Khảo Sát Tình Hình Nhiễm Bệnh Mò Bao Lông Do Demodex Spp Trên Chó Tại Hà Nội

Nghiên cứu tình hình nhiễm bệnh mò bao lông do Demodex spp trên chó tại Hà Nội, áp dụng phương pháp sinh học phân tử để định loại.

• Tác giả: Nguyễn Lệ Giang
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Khánh Linh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Khảo Sát Tình Hình Nhiễm Bệnh Mò Bao Lông Do Demodex Spp Trên Chó Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 5.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 5.1.1. Khái quát chung
• 5.1.2. Vị trí Demodex canis ký sinh trên chó trong hệ thống phân loại động vật học
• 5.1.3. Vòng đời phát triển
• 5.1.4. Đặc điểm dịch tễ của Demodex canis gây bệnh trên chó
• 5.1.4.1. Tuổi cảm nhiễm
• 5.1.4.2. Mùa vụ
• 5.1.5. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh do Demodex canis trên chó
• 5.1.5.1. Biểu hiện lâm sàng
• 5.1.5.2. Tác hại gây bệnh của Demodex canis
• 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 6.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 6.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 6.1.3. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 6.2. Nội dung nghiên cứu
• 6.2.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do demodex trên chó tại địa bàn Hà Nội
• 6.2.2. Mô tả đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh do demodex sp
• 6.2.3. Định loại loài demodex sp
• 6.2.4. Đề xuất biện pháp phòng trị
• 6.3. Phương pháp nghiên cứu
• 6.3.1. Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin
• 6.3.2. Phương pháp kiểm tra và lấy mẫu trên da
• 6.3.3. Phương pháp quan sát, đánh giá vùng da tổn thương
• 6.3.4. Phương pháp phân loại loài demodex sp
• 6.3.5. Phương pháp phân loại giống chó nội và chó ngoại
• 6.3.6. Phương pháp phân loại nhóm lông dài và ngắn ở chó
• 6.3.7. Phương pháp đánh giá mức độ gây bệnh của demodex canis trên chó qua biểu hiện lâm sàng
• 6.3.8. Mùa vụ trong năm
• 6.3.9. Quy định lứa tuổi chó
• 6.3.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 7. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 7.1. Khảo sát tình hình nhiễm demodicosis trên chó tại địa bàn Hà Nội
• 7.1.1. Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da trên chó nuôi ở địa bàn Hà Nội
• 7.1.2. Kết quả chó mắc demodicosis theo các lứa tuổi
• 7.1.3. Kết quả chó mắc demodicosis theo tính biệt
• 7.1.4. Tỷ lệ truyền lây demodicosis từ mẹ sang con
• 7.1.5. Kết quả chó mắc bệnh demodicosis theo nguồn gốc (nội, ngoại)
• 7.1.6. Kết quả chó mắc demodicosis theo kiểu lông (ngắn, dài)
• 7.1.7. Kết quả chó mắc bệnh demodicosis theo mùa vụ
• 7.1.8. Sự phân bố vị trí vùng da mắc demodicosis trên cơ thể chó nuôi nhiễm bệnh
• 7.2. Định loại demodex sp
• 7.2.1. Định loại demodex sp bằng phương pháp hình thái học
• 7.2.2. Định loại demodex canis bằng phương pháp sinh học phân tử
• 7.3. Mô tả bệnh lý lâm sàng của chó do demodex canis
• 7.4. Đề xuất biện pháp phòng trị demodicosis
• 7.4.1. Phòng bệnh
• 8. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Mò Bao Lông Chó Nguyên Nhân Tác Hại

Bệnh mò bao lông hay còn gọi là Demodicosis, là một bệnh da liễu phổ biến ở chó, gây ra bởi loài ve Demodex. Demodex spp ký sinh trong nang lông và tuyến bã nhờn, gây viêm nhiễm, ngứa ngáy và tổn thương da. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn làm suy giảm sức đề kháng của chó, tạo điều kiện cho các bệnh kế phát nguy hiểm. Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), Demodex canis xâm nhập vào nang lông và tuyến nhờn, gây viêm mãn tính, phồng rộp biểu bì, rụng lông và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, thường là Staphylococcus, gây mụn mủ hoặc áp xe. Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát tình hình nhiễm Demodex chó Hà Nội, nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về bệnh và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Demodex spp ở chó Phân loại và đặc điểm sinh học

Hiện nay, có ba loài Demodex được biết đến có khả năng gây bệnh Demodicosis ở chó: Demodex canis, Demodex injai và Demodex cornei. Demodex canis gây viêm nang lông và mụn nhọt, Demodex injai gây da nhờn, và Demodex cornei gây ngứa da. Vòng đời của Demodex spp diễn ra hoàn toàn trên da chó, kéo dài khoảng 20-35 ngày, bao gồm các giai đoạn: trứng, ấu trùng, tiền nhộng, nhộng và trưởng thành. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của từng loài Demodex là rất quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh.

