MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Theo xu hướng hội nhập trong cơ chế thị trường, kiểm toán ra đời và phát triển là một tất yếu khách quan nhằm cung cấp thông tin trung thực, tin cậy cho mọi đối tượng quan tâm trên thị trường. Kiểm toán Việt Nam tuy mới ra đời nhưng đã dần khẳng định vai trò quan trọng của mình trong nền tài chính nói riêng và nền kinh tế đất nước nói chung. Trong những năm gần đây, hệ thống kế toán và kiểm toán Việt Nam không ngừng được hoàn thiện, phát triển với nền kinh tế thị trường và xu hướng mở cửa hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới.
Với tư cách là một bộ phận cấu thành của hệ công cụ quản lý kinh tế, kiểm toán ngày càng trở nên hết sức quan trọng và cần thiết. Những thông tin do kiểm toán cung cấp sẽ là căn cứ đáng tin cậy cho nhà nước nhìn nhận, đánh giá, xử lý đúng đắn các vấn đề kinh tế nảy sinh, đồng thời làm cơ sở cho các nhà đầu tư, các nhà quản lý khi đưa ra quyết định kinh doanh mới. Thông qua việc thực hiện các chức năng, nghiệp vụ của mình, kiểm toán viên còn giúp các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế biết được và khắc phục những sai sót, vi phạm trong quản lý và trong việc chấp hành chính sách, luật lệ kinh tế của nhà nước. Trong kiểm toán BCTC thì doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là khoản mục quan trọng cấu thành báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Đây là cơ sở để xác định lãi, lỗ trong kỳ của doanh nghiệp, là nhân tố quan trọng trong việc xác định nghĩa vụ phải thực hiện của doanh nghiệp đối với Nhà nước. Doanh thu còn được rất nhiều đối tượng quan tâm khi đọc BCTC của doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với các chỉ tiêu khác như giá vốn hàng bán, lợi nhuận, tiền và tương đương tiền, các khoản phải thu, phải trả. Vì vậy kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là một trong những phần hành chủ yếu trong kiểm toán BCTC. 1 Nhận thấy quy trình kiểm toán khoản mục DTBH&CCDV do Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long thực hiện còn có điểm hạn chế, và từ những phân tích trên cho thấy đề tài: “Hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC do Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long thực hiện” mang tính thời sự cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán BCTC nói chung và kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ nói riêng, đồng thời góp phần làm minh bạch và lành mạnh hóa nền kinh tế Việt Nam.
Mục tiêu của đề tài Mục tiêu chung: Tìm hiểu và đánh giá quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tại Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long. Từ đó, đưa ra những giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ. Mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, nhằm hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về quy trình kiểm toán khoản mục DTBH&CCDV trong kiểm toán BCTC do kiểm toán độc lập thực hiện. Thứ hai, nghiên cứu và đánh giá thực trạng về quy trình kiểm toán khoản mục này do Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long thực hiện để nhận thức rõ ràng và chính xác hơn các kiến thức trên lý thuyết đã học.
Thứ ba, đưa ra nhận xét, kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán khoản mục DTBH&CCDV. Từ đó, đề xuất các giải pháp để hoàn thiện quy trình kiểm toán tại công ty. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2 Đối tượng nghiên cứu: Quy trình kiểm toán khoản mục DTBH&CCDV trong kiểm toán BCTC do Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long thực hiện. Các nội dung khác như: DTBH&CCDV, các chu kỳ kinh doanh, kiểm toán BCTC, quy trình kiểm toán… được đề cập ở một mức độ nhất định nhằm làm rõ đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu: Không gian nghiên cứu: Đề tài này được nghiên cứu tại phòng Kiểm toán 1 của Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long và tại các công ty khách hàng của Thăng Long. Thời gian nghiên cứu: Bắt đầu từ ngày 07/01/2019 và kết thúc ngày 17/03/2019. Số liệu nghiên cứu: Các số liệu và các thông tin liên quan thu thập được đưa vào khóa luận lấy năm 2018 và 2019. Phương pháp nghiên cứu Về phương pháp luận: Khóa luận được nghiên cứu và thực hiện dựa trên phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kết hợp với tư duy khoa học logic.
Về phương pháp kỹ thuật: Khóa luận đã sử dụng kết hợp các phương pháp như khảo sát trực tiếp thực tế tại đơn vị khách hàng, phỏng vấn, quan sát trực tiếp, đối chiếu, so sánh, tổng hợp kết quả.cụ thể là: Phương pháp thu thập số liệu: bao gồm: Thu thập số liệu sơ cấp: là thu thập các số liệu, sổ sách báo cáo, hồ sơ kiểm toán năm 2018 liên quan đến hai công ty khách hàng là công ty cổ phần ABC và công ty cổ phần XYZ từ phòng kiểm toán, phòng hành chính kế toán của công ty nhằm cung cấp thông tin về giấy tờ làm việc khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của kiểm toán viên, hợp đồng kiểm toán, thông tin về công ty khách hàng. 3 Thu thập số liệu thứ cấp: thu thập các tài liệu, thông tin có sẵn trong các sách, các văn bản ban hành như chuẩn mực kiểm toán, kế toán Việt Nam. hay các nghiên cứu, đề tài khóa luận từ các năm trước liên quan đến kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ. Phương pháp xử lý số liệu: từ các thông tin thu thập được từ số liệu sơ cấp đến số liệu thứ cấp, tôi đưa ra những thông tin cụ thể mang tính thiết thực và dựa vào các thông tin thu thập được để tính toán, phân tích.
Phương pháp phỏng vấn: Là cuộc nói chuyện được tiến hành theo một kế hoạch nhất định thông qua cách thức hỏi – đáp trực tiếp giữa người phỏng vấn và người cung cấp thông tin. Trong đó người phỏng vấn đặt ra các câu hỏi cho đối tượng cần khảo sát lắng nghe ý kiến trả lời và ghi nhận kết quả. Để thu thập các dữ liệu cần thiết cho bài khóa luận, tôi đã tiến hành phỏng vấn một số lãnh đạo chủ chốt, một số kiểm toán viên tại các công ty kiểm toán độc lập, ghi chép lại những nội dung và lưu ý liên quan đến quy trình kiểm toán nói chung và kiểm toán khoản mục doanh thu nói riêng. Quan điểm, ý kiến của những người phỏng vấn là dữ liệu quý giá phục vụ trực tiếp cho bài khóa luận này.
Phương pháp quan sát: Là phương pháp nghiên cứu để xác định các thuộc tính và quan hệ của sự vật hiện tượng xét trong điều kiện tự nhiên vốn có của nó nhờ khả năng thụ cảm của các giác quan, khả năng phân tích tổng hợp, khái quát trìu tượng hóa. Khi mà việc học ở trường là lý thuyết thì việc áp dụng lý thuyết vào thực tế là quan sát. Quan sát để xem những anh chị đi trước áp dụng lý thuyết vào thực tế như thế nào. Khi làm thực tế khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, tôi đã quan sát và tìm hiểu các file kiểm toán tại những đơn vị khách hàng khác nhau để có cái nhìn khách quan, tổng quát về cách thức các KTV tại các công ty kiểm toán thực hiện.
Thực hiện tìm hiểu, đánh giá thông tin về khách hàng và hệ thống KSNB, lấy đó làm căn cứ để đưa ra đánh giá, xác định rủi ro, tính mức trọng yếu, xây dựng các thủ tục kiểm toán với mỗi khách hàng và cách thức thực hiện các bằng chứng thu thập về các gian lận, sai sót. 4 Phương pháp so sánh: Dùng lý luận và dẫn chứng cụ thể là các giấy tờ làm việc liên quan đến kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tại hai công ty khách hàng: khách hàng mới và khách hàng cũ. Sau dó phân tích so sánh sự giống và khác nhau trong quá trình kiểm toán tại hai công ty này để thấy được sự khác biệt trong quá trình kiểm toán. Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích trước hết là phân chia cái toàn thể của đối tượng nghiên cứu thành những bộ phận, những mặt, những yếu tố cấu thành giản đơn hơn để nghiên cứu phát hiện ra từng thuộc tính và bản chất của từng yếu tố đó và từ đó giúp chúng ta hiểu dược đối tượng nghiên cứu một cách mạch lạc hơn, hiểu được cái chung phức tạp từ những yếu tố bộ phận ấy.
Khi tiến hành phân tích chúng ta phải thông qua cái riêng để tìm ra được cái chung, thông qua hiện tượng để tìm ra bản chất, thông qua cái đặc thù để tìm ra cái phổ biến. Sau đó tổng hợp, tổng hợp là quá trình ngược với quá trình phân tích, nhưng lại hỗ trợ cho quá trình phân tích để tìm ra cái chung, cái khái quát. Phân tích và tổng hợp luôn được sử dụng gắn bó chặt chẽ và bổ sung cho nhau trong quá trình nghiên cứu thực tập tại Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Thăng Long. Trong quá trình kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, phân tích là phương pháp quan trọng được sử dụng xuyên suốt quá trình kiểm toán.
Tổng quan các đề tài nghiên cứu về hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong BCTC Nhận thấy khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ có ý nghĩa quan trọng trong báo cáo tài chính nên đề tài “Hoàn thiện quy trình kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán báo cáo tài chính” cũng được nghiên cứu ở nhiều công ty khác nhau với các phương pháp nghiên cứu cũng khác nhau. Qua tìm hiểu các khóa luận có cùng đề tài, em đã nghiên cứu những bài khóa luận tốt nghiệp của các tác giả ở các trường khác nhau và tóm tắt các bài khóa luận điển hình như sau: 5 Khóa luận: “Hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán An Phú thực hiện” (2016) của tác giả Ngô Thùy Linh – Trường Học viện tài chính.