Khảo sát thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện đa khoa thành phố cà mau năm 2019 2020

Khảo sát thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh cho bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện đa khoa Cà Mau năm 2019-2020, cung cấp thông tin hữu ích.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Kiều
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Ngọc Dung
• Trường học: Trường Đại Học Tây Đô
• Chuyên ngành: Dược lý – Dược lâm sàng
• Đề tài: Khảo Sát Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Kháng Sinh Tại Bệnh Viện Đa Khoa Cà Mau (2019-2020)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT NỘI DUNG LUẬN VĂN
• SUMMARY OF THESIS CONTENTS
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1.1. QUI ĐỊNH KÊ ĐƠN THUỐC THEO QUI ĐỊNH CỦA BỘ Y TẾ
• 1.1.2. Khái niệm đơn thuốc
• 1.1.3. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.1.4. KHÁNG SINH VÀ PHÂN LOẠI KHÁNG SINH
• 1.1.4.1. Định nghĩa kháng sinh
• 1.1.4.2. Phân loại kháng sinh
• 1.1.5. CƠ CHẾ TÁC DỤNG KHÁNG SINH VÀ PHỐI HỢP KHÁNG SINH
• 1.1.5.1. Cơ chế tác dụng kháng sinh
• 1.1.5.2. Phối hợp kháng sinh
• 1.1.6. QUY ĐỊNH SỬ DỤNG KHÁNG SINH THEO BỘ Y TẾ
• 1.1.6.1. Lựa chọn kháng sinh và liều lượng
• 1.1.6.2. Sử dụng kháng sinh dự phòng
• 1.1.6.3. Sự dụng kháng sinh điều trị theo kinh nghiệm
• 1.1.6.4. Sử dụng kháng sinh khi có bằng chứng vi khuẩn học
• 1.1.6.5. Lựa chọn đường đưa thuốc
• 1.1.6.6. Độ dài đợt điều trị
• 1.1.6.7. Các tiêu chí sử dụng kháng sinh
• 1.1.7. TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 1.1.7.1. Tình hình sử dụng kháng sinh trên Thế giới
• 1.1.7.2. Tình hình sử dụng kháng sinh ở Việt Nam
• 1.1.8. SƠ LƯỢC BỆNH VIỆN ĐA KHOA THÀNH PHỐ CÀ MAU
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn đối tượng
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ đối tượng
• 2.1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp chọn mẫu
• 2.2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.6. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.2.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Đặc điểm chung của đơn thuốc nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm chung người kê đơn
• 3.1.3. Đặt điểm đơn thuốc có chỉ đinh kháng sinh
• 3.1.4. Đơn thuốc điều trị ngoại trú có chỉ định kháng sinh được kê đúng theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh của BYT
• 3.1.5. Đặc điểm đơn thuốc có chỉ định kháng sinh
• 3.2. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC KÊ ĐƠN CHỈ ĐỊNH KHÁNG SINH KHÔNG ĐÚNG THEO QUY ĐỊNH CỦA BYT
• 3.2.1. Đặc điểm người kê đơn
• 3.2.2. Liên quan với các đặc điểm đơn thuốc chỉ định KS
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm chung đơn nghiên cứu
• 4.1.2. Đặc điểm chung người kê đơn
• 4.1.3. Tỉ lệ đơn thuốc có chỉ đinh kháng sinh
• 4.1.4. Đơn thuốc có chỉ định kháng sinh trong điều trị ngoại trú được kê đúng theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh của BYT
• 4.1.5. Đặc điểm đơn thuốc có chỉ định kháng sinh
• 4.2. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC KÊ ĐƠN CHỈ ĐỊNH KHÁNG SINH KHÔNG ĐÚNG THEO QUY ĐỊNH CỦA BYT
• 4.2.1. Giới tính của người kê đơn
• 4.2.2. Tuổi người kê đơn
• 4.2.3. Trình độ chuyên chuyên môn của người kê đơn
• 4.2.4. Thâm niên công tác của người kê đơn
• 4.2.5. Mối liên quan đơn thuốc không đúng quy chế vơi đơn thuốc BHYT và không BHYT
• 4.2.6. Mối liên quan số loại kháng sinh với tỉ lệ đơn thuốc có KS không đúng theo quy định BYT
• 4.2.7. Mối liên quan giữa phân bố đơn thuốc theo bệnh lý với tỉ lệ đơn thuốc có KS không đúng theo quy định BYT
• 4.2.8. Mối liên quan đơn thuốc có tương tác thuốc với tỉ lệ đơn thuốc có KS không đúng theo quy định BYT
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khảo Sát Kê Đơn Kháng Sinh Tại Cà Mau 2019 2020

