Trịnh hoàng anh vũ khảo sát thực trạng tuân thủ điều trị methadone của bệnh nhân tại trung tâm y tế thành phố thủ dầu một năm 2021 u n văn dƣợc s chuy n khoa cấp i

Khảo sát tuân thủ điều trị methadone của bệnh nhân tại trung tâm y tế Thủ Dầu Một năm 2021, đánh giá hiệu quả và thách thức trong điều trị.

• Tác giả: Trịnh Hoàng Anh Vũ
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Dược S
• Đề tài: Khảo Sát Thực Trạng Tuân Thủ Điều Trị Methadone Của Bệnh Nhân Tại Trung Tâm Y Tế Thành Phố Thủ Dầu Một Năm 2021
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ MA TÚY, NGHIỆN MA TÚY
• 1.1. Các khái niệm
• 1.2. Phân loại chất ma túy
• 1.3. Hậu quả của việc sử dụng ma túy
• 2. ĐIỀU TRỊ THAY THẾ NGHIỆN CÁC CDTP BẰNG THUỐC METHADONE
• 2.1. Thông tin về Methadone
• 2.2. Biện pháp điều trị bằng thuốc methadone
• 2.3. Nguyên tắc chung của điều trị Methadone
• 2.4. Điều trị methadone
• 2.5. Lợi ích, Ưu nhược điểm của điều trị methadone với người bệnh
• 2.6. Các tác dụng không mong muốn và cách xử trí
• 3. TÌNH HÌNH THỰC TẾ ÁP DỤNG ĐIỀU TRỊ VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ METHADONE
• 3.1. Trên thế giới
• 3.2. Tại Việt Nam
• 3.3. Vài nét về Thành Phố Thủ Dầu Một và Cơ sở Methadone Thành Phố Thủ Dầu Một
• 3.4. Một số đặc điểm của chương trình điều trị Methadone của Cơ sở Methadone Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một
• 4. TÍNH CẤP THIẾT ĐỀ TÀI
• 5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Thời gian nghiên cứu
• 5.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 5.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG CHẤT
• 5.2.1. Biến số nghiên cứu
• 5.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 5.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 5.2.4. Mẫu nghiên cứu
• 5.2.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 5.2.6. Đạo đức trong nghiên cứu
• 6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 6.1. MÔ TẢ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC CỦA BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ THAY THẾ CÁC CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG METHADONE
• 6.1.1. Đặc điểm dịch tễ học của đối tượng nghiên cứu
• 6.1.2. Tiền sử sử dụng ma túy trước khi điều trị methadone
• 6.1.3. Tiền sử cai nghiện ma túy của bệnh nhân
• 6.1.4. Tình trạng nhiễm bệnh của bệnh nhân trước khi điều trị MTD
• 6.2. THỰC TRẠNG TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ THAY THẾ CÁC CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG METHADONE
• 6.2.1. Quá trình điều trị của bệnh nhân
• 6.2.2. Phân tích thực trạng tuân thủ điều trị methadone của bệnh nhân
• 6.3. ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC CỦA BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ THAY THẾ CÁC CDTP BẰNG METHADONE
• 6.4. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA BỆNH NHÂN NGHIỆN CÁC CDTP BẰNG METHADONE
• 6.4.1. Quá trình điều trị của bệnh nhân
• 6.4.2. Phân tích thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân
• 7. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Tuân Thủ Điều Trị Methadone Tại Thủ Dầu Một

Khảo sát tuân thủ điều trị Methadone là một vấn đề quan trọng trong việc quản lý và điều trị nghiện ma túy. Tại Trung tâm Y tế Thủ Dầu Một, việc thực hiện khảo sát này nhằm đánh giá hiệu quả của chương trình điều trị Methadone, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình tuân thủ của bệnh nhân mà còn cung cấp thông tin quý giá cho các nhà quản lý y tế.

1.1. Khái Niệm Về Điều Trị Methadone Và Tầm Quan Trọng

Methadone là một loại thuốc được sử dụng để điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện. Việc điều trị này không chỉ giúp giảm thiểu cơn thèm thuốc mà còn hỗ trợ bệnh nhân tái hòa nhập cộng đồng. Tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị Methadone không thể phủ nhận, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

1.2. Mục Tiêu Của Khảo Sát Tuân Thủ Điều Trị Methadone

Mục tiêu chính của khảo sát này là mô tả đặc điểm dịch tễ học của bệnh nhân và phân tích thực trạng tuân thủ điều trị. Điều này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc tuân thủ, từ đó đề xuất các biện pháp cải thiện hiệu quả điều trị.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Tuân Thủ Điều Trị Methadone

Mặc dù chương trình điều trị Methadone đã được triển khai rộng rãi, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc tuân thủ điều trị. Các yếu tố như khoảng cách địa lý, thời gian làm việc, và chi phí tham gia chương trình đều có thể ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ của bệnh nhân. Việc nhận thức và hiểu rõ về những thách thức này là rất cần thiết để cải thiện tình hình.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị

Nhiều bệnh nhân gặp khó khăn trong việc tuân thủ điều trị do khoảng cách từ nhà đến cơ sở điều trị, thời gian làm việc không linh hoạt, và chi phí điều trị. Những yếu tố này cần được xem xét để tìm ra giải pháp phù hợp.

