Khóa Luận Về Thành Phần Hóa Học Cao Ethyl Acetate Của Lá Cây Bình Bát Nước (Annona Glabra L)

Khóa luận khảo sát thành phần hóa học cao ethyl acetate từ lá cây bình bát nước Annona glabra L, cung cấp thông tin quý giá cho nghiên cứu.

• Trường học: Viện Khoa Học Và Công Nghệ Việt Nam
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Khảo Sát Thành Phần Hóa Học Cao Ethyl Acetate Từ Lá Cây Bình Bát Nước
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. GIỚI THIỆU VỀ CHI ANNONA
• 1.1. Đặc điểm thực vật
• 1.2. Thành phần hóa học các cây thuộc chi Annona
• 1.3. Công dụng và dược tính
• 1.4. CÂY BÌNH BÁT NƯỚC
• 1.4.1. Mô tả thực vật
• 1.4.2. Phân bố
• 1.4.3. Sinh thái
• 1.4.4. Thành phần hóa học
• 1.4.5. Công dụng và dược tính
• 1.5. SƠ LƯỢC VỀ HOẠT TÍNH KHÁNG OXI HÓA
• 2. PHẦN THỰC NGHIỆM
• 2.1. THIẾT BỊ, DỤNG CỤ, NGUYÊN LIỆU VÀ HÓA CHẤT
• 2.1.1. Thiết bị
• 2.1.2. Dụng cụ
• 2.1.3. Hóa chất
• 2.1.4. Nguyên liệu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp phân lập các chất
• 2.2.2. Phương pháp xác định cấu trúc các hợp chất hóa học
• 2.2.3. Phương pháp thử hoạt tính kháng oxy hóa

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Thành Phần Hóa Học Cao Ethyl Acetate

Khảo sát thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ lá cây bình bát nước (Annona glabra) là một nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực hóa học thực vật. Cây bình bát nước, thuộc chi Annona, nổi bật với nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thành phần hóa học mà còn mở ra cơ hội ứng dụng trong y học và dược phẩm.

1.1. Đặc Điểm Của Cây Bình Bát Nước

Cây bình bát nước có chiều cao từ 2-5m, với lá hình xoan hoặc tròn dài. Hoa của cây có màu vàng và quả dài từ 7-10cm, vỏ nhẵn và thịt trắng. Những đặc điểm này giúp cây dễ dàng phát triển trong môi trường nước mặn và nhiễm phèn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Nghiên cứu thành phần hóa học của lá cây bình bát nước giúp xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học, từ đó có thể phát triển các sản phẩm dược phẩm tự nhiên. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngày càng nhiều người tìm kiếm các sản phẩm an toàn và hiệu quả từ thiên nhiên.

II. Vấn Đề Trong Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Mặc dù cây bình bát nước có nhiều tiềm năng, nhưng việc nghiên cứu thành phần hóa học của nó vẫn gặp nhiều thách thức. Thiếu thông tin về các hợp chất có trong cây và phương pháp chiết xuất hiệu quả là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thiếu Thông Tin Về Thành Phần Hóa Học

Hiện tại, có rất ít nghiên cứu công bố về thành phần hóa học của cây bình bát nước tại Việt Nam. Điều này gây khó khăn cho việc xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học và ứng dụng của chúng.

2.2. Thách Thức Trong Phương Pháp Chiết Xuất

Việc lựa chọn phương pháp chiết xuất phù hợp để thu được cao ethyl acetate từ lá cây là một thách thức lớn. Các phương pháp như sắc ký cột và sắc ký lớp mỏng cần được tối ưu hóa để đảm bảo hiệu quả và độ tinh khiết của các hợp chất.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Nghiên cứu thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ lá cây bình bát nước được thực hiện thông qua các phương pháp chiết xuất và phân tích hiện đại. Các phương pháp này giúp xác định cấu trúc và hoạt tính của các hợp chất có trong lá cây.

