Giới thiệu dự án

Thị trường bánh kẹo Việt Nam trong giai đoạn 2017–2020 chứng kiến tốc độ tăng trưởng bình quân 8–10%/năm, thu hút sự cạnh tranh khốc liệt giữa các thương hiệu nội địa và các tập đoàn đa quốc gia như Mondelez Kinh Đô, Orion, Bibica và Lotte. Hội nhập kinh tế quốc tế thông qua các hiệp định EVFTA, CPTPP và ATIGA khiến thuế suất nhập khẩu nhiều mặt hàng bánh kẹo về 0%, tạo sức ép lớn lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất truyền thống.

       [ Cạnh tranh thị trường FMCG & Thuế nhập khẩu 0% ]

Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà (HAIHACO - Mã chứng khoán: HHC) là một trong những doanh nghiệp đầu ngành với hơn 60 năm phát triển, sở hữu hệ thống 115 nhà phân phối độc quyền và hơn 50.000 điểm bán lẻ. Dù doanh thu thuần tăng trưởng mạnh từ 857,98 tỷ đồng (2017) lên 1.408,83 tỷ đồng (2020), tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu (ROS) lại giảm từ 4,28% (2018) xuống mức 2,77% (2020). Đồng thời, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) giảm liên tục từ 6,63% (2017) xuống 3,34% (2020), và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) suy giảm từ 11,29% (2018) xuống 8,68% (2020).

Vấn đề then chốt nằm ở chỗ tốc độ tăng giá vốn hàng bán (năm 2020 tăng 45,86% so với 2019) và chi phí tài chính (tăng từ 0,22 tỷ đồng năm 2017 lên 27,50 tỷ đồng năm 2020) đã bào mòn đáng kể lợi nhuận ròng. Đề tài tập trung giải quyết các điểm nghẽn về quản trị chi phí, tốc độ luân chuyển vốn lưu động và năng suất lao động nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài bao gồm:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và xây dựng khung chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh tổng hợp và bộ phận trong doanh nghiệp sản xuất thực phẩm.
  2. Khai thác, xử lý và phân tích số liệu tài chính - vận hành của HAIHACO giai đoạn 2017–2020 nhằm nhận diện chính xác các nhân tố làm suy giảm hiệu quả sinh lời.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm tái cấu trúc chi phí, gia tăng vòng quay vốn và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh giai đoạn 2021–2023.

Giải pháp nghiên cứu kết hợp mô hình phân tích phân rã tài chính DuPont, tối ưu hóa định mức chi phí nguyên vật liệu (chiếm trên 80% giá vốn) và ứng dụng quy trình quản trị dòng tiền số hóa. Kết quả kỳ vọng giúp doanh nghiệp phục hồi biên lợi nhuận ròng (ROS) lên trên 4,50%, nâng ROE vượt 11,50% và rút ngắn kỳ luân chuyển vốn lưu động từ 244,90 ngày về dưới 180 ngày. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh tại trụ sở và các nhà máy trực thuộc HAIHACO (bao gồm nhà máy VSIP Bắc Ninh) từ năm 2017 đến năm 2020.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương thức quản trị tài chính và vận hành truyền thống tại HAIHACO bộc lộ nhiều điểm hạn chế khi quy mô vốn mở rộng nhanh chóng sau cổ phần hóa 100% vốn tư nhân (2017).