2.2. Tác Động Của Môi Trường Đến Tuân Thủ Điều Trị

Môi trường sống và xã hội cũng ảnh hưởng lớn đến việc tuân thủ điều trị. Những bệnh nhân sống trong khu vực có nhiều tệ nạn xã hội thường gặp khó khăn hơn trong việc duy trì điều trị Methadone.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khảo Sát Tuân Thủ Điều Trị Methadone

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong khảo sát này bao gồm thu thập dữ liệu từ bệnh nhân, phỏng vấn và phân tích số liệu. Việc áp dụng các phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, cho phép thu thập thông tin từ một nhóm bệnh nhân trong một khoảng thời gian nhất định. Điều này giúp đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị một cách hiệu quả.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân. Các câu hỏi được thiết kế để đánh giá mức độ tuân thủ và các yếu tố ảnh hưởng đến việc tuân thủ điều trị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tuân Thủ Điều Trị Methadone

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị Methadone tại Trung tâm Y tế Thủ Dầu Một còn thấp. Nhiều bệnh nhân không tuân thủ do các lý do khác nhau, từ đó cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tỷ Lệ Tuân Thủ Điều Trị Methadone

Tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ điều trị Methadone tại trung tâm chỉ đạt khoảng 60%. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong việc hỗ trợ bệnh nhân.

4.2. Các Nguyên Nhân Gây Ra Việc Không Tuân Thủ

Các nguyên nhân chính dẫn đến việc không tuân thủ bao gồm thiếu thông tin, áp lực từ môi trường xã hội, và khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế.

V. Giải Pháp Cải Thiện Tuân Thủ Điều Trị Methadone

Để cải thiện tình hình tuân thủ điều trị Methadone, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía cơ sở y tế và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức và tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân là rất quan trọng.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Và Thông Tin

Cần tổ chức các buổi tuyên truyền, giáo dục về lợi ích của việc tuân thủ điều trị Methadone cho bệnh nhân và gia đình họ. Điều này giúp nâng cao nhận thức và động lực cho bệnh nhân.

5.2. Cải Thiện Dịch Vụ Y Tế

Cần cải thiện dịch vụ y tế tại các cơ sở điều trị, bao gồm việc giảm thời gian chờ đợi, tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân trong việc tiếp cận dịch vụ.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Điều Trị Methadone

Khảo sát tuân thủ điều trị Methadone tại Trung tâm Y tế Thủ Dầu Một đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Tương lai của chương trình điều trị này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả cộng đồng và các cơ quan chức năng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Tuân Thủ Điều Trị

Việc tuân thủ điều trị Methadone không chỉ giúp bệnh nhân cải thiện sức khỏe mà còn góp phần giảm thiểu các vấn đề xã hội liên quan đến nghiện ma túy.

6.2. Định Hướng Phát Triển Chương Trình Điều Trị Methadone

Trong tương lai, cần có các chính sách hỗ trợ và phát triển chương trình điều trị Methadone để đáp ứng nhu cầu của bệnh nhân và cải thiện hiệu quả điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiện chất dạng thuốc phiện tiếp tục là một trong những gánh nặng y tế, kinh tế và an ninh xã hội hàng đầu trên quy mô toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 70% gánh nặng toàn cầu do rối loạn sử dụng chất gây nghiện xuất phát từ các dẫn xuất Opioid, với hơn 29,5 triệu người mắc phải trên thế giới. Tại Việt Nam, chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone đã được mở rộng trên toàn quốc với 314 cơ sở điều trị, tiếp nhận chăm sóc cho hơn 54.000 bệnh nhân. Mặc dù liệu pháp này đã chứng minh rõ rệt vai trò giảm lây nhiễm HIV và hạn chế tội phạm, hiệu quả bền vững của chương trình phụ thuộc hoàn toàn vào việc người bệnh duy trì uống thuốc hàng ngày.

Luận văn thạc sĩ Dược học chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược mang tên "Khảo sát thực trạng tuân thủ điều trị Methadone của bệnh nhân tại Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một năm 2021" do học viên Trịnh Hoàng Anh Vũ thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Nguyễn Thanh Bình tại Trường Đại học Dược Hà Nội nhằm giải quyết hai mục tiêu cốt lõi:

1. Mô tả chi tiết các đặc điểm dịch tễ học và tiền sử sử dụng chất của người bệnh tham gia điều trị thay thế bằng Methadone tại cơ sở.
2. Phân tích thực trạng tuân thủ phác đồ điều trị và xác định các rào cản ảnh hưởng đến việc duy trì uống thuốc của người bệnh.