Nghiên cứu khảo sát thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau trong giai đoạn 2019-2020 nhằm cung cấp dữ liệu khoa học, đánh giá tuân thủ quy định của Bộ Y tế. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, gia tăng chi phí điều trị và nguy cơ tử vong. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tỷ lệ kê đơn kháng sinh đúng quy định và tìm hiểu các yếu tố liên quan đến việc kê đơn chưa hợp lý. Kết quả sẽ là cơ sở để xây dựng các giải pháp can thiệp, cải thiện chất lượng sử dụng kháng sinh tại bệnh viện. Tình hình sử dụng kháng sinh tại Việt Nam đang ở mức báo động đòi hỏi các biện pháp mạnh mẽ để kiểm soát nhiễm khuẩn và dược lâm sàng hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của khảo sát kê đơn thuốc kháng sinh

Khảo sát này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá thực tế tình hình sử dụng kháng sinh tại một cơ sở y tế cụ thể. Việc xác định tỷ lệ kê đơn thuốc kháng sinh đúng quy định giúp đánh giá hiệu quả của các chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn và Antibiotic Stewardship. Dữ liệu thu thập được cung cấp thông tin chi tiết về các vấn đề tồn tại, từ đó giúp bệnh viện xây dựng các giải pháp can thiệp phù hợp để cải thiện chất lượng sử dụng kháng sinh hợp lý.

1.2. Mục tiêu chính của nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau

Nghiên cứu này hướng đến hai mục tiêu chính: Thứ nhất, xác định tỷ lệ kê đơn thuốc kháng sinh và việc tuân thủ quy định của Bộ Y tế. Thứ hai, tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến việc kê đơn không đúng quy định. Điều này bao gồm xem xét trình độ chuyên môn của bác sĩ, đặc điểm bệnh nhân, và các yếu tố khác có thể tác động đến quyết định kê đơn.

II. Vấn Đề Nhức Nhối Thực Trạng Kê Đơn Kháng Sinh 2019 2020

Thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh không hợp lý, đặc biệt tình trạng kê đơn kháng sinh theo kinh nghiệm là một vấn đề nghiêm trọng tại nhiều cơ sở y tế ở Việt Nam. Tình trạng này dẫn đến gia tăng tình trạng vi khuẩn kháng thuốc, gây khó khăn trong điều trị, tăng chi phí và kéo dài thời gian nằm viện. Tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau, việc đánh giá thực trạng kê đơn trong giai đoạn 2019-2020 là rất cần thiết để có cái nhìn chính xác về tình hình và đưa ra giải pháp kịp thời. Việc đánh giá kê đơn cũng cần chú trọng đến việc tuân thủ các phác đồ điều trị và hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ Y tế.

2.1. Hậu quả của việc kê đơn kháng sinh không hợp lý

Hậu quả của việc kê đơn kháng sinh không hợp lý là rất lớn. Tình trạng kháng kháng sinh gia tăng, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ tử vong. Đồng thời, việc sử dụng kháng sinh tràn lan làm thay đổi hệ vi sinh vật của cơ thể, gây ra các tác dụng phụ không mong muốn. Tình trạng này cũng gây lãng phí nguồn lực và làm tăng chi phí y tế.

2.2. Tầm quan trọng của kiểm soát kê đơn tại Bệnh viện Cà Mau

Việc kiểm soát kê đơn tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bằng cách đảm bảo sử dụng kháng sinh hợp lý, bệnh viện có thể giảm thiểu nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc và cải thiện hiệu quả điều trị cho bệnh nhân. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bác sĩ, dược sĩ và các nhân viên y tế khác để đảm bảo việc kê đơn tuân thủ các quy định và hướng dẫn.

III. Phương Pháp Khảo Sát Đánh Giá Kê Đơn Kháng Sinh 2019 2020

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang, phân tích hồ sơ kê đơn thuốc kháng sinh của bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau trong hai năm 2019-2020. Mẫu nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên, đảm bảo tính đại diện. Các thông tin thu thập bao gồm: thông tin bệnh nhân, chẩn đoán, loại kháng sinh được kê, liều dùng, thời gian điều trị và các yếu tố liên quan khác. Dữ liệu được phân tích thống kê để xác định tỷ lệ kê đơn đúng quy định và các yếu tố liên quan đến việc kê đơn chưa hợp lý. Việc phân tích kê đơn cũng bao gồm việc đánh giá các tương tác thuốc và các chỉ định kháng sinh phổ rộng.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu sử dụng

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang để đánh giá thực trạng kê đơn thuốc. Cỡ mẫu được tính toán đảm bảo đủ lớn để đại diện cho tổng thể kê đơn thuốc kháng sinh tại bệnh viện. Mẫu được chọn ngẫu nhiên để giảm thiểu sai số và đảm bảo tính khách quan của kết quả.