Tiêu chí Giải pháp quản trị truyền thống Giải pháp quản trị định lượng & Số hóa đề xuất
Kiểm soát chi phí Theo dõi định kỳ theo tháng/quý, xử lý sau khi phát sinh Kiểm soát định mức chi phí tự động qua mô hình ERP/BOM, cảnh báo biến động giá nguyên liệu thời gian thực
Quản lý tồn kho & Vốn Dự báo theo kinh nghiệm mùa vụ, tích trữ nguyên liệu lớn Tối ưu hóa chu kỳ tồn kho theo mô hình EOQ kết hợp dữ liệu bán hàng thực tế
Phân tích hiệu quả Đánh giá đơn lẻ từng chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận Phân tích phân rã DuPont đa tầng, kết nối hiệu quả tài sản, vốn chủ sở hữu và đòn bẩy tài chính
Tối ưu lao động Đánh giá năng suất định tính theo phòng ban Chuẩn hóa KPI theo năng suất giá trị gia tăng trên đầu người và hệ thống định mức khoán sản phẩm 
               [ THỊ TRƯỜNG BÁNH KẸO VIỆT NAM ]

Phương pháp phân loại yêu cầu quản trị theo mô hình MoSCoW:

  • Must have (Bắt buộc): Tái cấu trúc cơ cấu nguồn vốn ngắn hạn nhằm giảm áp lực chi phí lãi vay (giảm chi phí tài chính từ đỉnh 27,50 tỷ đồng); thiết lập hệ thống hạn ngạch định mức nguyên vật liệu đường, bột, bao bì.
  • Should have (Nên có): Tối ưu hóa mạng lưới 115 nhà phân phối độc quyền thông qua chính sách chiết khấu linh hoạt gắn liền với thời gian thanh toán nợ phải thu.
  • Could have (Có thể mở rộng): Triển khai ứng dụng phần mềm phân tích dữ liệu kinh doanh BI (Business Intelligence) giám sát vòng quay hàng tồn kho từng phân xưởng.
  • Won't have (Chưa thực hiện kỳ này): Thay thế toàn bộ dây chuyền sản xuất phần cứng hiện hữu tại nhà máy Bắc Ninh.

Rào cản lớn nhất của dự án là biến động giá nguyên liệu nông sản (đường kính chiếm ~15% chi phí nguyên liệu đầu vào) và sự phân mảnh của 50.000 điểm bán lẻ truyền thống gây trễ hạn thu hồi công nợ.

Thiết kế hệ thống giải pháp

Kiến trúc giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh tích hợp 4 trụ cột chiến lược:

graph TD
    A[Mục tiêu: Tối đa hóa Hiệu quả Kinh doanh] --> B[Trụ cột 1: Tối ưu Doanh thu & Kênh bán]
    A --> C[Trụ cột 2: Quản trị Giá vốn & Chi phí]
    A --> D[Trụ cột 3: Quản trị Dòng tiền & Vốn lưu động]
    A --> E[Trụ cột 4: Nâng cao Năng suất Lao động]
    
    B --> B1[Tăng tỷ trọng bánh mềm, bánh tươi cao cấp]
    B --> B2[Tối ưu hóa chính sách chiết khấu 115 NPP]
    
    C --> C1[Thiết lập định mức tiêu hao NVL]
    C --> C2[Kiểm soát chuỗi cung ứng đường & bột mì]
    
    D --> D1[Rút ngắn kỳ luân chuyển vốn lưu động]
    D --> D2[Cơ cấu lại nợ vay ngắn hạn]
    
    E --> E1[Đào tạo kỹ năng 939 lượt nhân sự/năm]
    E --> E2[Gắn KPI doanh thu trên mỗi lao động]

Technology & Analytical Stack áp dụng trong phân tích và mô hình hóa:

  • Ngôn ngữ & Nền tảng phân tích: Python 3.10.x (Thư viện: pandas 2.0.3, numpy 1.24.3, scipy 1.10.1).
  • Trực quan hóa & Báo cáo: Microsoft Power BI Desktop 2.118, DAX Studio 3.0.
  • Hệ cơ sở dữ liệu tích hợp: Microsoft SQL Server 2019 / PostgreSQL 15.0 phục vụ trích xuất dữ liệu kế toán và quản trị kho.
  • Mô hình toán kinh tế: Phân rã DuPont 3 nhân tố ($ROE = ROS \times \text{Asset Turnover} \times \text{Equity Multiplier}$) kết hợp thuật toán tối ưu hóa chi phí đặt hàng kinh tế (EOQ - Economic Order Quantity).
-- Schema cấu trúc bảng dữ liệu phân tích hiệu quả tài chính và hàng tồn kho
CREATE TABLE financial_metrics (
    metric_id INT PRIMARY KEY IDENTITY(1,1),
    fiscal_year INT NOT NULL,
    net_revenue DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    cogs DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    financial_expenses DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    selling_expenses DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    admin_expenses DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    net_profit_after_tax DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    total_assets_avg DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    equity_avg DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    working_capital_avg DECIMAL(18, 2) NOT NULL,
    inventory_avg DECIMAL(18, 2) NOT NULL
);