1.2. Tác động của bệnh mò bao lông đến sức khỏe chó

Bệnh mò bao lông không chỉ gây khó chịu cho chó do ngứa ngáy, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể. Các tổn thương da tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng thứ phát, dẫn đến hạch to, hôn mê và sốt. Chó bệnh trở nên đờ đẫn, mệt mỏi, ủ rũ, gầy yếu mặc dù ăn nhiều. Trong trường hợp nặng, bệnh có thể dẫn đến tử vong. Do đó, việc phát hiện và điều trị sớm bệnh mò bao lông là vô cùng quan trọng.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Điều Trị Demodex ở Chó

Việc chẩn đoán và điều trị bệnh mò bao lông ở chó gặp nhiều thách thức. Triệu chứng lâm sàng của bệnh có thể dễ nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác. Chẩn đoán Demodex chó đòi hỏi phải thực hiện các xét nghiệm chuyên biệt như cạo da và soi dưới kính hiển vi để tìm ve Demodex. Việc điều trị Demodicosis cũng phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ thú y. Nhiều trường hợp bệnh tái phát do ve Demodex kháng thuốc hoặc do hệ miễn dịch của chó suy yếu.

2.1. Phân biệt triệu chứng Demodex chó với bệnh da liễu khác

Triệu chứng Demodex chó có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, từ rụng lông khu trú đến viêm da toàn thân. Các triệu chứng này có thể tương tự như các bệnh da liễu khác như dị ứng, nấm da hoặc viêm da do vi khuẩn. Do đó, việc chẩn đoán phân biệt là rất quan trọng để đảm bảo điều trị đúng bệnh. Bác sĩ thú y cần dựa vào kết quả xét nghiệm và tiền sử bệnh để đưa ra chẩn đoán chính xác.

2.2. Khó khăn trong điều trị Demodex canis do kháng thuốc

Một trong những khó khăn lớn nhất trong điều trị Demodex canis là tình trạng kháng thuốc của ve Demodex. Việc sử dụng thuốc không đúng cách hoặc lạm dụng thuốc có thể dẫn đến ve Demodex trở nên kháng thuốc, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém hơn. Do đó, cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ thú y và sử dụng thuốc theo đúng liều lượng và thời gian quy định.

2.3. Yếu tố nguy cơ Demodex chó Hệ miễn dịch suy yếu

Hệ miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát số lượng ve Demodex trên da chó. Khi hệ miễn dịch suy yếu, ve Demodex có thể sinh sôi quá mức, gây ra bệnh mò bao lông. Các yếu tố làm suy yếu hệ miễn dịch bao gồm: tuổi còn nhỏ, bệnh tật, stress, dinh dưỡng kém và sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Việc tăng cường hệ miễn dịch cho chó là một phần quan trọng trong việc phòng ngừa và điều trị Demodicosis.

III. Khảo Sát Demodex Chó Hà Nội Phương Pháp Kết Quả Ban Đầu

Nghiên cứu này tiến hành khảo sát tình hình nhiễm Demodex chó Hà Nội tại các phòng khám thú y. Mục tiêu là xác định tỷ lệ nhiễm bệnh, các yếu tố nguy cơ và loài Demodex phổ biến. Phương pháp nghiên cứu bao gồm: thu thập mẫu da, soi dưới kính hiển vi, và phân tích DNA để định loại Demodex spp. Kết quả ban đầu cho thấy tỷ lệ nhiễm Demodex ở chó mắc bệnh da liễu tại Hà Nội là khá cao, và Demodex canis là loài phổ biến nhất.

3.1. Địa điểm và thời gian khảo sát Demodex chó Hà Nội

Việc khảo sát Demodex chó Hà Nội được thực hiện tại các phòng khám thú y trên địa bàn thành phố. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng ... năm ... đến tháng ... năm .... Các mẫu da được thu thập từ những chú chó có biểu hiện bệnh ngoài da và được đưa về phòng thí nghiệm để phân tích.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu da khảo sát Demodex

Mẫu da được thu thập bằng phương pháp cạo da sâu tại các vùng da bị tổn thương. Các mẫu này sau đó được soi dưới kính hiển vi để tìm ve Demodex. Nếu phát hiện ve Demodex, mẫu sẽ được tiếp tục phân tích DNA để xác định loài. Phương pháp PCR được sử dụng để khuếch đại DNA của Demodex, sau đó giải trình tự để so sánh với các trình tự đã biết trong cơ sở dữ liệu gen.

3.3. Tỷ lệ nhiễm Demodex chó và các yếu tố liên quan

Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ nhiễm Demodex chó mắc bệnh da liễu tại Hà Nội là 44,2%. Các yếu tố liên quan đến tỷ lệ nhiễm bệnh bao gồm: độ tuổi, giống chó, tình trạng lông và mùa vụ. Chó con và chó có hệ miễn dịch suy yếu có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Tỷ lệ nhiễm Demodex cũng có xu hướng cao hơn vào mùa hè và mùa thu.

IV. Điều Trị Demodex Chó Phương Pháp Hiệu Quả Lưu Ý Quan Trọng

Việc điều trị Demodex chó đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp, bao gồm: sử dụng thuốc diệt ve Demodex, tăng cường hệ miễn dịch, và chăm sóc da. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm: ivermectin, milbemycin oxime và amitraz. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và tình trạng sức khỏe của chó. Cần lưu ý rằng việc điều trị Demodex có thể kéo dài và đòi hỏi sự kiên trì.