Nghiên cứu được triển khai tại Cơ sở Methadone thuộc Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương trên toàn bộ 122 bệnh nhân ở giai đoạn duy trì trong năm 2021. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc cho công tác quản trị y tế công cộng, chỉ ra tỷ lệ tuân thủ điều trị đạt 54,1% và ghi nhận tỷ lệ người bệnh tái sử dụng Heroin giảm mạnh từ 100% xuống chỉ còn 16,3% sau 12 tháng, cung cấp cơ sở thực chứng vững chắc để hoàn thiện quy trình cấp phát thuốc tại các đô thị công nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên mô hình điều trị duy trì chất đồng vận Opioid kết hợp với thuyết hành vi sức khỏe trong quản lý bệnh mạn tính. Dược lý học chỉ ra rằng Methadone là một chất dạng thuốc phiện tổng hợp có tác dụng đồng vận tại thụ thể Muy-Opioid, hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa đạt sinh khả dụng tới 90% và có thời gian bán thải kéo dài trung bình 24 giờ. Cơ chế này giúp duy trì nồng độ thuốc ổn định trong huyết tương chỉ với một liều duy nhất mỗi ngày, vừa đủ để ngăn chặn hội chứng cai và khóa cảm giác thèm nhớ khoái cảm của Heroin mà không gây ngộ độc thần kinh trung ương ở liều điều trị chuẩn.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Hội chứng cai chất dạng thuốc phiện: Phức hợp triệu chứng lâm sàng xuất hiện khi người bệnh đột ngột giảm hoặc ngừng sử dụng ma túy sau một thời gian dài lệ thuộc.
• Dung nạp chéo: Hiện tượng dung nạp của cơ thể đối với một chất Opioid này có khả năng làm giảm độ nhạy cảm đối với các chất Opioid khác cùng nhóm.
• Tuân thủ điều trị: Trạng thái người bệnh đến cơ sở uống thuốc đủ liều, đúng lịch trình dưới sự giám sát trực tiếp của nhân viên y tế theo đúng quy định tại Quyết định số 3140/QĐ-BYT của Bộ Y tế.
• Tái sử dụng ma túy: Hành vi người bệnh tiếp tục tiêm chích hoặc hít Heroin trong quá trình uống Methadone, được kiểm soát thông qua các đợt xét nghiệm nước tiểu định kỳ và đột xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp hồi cứu số liệu hồ sơ bệnh án điện tử, được tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng 7/2021 đến tháng 11/2021.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 122 bệnh nhân đang trong giai đoạn điều trị duy trì tại Cơ sở Methadone thuộc Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/12/2021. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao phủ và thu thập trọn vẹn dữ liệu thực tế tại đơn vị. Tiêu chí lựa chọn yêu cầu hồ sơ bệnh án đầy đủ biến số, đồng thời loại trừ các bệnh nhân đã chuyển tuyến điều trị hoặc người bệnh vãng lai từ cơ sở khác đến uống thuốc tạm thời.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu trích lục được mã hóa để bảo đảm tính bảo mật thông tin cá nhân, nhập liệu bằng phần mềm Microsoft Excel và phân tích thống kê chuyên sâu trên phần mềm SPSS. Nghiên cứu sử dụng các thuật toán thống kê mô tả (tính tần số, tỷ lệ phần trăm) và thống kê suy luận (tính tỷ suất hiện mắc PR, khoảng tin cậy 95%, kiểm định định tính với giá trị p). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm đánh giá khách quan mối tương quan giữa các yếu tố nhân khẩu học, bệnh lý nền với hành vi bỏ liều của người bệnh, loại bỏ hoàn toàn các sai số chủ quan từ phỏng vấn trực tiếp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 122 bệnh nhân điều trị duy trì bằng Methadone tại Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