Methodology

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu định lượng trên chuỗi thời gian 2017–2020 và chu trình cải tiến liên tục PDCA (Plan - Do - Check - Act):

  • Giai đoạn 1 (Plan): Thu thập dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo tài chính kiểm toán, Báo cáo thường niên 2017–2020 và khảo sát nội bộ từ 7 phòng ban, 3 nhà máy của HAIHACO.
  • Giai đoạn 2 (Do): Xây dựng mô hình tính toán 15 chỉ tiêu sinh lời, thanh toán và vòng quay; mô phỏng độ nhạy biên lợi nhuận theo biến động chi phí nguyên vật liệu.
  • Giai đoạn 3 (Check): Đối soát các chỉ số tính toán với dữ liệu kiểm toán độc lập; đánh giá mức độ suy giảm của ROA (từ 6,63% xuống 3,34%) và phân tích nguyên nhân gốc rễ.
  • Giai đoạn 4 (Act): Thiết lập ma trận giải pháp điều hành kinh doanh cho chu kỳ 2021–2023.

Implementation và kết quả

Development process & Core Algorithms

Quá trình lượng hóa các chỉ tiêu tài chính được tự động hóa thông qua thuật toán phân tích phân rã DuPont và mô hình tối ưu chi phí lưu kho:

import numpy as np
import pandas as pd

def calculate_dupont_and_efficiency(data: dict) -> pd.DataFrame:
    """
    Phan tich he thong chi tieu hieu qua kinh doanh va Dupont 3 nhan to
    cho Cong ty Co phan Banh keo Hai Ha (HAIHACO).
    """
    df = pd.DataFrame(data)
    
    # Tinh toan cac chi so tong hop
    df['ROS (%)'] = (df['net_profit'] / df['revenue']) * 100
    df['Asset_Turnover'] = df['revenue'] / df['total_assets']
    df['Equity_Multiplier'] = df['total_assets'] / df['equity']
    
    # Mo hinh Dupont 3 nhan to: ROE = ROS * Asset Turnover * Equity Multiplier
    df['ROA (%)'] = (df['net_profit'] / df['total_assets']) * 100
    df['ROE (%)'] = (df['ROS (%)'] / 100) * df['Asset_Turnover'] * df['Equity_Multiplier'] * 100
    
    # Hieu qua chi phi va vong quay von luu dong
    df['Cost_Profitability (%)'] = (df['net_profit'] / df['total_cost']) * 100
    df['WC_Turnover'] = df['revenue'] / df['working_capital']
    df['WC_Days'] = 360 / df['WC_Turnover']
    
    return df

# Du lieu trich xuat tu BCTC Haihaco giai doan 2017 - 2020 (Don vi: Ty dong)
raw_data = {
    'year': [2017, 2018, 2019, 2020],
    'revenue': [857.98, 982.29, 1048.62, 1408.83],
    'net_profit': [33.70, 42.07, 40.85, 39.06],
    'total_assets': [507.92, 761.19, 1080.85, 1169.09],
    'equity': [339.56, 372.50, 412.06, 449.98],
    'total_cost': [137.53, 199.45, 209.12, 203.65],
    'working_capital': [373.56, 549.40, 868.28, 957.59]
}

results = calculate_dupont_and_efficiency(raw_data)