3.2. Các tiêu chí đánh giá việc kê đơn kháng sinh

Việc đánh giá kê đơn dựa trên các tiêu chí rõ ràng, dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế. Các tiêu chí này bao gồm: chỉ định kháng sinh phù hợp với chẩn đoán, lựa chọn loại kháng sinh thích hợp, liều dùng và thời gian điều trị đúng quy định, và tuân thủ các quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Việc đánh giá cũng xem xét đến việc sử dụng kháng sinh dự phòng và các yếu tố khác liên quan đến sử dụng kháng sinh hợp lý.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Kê Đơn Kháng Sinh Tại Cà Mau

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kê đơn thuốc kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau trong giai đoạn 2019-2020 là X%. Trong đó, tỷ lệ kê đơn đúng quy định là Y%, và tỷ lệ kê đơn chưa hợp lý là Z%. Các yếu tố liên quan đến việc kê đơn không hợp lý bao gồm: trình độ chuyên môn của bác sĩ, loại bệnh, và các yếu tố khác. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng kháng sinh phổ rộng còn khá phổ biến, và việc tuân thủ các phác đồ điều trị chưa cao. Việc phân tích chi tiết về các nhóm bệnh lý và cơ cấu kháng sinh được kê đơn sẽ được trình bày chi tiết.

4.1. Phân tích chi tiết về các loại kháng sinh được kê đơn

Nghiên cứu phân tích chi tiết về các loại kháng sinh được kê đơn, bao gồm cả kháng sinh phổ rộng và kháng sinh phổ hẹp. Việc này giúp xác định xu hướng sử dụng kháng sinh và đánh giá tính hợp lý của việc lựa chọn kháng sinh trong từng trường hợp cụ thể. Phân tích cũng xem xét đến việc sử dụng các loại kháng sinh mới và các loại kháng sinh đã có tình hình kháng thuốc cao.

4.2. Các yếu tố liên quan đến kê đơn kháng sinh không hợp lý

Nghiên cứu xác định các yếu tố liên quan đến việc kê đơn kháng sinh không hợp lý. Các yếu tố này có thể bao gồm trình độ chuyên môn của bác sĩ, kinh nghiệm làm việc, kiến thức về kháng kháng sinh, và các yếu tố khác. Việc xác định các yếu tố này giúp xây dựng các chương trình đào tạo và can thiệp hiệu quả để cải thiện chất lượng kê đơn.

V. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Kê Đơn Thuốc Kháng Sinh

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần triển khai các giải pháp đồng bộ để cải thiện thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau. Các giải pháp bao gồm: tăng cường đào tạo về sử dụng kháng sinh hợp lý cho bác sĩ, xây dựng và cập nhật phác đồ điều trị dựa trên bằng chứng khoa học, tăng cường công tác dược lâm sàng, và triển khai các chương trình Antibiotic Stewardship hiệu quả. Cần chú trọng đến việc theo dõi tình hình kháng kháng sinh và điều chỉnh chính sách sử dụng kháng sinh phù hợp. Đồng thời cần có các hướng dẫn sử dụng kháng sinh rõ ràng.

5.1. Nâng cao năng lực cho bác sĩ về sử dụng kháng sinh

Cần tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức về sử dụng kháng sinh hợp lý cho bác sĩ. Các chương trình đào tạo nên tập trung vào việc chẩn đoán chính xác, lựa chọn kháng sinh phù hợp, liều dùng và thời gian điều trị đúng quy định. Cần có các buổi hội thảo, khóa học, và các tài liệu tham khảo để bác sĩ có thể tiếp cận thông tin mới nhất về kháng kháng sinh và Antibiotic Stewardship.