• Đặc điểm nhân khẩu học: Nam giới chiếm ưu thế tuyệt đối với 96,7% (118 bệnh nhân), nữ giới chỉ chiếm 3,3% (4 bệnh nhân). Độ tuổi lao động chính từ 30 tuổi trở lên chiếm tới 82,0% (100 bệnh nhân), trong khi nhóm thanh niên từ 18 đến 30 tuổi chiếm 18,0%. Về việc làm, có tới 45,9% bệnh nhân đang trong tình trạng thất nghiệp hoặc không có việc làm cố định; nhóm có việc làm chủ yếu là tài xế (23,8%) và lao động tự do (17,8%). Khoảng cách từ nơi ở đến cơ sở điều trị dưới 20 km chiếm 80,7%.
• Tiền sử sử dụng ma túy và bệnh cơ thể: 100% bệnh nhân từng sử dụng Heroin trước khi tham gia chương trình, trong đó 77,9% có thời gian nghiện kéo dài trên 5 năm và 99,1% đưa ma túy vào cơ thể qua đường tiêm chích. Tỷ lệ mắc các bệnh lây truyền qua đường máu rất cao: 49,1% nhiễm viêm gan C (HCV), 27,9% nhiễm viêm gan B (HBV), 23,0% nhiễm HIV/AIDS và 25,4% đồng nhiễm cả ba loại virus nguy hiểm trên.
• Thực trạng tuân thủ và lý do bỏ liều: Tỷ lệ tuân thủ điều trị hoàn toàn đạt 54,1% (66 bệnh nhân), nhóm không tuân thủ chiếm 45,9% (56 bệnh nhân). Có tới 96,3% bệnh nhân từng bỏ lỡ ít nhất từ 1 đến 3 ngày uống thuốc trong năm. Ba nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh nhân bỏ liều gồm: bận công việc gia đình (50,8%), tính chất công việc đi làm xa (29,5%) và không có kinh phí đóng tiền thuốc (13,9%).
• Hiệu quả kiềm chế tái sử dụng chất: Tỷ lệ xét nghiệm dương tính với Heroin giảm rõ rệt theo thời gian: từ 100% ở thời điểm bắt đầu điều trị xuống còn 77,0% sau 3 tháng, 42,6% sau 6 tháng, 24,5% sau 9 tháng và chỉ còn 16,3% (20/122 bệnh nhân) sau 12 tháng duy trì.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ tuân thủ điều trị 54,1% tại Thành phố Thủ Dầu Một ở mức tương đồng với các nghiên cứu trong nước, như ghi nhận của một nghiên cứu tại Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh với 65% tuân thủ hoàn toàn. Điểm khác biệt nằm ở cơ cấu bệnh nhân là lao động tự do và tài xế chiếm tỷ trọng lớn tại một đô thị công nghiệp phát triển như Bình Dương. Khi trình bày dữ liệu qua biểu đồ tròn về các lý do bỏ liều, người xem sẽ nhận thấy nhóm nguyên nhân liên quan đến công việc và di chuyển chiếm tới trên 80% tổng số trường hợp nhỡ liều.

Việc phân tích các biến số cho thấy nhóm bệnh nhân không có việc làm lại có tỷ lệ tuân thủ điều trị (55,6%) cao hơn so với nhóm có việc làm ổn định (53,0%), dù sự khác biệt chưa có ý nghĩa thống kê với p = 0,797 (PR = 1,04; khoảng tin cậy 95%: 0,75 - 1,45). Nguyên nhân là do quy định bắt buộc phải có mặt uống thuốc trực tiếp trước mặt cán bộ y tế gây xung đột lớn về mặt thời gian đối với người lao động có ca kíp cố định hoặc phải đi xa.

Bên cạnh đó, mức giảm tỷ lệ sử dụng ma túy từ 100% xuống 16,3% sau một năm thể hiện tính ưu việt của phác đồ khi 40,2% bệnh nhân đạt mức liều duy trì hiệu quả từ 60 mg/ngày trở lên. Khi mô tả dữ liệu này qua biểu đồ đường tiến trình theo dõi 12 tháng, độ dốc đi xuống đều đặn qua các mốc 3, 6, 9 và 12 tháng khẳng định Methadone đã phát huy tốt khả năng ức chế hội chứng cai, giúp người bệnh từng bước phục hồi thể chất và tái hòa nhập cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị Methadone tại địa phương lên trên 75% và giảm tỷ lệ tái sử dụng ma túy xuống dưới 10% trong vòng 12 tháng tới, các giải pháp hành động cụ thể cần được triển khai như sau:

• Mở rộng khung giờ và đa dạng hóa hình thức cấp phát thuốc: Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một cần điều chỉnh thời gian phục vụ linh hoạt, mở cửa sớm từ 6h00 sáng và bố trí ca trực buổi trưa để hỗ trợ 41,6% người bệnh làm nghề lái xe và lao động tự do. Đồng thời, lập kế hoạch thí điểm chương trình cấp phát thuốc Methadone nhiều ngày mang về nhà cho nhóm bệnh nhân có độ tuân thủ cao theo hướng dẫn của Bộ Y tế trong quý 2 năm tới.
• Tăng cường quy trình tư vấn và quản lý ca: Cán bộ tư vấn tại cơ sở điều trị cần chủ động liên hệ hỗ trợ tâm lý ngay trong 24 giờ đầu khi bệnh nhân phát sinh hành vi bỏ liều, đặt mục tiêu giảm 50% tỷ lệ bỏ liều do nguyên nhân bận việc gia đình trong vòng 6 tháng.
• Xây dựng chính sách an sinh và tạo việc làm: Ủy ban nhân dân Thành phố Thủ Dầu Một cùng các ban ngành liên quan cần đẩy mạnh phối hợp với các doanh nghiệp trên địa bàn để đào tạo nghề và giới thiệu việc làm cho 45,9% bệnh nhân đang thất nghiệp; đồng thời trích quỹ an sinh xã hội để miễn giảm 100% chi phí điều trị cho 13,9% bệnh nhân có hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn.
• Tích hợp mô hình chăm sóc và điều trị đồng nhiễm: Ban Giám đốc Trung tâm Y tế cần liên kết chặt chẽ giữa phòng điều trị Methadone với các khoa điều trị bệnh truyền nhiễm nhằm quản lý phác đồ điều trị song song cho 49,1% bệnh nhân nhiễm viêm gan C và 23,0% bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS, theo dõi sát sao tương tác giữa Methadone và thuốc kháng ARV để tránh quá liều hoặc thiếu liều.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý y tế và cơ quan hoạch định chính sách: Nắm bắt được thực trạng tuân thủ 54,1% cùng các rào cản di chuyển, tài chính của người bệnh để xây dựng các chính sách phân tuyến, cấp phát thuốc nhiều ngày và phân bổ ngân sách phòng chống tệ nạn xã hội phù hợp.
• Bác sĩ và Dược sĩ lâm sàng tại các cơ sở MMT: Ứng dụng thực tế kinh nghiệm theo dõi liều duy trì (ngưỡng trên 60 mg/ngày) và kiểm soát tương tác thuốc trên 25,4% người bệnh đồng nhiễm cả HIV, viêm gan B và viêm gan C.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược: Tham khảo mô hình nghiên cứu cắt ngang hồi cứu qua bệnh án điện tử, phương pháp xây dựng bộ biến số dịch tễ học và cách ứng dụng phần mềm thống kê xử lý số liệu y tế công cộng.
• Nhân viên công tác xã hội và cán bộ tư vấn tâm lý cộng đồng: Khai thác dữ liệu về vai trò của gia đình (51,6% bệnh nhân đã kết hôn) để thiết kế các chương trình can thiệp tâm lý, hỗ trợ giảm kỳ thị xã hội và tăng cường động lực điều trị lâu dài cho người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

