Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước 1. Khái quát về đội ngũ cán bộ, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước 1. Khái niệm và vai trò của cán bộ, công chức a.
Khái niệm Cán bộ, công chức là những thuật ngữ cơ bản của chế độ công chức, công vụ, thường xuyên xuất hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, với các cách tiếp cận khác nhau, người ta đã đưa ra các cách giải thích khác nhau về thuật ngữ “cán bộ”, “công chức”. Thuật ngữ “cán bộ” (CB) được sử dụng và bao hàm trong phạm vi rộng là những người làm việc thuộc khu vực nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội. Tuy nhiên, để xác định cụ thể những tiêu chí nào là CB thì từ trước đến nay chưa có văn bản quy định chính thức. Thuật ngữ “công chức” (CC) thường được hiểu một cách khái quát là những người được Nhà nước tuyển dụng, nhận một nhiệm vụ công vụ nhất định được CQHC nhà nước giao, do Nhà nước trả lương và có nghĩa vụ, bổn phận phục vụ nhân dân, phục vụ nhà nước theo quy định của pháp luật.
Ở nước ta, cán bộ, công chức được quy định tại điều 4 của Luật Cán bộ, công chức ban hành ngày 13 tháng 11 năm 2008 được hiểu như sau: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Vai trò Đội ngũ CBCC là lực lượng lao động xã hội đặc biệt, mặc dù không trực tiếp làm ra sản phẩm vật chất phục vụ nhu cầu xã hội, nhưng những hoạt động tác nghiệp quản lý hành chính, hoạt động thực hiện dịch vụ công do đội ngũ CBCC thực hiện có vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường, điều kiện thuận cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, đảm bảo các hoạt động sinh hoạt, văn hóa, xã hội diễn ra bình thường… phục vụ sự phát triển của cả nước. Chính vì vậy nâng cao chất lượng đội ngũ CBCC luôn là nhiệm vụ quan trọng trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, nhất là thời điểm hiện nay, khi đất nước hội nhập quốc tế và đẩy mạnh công tác cải cách hành chính.
Hoạt động của đội ngũ CBCC là loại lao động trí tuệ phức tạp vì nó tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, mọi quan hệ xã hội. Hoạt động quản lý hành chính là hoạt động chấp hành, điều hành và cung cấp các dịch vụ công là biện pháp chủ yếu, quan trọng nhất để thực thi pháp luật, đảm bảo cho pháp luật Nhà nước được thực hiện trên thực tế. Chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước được thực hiện thông qua tác nghiệp thực thi nhiệm vụ của đội ngũ CBCC, việc thực hiện dịch vụ công được thực thi qua đội ngũ CBCC. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 Tất cả các hoạt động của hệ thống bộ máy chính quyền Nhà nước đều được thực hiện qua hoạt động của CBCC theo chức trách, nhiệm vụ của mỗi cá nhân.
Do đó, sự tồn tại và hoạt động của mỗi CBCC cũng như đội ngũ CBCC liên quan trực tiếp đến công tác quản lý xã hội, điều hành hoạt động của Nhà nước giữ một vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước. Bởi vì: - Đội ngũ CBCC là người đại diện cho Nhà nước thực hiện chức năng quản lý Nhà nước theo đúng chính sách và thẩm quyền được Chính phủ giao. Họ là lực lượng nòng cốt để hệ thống chính quyền tồn tại và phát triển. - Nguồn nhân lực CBCC là những người trực tiếp tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến nhân dân, là người kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân về các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước.
Thông qua đội ngũ này, Đảng và Nhà nước sẽ đánh giá được tính đúng đắn của đường lối, chính sách, kịp thời phát hiện được những thiếu sót của các chính sách đã đưa ra và những nhu cầu mới phát sinh từ thực tế khách quan để kịp thời bổ sung, sửa đổi, ban hành các chủ trương, chính sách có tính khả thi và phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương. - Đội ngũ CBCC là người có vị trí quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, huy động mọi khả năng phát triển KT-XH cho nhân dân địa phương mình phụ trách. Với vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với quần chúng nhân dân, CBCC có vai trò quan trọng đối với phát triển KT-XH tại địa phương. Đồng thời đội ngũ CBCC đóng vai trò chủ đạo trong công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước và chính là lực lượng nòng cốt, luôn đóng vai trò chủ đạo thực hiện các nhiệm vụ quan trọng trong mỗi giai đoạn phát triển.