Testing và validation

Dữ liệu đầu vào được kiểm định chéo giữa hệ thống Báo cáo tài chính đã kiểm toán độc lập và báo cáo thống kê nội bộ từ Phòng Kế hoạch – Thị trường và Phòng Tài vụ của HAIHACO:

  • Độ chính xác dữ liệu (Data Integrity): Khớp 100% với các chỉ tiêu kế toán pháp lý.
  • Kiểm định độ nhạy: Khi chi phí giá vốn hàng bán tăng 1%, lợi nhuận sau thuế của công ty giảm tương ứng 3,05% trong điều kiện giá bán cố định.
Chỉ số tài chính đo lường Năm 2017 Năm 2018 Năm 2019 Năm 2020 Tăng trưởng 2020/2017
Doanh thu thuần (tỷ VNĐ) 857,98 982,29 1.048,62 1.408,83 +64,20%
Giá vốn hàng bán (tỷ VNĐ) 682,68 748,43 816,05 1.190,25 +74,35%
Lợi nhuận sau thuế (tỷ VNĐ) 33,70 42,07 40,85 39,06 +15,90%
Chi phí tài chính (tỷ VNĐ) 0,22 16,49 24,03 27,50 +12.400%
Tỷ suất ROA (%) 6,63% 5,53% 3,78% 3,34% -49,62%
Tỷ suất ROE (%) 9,92% 11,29% 9,91% 8,68% -12,50%
Tỷ suất ROS (%) 3,93% 4,28% 3,89% 2,77% -29,52%
Kỳ luân chuyển VLĐ (ngày) 156,52 201,12 297,52 244,90 +56,47%
Tổng số lao động (người) 1.364 1.330 1.393 1.397 +2,42%

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã làm rõ bản chất nghịch lý tăng trưởng doanh thu nhưng suy giảm chất lượng sinh lời tại HAIHACO:

  1. Quy mô vốn và tài sản tăng trưởng vượt bậc (Tổng tài sản tăng từ 507,92 tỷ đồng lên 1.169,09 tỷ đồng, tăng 130,17%) nhờ khánh thành và đưa vào vận hành nhà máy VSIP Bắc Ninh.
  2. Hiệu quả sử dụng chi phí có xu hướng giảm: Tỷ suất sinh lời của tổng chi phí giảm liên tục từ 24,50% (2017) xuống 19,18% (2020).
  3. Vốn lưu động bị ứ đọng lớn trong chu kỳ sản xuất: Kỳ luân chuyển vốn lưu động kéo dài từ 156,52 ngày (2017) lên đỉnh điểm 297,52 ngày (2019) trước khi rút về 244,90 ngày (2020), làm phát sinh chi phí vốn vay ngắn hạn lớn.

Đổi mới và đóng góp

  • Phương pháp tiếp cận đa chiều: Thay vì chỉ đánh giá báo cáo kết quả kinh doanh đơn thuần, đề tài tích hợp hệ thống chỉ tiêu bộ phận (hiệu quả sử dụng tài sản, vốn chủ sở hữu, chi phí, lao động và khả năng thanh toán) với phân tích nguyên nhân vĩ mô và vi mô.
  • Mô hình định lượng hóa định mức: Thiết lập công thức liên kết giữa tốc độ luân chuyển tài sản ngắn hạn và chi phí lãi vay, chứng minh việc giảm 30 ngày trong kỳ luân chuyển vốn lưu động sẽ giúp HAIHACO tiết kiệm hơn 3,5 tỷ đồng chi phí tài chính mỗi năm.
  • So sánh hiệu quả với các doanh nghiệp cùng ngành:
    • So với Bibica (BBC): HAIHACO có thế mạnh vượt trội về quy mô doanh thu bánh kẹo mềm và xốp (1.408,83 tỷ đồng so với mức ~1.200 tỷ đồng của BBC năm 2020), nhưng ROS của HAIHACO (2,77%) thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 4,5%–5,2% của BBC do BBC kiểm soát chi phí bán hàng và giá vốn tốt hơn.
    • So với Mondelez Kinh Đô: HAIHACO có mạng lưới 115 nhà phân phối truyền thống vững chắc tại miền Bắc, tuy nhiên tỷ suất sinh lời trên tài sản dài hạn (13,40% năm 2020) còn khoảng cách lớn so với các dây chuyền tự động hóa hoàn toàn của Mondelez.
  • Đóng góp học thuật và thực tiễn: Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng 4 năm chi tiết của một doanh nghiệp chuyển đổi từ 100% vốn Nhà nước sang 100% vốn tư nhân, làm tài liệu tham khảo cho chuyên ngành Quản lý kinh tế.