• Tỷ lệ tuân thủ điều trị Methadone tại Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một năm 2021 đạt bao nhiêu? Khảo sát trên 122 bệnh nhân ở giai đoạn duy trì cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị đạt 54,1% (66 bệnh nhân), trong khi 45,9% (56 bệnh nhân) thuộc nhóm không tuân thủ hoàn toàn. Có tới 96,3% bệnh nhân từng bỏ ít nhất một liều trong 12 tháng theo dõi.
• Những nguyên nhân hàng đầu nào khiến người bệnh bỏ liều thuốc Methadone hàng ngày? Ba lý do chính được ghi nhận bao gồm: bận công việc gia đình đột xuất chiếm 50,8%, tính chất công việc phải đi làm xa ngoài địa bàn chiếm 29,5% và gặp khó khăn kinh tế không có tiền đóng phí uống thuốc chiếm 13,9%.
• Chương trình điều trị Methadone giúp giảm tỷ lệ tái sử dụng Heroin như thế nào? Liệu pháp Methadone chứng minh hiệu quả giảm hại vượt trội khi tỷ lệ bệnh nhân dương tính với Heroin giảm dần theo thời gian: từ 100% lúc bắt đầu điều trị xuống 77,0% sau 3 tháng, 42,6% sau 6 tháng, 24,5% sau 9 tháng và chỉ còn 16,3% sau 12 tháng.
• Tình trạng mắc các bệnh truyền nhiễm của bệnh nhân trong nghiên cứu nghiêm trọng ra sao? Do 99,1% người bệnh có tiền sử tiêm chích ma túy, tỷ lệ mắc bệnh truyền nhiễm qua đường máu rất cao với 49,1% nhiễm viêm gan C, 27,9% nhiễm viêm gan B, 23,0% nhiễm HIV/AIDS và 25,4% đồng nhiễm cả ba loại virus trên.
• Tại sao người có việc làm lại có tỷ lệ tuân thủ điều trị thấp hơn người thất nghiệp? Nhóm có việc làm có tỷ lệ tuân thủ đạt 53,0%, thấp hơn so với 55,6% ở nhóm thất nghiệp. Nguyên nhân là do quy định uống thuốc trực tiếp hàng ngày tại cơ sở y tế thường trùng với giờ làm việc hoặc lịch trình chạy xe, khiến người lao động gặp khó khăn trong việc sắp xếp thời gian.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện việc khảo sát thực trạng tuân thủ điều trị Methadone tại Trung tâm Y tế Thành phố Thủ Dầu Một năm 2021 với 5 kết luận cốt lõi:
  • Tỷ lệ tuân thủ điều trị hoàn toàn đạt 54,1%, cho thấy bước tiến tích cực nhưng vẫn còn 45,9% bệnh nhân đối mặt với nguy cơ gián đoạn phác đồ.
  • Hành vi bỏ liều từ 1 đến 3 ngày diễn ra phổ biến (96,3%), chủ yếu do rào cản thời gian làm việc xa (29,5%) và việc bận gia đình (50,8%).
  • Chương trình chứng minh hiệu quả can thiệp giảm hại xuất sắc khi kéo giảm tỷ lệ sử dụng Heroin từ 100% xuống còn 16,3% sau một năm điều trị.
  • Tỷ lệ bệnh nhân đồng nhiễm viêm gan C (49,1%) và HIV (23,0%) rất cao, phản ánh hậu quả kéo dài của hành vi tiêm chích ma túy (99,1%).
  • Đặc điểm nhân khẩu học ghi nhận 96,7% là nam giới và 82,0% nằm trong độ tuổi lao động trên 30 tuổi, với tỷ lệ thất nghiệp lên tới 45,9%.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp nguồn dữ liệu dịch tễ học và quản trị dược có giá trị thực tiễn cao, phản ánh sát thực các thách thức vận hành chương trình MMT tại một địa bàn đô thị hóa nhanh. Để tối ưu hóa hiệu quả điều trị trong giai đoạn 6 đến 12 tháng tới, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng đẩy mạnh thí điểm cấp phát thuốc mang về nhà và triển khai các gói an sinh xã hội hỗ trợ việc làm. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt những bằng chứng khoa học chuyên sâu và đồng hành cùng các giải pháp nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việc lạm dụng chất gây nghiện trong đó có ma túy đã và đang làm gia tăng mối lo ngại về sức khỏe và bất ổn xã hội cho nhiều quốc gia trên thế giới. Ma túy và tình trạng lạm dụng chất gây nghiện đƣợc xem là mang tính toàn cầu gây ra nhiều tổn thất về nguồn lực xã hội nhƣ: Kinh tế, con ngƣời, mất an ninh trật tự an toàn xã hội và làm giảm giá trị cuộc sống. Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO) nghiện ma túy đƣợc định nghĩa là “Tình trạng bệnh mạn tính, tái diễn của não bộ, biểu hiện bằng việc ngƣời bệnh bắt buộc phải tìm kiếm và sử dụng ma túy, bất chấp hậu quả về sức khỏe và xã hội có liên quan đến việc sử dụng” Ngoài ra, rối loạn do sử dụng ma túy chiếm tỷ lệ cao và gây gánh nặng nhất trong số những rối loạn do sử dụng chất gây nghiện. Vào năm 2015, gần 12 triệu gánh nặng bệnh tật, hay 70 % gánh nặng toàn cầu do rối loạn sử dụng ma túy có liên quan đến Opioid.

Ma túy đang làm suy thoái nhân cách, phẩm giá, tàn phá cuộc sống yên vui gia đình, kinh tế, xã hội, làm gia tăng tội phạm, bạo lực, tham nhũng…và nghiêm trọng hơn cả là tác nhân chủ yếu thúc đẩy căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS. Năm 2006, trên Thế Giới có khoảng 208 triệu ngƣời đã từng sử dụng ma túy ít nhất 1 lần và sau 8 năm, năm 2014 con số đó lên đến 247 triệu ngƣời. Số ngƣời nghiện ma túy trên Thế Giới năm 2006 là 26 triệu ngƣời nhƣng năm 2014 có đến 29,5 triệu ngƣời. Trong 12 triệu ngƣời nghiện chích ma túy có 1,6 triệu ngƣời nhiễm HIV và 6 triệu ngƣời nhiễm viêm gan C.

Hiện nay, thuốc phổ biến đƣợc sử dụng để điều trị thay thế cho ngƣời nghiện chất dạng thuốc phiện (CDTP) là Methadone .Các nghiên cứu trên Thế Giới đều cho thấy rõ hiệu quả của việc điều trị nghiện các (CDTP) bằng Methadone làm giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp, giảm nguy cơ lây nhiễm HIV, giảm tội phạm liên quan đến ma túy đồng thời còn đem lại các lợi ích về kinh tế và trật tự an toàn xã hội. 1 Tại Việt Nam, điều trị nghiện các (CDTP) bằng thuốc Methadone bắt đầu đƣợc triển khai thí điểm tại Hải Phòng và TP.Hồ Chí Minh năm 2008. Cho đến nay, chƣơng trình đã đƣợc triển khai rộng khắp các tỉnh thành cả nƣớc với 314 cơ sở điều trị cho hơn 54. Chƣơng trình điều trị nghiện các (CDTP) bằng Methadone đƣợc xem là một trong những biện pháp tối ƣu nhằm giảm tỷ lệ tiêm chích ma túy và lây nhiễm HIV, nhƣng để đạt đƣợc thành công thì quá trình điều trị Methadone đòi hỏi bệnh nhân phải tự nguyện tuân thủ điều trị theo quy định của chƣơng trình.