5.2. Xây dựng và cập nhật phác đồ điều trị kháng sinh

Cần xây dựng và cập nhật các phác đồ điều trị kháng sinh dựa trên bằng chứng khoa học và tình hình kháng kháng sinh tại địa phương. Các phác đồ điều trị nên được trình bày rõ ràng, dễ hiểu và dễ áp dụng. Cần có sự tham gia của các chuyên gia dược lâm sàng và các bác sĩ chuyên khoa trong quá trình xây dựng và cập nhật phác đồ điều trị.

VI. Kết Luận Hướng Đi Mới Cho Kiểm Soát Kháng Sinh Tại Cà Mau

Nghiên cứu này cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Cà Mau trong giai đoạn 2019-2020. Kết quả nghiên cứu là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp can thiệp hiệu quả, góp phần cải thiện chất lượng sử dụng kháng sinh và giảm thiểu nguy cơ kháng kháng sinh. Cần có sự cam kết và phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để triển khai thành công các giải pháp này. Việc kiểm soát nhiễm khuẩn và Antibiotic Stewardship cần được xem là ưu tiên hàng đầu.

6.1. Tóm tắt các phát hiện chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ kê đơn thuốc kháng sinh và các yếu tố liên quan đến việc kê đơn không hợp lý. Nghiên cứu cũng chỉ ra những vấn đề tồn tại trong việc sử dụng kháng sinh tại bệnh viện và đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo và khuyến nghị chính sách

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các giải pháp can thiệp và theo dõi tình hình kháng kháng sinh. Cần có các khuyến nghị chính sách để thúc đẩy sử dụng kháng sinh hợp lý và kiểm soát nhiễm khuẩn trong phạm vi rộng hơn. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm giữa các cơ sở y tế là rất quan trọng để cải thiện thực trạng sử dụng kháng sinh trên toàn quốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kháng sinh là một trong những công cụ quan trọng nhất trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, góp phần cứu sống hàng triệu người trên toàn thế giới. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý đã dẫn đến tình trạng đề kháng kháng sinh gia tăng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả điều trị và tăng chi phí y tế. Theo báo cáo của Cơ quan Quản lý Dược phẩm Châu Âu (EMA), mỗi năm có khoảng 25.000 trường hợp tử vong do vi khuẩn đa kháng thuốc, với gánh nặng kinh tế lên đến 1,5 tỉ Euro. Tại Việt Nam, tỷ lệ kháng kháng sinh cũng được ghi nhận ở mức cao trong khu vực châu Á, làm nổi bật nhu cầu quản lý sử dụng kháng sinh chặt chẽ hơn.

Luận văn thạc sĩ này thực hiện khảo sát thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau trong giai đoạn 2019-2020. Mục tiêu chính gồm: (1) xác định tỷ lệ đơn thuốc có sử dụng kháng sinh và mức độ tuân thủ quy định của Bộ Y tế về kê đơn kháng sinh; (2) phân tích các yếu tố liên quan đến việc kê đơn kháng sinh chưa đúng quy định. Nghiên cứu được tiến hành trên 450 đơn thuốc ngoại trú, thu thập từ khoa khám bệnh của bệnh viện, nhằm cung cấp số liệu khoa học phục vụ công tác quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh tại địa phương. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ đề kháng kháng sinh, nâng cao chất lượng điều trị và tiết kiệm chi phí y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về sử dụng kháng sinh hợp lý: Định nghĩa và phân loại kháng sinh, cơ chế tác dụng, phối hợp kháng sinh và các tiêu chí lựa chọn kháng sinh phù hợp với từng bệnh lý theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
• Mô hình quản lý kê đơn thuốc: Áp dụng các quy định pháp luật về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú, bao gồm Thông tư 52/2017/TT-BYT và Quyết định 708/QĐ-BYT về hướng dẫn sử dụng kháng sinh.
• Khái niệm chính: Đơn thuốc, kê đơn kháng sinh đúng quy định, đề kháng kháng sinh, phối hợp kháng sinh hợp lý, các nhóm kháng sinh phổ biến (beta-lactam, macrolid, quinolon, aminoglycosid, v.v.).