3.1. Phương Pháp Chiết Xuất Cao Ethyl Acetate

Sử dụng phương pháp ngâm dầm với ethanol để chiết xuất cao ethanol thô. Sau đó, các cao phân đoạn được điều chế bằng cách sử dụng các dung môi có độ phân cực khác nhau như hexan, chloroform, và ethyl acetate.

3.2. Phân Tích Thành Phần Hóa Học

Các hợp chất được phân lập và xác định cấu trúc bằng phổ cộng hưởng từ nhân (NMR). Phương pháp này cho phép xác định chính xác cấu trúc hóa học của các hợp chất có trong cao ethyl acetate.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao ethyl acetate từ lá cây bình bát nước chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Những hợp chất này có thể được ứng dụng trong y học và dược phẩm, mở ra hướng đi mới cho việc phát triển sản phẩm từ thiên nhiên.

4.1. Các Hợp Chất Được Phân Lập

Nghiên cứu đã phân lập được nhiều hợp chất flavonoid và các hợp chất khác có hoạt tính sinh học. Những hợp chất này có tiềm năng trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm tự nhiên.

4.2. Hoạt Tính Sinh Học Của Các Hợp Chất

Các hợp chất phân lập từ cao ethyl acetate cho thấy hoạt tính kháng khuẩn và kháng vi sinh vật. Điều này chứng tỏ tiềm năng ứng dụng của chúng trong việc phát triển thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

V. Kết Luận Về Khảo Sát Thành Phần Hóa Học

Khảo sát thành phần hóa học của cao ethyl acetate từ lá cây bình bát nước đã chỉ ra nhiều hợp chất có giá trị. Nghiên cứu này không chỉ góp phần làm phong phú thêm kiến thức về hóa học thực vật mà còn mở ra cơ hội ứng dụng trong y học.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về cây bình bát nước cần được tiếp tục để khám phá thêm nhiều hợp chất mới và hoạt tính của chúng. Điều này sẽ giúp nâng cao giá trị ứng dụng của cây trong y học và dược phẩm.

5.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về sản phẩm an toàn và hiệu quả cho sức khỏe con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền y dược học hiện đại ngày càng hướng về các hợp chất tự nhiên nhằm hạn chế tác dụng phụ của thuốc tổng hợp hóa dược, việc khai thác hoạt chất sinh học từ thực vật bản địa trở thành xu hướng mũi nhọn. Trên thế giới, chi Annona thuộc họ Na (Annonaceae) đã thu hút hơn 430 công trình nghiên cứu khoa học nhờ nguồn hợp chất đa dạng như diterpenoid, alkaloid, acetogenin và flavonoid. Cây bình bát nước (tên khoa học: Annona glabra L.) là loài cây gỗ nhỏ có khả năng thích nghi cao với vùng đất ngập phèn và nước mặn, phân bố tự nhiên trải dài từ Hải Phòng, Quảng Ninh đến các tỉnh đồng bằng Nam Bộ. Dù y học dân gian từ lâu đã sử dụng hạt và vỏ cây để sát trùng, trị tiêu chảy, kiết lỵ, song các khảo sát hóa thực vật bài bản về loài thực vật này tại Việt Nam vẫn còn rất khiêm tốn.

Luận văn thạc sĩ tập trung giải quyết bài toán chiết tách, cô lập và xác định cấu trúc các hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học từ phân đoạn cao etyl axetat của lá cây bình bát nước. Nghiên cứu được thực hiện trên 5,0 kg mẫu lá tươi thu hái trực tiếp tại khu vực Quận 8 và huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 07 năm 2010. Mục tiêu trọng tâm là phân lập các hợp chất flavonoid tinh khiết, giải mã cấu trúc phổ học và định lượng hoạt tính chống oxy hóa thông qua chỉ số IC50. Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học về thành phần hóa thực vật của chi Annona tại Việt Nam mà còn tạo tiền đề thực nghiệm giá trị cho việc phát triển các chế phẩm hỗ trợ điều trị bệnh mãn tính và ngăn ngừa lão hóa tế bào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hóa học các hợp chất thiên nhiên kết hợp với lý thuyết về phản ứng dập tắt gốc tự do trong y sinh sinh học. Khung lý thuyết phân loại thực vật tập trung vào chi Annona với 4 loài phổ biến tại Việt Nam gồm Annona muricata (mãng cầu xiêm), Annona squamosa (na), Annona reticulata (bình bát) và Annona glabra (bình bát nước). Các nhóm hợp chất mục tiêu chính bao gồm:

• Flavonoid: Nhóm polyphenol có cấu trúc khung diphenylpropane (C6-C3-C6), đóng vai trò quan trọng trong việc dập tắt gốc tự do, kháng viêm và ức chế enzym aldose reductase.
• Cerebroside: Nhóm sphingolipid chứa liên kết glycosid và mạch hydrocarbon dài, tham gia cấu trúc màng tế bào và điều hòa miễn dịch.
• Gốc oxy hóa hoạt động (ROS) và chỉ số IC50: Cơ chế gây tổn thương màng lipid và DNA của các gốc tự do như superoxide, nitric oxide; từ đó xác định nồng độ ức chế 50% gốc tự do (IC50) làm thước đo chuẩn hóa hiệu lực chống oxy hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng 5,0 kg bột lá cây bình bát nước khô, thu hái ngẫu nhiên có định vị tại vùng sinh thái ngập nước Quận 8 và Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu thực địa này đảm bảo tính đại diện cao cho đặc tính thổ nhưỡng phèn mặn của khu vực Nam Bộ. Mẫu nguyên liệu được ngâm dầm kiệt với cồn ethanol 96% ở nhiệt độ phòng, sau đó cô quay chân không thu hồi dung môi để thu được 500,0 g cao ethanol thô (hiệu suất đạt 10,0%).

Quy trình trích pha rắn phân đoạn được thực hiện bằng cách tẩm cao thô lên silica gel, làm khô ở 40 độ C và trích ly lần lượt qua các dung môi có độ phân cực tăng dần: hexan (100,0 g), chloroform (30,7 g), etyl axetat (30,0 g) và methanol (310,0 g). Phân đoạn cao etyl axetat (30,0 g) được lựa chọn để tiến hành sắc ký cột (SKC) silica gel pha thường kết hợp sắc ký rây phân tử Sephadex LH-20 và sắc ký lớp mỏng điều chế (TLC). Phương pháp này cho phép phân tách triệt để các cấu tử dựa trên độ phân cực và kích thước phân tử.

Cấu trúc phân tử của các hợp chất tinh khiết được xác định bằng hệ thống phổ cộng hưởng từ hạt nhân hiện đại gồm 1H-NMR (500 MHz) và 13C-NMR (125 MHz) đo trên máy Bruker AM500 FT-NMR với chất chuẩn nội TMS, kết hợp các kỹ thuật phổ 2D như DEPT, HSQC và HMBC. Hoạt tính chống oxy hóa được đánh giá bằng phương pháp bắt gốc tự do DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl) đo quang học ở bước sóng 515 nm sau thời gian phản ứng 30 phút, với dải nồng độ thử nghiệm từ 5 đến 24 µg/ml qua 3 lần lặp lại độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Từ 30,0 g cao etyl axetat của lá bình bát nước, quá trình sắc ký cột phân đoạn đã thu được 7 phân đoạn chính từ A1 đến A7. Đi sâu khảo sát phân đoạn A6 (khối lượng 3,36 g) qua cột Sephadex LH-20 rửa giải bằng methanol, nghiên cứu đã cô lập thành công 2 hợp chất tinh khiết:

• Hợp chất AGA I (khối lượng 200,0 mg): Tồn tại ở dạng bột màu vàng, nhiệt độ nóng chảy xác định ở 316 độ C, giá trị sắc ký lớp mỏng Rf = 0,66 (hệ dung môi ete dầu : etyl axetat tỷ lệ 1:3). Phổ 1H-NMR và 13C-NMR xác định đây là Quercetin (2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-4H-chromen-4-one). Đây là phát hiện đầu tiên về sự hiện diện của Quercetin trong loài Annona glabra tại Việt Nam.
• Hợp chất AGA II (khối lượng 70,0 mg): Tồn tại ở dạng bột màu trắng, giá trị Rf = 0,52 (hệ chloroform : methanol tỷ lệ 10:1). Dữ liệu phổ học chứng minh hợp chất là một cerebroside có tên khoa học 1-O-(β-D-glucopyranosyl)-(2S,3R,4E)-2-[(2R)-2-hydroxytetracosanoyl-amino]-1,3-dihydroxy-4-hexadecene (JCer-3).
• Hoạt tính kháng oxy hóa vượt trội: Hợp chất Quercetin (AGA I) thể hiện khả năng ức chế gốc tự do DPPH cực mạnh với độ hấp thu quang giảm sâu, đạt tỷ lệ ức chế lên đến 83,53% ở nồng độ khảo sát cao. Phương trình hồi quy tương quan tuyến tính giữa nồng độ mẫu và độ ức chế được xác lập là Y = 42,91 ln(x) + 77,1, từ đó tính toán được giá trị IC50 đạt 0,5245 µg/ml.

Thảo luận kết quả

Khả năng bắt gốc tự do vượt bậc của hợp chất Quercetin (IC50 = 0,5245 µg/ml) được giải thích rõ ràng qua cơ chế cấu trúc phân tử. Sự hiện diện đồng thời của nhóm ortho-dihydroxy (catechol) ở vòng B (vị trí C-3' và C-4'), liên kết đôi C2-C3 kết hợp nhóm carbonyl C-4 ở vòng C, cùng các nhóm hydroxyl tự do tại C-3 và C-5 giúp phân tử Quercetin dễ dàng nhường nguyên tử hydro cho gốc tự do DPPH. Gốc tự do tạo thành sau phản ứng được giải tỏa điện tử bền vững trên toàn bộ hệ thống liên hợp thơm.

So sánh với các nghiên cứu công bố quốc tế về chi Annona, hoạt tính chống oxy hóa của phân đoạn lá bình bát nước cao gấp nhiều lần so với các dẫn xuất diterpenoid hay acetogenin thông thường. Toàn bộ chuỗi dữ liệu thực nghiệm được hệ thống hóa rõ nét thông qua hai phương thức trực quan:

• Bảng tổng hợp khối lượng và hiệu suất phân đoạn sắc ký: Phản ánh chi tiết sự chuyển dịch của 7 phân đoạn từ A1 (3,55 g) đến A7 (1,58 g), minh chứng cho hiệu quả phân tách của hệ dung môi rửa giải gradient.
• Đồ thị đường cong hồi quy logarit: Trực quan hóa mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa nồng độ chất thử nghiệm và phần trăm ức chế gốc tự do DPPH từ 0% đến 83,53%, khẳng định độ tin cậy và tính tuyến tính cao của mô hình đo quang phổ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm về thành phần hóa thực vật và hoạt tính sinh học, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Tối ưu hóa công nghệ chiết xuất quy mô bán công nghiệp: Các viện nghiên cứu hóa thực vật và trường đại học cần áp dụng công nghệ chiết siêu âm hoặc dung môi xanh để nâng hiệu suất thu hồi flavonoid tổng số từ lá bình bát nước tăng tối thiểu 15% trong vòng 12 tháng tới.
2. Thử nghiệm tiền lâm sàng về dược động học và độc tính: Trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm và các nhóm nghiên cứu y sinh cần triển khai đánh giá độc tính cấp và độc tính bán trường diễn trên mô hình động vật trong lộ trình 18 tháng, làm cơ sở xác định ngưỡng an toàn cho người sử dụng.
3. Mở rộng tầm soát hoạt tính trên các cao phân đoạn còn lại: Nhóm tác giả cần tiếp tục khảo sát thành phần hóa thực vật của 310,0 g cao methanol và 30,7 g cao chloroform để phân lập các hợp chất alkaloid và acetogenin đặc hữu trong vòng 6 tháng tới.
4. Phát triển ứng dụng bào chế sản phẩm hỗ trợ sức khỏe: Doanh nghiệp dược phẩm liên kết với viện nghiên cứu ứng dụng dịch chiết giàu Quercetin từ lá bình bát nước để sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe chống thoái hóa tế bào và hỗ trợ biến chứng đái tháo đường trong thời hạn 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Hóa hữu cơ - Hóa thực vật: Nắm vững quy trình kết hợp sắc ký đa tầng (Silica gel, Sephadex LH-20) và phương pháp biện luận phổ 2D-NMR (HSQC, HMBC) để giải mã chính xác cấu trúc hóa học phức tạp.
2. Chuyên viên nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các công ty Dược phẩm: Khai thác trực tiếp dữ liệu IC50 (0,5245 µg/ml) của Quercetin để thiết kế công thức hoạt chất kháng oxy hóa, chống viêm và ức chế biến chứng đái tháo đường.
3. Giảng viên và sinh viên ngành Dược học, Công nghệ Sinh học: Sử dụng toàn bộ tài liệu như một cẩm nang thực nghiệm chuẩn mực về quy trình trích ly, tinh chế hợp chất tự nhiên và đánh giá hoạt tính sinh học bằng phương pháp DPPH.
4. Doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp và thảo dược: Tiếp cận luận cứ khoa học để xây dựng vùng trồng nguyên liệu bền vững, nâng cao giá trị kinh tế của cây bình bát nước tại các vùng đất phèn mặn ngập nước Nam Bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại tập trung khảo sát cao etyl axetat thay vì các cao phân đoạn khác? Cao etyl axetat (thu được 30,0 g từ 500,0 g cao thô) chứa các hợp chất có độ phân cực trung bình, đặc biệt là nhóm polyphenol và flavonoid. Đây là nhóm chất có hoạt tính sinh học mạnh nhất, dễ tinh chế qua hệ dung môi pha thường và đem lại hiệu quả phân lập cao nhất.

2. Hợp chất Quercetin phân lập được từ lá bình bát nước có đặc tính nhận diện nào? Quercetin (thu được 200,0 mg) là dạng bột màu vàng, có nhiệt độ nóng chảy 316 độ C và vết sắc ký Rf = 0,66. Phổ 1H-NMR ghi nhận tín hiệu proton hydroxy đặc trưng tại độ chuyển dịch hóa học 12,1 ppm tạo liên kết hydro nội phân tử với nhóm carbonyl C-4.

3. Giá trị IC50 = 0,5245 µg/ml có ý nghĩa thực tế như thế nào đối với khả năng chống oxy hóa? Chỉ số IC50 đạt 0,5245 µg/ml cho thấy chỉ cần một lượng hoạt chất chưa tới 1 microgram trên mỗi mililit dung dịch đã có thể dập tắt 50% gốc tự do DPPH. Mức hoạt tính này vượt trội hơn nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên phổ biến trong ngành dược.

4. Cây bình bát nước phân bố ở đâu và có điểm gì khác biệt so với các cây cùng chi Annona? Bình bát nước (Annona glabra L.) là loài cây thân gỗ nhỏ chịu phèn mặn tốt, mọc nhiều ở bờ kênh rạch Nam Bộ. Khác với na hay mãng cầu xiêm có vỏ quả nhiều gai hoặc mắt xếp, quả bình bát nước có vỏ nhẵn bóng và chứa hàm lượng hoạt chất cerebroside độc đáo.

5. Kỹ thuật phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) đóng vai trò gì trong việc xác định hợp chất JCer-3? Hệ thống phổ 1H-NMR (500 MHz) và 13C-NMR (125 MHz) kết hợp DEPT và HMBC đã xác định chính xác liên kết giữa carbon anomer tại 105,5 ppm của gốc đường β-D-glucopyranosyl với khung ceramide 70,0 mg, làm rõ cấu hình liên kết đôi E trong phân tử.

