CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN 1.Khái niệm, vai trò của quản lý đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Cán bộ Ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, cán bộ là lực lượng chủ yếu trong các cơ quan hành chính nhà nước, trong đó đại đa số cán bộ có thể giữ các chức vụ khác nhau. Thuật ngữ “cán bộ” xuất hiện nhiều trong các văn bản chính trị, pháp luật và quản lý nhà nước.
Tuy nhiên, do trải qua các thời kỳ khác nhau nên khái niệm cán bộ cũng không hoàn toàn đồng nhất. Dưới góc độ khoa học quản lý hành chính nhà nước, cán bộ được coi là những người được hưởng lương từ ngân sách nhà nước và giữ ngạch cán sự trở lên (để phân biệt với nhân viên có vị trí, vai trò và mức lương thấp hơn cán sự). Luật cán bộ, công chức của nước CHDCND Lào quy định cán bộ là “người quản lý cấp cao và nhân viên lãnh đạo, quản lý được bầu hoặc bổ nhiệm giữ bất kỳ vị trí điều hành nào trong tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận Lào Xây dựng Đất nước và các đoàn thể Trung ương, địa phương” [54, tr. Do tính chất đặc thù của nền công vụ ở Lào, khái niệm cán bộ được dùng với nhiều nghĩa khác nhau: Khái niệm cán bộ gắn liền với những người được bầu vào các cấp lãnh đạo, chỉ huy từ cơ sở đến trung ương (cán bộ lãnh đạo) để phân biệt với đảng viên thường, đoàn viên, hội viên hoặc cán bộ là những người công tác chuyên trách hưởng lương trong các tổ chức đảng, đoàn thể.
Cán bộ là những người giữ cương vị chỉ huy từ tiểu đội trưởng trở lên (cán bộ tiểu đội, đại đội, cán bộ tiểu đoàn, trung đoàn, sư đoàn…) hoặc là sỹ quan từ cấp úy trở lên trong quân đội nhân dân Lào. 10 Trong hệ thống bộ máy nhà nước, khái niệm cán bộ được hiểu với nghĩa trùng với khái niệm công chức, chỉ những người làm việc trong cơ quan nhà nước. Đồng thời, họ là những người giữ một vị trí chức danh, chức trách lãnh đạo, quản lý từ phó trưởng phòng và tương đương trở lên đến huyệntrưởng (về mặt chính quyền) và đến bí thư huyện (về mặt Đảng). Tuy cách dùng, cách thức biểu đạt khái niệm cán bộ có khác nhau nhưng về cơ bản thuật ngữ cán bộ bao hàm nghĩa chính của nó là bộ khung, là nòng cốt, là những người lãnh đạo, là chỉ huy.
Trong giai đoạn hiện nay, thuật ngữ “cán bộ” được dùng rất phổ biến ở các tài liệu của các cơ quan đảng - công tác đảng, nhà nước về công tác cán bộ, đoàn thể và những lời phát biểu, vận động nhân dân hay dùng gọi đối với những người của Đảng và Nhà nước xuống làm việc với người dân địa phương như: cán bộ tỉnh, cán bộ huyện, cán bộ thuế… Tại Việt Nam, Luật cán bộ công chức Việt Nam năm 2008 định nghĩa: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [15, tr. Với nhận thức của tác giả, khái niệm cán bộ được hiểu như sau: Cán bộ là những người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan Nhà nước và thuộc biên chế của một cơ quan, đơn vị và được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước. Cán bộ chủ chốt Theo nhận thức của nghiên cứu sinh, trong đội ngũ cán bộ có đội ngũ cán bộ giữ vai trò quan trọng làm nòng cốt được gọi là cán bộ chủ chốt. 11 Thường thì cán bộ chủ chốt là những người đứng đầu cơ quan, đơn vị, nắm vai trò lãnh đạo trong đơn vị mình.
Theo đó, cán bộ chủ chốt là những người được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy, thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình quản lý về công tác được giao. Cán bộ chủ chốt có những đặc trưng sau đây: Một là, CBCC là người có chức vụ, nắm giữ các vị trí quan trọng, có tác dụng làm nòng cốt trong các tổ chức thuộc hệ thống bộ máy của một cấp nhất định; người được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác được giao. Hai là, CBCC là người có vị trí quan trọng, giữ vai trò quyết định trong việc xác định phương hướng, mục tiêu, phương pháp công tác; đề ra các quyết định và tổ chức thực hiện tốt các quyết định của cấp mình hoặc cấp trên giao. Kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc; bổ sung, điều chỉnh kịp thời những giải pháp mới khi cần thiết; đúc rút kinh nghiệm, tổng kết thực tiễn để bổ sung, hoàn chỉnh lý luận.
Ba là, CBCC còn là người giữ vai trò đoàn kết, tập họp, phát huy sức mạnh của quần chúng thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị và xây dựng nội bộ tổ chức vững mạnh. Bốn là, CBCC là những người đại diện một tổ chức, một tập thể. chủ yếu do bổ nhiệm hoặc bầu cử, giữ một chức vụ trọng yếu trong cơ quan Đảng, Chính quyền (cấp trưởng, cấp phó); trưởng các đoàn thể và là những người chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về mọi hoạt động của địa phương, đơn vị hoặc lĩnh vực công tác được đảm nhận Với nhận thức đó tác giả cho rằng, cán bộ chủ chốt là người giữ một chức danh lãnh đạo, quản lý; đại diện cho uy tín, trí tuệ của một tổ chức và là linh hồn của tổ chức ấy, được bầu cử hay bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước 12 cấp trên và cấp mình về thành công hay thất bại trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức. Cán bộ chủ chốt cấp huyện Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện là những người đứng đầu, giữ vị trí trọng yêu nhất trong cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể ở huyện, có ảnh hưởng đến việc chấp hành chủ trương, chính sách, nghị quyết của Đảng, pháp luật của nhà nước thông qua việc trực tiếp lãnh đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trong toàn huyện.
Từ đó, tác giả đưa ra khái niệm: Cán bộ chủ chốt cấp huyện là công dân nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong biên chế; được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, là những người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong chính quyền cấp huyện; chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về thành công hay thất bại trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cấp huyện. - Quan niệm cán bộ chủ chốt cấp huyện thể hiện các nội dung: Thứ nhất, cán bộ chủ chốt cấp huyện là một bộ phận cán bộ của Đảng, Nhà nước giữ vị trí lãnh đạo, quản lý ở cấp huyện. Thứ hai, có vai trò quan trọng trong quán triệt và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; lãnh đạo, triển khai, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh ở cấp huyện. Thứ ba, cán bộ chủ chốt cấp huyện có nhiệm vụ quan trọng trong lãnh đạo, xây dựng hệ thống chính trị, xây dựng các tổ chức và đội ngũ cán bộ trong huyện trong sạch, vững mạnh.
Quan niệm trên về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện phản ánh toàn bộ các yếu tố cấu thành đội ngũ, cấu trúc của đội ngũ, bao gồm các yếu tố về số lượng, cơ cấu và chất lượng đội ngũ theo yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của cấp huyện ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. Cho đến nay, cán bộ chủ chốt cấp huyện còn có nhiều quan niệm khác nhau. Những năm gần đây, Đảng nhân dân cách mạng Lào đã từng bước có sự phân cấp cán bộ trong hệ thống chính trị, trong đó làm rõ chức trách, 13 nhiệm vụ, nhằm nâng cao chất lượng quản lý, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, thực hiện chính sách, kỷ luật, khen thưởng cán bộ. Vấn đề này được một số văn bản của Bộ chính trị nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào cũng đề cập như: Quy định số 02/BCT, ngày 17-10-2006 của Bộ chính trị về công tác quản lý cán bộ.
Hiện nay, ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào vẫn đang thực hiện chế độ nhất thể hóa các chức danh, trong đó có chức danh bí thư kiêm huyện trưởng. Như vậy, theo Điều 7, Quy định số 02/BCT của Bộ chính trị, cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào bao gồm:bí thư huyện ủy kiêm huyện trưởng; phó bí thư huyện ủy; phó huyện trưởng. Quản lý đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện Quản lý cán bộ là công việc cơ bản trong công tác cán bộ do chủ thể lãnh đạo, trước hết là do tập thể cấp ủy và cá nhân người đứng đầu tổ chức chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nhằm tuyển chọn, đào tạo, bố trí sử dụng, đánh giá và phát triển đội ngũ cán bộ, đáp ứng yêu cầu của tổ chức và xã hội trong quá trình thực hiện các mục tiêu đề ra. Từ nhận thức trên, quan niệm về quản lý cán bộ chủ chốt cấp huyện được hiểu là hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức các hoạt động thực tiễn về công tác cán bộ của cấp ủy các cấp, của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đối với những cán bộ, công chức đang công tác tại các huyện, quận, thị xã và thành phố thuộc tỉnh nhằm làm cho đội ngũ cán bộ có cơ cấu và số lượng hợp lý, tương ứng với cán bộ có phẩm chất, năng lực và sức khỏe đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ được giao.
Vai trò của quản lý đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện Thứ nhất, quản lý đội ngũ CBCC cấp huyện đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực, góp phần xây dựng hệ thống chính trị các cấp vững mạnh. Đội ngũ CBCC cấp huyện là những người gần dân, là cầu nối giữa người dân với đội ngũ cán bộ cấp tỉnh và trung ương.