Các khái niệm này giúp xây dựng tiêu chuẩn đánh giá tính hợp lý của việc kê đơn kháng sinh, đồng thời làm cơ sở phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc kê đơn không đúng quy định.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang phân tích.
• Nguồn dữ liệu: 450 đơn thuốc ngoại trú được chọn ngẫu nhiên hệ thống từ tổng số 6.600 đơn thuốc tại khoa khám bệnh Bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau trong khoảng thời gian từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2020.
• Cỡ mẫu: Tính toán dựa trên tỷ lệ đơn thuốc có chỉ định kháng sinh ước tính 51,25%, với độ tin cậy 95% và sai số 5%, cộng thêm 10% dự phòng, tổng cỡ mẫu là 450 đơn thuốc.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống với khoảng cách mẫu k=15, đơn thuốc đầu tiên được chọn ngẫu nhiên trong 15 đơn đầu tiên.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel 2019 để xử lý số liệu, phân tích mô tả, kiểm định chi bình phương để đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố với việc kê đơn kháng sinh không đúng quy định.
• Tiêu chí đánh giá kê đơn kháng sinh đúng: Dựa trên 5 tiêu chuẩn của Bộ Y tế gồm: chỉ định kháng sinh khi có nhiễm khuẩn, chỉ định đúng nhóm bệnh, lựa chọn và phối hợp hợp lý, liều dùng đúng khuyến cáo, thời gian điều trị hợp lý.
• Đạo đức nghiên cứu: Bảo đảm bí mật thông tin, tuân thủ nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ đơn thuốc có chỉ định kháng sinh: Trong 450 đơn thuốc nghiên cứu, có 126 đơn có sử dụng kháng sinh, chiếm tỷ lệ 28%. Đây là tỷ lệ thấp hơn so với một số nghiên cứu trong nước và quốc tế, ví dụ tỷ lệ 51,25% tại một trung tâm y tế khác ở Việt Nam.

2. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh đúng quy định: Trong số 126 đơn thuốc có kháng sinh, 72,2% đơn thuốc được kê đúng theo quy định của Bộ Y tế, còn lại 27,8% không đúng. Tỷ lệ này phản ánh sự tuân thủ tương đối tốt nhưng vẫn còn tồn tại sai sót trong kê đơn.

3. Đặc điểm đơn thuốc và người kê đơn: Số thuốc trung bình trong một đơn là 4,09 ± 1,6, với 50% đơn thuốc có 3-4 thuốc. Đa số người kê đơn là bác sĩ trong độ tuổi 30-40 (52,6%), trình độ đại học chiếm 57,9%, thâm niên công tác trên 10 năm chiếm 63,2%. Tỷ lệ đơn thuốc có BHYT chiếm 94,4%.

4. Yếu tố liên quan đến kê đơn không đúng quy định: Có mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa việc kê đơn không đúng quy định với các yếu tố như số loại kháng sinh trong đơn, phân bố đơn thuốc theo bệnh lý, và sự hiện diện tương tác thuốc trong đơn. Ví dụ, đơn thuốc có nhiều loại kháng sinh hơn có tỷ lệ kê không đúng cao hơn.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ kê đơn kháng sinh có chỉ định đúng quy định (72,2%) cho thấy Bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau đã có những bước tiến trong quản lý sử dụng kháng sinh, phù hợp với các chương trình quản lý kháng sinh toàn cầu. Tuy nhiên, tỷ lệ 27,8% đơn thuốc không đúng quy định vẫn là thách thức cần khắc phục để giảm thiểu nguy cơ đề kháng kháng sinh.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ kê đơn kháng sinh không đúng tại bệnh viện này thấp hơn so với tỷ lệ 64,6% tại Bệnh viện Chợ Rẫy và 51,25% tại trung tâm y tế huyện khác, cho thấy hiệu quả của các biện pháp quản lý tại bệnh viện. Tuy nhiên, so với các nước phát triển, tỷ lệ này vẫn còn cao, đòi hỏi tiếp tục nâng cao nhận thức và đào tạo cho người kê đơn.

Việc số lượng thuốc trung bình trong đơn cao (4,09 thuốc/đơn) có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và sai sót trong kê đơn. Phân tích mối liên quan cho thấy đơn thuốc có nhiều loại kháng sinh phối hợp có nguy cơ kê không đúng quy định cao hơn, điều này phù hợp với lý thuyết về tác dụng đối kháng và tăng tác dụng phụ khi phối hợp không hợp lý.

Biểu đồ phân bố số thuốc trong đơn và tỷ lệ kê đơn đúng có thể được sử dụng để minh họa trực quan mức độ tuân thủ và các điểm cần cải thiện. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng sử dụng kháng sinh ngoại trú tại địa phương, hỗ trợ xây dựng các chính sách can thiệp phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và tập huấn cho cán bộ y tế về quy định kê đơn kháng sinh, đặc biệt nhấn mạnh các tiêu chí lựa chọn, phối hợp và liều dùng kháng sinh đúng theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp khoa Dược.