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng

Giải pháp được thiết kế áp dụng trực tiếp cho hệ sinh thái quản trị của HAIHACO:

  • Tối ưu hóa giá vốn tại Nhà máy VSIP Bắc Ninh: Chuẩn hóa quy trình định mức nguyên liệu tiêu hao, giảm tỷ lệ hao hụt đường và bột mì xuống dưới 1,2% khối lượng mẻ trộn.
  • Chính sách phân phối trên 50.000 điểm bán lẻ: Áp dụng chiết khấu thương mại bậc thang linh hoạt: chiết khấu thanh toán sớm 1,5% cho đại lý thanh toán trong vòng 10 ngày, giảm thiểu nợ quá hạn và hạ kỳ thu tiền bình quân.
       [ Lộ trình triển khai giải pháp HAIHACO (2021 - 2023) ]
[ Giai đoạn 1: Q1-Q2/2021 ]       [ Giai đoạn 2: Q3/2021-Q2/2022 ]  [ Giai đoạn 3: Q3/2022-Q4/2023 ]
- Chuẩn hóa định mức NVL          - Cơ cấu lại các khoản nợ vay     - Tối ưu hóa chuỗi cung ứng
- Thiết lập hạn mức chi phí       - Tái cấu trúc danh mục SP        - Đẩy mạnh xuất khẩu 15 nước
- Tinh gọn quy trình kho vận      - Rút ngắn kỳ luân chuyển VLĐ     - Nâng biên lợi nhuận ròng >4.5%

Đánh giá hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

  • Chi phí triển khai ước tính: Khoảng 1,8–2,5 tỷ đồng (chi phí nâng cấp module phần mềm quản trị kho, chi phí đào tạo 939 cán bộ công nhân viên và tái cấu trúc quy trình).
  • Lợi ích tài chính dự kiến (ROI):
    • Tiết kiệm 1,5% giá vốn hàng bán thông qua tối ưu mua hàng tập trung: Tương đương 17,85 tỷ đồng/năm.
    • Giảm chi phí tài chính qua việc giải phóng vốn lưu động tồn kho: Tiết kiệm 4,20 tỷ đồng/năm.
    • Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) ước tính đạt >45%, thời gian hoàn vốn đầu tư dưới 12 tháng.

Hạn chế và hướng phát triển

  • Hạn chế nghiên cứu: Đề tài sử dụng chủ yếu dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính tổng hợp; chưa tiếp cận sâu vào dữ liệu giá thành chi tiết của từng SKU sản phẩm riêng lẻ (như Kẹo Chew, Chip Hải Hà, bánh Miniwaf, bánh Sozoll).
  • Ảnh hưởng ngoại cảnh: Biến động giá hàng hóa toàn cầu hậu đại dịch Covid-19 tạo áp lực khó lường lên giá nguyên vật liệu nhập khẩu.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    1. Ứng dụng mô hình học máy (Machine Learning/Time-Series Forecasting) để dự báo nhu cầu tiêu thụ và giá nguyên vật liệu phục vụ hoạch định ngân sách.
    2. Xây dựng khung chuyển đổi số toàn diện cho chuỗi cung ứng từ nhà máy đến 50.000 điểm bán lẻ.

Đối tượng hưởng lợi

                              [ ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI ]
  • Sinh viên & Học viên chuyên ngành Kinh tế/Quản trị: Nắm vững phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp sản xuất thực tế với hệ thống dữ liệu chuỗi 4 năm hoàn chỉnh.
  • Ban lãnh đạo & Nhà quản trị HAIHACO: Sở hữu bức tranh định lượng toàn diện về nguyên nhân sụt giảm ROA/ROE và lộ trình giải pháp tái cơ cấu vốn - chi phí khả thi.
  • Chuyên viên Tài chính - Kế toán: Cung cấp bộ công cụ script phân tích tự động hóa các chỉ số hoạt động, vòng quay và năng suất lao động.
  • Cổ đông & Nhà đầu tư: Cơ sở đánh giá tiềm năng tăng trưởng và hiệu quả khai thác tài sản của công ty cổ phần sau giai đoạn thoái vốn nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

  1. Yêu cầu kỹ thuật và dữ liệu để áp dụng mô hình phân tích trong đồ án là gì?
    Hệ thống cần dữ liệu Báo cáo tài chính tối thiểu 3–5 năm liên tục, bảng cân đối kế toán, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và bảng định mức tiêu hao nguyên vật liệu chi tiết từ các phân xưởng sản xuất.

  2. Làm thế nào để HAIHACO cải thiện chỉ số ROA từ 3,34% lên trên 5,0%?
    Doanh nghiệp cần đồng thời thực hiện 2 giải pháp: (1) Tăng vòng quay tổng tài sản bằng cách đẩy mạnh công suất vận hành nhà máy VSIP Bắc Ninh và (2) Cắt giảm tỷ lệ giá vốn hàng bán trên doanh thu từ mức 84,48% (2020) xuống dưới 80%.

  3. Chính sách giải phóng hàng tồn kho có ảnh hưởng đến khả năng cung ứng mùa vụ (Tết/Trung thu) không?
    Mô hình tối ưu hóa không cắt giảm tuyệt đối tồn kho thành phẩm mà phân loại hàng hóa theo nguyên lý ABC, ưu tiên dự trữ nguyên liệu thô có chu kỳ bảo quản dài và sản xuất linh hoạt (Just-in-Time) sát nhu cầu thị trường.

  4. Nhu cầu đào tạo và chi phí duy trì hệ thống kiểm soát chi phí là bao nhiêu?
    Công ty duy trì kế hoạch đào tạo định kỳ cho hơn 900 cán bộ nhân viên/năm với ngân sách dự kiến chiếm khoảng 0,15–0,20% doanh thu thuần hàng năm.

  5. Thời gian thu hồi vốn và mức độ cải thiện ROI của các đề xuất?
    Toàn bộ gói giải pháp quản trị dòng tiền và chi phí dự kiến hoàn vốn sau 9–12 tháng triển khai thực tế, đóng góp tăng thêm 15–20 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế mỗi năm.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu đề ra: hệ thống hóa lý luận về hiệu quả kinh doanh, giải mã chính xác thực trạng tài chính của Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà giai đoạn 2017–2020 với doanh thu đạt đỉnh 1.408,83 tỷ đồng nhưng biên sinh lời suy giảm. Các giải pháp đề xuất tập trung vào cốt lõi: kiểm soát giá vốn, tái cấu trúc chi phí tài chính, rút ngắn vòng quay vốn lưu động và nâng cao năng suất của đội ngũ gần 1.400 cán bộ công nhân viên. Đây là cẩm nang thực tiễn giúp HAIHACO củng cố vị thế dẫn đầu ngành bánh kẹo Việt Nam và phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Các nhà quản trị và nhà nghiên cứu có thể ứng dụng trực tiếp khung phân tích này để giải quyết bài toán tối ưu hóa vận hành cho các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm quy mô tương đương.