4.1. Thuốc trị Demodex cho chó Lựa chọn và sử dụng an toàn

Có nhiều loại thuốc trị Demodex cho chó khác nhau, mỗi loại có ưu và nhược điểm riêng. Ivermectin là một loại thuốc hiệu quả, nhưng có thể gây tác dụng phụ ở một số giống chó. Milbemycin oxime là một lựa chọn an toàn hơn, nhưng có thể kém hiệu quả hơn trong một số trường hợp. Amitraz là một loại thuốc bôi ngoài da, nhưng có thể gây kích ứng da. Việc lựa chọn thuốc trị Demodex phù hợp cần được thực hiện bởi bác sĩ thú y.

4.2. Tăng cường hệ miễn dịch cho chó trong quá trình điều trị Demodex

Hệ miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát ve Demodex. Việc tăng cường hệ miễn dịch cho chó trong quá trình điều trị Demodex có thể giúp giảm số lượng ve Demodex và ngăn ngừa tái phát. Các biện pháp tăng cường hệ miễn dịch bao gồm: cung cấp chế độ dinh dưỡng cân bằng, bổ sung vitamin và khoáng chất, và giảm stress.

4.3. Chăm sóc da cho chó bị Demodex Bí quyết giảm ngứa và viêm

Chăm sóc da đúng cách có thể giúp giảm ngứa và viêm cho chó bị Demodex. Việc tắm rửa thường xuyên bằng dầu gội chuyên dụng có thể giúp loại bỏ ve Demodex và các chất gây kích ứng da. Sử dụng kem dưỡng ẩm có thể giúp làm dịu da và giảm ngứa. Tránh sử dụng các sản phẩm chăm sóc da có chứa hóa chất mạnh, vì chúng có thể làm tổn thương da và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

V. Phòng Ngừa Demodex Chó Biện Pháp Chủ Động Bảo Vệ Thú Cưng

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc phòng ngừa Demodex chó là rất quan trọng để bảo vệ thú cưng khỏi căn bệnh khó chịu này. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm: kiểm soát ve Demodex trong môi trường sống, tăng cường hệ miễn dịch cho chó, và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đặc biệt, cần chú ý đến phòng ngừa Demodex cho chó con, vì chúng dễ bị nhiễm bệnh từ mẹ.

5.1. Kiểm soát ve Demodex trong môi trường sống của chó

Mặc dù ve Demodex sống trên da chó, nhưng chúng cũng có thể tồn tại trong môi trường sống của chó trong một thời gian ngắn. Việc vệ sinh sạch sẽ môi trường sống của chó có thể giúp giảm số lượng ve Demodex và giảm nguy cơ lây nhiễm. Cần thường xuyên giặt giũ chăn, nệm, đồ chơi của chó và khử trùng các khu vực chó thường xuyên lui tới.

5.2. Phòng ngừa Demodex cho chó con Lưu ý đặc biệt

Chó con dễ bị nhiễm Demodex từ mẹ trong những ngày đầu đời. Để phòng ngừa Demodex cho chó con, cần đảm bảo chó mẹ khỏe mạnh và không bị nhiễm Demodex. Nếu chó mẹ bị nhiễm Demodex, cần điều trị cho chó mẹ trước khi chó con ra đời. Ngoài ra, cần giữ vệ sinh sạch sẽ cho chó con và tăng cường hệ miễn dịch cho chúng.

5.3. Kiểm tra sức khỏe định kỳ Phát hiện sớm bệnh mò bao lông

Kiểm tra sức khỏe định kỳ là một biện pháp quan trọng để phát hiện sớm bệnh mò bao lông và các bệnh da liễu khác. Bác sĩ thú y có thể kiểm tra da của chó và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán bệnh. Việc phát hiện sớm bệnh có thể giúp điều trị hiệu quả hơn và ngăn ngừa các biến chứng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Demodex Chó

Nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình nhiễm Demodex chó tại Hà Nội, các yếu tố nguy cơ và phương pháp điều trị hiệu quả. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện công tác phòng chống bệnh mò bao lông trên chó tại Việt Nam. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, cũng như nghiên cứu về dịch tễ học Demodex chó ở các vùng khác nhau của Việt Nam.

6.1. Tổng kết kết quả khảo sát Demodex chó Hà Nội

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ nhiễm Demodex chó tại Hà Nội là 44,2%, với Demodex canis là loài phổ biến nhất. Các yếu tố nguy cơ bao gồm: độ tuổi, giống chó, tình trạng lông và mùa vụ. Việc điều trị Demodex đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp và cần được thực hiện bởi bác sĩ thú y.