2. Xây dựng hệ thống giám sát kê đơn kháng sinh tự động tại khoa khám bệnh, sử dụng phần mềm quản lý để phát hiện và cảnh báo các đơn thuốc không đúng quy định, giúp người kê đơn điều chỉnh kịp thời. Thời gian triển khai: 12 tháng; Chủ thể: Phòng Công nghệ thông tin và khoa Dược.

3. Tổ chức các buổi hội thảo chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật tình hình kháng thuốc cho bác sĩ, nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của kê đơn kháng sinh không hợp lý và khuyến khích sử dụng kháng sinh theo phác đồ chuẩn. Thời gian: hàng quý; Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện, khoa Lâm sàng.

4. Thực hiện đánh giá định kỳ và báo cáo kết quả kê đơn kháng sinh để theo dõi tiến độ cải thiện, đồng thời khen thưởng các cá nhân, khoa có tỷ lệ kê đơn đúng cao nhằm tạo động lực. Thời gian: 6 tháng/lần; Chủ thể: Ban Quản lý chất lượng bệnh viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và dược sĩ tại các bệnh viện đa khoa: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tế về kê đơn kháng sinh ngoại trú, giúp cải thiện thực hành kê đơn và quản lý sử dụng thuốc.

2. Nhà quản lý y tế và các cơ quan chức năng: Thông tin về tỷ lệ kê đơn đúng quy định và các yếu tố ảnh hưởng hỗ trợ xây dựng chính sách quản lý kháng sinh hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực dược lý và y học lâm sàng: Cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu có thể tham khảo để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sử dụng kháng sinh.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành Dược, Y học: Tài liệu tham khảo thực tiễn về quy trình nghiên cứu, phân tích số liệu và đánh giá kê đơn thuốc trong môi trường bệnh viện.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc kê đơn kháng sinh đúng quy định lại quan trọng?
   Việc kê đơn đúng quy định giúp đảm bảo hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc, hạn chế tác dụng phụ và tiết kiệm chi phí y tế. Ví dụ, kê đơn không đúng có thể dẫn đến thất bại điều trị và gia tăng đề kháng.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc kê đơn kháng sinh không đúng?
   Bao gồm số lượng kháng sinh trong đơn, trình độ và kinh nghiệm người kê đơn, loại bệnh lý, và sự hiện diện tương tác thuốc. Nghiên cứu cho thấy đơn thuốc có nhiều loại kháng sinh phối hợp thường có tỷ lệ kê không đúng cao hơn.

3. Làm thế nào để cải thiện việc kê đơn kháng sinh tại bệnh viện?
   Tăng cường đào tạo, áp dụng hệ thống giám sát kê đơn tự động, tổ chức hội thảo cập nhật kiến thức và đánh giá định kỳ là các giải pháp hiệu quả.

4. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh có chỉ định đúng tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau là bao nhiêu?
   Tỷ lệ này là 72,2%, cho thấy phần lớn đơn thuốc tuân thủ quy định nhưng vẫn còn khoảng 27,8% đơn thuốc chưa đúng.

5. Kháng sinh nhóm nào được sử dụng phổ biến trong điều trị ngoại trú?
   Các nhóm kháng sinh phổ biến gồm beta-lactam (penicillin, cephalosporin), macrolid, quinolon và aminoglycosid. Việc lựa chọn nhóm kháng sinh phù hợp dựa trên bệnh lý và hướng dẫn điều trị.

Kết luận

• Tỷ lệ đơn thuốc có chỉ định kháng sinh trong điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau là 28%, trong đó 72,2% đơn thuốc được kê đúng theo quy định của Bộ Y tế.
• Số thuốc trung bình trong một đơn là 4,09, với đa số người kê đơn có trình độ đại học và thâm niên công tác trên 10 năm.
• Việc kê đơn kháng sinh không đúng quy định có liên quan đến số loại kháng sinh trong đơn, bệnh lý và tương tác thuốc.
• Cần tăng cường đào tạo, giám sát và đánh giá định kỳ để nâng cao chất lượng kê đơn kháng sinh.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện và các cơ sở y tế tương tự.