Trong giai đoạn thực hiện đường lối đổi mới nền kinh tế, trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế mạnh mẽ và sâu rộng như hiện nay thì vai trò của đội ngũ CBCC càng trở nên quan trọng, bởi các lý do sau đây: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 - Thứ nhất, trong Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, đội ngũ CBCC với tư cách là người thực thi pháp luật càng có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như trong việc triển khai thực hiện pháp luật đưa pháp luật vào cuộc sống. - Thứ hai, đội ngũ CBCC là lực lượng lao động nòng cốt, có vai trò cực kỳ quan trọng trong quản lý và tổ chức công việc của bộ máy hành chính nhà nước tại địa phương. Nói cách khác, CBCC có vai trò rất lớn trong việc thực hiện sứ mệnh của Nhà nước pháp quyền và nhiệm vụ của CBCC là thực thi công vụ, thực thi pháp luật, thực thi quyền lực nhà nước theo đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, chính CBCC đóng vai trò chính trong việc tham mưu đề xuất, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và tiến bộ của Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân.
- Thứ ba, đội ngũ CBCC giữ vị trí quan trọng trong việc trực tiếp thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, vì lợi ích của toàn xã hội. Hiệu quả hoạt động của đội ngũ này là góp phần quan trọng vào sự phát triển và tăng trưởng trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội - giáo dục và khoa học của địa phương đó. Chức năng quản lý Nhà nước mà đội ngũ CBCC thực hiện không chỉ bao gồm tham mưu hoạch định chính sách cho nhà nước, mà còn thể hiện ở cả việc tổ chức hướng dẫn hoặc trực tiếp triển khai, thực hiện chế độ, chính sách, cơ chế; chỉ đạo hoặc trực tiếp thực hiện kiểm tra việc thực hiện, phát hiện các sai phạm để các cấp quản lý điều chỉnh, sửa đổi; tập hợp đánh giá hiệu quả và thanh tra xử lý sai phạm hoặc ngăn chặn các vi phạm pháp luật. Đặc điểm của cán bộ, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước Đội ngũ CBCC được tạo nên từ hai nguồn chính là bầu cử và tuyển dụng.
Do các tổ chức hành chính nhà nước có cấu trúc thứ bậc, thực hiện các chức năng đa dạng, phức tạp nên đội ngũ CBCC trong các cơ quan hành chính có những đặc điểm cơ bản là: - CBCC là nhân tố chủ yếu, nhân tố hàng đầu đóng góp vào sự tồn tại, phát triển của cơ quan, tổ chức. Đồng thời họ chịu sự ràng buộc theo những nguyên tắc và khuôn khổ nhất định do tổ chức đặt ra; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 - CBCC mang tính Đảng, tính giai cấp rõ rệt và sản phẩm của họ là các quyết định quản lý; CBCC là những người được hưởng lương từ ngân sách nhà nước; là chủ thể của nền công vụ, là những người thực thi công vụ và được Nhà nước đảm bảo các điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng để có khả năng và yên tâm thực thi công vụ; - Đội ngũ CBCC hoạt động mang tính chất ổn định, ít chịu biến động nhằm duy trì tính ổn định, liên tục của nền hành chính; họ được bảo hộ bằng quy định “biên chế nhà nước”. - CBCC được biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.
- CBCC phải có đủ trình độ chuyên môn phù hợp với ngạch, chức danh, chức vụ. Các vấn đề liên quan tới bổ nhiệm, tuyển dụng công chức vào các chức danh, chức vụ và bổ nhiệm vào các ngạch công chức quy định cụ thể ở chương IV – Luật Cán bộ, Công chức năm 2008.