Trong khi đó, nghiện ma túy là sự lệ thuộc, thèm nhớ kéo dài trở thành bệnh mạn tính mà việc uống Methadone phải đƣợc duy trì hàng ngày, nên việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân cũng gặp rất nhiều trở ngại nhƣ: Bận công việc, khoảng cách địa lý, phƣơng tiện đi lại, thời tiết, dịch bệnh, chi phí để tham gia chƣơng trình…vì vậy đã dẫn đến việc bệnh nhân sẽ bị nhỡ liều hoặc bỏ dở giữa chừng dẫn đến việc điều trị thất bại. Và những bệnh nhân bỏ trị này có nguy cơ quay lại sử dụng các chất dạng thuốc phiện bất hợp pháp là rất cao, điều này làm gia tăng tình hình mất trật tự xã hội, tăng tỷ lệ nhiễm các bệnh lây truyền nhƣ HIV, viêm gan B, C…Chính vì vậy, việc bệnh nhân ý thức tự nguyện việc tuân thủ điều trị trong chƣơng trình Methadone là rất quan trọng vì đây là liều thuốc vàng cho ngƣời nghiện Heroin. Từ những lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát thực trạng tuân thủ điều trị Methadone của bệnh nhân tại Trung tâm Y tế Thành Phố Thủ Dầu Một năm 2021”. Với hai mục tiêu nghiên cứu sau: 1.

Mô tả đặc điểm dịch tễ học của bệnh nhân điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại Trung tâm Y tế Thành Phố Thủ Dầu Một; 2. Phân tích thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại Trung tâm Y tế Thành Phố Thủ Dầu Một; 2 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ MA TÚY, NGHIỆN MA TÚY 1. Các khái niệm Theo Luật phòng, chống ma túy, luật số 23/2000/QH 10 ngày 19 tháng 12 năm 2000, chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hƣớng thần đƣợc quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành.

Theo thông tƣ số 20/201/TT-BYT ngày 10 tháng 5 năm 2017 của Bộ Y tế về việc quy định về quản lý thuốc và nguyên liệu làm thuốc phải kiểm soát đặc biệt. Theo tổ chức Y tế thế giới, các chất gây nghiện dạng Opioid là một nhóm các chất kích thích thần kinh đƣợc chiết xuất từ cây thuốc phiện bao gồm thuốc phiện, morphin, codein và các loại khác. Thuật ngữ Opiate cũng đƣợc dùng cho loại heroin bán tổng hợp đƣợc chiết xuất từ hợp chất của cây thuốc phiện. Thuật ngữ “Opioid” (ma túy) cũng đƣợc dùng để chỉ thuốc có chất gây nghiện Opiate và các hợp chất tổng hợp và bán tổng hợp với các đặc tính tƣơng tự.

Ma túy là các chất gây nghiện tác động lên các cơ quan thụ cảm thuộc nhóm Opioid trong não. Ma túy thƣờng đƣợc dùng qua đƣờng tiêm chích, nhai nuốt hoặc hút khói khi đốt lên. Sử dụng ma túy thƣờng xuyên sẽ dẫn đến nghiện. Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng.

Chất dạng thuốc phiện là tên gọi chung cho nhiều chất nhƣ thuốc phiện, heroin, morphin, buprenonrphine, codein, pethidine, fentanyle. Ngƣời nghiện ma túy là ngƣời sử dụng chất ma túy và bị lệ thuộc vào các chất này. Cai nghiện là ngừng sử dụng hoặc giảm chất ma túy mà ngƣời nghiện thƣờng sử dụng. Việc cai nghiện sẽ dẫn tới ngƣời bệnh xuất hiện hội chứng cai nên cần đƣợc điều trị.

3 Hội chứng cai là trạng thái cơ thể ngƣời nghiện khi thiếu (do cắt giảm) chất ma túy đang sử dụng. Mỗi loại ma túy khác nhau có các biểu hiện lâm sàng của hội chứng cai khác nhau. Phân loại chất ma túy Theo nguồn gốc: Ma túy đƣợc phân chia thành 3 loại: Ma túy tự nhiên: Là sản phẩm của các cây trồng tự nhiên và các chế phẩm của chúng nhƣ thuốc phiện, cần sa, cocain. Ma túy bán tổng hợp: Là các chất ma túy đƣợc chế từ ma túy tự nhiên và một số chất phụ gia khác, có tác dụng mạnh hơn chất ban đầu nhƣ heroin.