Các đơn vị y tế nên áp dụng các khuyến nghị đề xuất để cải thiện việc kê đơn kháng sinh, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả quản lý kháng sinh trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Kháng sinh là vũ khí quan trọng để chống lại các vi khuẩn gây bệnh. Sự ra đời của kháng sinh đã cứu sống hàng triệu người, đánh dấu một kỷ nguyên mới của y học về điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định, sử dụng kéo dài, chưa hợp lý có thể làm cho tình trạng đề kháng kháng sinh của các vi khuẩn ngày một tăng. Tình trạng đề kháng kháng sinh làm ảnh hưởng đến kết quả điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, làm gia tăng tỷ lệ tử vong cho bệnh nhân; Mặc khác, thời gian điều trị kháng sinh kéo dài, làm chi phí điều trị tăng cao, đồng thời làm ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

Nhiều nghiên cứu tiến hành trên thế giới và Việt Nam cho thấy, đã xuất hiện nhiều loại vi khuẩn kháng thuốc và tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn đang tăng dần theo thời gian [33], [13]. Chỉ riêng tại Hoa Kỳ, một thực trạng đáng báo động hiện nay là các vi khuẩn đề kháng kháng sinh tiếp tục gây nhiễm trùng cho 2 triệu bệnh nhân và dẫn tới 23.000 ca tử vong mỗi năm [19]. Theo thống kê cơ quản lý Dược phẩm Châu Âu (EMA), ước tính khoảng 25.000 trường hợp tử vong do vi khuẩn đa kháng thuốc và gánh nặng kinh tế của đề kháng kháng sinh lên đến 1,5 tỉ Euro mỗi năm [45]. Ước tính đến năm 2050, trên toàn thế giới, số người chết vì kháng kháng sinh có thể lên tới 10 triệu người.

Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ kháng kháng sinh cao trong khu vực Châu Á,[Cục Quản lý Khám chữa bệnh - Bộ Y tế, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam và Văn phòng đại diện GSK Pte Ltd tại Việt Nam ký Biên bản ghi nhớ Chương trình Hợp tác phòng, chống kháng kháng sinh tại Việt Nam 2021 - 2023.Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không an toàn, hợp lý, như việc kê đơn không đúng quy chế, kê quá nhiều thuốc kháng sinh trong một đơn, hay lạm dụng khánh sinh cho bệnh nhân, kê đơn kháng sinh là thuốc có tính thương mãi cao, nội dung ghi hướng dẫn sử dụng thuốc cho bệnh nhân còn sai soát và chưa đầy đủ về hàm lượng, liều dùng, thời điểm dùng thông tin bệnh nhân chưa đầy đủ [5], các tình trạng này đang có nguy cơ gia tăng và khó kiểm soát tại nhiều cơ sở điều trị. Vì thế, việc sử dụng thuốc kháng sinh an toàn, hợp lý đang trở thành một vấn đề quan trọng toàn cầu hiện nay. Để quản lý việc kê đơn thuốc kháng sinh điều trị ngoại trú đúng, Bộ y tế đã ban hành nhiều văn bản như: Quyết định 708/QĐ-BYT ngày 2 tháng 3 năm 2015, “Hướng dẫn sử 2 dụng kháng sinh; Quyết định 772/QĐ-BYT ngày 04 tháng 3 năm 2016, “Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện”; Thông tư 05/2016/TT-BYT ngày 29/2/2016, “Quy định về quy chế kê đơn trong điều trị ngoại trú” Tại Bệnh viện đa khoa Thành phố Cà Mau, trong bối cảnh sự đề kháng kháng sinh được ghi nhận ngày một gia tăng trong giai đoạn 2005-2011, từ năm 2012 Bệnh viện đã khởi động triển khai chương trình tổng thể quản lý sử dụng kháng sinh. Bắt đầu từ việc tập hợp dữ liệu vi sinh, dữ liệu lâm sàng, xây dựng và ban hành “Hướng dẫn sử dụng kháng sinh”của Bệnh viện.

Từ năm 2014, chương trình quản lý kháng sinh của Bệnh viện được đưa vào thực hiện để giám sát việc sử dụng kháng sinh trong điều trị tại các khoa lâm sàng có bệnh nhân điều trị nội trú thuộc Bệnh viện. Sau 03 năm thực hiện, chương trình đã thu được nhiều thành tựu về tăng cường sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị nội trú và sử dụng kháng sinh dự phòng trong phẫu thuật, tiết kiệm được khá nhiều kinh phí chi cho việc sử dụng kháng sinh tại Bệnh viên. Từ cuối năm 2017, một nội dung quan trọng của chương trình quản lý kháng sinh tại Bệnh viện được đặt ra là cần phải giám sát được việc kê đơn, sử dụng kháng sinh cho đối tượng bệnh nhân ngoại trú và nội dung này được giao cho Khoa Dược thực hiện. Nhằm cung cấp những cơ sở khoa học về thực trạng kê đơn sử dụng kháng sinh cho bệnh nhân điều trị ngoại trú tại khoa khám bệnh của bệnh viện Đa khoa tỉnh Cà Mau, chúng tôi thực hiện đề tài: “Khảo sát thực trạng kê đơn thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau năm 2019 – 2020” với 2 mục tiêu sau: 1.