6.2. Đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh mò bao lông hiệu quả

Các biện pháp phòng chống bệnh mò bao lông hiệu quả bao gồm: kiểm soát ve Demodex trong môi trường sống, tăng cường hệ miễn dịch cho chó, kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị sớm khi phát hiện bệnh. Cần chú ý đến phòng ngừa Demodex cho chó con và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ thú y.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo về dịch tễ học Demodex chó

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc nghiên cứu về dịch tễ học Demodex chó ở các vùng khác nhau của Việt Nam, tìm kiếm các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, và nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc của ve Demodex. Các nghiên cứu này sẽ góp phần cải thiện công tác phòng chống bệnh mò bao lông trên chó tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh mò bao lông do ký sinh trùng đường nang lông gây ra là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương da liễu nghiêm trọng ở động vật cảnh, chiếm tới 44,2% tổng số các ca bệnh ngoài da trên chó nuôi tại Hà Nội theo ghi nhận lâm sàng. Vấn đề nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn phát triển nhanh chóng của phong trào nuôi thú cưng tại các đô thị lớn, cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của các giống chó ngoại thuần chủng có tính mẫn cảm cao với khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa. Tác nhân ký sinh sâu trong nang lông và tuyến bã nhờn không chỉ phá hủy cấu trúc bảo vệ tự nhiên của biểu bì mà còn mở đường cho vi khuẩn cơ hội như tụ cầu khuẩn xâm nhập, gây viêm mủ sâu, hoại tử mô và suy kiệt cơ thể vật nuôi.

Luận văn hướng đến hai mục tiêu cốt lõi: xác định toàn diện các đặc tính dịch tễ học lâm sàng của bệnh theo các biến số tuổi, giới tính, nguồn gốc giống, kiểu hình lông, mùa vụ và khả năng truyền lây từ mẹ sang con; đồng thời định danh chính xác loài ký sinh trùng bằng kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại nhằm tạo cơ sở khoa học xây dựng phác đồ điều trị triệt để.

Đề tài được triển khai thu thập dữ liệu trong thời gian 12 tháng liên tục từ tháng 09/2016 đến tháng 08/2017 tại Phòng khám và chăm sóc thú cưng GAIA cùng sự phối hợp chuyên môn của Bộ môn Ký sinh trùng thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc định danh thành công loài Demodex canis với kích thước sản phẩm khuếch đại gen 339 bp và chứng minh hiệu lực điều trị vượt trội của hoạt chất Doramectin đạt tỷ lệ khỏi bệnh lên tới 94,7%, đóng góp giải pháp chuẩn hóa trong công tác chẩn đoán và kiểm soát bệnh da liễu thú cưng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết bệnh sinh học ký sinh trùng da liễu thú y và mô hình tương tác miễn dịch giữa vật chủ và ký sinh trùng. Quá trình phát triển của mầm bệnh trải qua chu kỳ sinh học khép kín hoàn toàn trên cơ thể vật chủ gồm 4 giai đoạn: trứng, ấu trùng, thiếu trùng và con trưởng thành, với vòng đời trung bình kéo dài từ 18 đến 24 ngày định cư sâu trong bao nang lông và tuyến bã nhờn.

Khung lý thuyết vận dụng các khái niệm trọng tâm bao gồm: bệnh mò bao lông cục bộ với tổn thương dưới 50% diện tích bề mặt cơ thể; bệnh mò bao lông toàn thân khi tổn thương vượt quá 50% bề mặt da kèm theo viêm da mủ thứ phát; hiện tượng nhiễm khuẩn cơ hội do vi khuẩn Staphylococcus; cơ chế tác động dược lý của nhóm hoạt chất lacton macrocyclid lên kênh ion Clorua gắn thụ thể glutamate của ký sinh trùng; cùng vai trò hàng rào bảo vệ não của protein vận chuyển P-glycoprotein được mã hóa bởi gen kháng đa thuốc MDR-1.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu lâm sàng có chủ đích trên cỡ mẫu 86 cá thể chó có biểu hiện bệnh lý ngoài da đến khám và điều trị tại cơ sở thú y GAIA trong thời gian 12 tháng từ tháng 09/2016 đến tháng 08/2017, từ đó xác định được 38 ca dương tính với mò bao lông. Toàn bộ mẫu bệnh phẩm được thu thập bằng kỹ thuật cạo sâu tại vùng tiếp giáp giữa da lành và da bệnh cho đến khi rớm máu mao mạch nhằm thu nhận tối đa ký sinh trùng ẩn sâu dưới chân lông.

Quy trình phân tích kết hợp hai phương pháp chính: soi kính hiển vi quang học độ phóng đại 10X để đo đạc chỉ số hình thái học cơ thể (chiều dài dao động từ 167 đến 265 µm) và kỹ thuật phản ứng chuỗi polymerase (PCR) sử dụng cặp mồi đặc hiệu chiều xuôi 5'-GACCCGGATTATTATGAGT-3' và chiều ngược 5'-TTAGCTTAATCTTACACTAA-3'. Sản phẩm PCR được điện di trên thạch agarose nồng độ 1,5% để xác nhận kích thước phân tử 339 bp. Việc kết hợp hình thái và sinh học phân tử là giải pháp tối ưu nhằm loại bỏ các sai số nhận diện do biến dạng cơ học của mẫu cạo, đảm bảo độ chính xác tuyệt đối trong định loại. Toàn bộ số liệu dịch tễ được xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Excel và Minitab với ngưỡng sai khác có ý nghĩa thống kê được xác lập ở mức P < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, bệnh mò bao lông chiếm tỷ lệ cao nhất trong cơ cấu bệnh da liễu ở chó với 44,2% (38/86 ca), vượt trội hơn đáng kể so với bệnh nấm da chiếm 31,4% (27/86 ca), viêm da dị ứng chiếm 15,1% (13/86 ca) và ghẻ ngầm Sarcoptes chiếm 9,3% (8/86 ca).

Thứ hai, lứa tuổi và nguồn gốc giống tạo nên sự phân hóa rõ rệt: nhóm chó dưới 1 tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 57,9% (22/38 ca), cao hơn nhóm từ 1 đến 3 tuổi đạt 31,6% (12/38 ca) và nhóm trên 3 tuổi đạt 10,5% (4/38 ca). Các giống chó ngoại nhập chiếm tới 86,8% tổng số ca bệnh (33/38 ca), cao gấp 6,5 lần so với chó nội địa chỉ chiếm 13,2% (5/38 ca). Nhóm chó lông ngắn ghi nhận tỷ lệ nhiễm 71,1% (27/38 ca), cao hơn nhiều so với nhóm lông dài đạt 28,9% (11/38 ca).

Thứ ba, yếu tố mùa vụ và đường truyền lây thể hiện tính đặc thù cao: tỷ lệ mắc bệnh bùng phát mạnh vào mùa hạ đạt 63,2% (24/38 ca), cao hơn hẳn so với mùa đông chỉ ghi nhận 7,8% (3/38 ca). Đối với đường truyền lây sinh sản, 33,3% (4/12 ca) chó mẹ nhiễm bệnh chưa điều trị dứt điểm đã truyền mầm bệnh sang đàn con non.

Thứ tư, về mặt lâm sàng và phân tử, có tới 78,9% chó bệnh (30/38 ca) biểu hiện ở thể nặng với 51,3% tổn thương dạng toàn thân. Điện di PCR trên gel agarose 1,5% xác định chính xác vạch phân tử 339 bp, khẳng định 100% mẫu phân tích thuộc loài Demodex canis.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch tỷ lệ cảm nhiễm giữa các nhóm cá thể phản ánh rõ nét mối liên hệ giữa sinh lý vật chủ và điều kiện ngoại cảnh. Chó dưới 1 tuổi thường xuyên trải qua các giai đoạn biến đổi sinh lý và chịu nhiều yếu tố gây căng thẳng như tiêm phòng vắc-xin, thay răng, cai sữa và thay đổi môi trường nuôi dưỡng, làm suy giảm tạm thời hệ miễn dịch và tạo cơ hội cho ký sinh trùng bùng phát. Các giống chó nhập ngoại như Bull Pháp, Poodle hay Akita có khả năng thích nghi kém với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm của miền Bắc, dẫn đến tình trạng suy giảm sức đề kháng tự nhiên của da.

Tỷ lệ nhiễm 44,2% trong nghiên cứu này cao hơn đáng kể so với kết quả của một nghiên cứu tại thành phố Quảng Châu với 13,31% và một nghiên cứu khác tại châu Á đạt 25,0%, phản ánh xu hướng nuôi tập trung các giống chó ngoại thuần chủng tại khu vực nội thành Hà Nội. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột nhóm mô tả sự phân bố ca bệnh theo lứa tuổi và mùa vụ, kết hợp biểu đồ tròn đối sánh cơ cấu các nguyên nhân gây bệnh ngoài da và bảng phân loại mức độ tổn thương theo từng vùng giải phẫu cơ thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, chuẩn hóa phác đồ can thiệp điều trị bằng hoạt chất Doramectin do đội ngũ bác sĩ thú y lâm sàng thực hiện: chỉ định tiêm dưới da Doramectin liều 0,05-0,06 ml/kg thể trọng định kỳ 1 lần/tuần kéo dài liên tục từ 4 đến 7 tuần, kết hợp Amoxicillin liều 1 ml/10kg thể trọng/ngày và Dexamethasone liều 1 ml/20kg thể trọng/ngày trong 3-5 ngày đầu để chống nhiễm khuẩn kế phát. Mục tiêu duy trì tỷ lệ điều trị khỏi dứt điểm trên 94,7% và khống chế tỷ lệ tái phát dưới 5,3% trong vòng 12 tuần theo dõi.

Hai là, thiết lập quy trình an toàn sinh học trong sinh sản do các chủ trại giống và người nuôi thực hiện: tiến hành xét nghiệm cạo da bắt buộc cho 100% chó giống trước khi phối giống; kiên quyết loại trừ hoặc điều trị dứt điểm cho chó mẹ có xét nghiệm dương tính, nhằm triệt tiêu nguy cơ truyền lây mầm bệnh từ mẹ sang con từ mức 33,3% về 0%.

Ba là, duy trì chế độ chăm sóc và vệ sinh môi trường định kỳ do người nuôi thú cưng chủ trì: thực hiện tiêu độc khử trùng nơi nuôi nhốt hàng tuần, tắm sát trùng bằng sữa tắm chuyên dụng 2-3 lần/tuần, tăng cường bổ sung vitamin và khoáng chất nhằm nâng cao hàng rào miễn dịch da, đặc biệt chú trọng giai đoạn cao điểm mùa hè từ tháng 6 đến tháng 8.

Bốn là, ứng dụng rộng rãi kỹ thuật xét nghiệm PCR tại các phòng xét nghiệm thú y: đưa quy trình khuếch đại gen với cặp mồi đặc hiệu 339 bp vào danh mục xét nghiệm tiêu chuẩn đối với các ca bệnh da liễu mãn tính khó chẩn đoán bằng kính hiển vi trong thời gian 24-48 giờ, triển khai theo lộ trình từ 6 đến 12 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Một là, bác sĩ thú y và chuyên gia da liễu động vật cảnh: tiếp cận quy trình cạo da sâu chuẩn xác và áp dụng phác đồ điều trị phối hợp Doramectin đạt hiệu quả khỏi bệnh 94,7% để xử lý các ca bệnh thể toàn thân và thể mưng mủ phức tạp tại phòng khám.

Hai là, học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Thú y: sử dụng tài liệu như một công trình mẫu mực về phương pháp luận kết hợp dịch tễ học thực địa với kỹ thuật sinh học phân tử PCR nhận diện đoạn gen 339 bp, phục vụ định hướng nghiên cứu chuyên sâu về ký sinh trùng học.

Ba là, chủ trang trại nhân giống và kinh doanh chó cảnh: nắm bắt cơ chế truyền lây mẹ - con với tỷ lệ 33,3% để xây dựng quy trình kiểm dịch đàn giống nghiêm ngặt, giảm thiểu tối đa rủi ro thiệt hại kinh tế đối với các giống chó ngoại có giá trị cao.

Bốn là, người nuôi thú cưng tại các đô thị: trang bị kiến thức nhận diện sớm các dấu hiệu lâm sàng ban đầu như rụng lông quanh mắt, chân trước (chiếm 28,9% vị trí khởi phát) để đưa vật nuôi đi điều trị kịp thời, ngăn chặn bệnh tiến triển sang thể nặng chiếm tới 78,9%.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh mò bao lông do Demodex canis trên chó có lây sang người hay không?
Demodex canis là ký sinh trùng có tính đặc hiệu vật chủ rất cao, chỉ cư trú và phát triển trong nang lông của loài chó. Con người có hai loài ký sinh trùng riêng biệt là Demodex folliculorum và Demodex brevis. Do đó, Demodex canis từ chó không có khả năng lây lan gây bệnh ngoài da hay phát triển thành dịch trên cơ thể người bình thường.

Vì sao chó dưới 1 tuổi và giống chó ngoại lại có tỷ lệ mắc bệnh cao vượt trội?
Số liệu thực tế chỉ ra nhóm chó dưới 1 tuổi chiếm 57,9% và giống chó ngoại chiếm 86,8% tổng số ca bệnh. Nguyên nhân chính do hệ miễn dịch của chó non chưa hoàn thiện, dễ bị ức chế bởi các yếu tố gây căng thẳng như tiêm phòng hay thay răng; đồng thời các giống chó ngoại nhập thích nghi kém với khí hậu nóng ẩm, dẫn đến suy giảm sức đề kháng tự nhiên của da.

Triệu chứng lâm sàng sớm nhất giúp nhận biết chó bị nhiễm Demodex là gì?
Dấu hiệu sớm nhất ở thể nhẹ là hiện tượng rụng lông cục bộ tạo thành các khoảng thưa tròn quanh mí mắt, sống mũi hoặc các khớp chân trước, chiếm 28,9% các vị trí tổn thương ban đầu. Vùng da tổn thương có thể hơi ửng đỏ, đóng vảy mịn và ít ngứa trước khi chuyển biến thành các mụn mủ sâu có dịch rỉ mùi hôi tanh.

Chó mẹ nhiễm Demodex có truyền bệnh sang đàn con khi sinh nở không?
Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ truyền lây đạt 33,3% ở những chó mẹ chưa được điều trị khỏi dứt điểm trước khi sinh. Ký sinh trùng truyền sang chó con thông qua tiếp xúc trực tiếp trong những ngày đầu bú sữa mẹ; tuy nhiên chỉ những chó con có hệ thống miễn dịch suy giảm mới phát triển thành triệu chứng bệnh lâm sàng.

Hiệu quả điều trị bệnh mò bao lông bằng hoạt chất Doramectin đạt mức bao nhiêu?
Phác đồ sử dụng Doramectin tiêm dưới da liều 0,05-0,06 ml/kg thể trọng định kỳ 1 lần/tuần đạt tỷ lệ khỏi bệnh hoàn toàn 94,7% (36/38 ca) sau liệu trình từ 4 đến 7 tuần. Hoạt chất này chứng minh độ an toàn cao, ít gây kích ứng mô và hạn chế tỷ lệ tái nhiễm ở mức rất thấp chỉ 5,3%.