Ma túy tổng hợp: Là các loại ma túy đƣợc điều chế bằng phƣơng pháp tổng hợp hóa học toàn phần từ hóa chất nhƣ: thuốc lắc, ma túy đá… Theo mức độ gây nghiện và khả năng bị lạm dụng: ma túy đƣợc chia thành 2 loại Ma túy có hiệu lực cao: Là các chất ma túy chỉ cần sử dụng với một lƣợng nhỏ đã có thể thay đổi trạng thái tâm sinh lý của ngƣời sử dụng, và sử dụng vài lần có thể nghiện. Ví dụ: thuốc phiện, heroin, cocain, thuốc lắc… Ma túy có hiệu lực thấp: Là các chất ma túy phải sử dụng nhiều lần với một lƣợng lớn thì mới làm thay đổi đƣợc trạng thái tâm sinh lý của ngƣời dùng và gây nghiện, Ví dụ: thuốc lá, thuốc lào… Theo tác dụng: Ma túy đƣợc chia thành 3 loại: Nhóm thuốc an thần, ức chế hệ thần kinh trung ƣơng: Thuốc phiện ,những chất chế ra từ thuốc phiện (heroin, morphin, cocain, methadone và pethidine) và thuốc ngủ. Tác động chủ yếu khi sử dụng là buồn ngủ, an thần, yên dịu, giảm nhịp tim, giảm hô hấp… Nhóm các chất kích thích: Bao gồm amphetamine và các dẫn xuất của nó, có tác dụng làm tăng sinh lực, gây hƣng phấn, tăng hoạt động của cơ thể, tăng nhịp tim, hô hấp… 4 Nhóm các chất gây ảo giác: Điển hình gồm ma túy gây ảo giác, ecstasy (thuốc lắc). Việc sử dụng các chất này với lƣợng lớn có thể làm thay đổi nhận thức về hiện tại, về môi trƣờng xung quanh, khiến cho ngƣời dùng có thể nghe thấy, nhìn thấy những sự việc không có thật (ảo thanh, ảo giác) Theo luật pháp: Ma túy đƣợc phân thành 2 loại: Ma túy hợp pháp: Là những loại ma túy thông dụng, rƣợu, bia, thuốc lá (ni-cô-tin), ca-phê-in, thuốc ngủ an thần, thuốc giảm đau thông thƣờng.

Ma túy bất hợp pháp: Theo luật pháp của Việt Nam, những chất ma túy bất hợp pháp có thể kể đến là: thuốc phiện, cần sa, heroin, cocain, thuốc lắc, các chất gây nghiện kích thích dạng Amphetamin… 1. Nghiện ma túy Theo quyết định số 3140/QĐ-BYT ban hành ngày 30 tháng 8 năm 2010 của Bộ trƣởng Bộ Y tế, ngƣời nghiện ma túy là ngƣời sử dụng chất ma túy và bị lệ thuộc vào các chất này. Các triệu chứng của ngƣời nghiện ma túy bao gồm: Thèm muốn mạnh mẽ hoặc cảm thấy buộc phải sử dụng ma túy Khó khăn trong việc kiểm soát thói quen sử dụng ma túy nhƣ thời gian bắt đầu, kết thúc hoặc liều lƣợng sử dụng Xuất hiện hội chứng cai ma túy khi ngừng hoặc giảm đáng kể liều lƣợng. Có khuynh hƣớng tăng liều để chấm dứt hậu quả do liều thấp gây ra.

Sao nhãng các sở thích, công việc trƣớc đây bằng việc tìm kiếm và sử dụng ma túy. Tiếp tục sử dụng ma tuý dù biết tác hại, thậm chí đã có bằng chứng rõ ràng về tác hại của ma túy đối với bản thân, gia đình và xã hội. Một bệnh nhân đƣợc chẩn đoán là nghiện ma túy khi có tối thiểu 3 trong 6 triệu chứng kể trên trong vòng 12 tháng gần đây. Hậu quả của việc sử dụng ma túy Ma túy ảnh hƣởng đến gia đình: Ma túy làm tiêu hao tiền bạc của bản thân và gia đình, nhu cầu cần tiền để mua ma túy của ngƣời nghiện là rất lớn, mỗi ngày ít nhất từ 50.000đ thậm chí lên đến 1-2 triệu đồng/ngày, vì vậy khi lên cơn nghiện ngƣời nghiện ma túy có thể tiêu tốn hết tiền của, tài sản của gia đình vào việc mua ma túy để thỏa mãn cơn nghiện, hoặc để có tiền sử dụng ma túy, nhiều ngƣời đã trộm cắp, hành nghề mại dâm, thậm chí giết ngƣời ,cƣớp của.

Ảnh hƣởng đến sức khỏe: Đối với hệ hô hấp. Các chất ma túy kích thích hô hấp gây tăng tần số thở trong thời gian ngắn, sau đó sẽ gây ức chế hô hấp, nhất là khi dùng quá liều. Nhiều trƣờng hợp ngƣng thở nếu không cấp cứu kịp thời sẽ dẫn đến tử vong, đôi khi ngƣng thở rất đột ngột.