Xác định tỷ lệ đơn thuốc có chỉ định thuốc kháng sinh và chỉ định kháng sinh đúng theo qui định của Bộ Y Tế trong điều trị bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau năm 2019-2020. Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến việc chỉ định KS chưa đúng theo qui định của Bộ Y Tế trong các đơn thuốc có kháng sinh của bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện Đa khoa thành phố Cà Mau.TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. QUI ĐỊNH KÊ ĐƠN THUỐC THEO QUI ĐỊNH CỦA BỘ Y TẾ 1. Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh.

Là căn cứ hợp pháp để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc theo đơn và sử dụng thuốc. Quy định kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Thông tư số 52/2017/TT- BYT ban hành ngày 29/12/2017 “Quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú [6], một số vấn đề cụ thể như sau: 1. Nguyên tắc kê đơn thuốc - Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. - Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.

- Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. - Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: + Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT- BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế. + Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành.

+ Dược thư quốc gia của Việt Nam. - Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị được quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều này hoặc đủ sử dụng nhưng tối đa không quá 30 (ba mươi) ngày, trừ trường hợp quy định tại các điều 7, 8 và 9 Thông tư này. - Đối với người bệnh phải khám từ 3 chuyên khoa trở lên trong ngày thì người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc người được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trưởng khoa khám bệnh, trưởng khoa lâm sàng) hoặc người phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho người bệnh. 4 - Bác sỹ, y sỹ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 4 được khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt).

- Trường hợp cấp cứu người bệnh, bác sĩ, y sĩ quy định tại các khoản 1, 2 Điều 2 Thông tư này kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của người bệnh. - Không được kê vào đơn thuốc các nội dung quy định tại Khoản 15 Điều 6 Luật dược, cụ thể: + Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh; + Các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam, + Thực phẩm chức năng; + Mỹ phẩm. Yêu cầu về hình thức kê đơn thuốc - Kê đơn thuốc đối với người bệnh đến khám bệnh tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh: Người kê đơn thuốc thực hiện kê đơn vào Đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh (sổ y bạ) của người bệnh theo mẫu quy định tại Phụ lục IV ban hành kèm theo Thông tư này và số theo dõi khám bệnh hoặc phần mềm quản lý người bệnh của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. - Kê đơn thuốc đối với người bệnh điều trị ngoại trú: Người kê đơn thuốc ra chỉ định điều trị vào sổ khám bệnh (sổ y bạ) của người bệnh và bệnh án điều trị ngoại trú hoặc phần mềm quản lý người bệnh của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

- Kê đơn thuốc đối với người bệnh ngay sau khi kết thúc việc điều trị nội trú: + Trường hợp tiên lượng người bệnh cần tiếp tục sử dụng thuốc từ 01 (một) đến đủ 07 (bảy) ngày thì kê đơn thuốc (chỉ định điều trị) tiếp vào đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh của người bệnh và bệnh án điều trị nội trú hoặc phần mềm quản lý người bệnh của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. + Trường hợp tiên lượng người bệnh cần tiếp tục điều trị trên 07 (bảy) ngày thì kê đơn thuốc theo quy định tại khoản 2 điều này, hoặc chuyển tuyến về cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp để tiếp tục điều trị. - Kê đơn thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất theo thực hiện theo quy định tại các điều 7, 8 và 9 Thông tư này. Yêu cầu chung với nội dung kê đơn thuốc - Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh.

5 - Ghi địa chỉ nơi người bệnh thường trú hoặc tạm trú: số nhà, đường phố, tổ dân phố hoặc thôn/ấp/bản, xã/phường/thị trấn, quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh, tỉnh/thành phố. - Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi: ghi số tháng tuổi, cân nặng, tên bố hoặc mẹ của trẻ hoặc người đưa trẻ đến khám bệnh, chữa bệnh. - Kê đơn thuốc theo quy định như sau: + Thuốc có một hoạt chất + Theo tên chung quốc tế (INN, generic); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol 500mg. + Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại).