- 2222222222222 22222222222E22SezExzrrrree 58 PHU LUC 2 = PHIEU BO TRỢ CHỦ DE 2.

2 ST TH HH1 11111111111 1x xe 126 PHY LUC 3 - PHIEU BO TRỢ CHỦ DE 3.nnnHieHiieiiiidee 142 IV mm —"— sia nan L7Tem. — A [iiaaS a V DANH MỤC CÁC BANG Bảng 1. Các phẩm chất và năng lực cơ bản. So sánh giữa DHTH dọc và dạy học truyền thông.

Các yếu tổ thức day việc thực hiện DHTH. Bảng mô ta các mức độ nhận thức chủ dé 1. Bang mô ta các mức độ nhận thức chủ đẻ 2. Bang mô tá các mức độ nhận thức chủ dé 3.

Tiền trinh giảng dạy chủ đề 1. Tién trình giảng day chủ dé 2. Tiền trình giảng dạy chủ để 3. vị DANH MỤC CÁC HÌNH VE Hình 1.

Các bước hình thành năng lực. Thông kê đáp an câu I. Thong kê đáp án câu 3. Thống kê đáp án câu 4.

Vii MO DAU 1. Lý đo chọn đề tài Xã hội phát triển từng ngày cùng với sự lớn mạnh không ngừng của công nghệ thông tin vừa là cơ hội, vừa thách thức cho công tic giáo dục hiện nay. Để dao tạo những con người phù hợp với sự phát triển của thời đại, thì hệ thông giáo dục cần được xây dựng ngày càng toàn diện hơn nhằm cung cấp kịp thời cho HS những kiến thức, kỹ năng và năng lực cần thiết dé đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa — hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế của nước ta hiện nay. Chính vì thé trong 2 năm trở lại đây, Bộ GD — DT nước ta đã ban hành một số nghị quyết về việc đôi mới công tác giáo dục và đảo tạo, cụ thê có thê đề cập đến như: Nghị quyết số 29 NQ-TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban chap hành Trung ương Đảng khoá XI về *Đôi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đảo tạo”.

Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/06/2014 của Chính phủ về “Đôi mới chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tao”, khuyến khích cá nhân, tô chức tham gia biên soạn SGK (sách in và sách điện từ) trên cơ so chương trình giáo dục phô thông đã được Bộ GD - ĐT phê duyệt, sử dụng thống nhất trong toàn quốc; xây dựng hệ thống ngân hàng bài giảng điện tử đẻ GV và HS tham khảo trong quá trình dạy và học. Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về "Đôi mới chương trình, SGK giáo dục phô thông”. Quyết định số 404/QĐ-TTg ngày 27/03/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Đề án đôi mới chương trình, SGK giáo dục phô thông”. Điểm đáng lưu ý của Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội là: “Tir năm học 2018 — 2019, bắt đầu triển khai áp dụng chương trình giáo dục phố thông và SGK mới theo hình thức cuốn chiêu đối với cấp tiểu học, THCS và THPT”.

Theo dự kiến, lộ trình triển khai áp dụng chương trình giáo dục phô thông và SGK mới như sau: Năm học 2018 — 2019: Lớp 1, lớp 6 và lớp 10. Năm học 2019 — 2020: Lớp 2, lớp 7 và lớp 11. Năm học 2020 — 2021: Lớp 3, lớp 8 và lớp 12. Nam học 2021 — 2022: Lớp 4, lớp 9.

vill — Năm học 2022 - 2023: Lớp 5. Năm học 2018 — 2019, chương trình giáo dục phô thông mới sẽ chính thức áp dụng quan điểm DHTH với bộ SGK “m6” chi mang tính chất gợi ý của Bộ GD - ĐT. GV có quyên lựa chọn nội dung, hoặc tự xây dựng giáo án cho mình dựa theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của Bộ; phân phối chương trình linh hoạt do GV quyết định. Như vay, thời điểm áp dụng rộng rãi hệ thống chương trình giáo dục mới cũng không còn xa, nhu cầu tìm hiệu và phát triển DHTH trở nên cần thiết đối với mỗi GV, nhất là trong giai đoạn chuyên đôi nhiều trở ngại và khó khăn này.

Xuất phát từ những lý do trên nên tôi đã quyết định chọn đẻ tài: ''Xây dựng chủ đề tích hợp chương trình Vật lý lớp 10 và 11 THPT”. Mục tiêu đề tài ~ Nghiên cứu và hệ thống lý thuyết các quan điểm về DHTH. -_ Xây dựng một số chủ đẻ tích hợp theo chuẩn kiến thức. kỹ năng chương trình Vật lý lớp 10 và 11 THPT.

- Đề xuất tiền trình giảng day cho một số chủ đẻ tích hợp. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: DHTH môn Vật lý và các môn khác liên quan. — Phạm vi nghiên cứu: chương trình Vật lý lớp 10 và 11 THPT. Giả thuyết khoa học Nếu xây dựng được các chủ đề tích hợp hợp lý, phù hợp với chuẩn và mục tiêu dao tạo, đáp ứng được các yêu cầu sư phạm khi giảng day thì có thé giúp HS tiếp thu tốt các kiến thức, rèn luyện kỹ năng đồng thời phát triển được các năng lực cần thiết.

Nhiệm vụ nghiên cứu Đề đạt được mục dich đề ra, đè tài gồm những nhiệm vụ cơ bản như sau: - Tìm hiéu và hệ thong các lý thuyết, quan điểm về DHTH. - Khảo sát, phỏng vấn vẻ suy nghĩ của SV năm cuối học ngành sư phạm của trường ĐHSP Tp.HCM, của các GV ở trường THPT chuyên Lê Hong Phong Tp.HCM vẻ quan điểm DHTH mức độ liên môn của Bộ GD - ĐT. Nghiên cứu nội dung, chuẩn kiến thức kĩ năng một số chương trong chương trình pho thông lớp 10 và 11 dé xây dựng một số chủ dé tích hợp. = Dé xuất tiền trình giảng day của một số chủ đề tích hợp.

Cấu trúc khóa luận ix ~ Chương |: Tông quan vé day học tích hợp. - Chương 2: Khảo sát suy nghĩ của sinh viên và giáo viên về dạy học tích hợp ~ Chương 3: Quy trình xây dựng chủ dé tích hợp — Một số chủ đề tích hợp. — Chương 4: Tiền trình giảng dạy của một số chủ dé tích hợp. - Phụ lục: Phiếu học tập của một số chủ dé tích hợp.

Đề tài này là một cơ hội đề tôi tìm hiểu, nghiên cứu lý thuyết về DHTH, đồng thời hệ thống lại các kiến thức Vật lý cho bản thân. Mục đích đề tài là xây dựng các chủ đề tích hợp. tim tòi và khai thác các kiến thức Vật lý trong chủ dé đó. hy vọng đây sẽ là một nguôn tài liệu bô ích cho các GV tham khảo.

1 CHUONG 1 TONG QUAN VE DAY HỌC TICH HỢP 1. Tích hợp Theo từ điên tiếng Việt: “Tích hợp có nghĩa là lắp ráp, nói kết các thành phân của một hệ thong dé tạo nên một hệ thông đồng bo” [1,. Theo từ điền giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng mot lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong củng một kế hoạch giảng day” [2, tr.