Kết luận

• Xác lập tỷ lệ nhiễm Demodicosis chiếm 44,2% trong tổng số các ca bệnh ngoài da ở chó tại Hà Nội, khẳng định đây là bệnh ký sinh trùng da liễu phổ biến hàng đầu.
• Làm rõ các yếu tố dịch tễ trọng yếu: nhóm chó dưới 1 tuổi (57,9%), chó ngoại nhập (86,8%), giống lông ngắn (71,1%) và mùa hè (63,2%) là các nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.
• Định danh chính xác loài gây bệnh là Demodex canis ở cấp độ phân tử thông qua phản ứng PCR khuếch đại đoạn gen đặc hiệu kích thước 339 bp.
• Đánh giá lâm sàng ghi nhận 78,9% ca bệnh ở thể nặng, đồng thời chứng minh hiệu quả vượt trội của phác đồ phối hợp Doramectin với tỷ lệ điều trị thành công đạt 94,7%.
• Cung cấp cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình phòng bệnh toàn diện và kiểm soát nguy cơ truyền lây từ mẹ sang con trong chăn nuôi thú cảnh.

Lộ trình kế tiếp trong giai đoạn 2024-2026 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở thú y, trang trại nhân giống và người nuôi trong việc ứng dụng kỹ thuật chẩn đoán phân tử và phác đồ điều trị chuẩn hóa. Hãy chủ động kiểm tra da liễu định kỳ cho thú cưng ngay hôm nay để phát hiện sớm và bảo vệ sức khỏe toàn diện cho đàn vật nuôi!

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN LỆ GIANG KHẢO SÁT TÌNH HÌNH NHIỄM BỆNH MÒ BAO LÔNG DO DEMODEX SPP TRÊN CHÓ TẠI ĐỊA BÀN HÀ NỘI, ĐỊNH LOẠI BẰNG PHƯƠNG PHÁP SINH HỌC PHÂN TỬ Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Khánh Linh NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Lệ Giang i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Bùi Khánh Linh, người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa Thú Y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng khám và chăm sóc thú cưng Gaia đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Lệ Giang ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục bảng.

vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu.

Cơ sở khoa học của đề tài. Khái quát chung. Vị trí demodex canis ký sinh trên chó trong hệ thống phân loại động vật học. Vòng đời phát triển.

Đặc điểm dịch tễ của demodex canis gây bệnh trên chó. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh do demodex canis trên chó. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ở trong nước.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Phương pháp pcr. Phương pháp chiết tách dna. Mồi đặc hiệu sử dụng trong nghiên cứu.

Cách tiến hành phản ứng pcr. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Đối tượng, vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cúu. Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do demodex trên chó tại địa bàn hà nội. Mô tả đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh do demodex sp. Định loại loài demodex sp. Đề xuất biện pháp phòng trị.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin. Phương pháp kiểm tra và lấy mẫu trên da. Phương pháp quan sát, đánh giá vùng da tổn thương.

Phương pháp phân loại loài demodex sp. Phương pháp phân loại giống chó nội và chó ngoại. Phương pháp phân loại nhóm lông dài và ngắn ở chó. Phương pháp đánh giá mức độ gây bệnh của demodex canis trên chó qua biểu hiện lâm sàng.

Mùa vụ trong năm. Quy định lứa tuổi chó. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận.

Khảo sát tình hình nhiễm demodicosis trên chó tại địa bàn hà nội. Tỷ lệ mặc bệnh ngoài da trên chó nuôi ở địa bàn hà nội. Kết quả chó mắc demodicosis theo các lứa tuổi. Kết quả chó mắc demodicosis theo tính biệt.

Tỷ lệ truyền lây demodicosis từ mẹ sang con. Kết quả chó mắc bệnh demodicosis theo nguồn gốc (nội, ngoại). Kết quả chó mắc demodicosis theo kiểu lông (ngắn, dài). Kết quả chó mắc bệnh demodicosis theo mùa vụ.

Sự phân bố vị trí vùng da mắc demodicosis trên cơ thể chó nuôi nhiễm bệnh 27 4. Định loại demodex sp. Định loại demodex sp. Bằng phương pháp hình thái học.

Định loại demodex canis bằng phương pháp sinh học phân tử. Mô tả bệnh lý lâm sàng của chó do demodex canis. Đề xuất biện pháp phòng trị demodicosis. Phòng bệnh.

Kết luận và kiến nghị. 41 Tài liệu tham khảo. 42 v DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tỷ lệ mặc bệnh ngoài da trên chó nuôi ở địa bàn Hà Nội.

Kết quả chó mắc Demodicosis theo các lứa tuổi. Kết quả chó mắc Demodicosis theo tính biệt. Tỉ lệ chó con sinh ra nhiễm Demodex sp. Kết quả chó mắc bệnh Demodicosis theo nguồn gốc chó (nội, ngoại).

Kết quả chó mắc Demodicosis theo kiểu lông (ngắn, dài). Kết quả chó mắc bệnh Demodicosis theo các tháng trong năm. Sự phân bố vị trí nhiễm Demodex sp. Trên cơ thể chó.

Các đặc trưng của Demodex sp trên các mẫu thu được. Biểu hiện lâm sàng các thể bệnh của chó mắc bệnh do Demodex sp. Kết quả điều trị Demodicosis. 37 vi DANH MỤC HÌNH Hình 2.

Hình thái và các giai đoạn phát triển của Demodex canis. Vòng đời, vị trí kí sinh và sự truyền lây của Demodex canis. Hình thái của ba loài Demodex. Demodex canis trên vi trường.

Trứng điển hình của D. Kích thước đo được của 1 con Demodex canis. Kết quả điện di trên gel Agarose 1,5%. Demodex canis gây rụng lông, da bị viêm, nhăn nheo và đóng vảy ở chó.

Da chó bị lở loét, đóng vẩy và Demodex canis trên vi trường. gây ra các thể, triệu chứng trên chó. Kết quả điều trị Demodicosis. 38 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Lệ Giang Tên Luận văn: Khảo sát tình hình nhiễm bệnh mò bao lông do Demodex spp trên chó tại địa bàn Hà Nội và định loại bằng phương pháp sinh học phân tử Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Xác định một số đặc điểm dịch tễ tại địa điểm nghiên cứu của bệnh mò bao lông gây ra bởi Demodex nhằm xác định khả năng gây bệnh để đưa ra biện pháp phòng chống hiệu quả căn bệnh.

Định danh loài Demodex ký sinh ở chó tại Hà Nội dưới cấp độ sinh học phân tử. Phương pháp nghiên cứu  Những chó mắc các bệnh về da đến khám và điều trị tại Phòng khám và chăm sóc Thú cưng Gaia sẽ được cạo da để kiểm tra sự có mặt của Demodicosis.  Xác định tỷ lệ nhiễm Demodex ở chó và xét mối tương quan về tỷ lệ nhiễm với độ tuổi, nguồn gốc, tính biệt, mùa vụ, tình trạng lông, khả năng truyền lây từ mẹ sang con.  Định loại Demodex dựa vào đặc điểm hình thái.

 Định loại bằng phương pháp sinh học phân tử, sử dụng cặp mồi (Forward 5'- GACCCGGATTATTATGAGT-3',Reverse 5'-TTAGCTTAATCTTACACTAA- 3') được thiết kế theo trình tự gen của gen D. canis ở GenBank (No. Kết quả chính và kết luận Trong nghiên cứu này, tỷ lệ nhiễm Demodicosis trong tổng số các trường hợp bị bệnh về da ở chó tại Hà Nội là 44,2%. Bằng phương pháp sinh học phân tử đã xác định được chính xác loài gây Demodicosis trên chó tại địa bàn Hà Nội là Demodex canis, cùng với việc nghiên cứu các đặc điểm dịch tễ và đặc tính gây bệnh đã cho ta cái nhìn tổng quan về căn bệnh, từ đó có thể đưa ra biện pháp phòng trị thích hợp.

viii THESIS ABSTRACT Master candidate: Nguyen Le Giang Thesis title: Prevalence of Demodicosis in dogs in Hanoi and Demodex spp. identification by molecular technology. Major: Veterinary Medicine Code: 60 64 01 01 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives The main purposes of this study are to determine some epidemiological characteristics of Demodicosis in dogs and to give some methods of prevention and treatment this disease. Identificaion of Demodex spp.

in dogs in Hanoi by molecular technology. Materials and Methods  Skin of dogs that show skin diseases lesion were checked under microscope for Demodicosis at Gaia Pets Clinic & Resort.  Identify the prevalence of Demodicosis in dogs by age, gender, origin, season, hair condition, ability to transmit from mother to puppy.  Morphological identificaion of Demodex spp.

 Molecular identification by using Forward primer 5'- GACCCGGATTATTATGAGT-3' and Reverse primer 5'- TTAGCTTAATCTTACACTAA-3’, were published on GenBank (No.AB080667) Main findings and conclusions This study show that the prevalence of Demodicosis in dogs were infected with skin disease are 44. By molecular idnetification, has identified the exact cause of Demodicosis in dogs in Hanoi was Demodex canis. Some epidermiological characteristics of Demodicosis in dogs in Hanoi were mentioned. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Chó là loài động vật được thuần hóa từ rất sớm và được nuôi phổ biến ở khắp các nước trên thế giới.

Chúng được biết là loài động vật thông minh, dũng cảm, trung thành và gần gũi với con người. Xã hội ngày càng phát triển, cuộc sống của con người ngày càng được nâng cao thì các chú chó được nuôi trong các gia đình cũng được quan tâm chăm sóc nhiều hơn, bởi lúc này chúng không chỉ đơn thuần là vật nuôi trong nhà, mà chiếm vị trí là một người bạn, một thành viên trong gia đình hay còn là người đồng nghiệp khi được huấn luyện để đảm nhiệm những công việc như dẫn đường cho người mù, cứu hộ cứu nạn, tìm kiếm điều tra tội phạm. Nước ta cũng có truyền thống nuôi chó từ xa xưa. Ngoài các giống chó nội được nuôi từ lâu đời thì gần đây có rất nhiều giống chó ngoại được nhập vào nước ta làm phong phú thêm về chủng loại và số lượng các giống chó.

Tuy nhiên, chó là loài động vật rất mẫn cảm với các tác nhân gây bệnh, số lượng chó tăng thì vấn đề về dịch bệnh cũng tăng cao gây thiệt hại không nhỏ cho người chăn nuôi. Chó có thể mắc nhiều bệnh khác nhau như: bệnh nội khoa, ngoại khoa, sinh sản, truyền nhiễm và kí sinh trùng. Trong các bệnh trên thì kí sinh trùng là bệnh tương đối phổ biến trên chó.