Kết luận

• Xử lý thành công 5,0 kg bột lá cây bình bát nước khô, chiết xuất và phân đoạn thu được 500,0 g cao thô cùng 4 cao phân đoạn dung môi riêng biệt.
• Cô lập và tinh chế thành công 200,0 mg Quercetin (AGA I) và 70,0 mg Cerebroside JCer-3 (AGA II) từ 30,0 g cao etyl axetat bằng kỹ thuật sắc ký cột hiện đại.
• Công bố lần đầu tiên sự xuất hiện của hợp chất flavonoid Quercetin trong lá cây bình bát nước (Annona glabra L.) tại điều kiện sinh thái Việt Nam.
• Khẳng định hoạt tính chống oxy hóa vượt trội của Quercetin với giá trị IC50 đạt 0,5245 µg/ml và tỷ lệ ức chế tối đa đạt 83,53% qua thử nghiệm DPPH.
• Đặt nền móng khoa học thực nghiệm vững chắc cho việc nghiên cứu sâu hơn về độc tính và hoạt tính kháng ung bướu trong 12 tháng tiếp theo.

Các đơn vị khoa học và doanh nghiệp dược phẩm quan tâm đến việc chuyển giao quy trình chiết xuất hoặc hợp tác phát triển chế phẩm từ thảo dược tự nhiên có thể khai thác trực tiếp nguồn dữ liệu học thuật giá trị này để tạo bước đột phá trong nghiên cứu ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU ---------- Ngày nay, cùng với sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật, ngành hóa học đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của xã hội. Các nhà khoa học, bằng nhiều con đường khác nhau đã tạo ra những sản phẩm có ứng dụng trong các lĩnh vực như : y học, dược học, sinh học, nông nghiệp…Những sản phẩm được tạo ra bằng cách tổng hợp tuy có kết quả tốt nhưng lại gây ra nhiều tác dụng phụ cho con người và môi trường. Do đó, hóa học các hợp chất thiên nhiên ngày càng được quan tâm hơn. Các nhà hóa học đã tiến hành tách chiết, cô lập, bán tổng hợp ngày càng nhiều các hợp chất có hoạt tính sinh học để tạo ra các sản phẩm hữu ích từ cây cỏ thiên nhiên để nâng cao chất lượng cuộc sống.

Trên thế giới, chi Annona được nghiên cứu nhiều về thành phần hóa học cũng như hoạt tính sinh học. Cho đến nay, có khoảng 430 công trình khoa học công bố về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của các loài thuộc chi Annona. Chi Annona chứa nhiều hợp chất hữu cơ có hoạt tính sinh học hấp dẫn như các nhóm chất : diterpenoid, alkaloid, acetogenin, sesquiterpenoid…Tuy nhiên, các cây thuộc chi Annona ít được nghiên cứu và áp dụng vào thực tế ở Việt Nam. Cây bình bát nước ( Annona glabra ) là một loại cây được phân bố rộng rãi ở nước ta.

Đây là loài cây rất dễ sống, có sự phát tán và sinh sôi nảy nở rất dễ dàng. Với những hoạt tính sinh học hấp dẫn như: chống ung thư, cản trở quá trình nhân bản của tế bào HIV, kháng kí sinh trùng…Với những ưu điểm này thì đây quả là một nguồn dược liệu quý giá. Nhưng những nghiên cứu về Annona glabra ở nước ta còn ít, vì thế chúng tôi tiến hành khảo sát thành phần hóa học cao etylacetat của lá cây bình bát ở nước ta. Mục tiêu cô lập và xác định cấu trúc hóa học các hợp chất flavonoid và hoạt tính của chúng trong lá cây ( được thu hái ở quận 8, Bình Chánh TP.

Hồ Chí Minh). Hy vọng rằng kết quả nghiên cứu sẽ mang lại nhiều hiểu biết mới về mặt hóa thực vật của cây bình bát nhằm làm tăng giá trị ứng dụng của cây vào trong cuộc sống. GIỚI THIỆU VỀ CHI ANNONA [1,4,5] 1.1 Đặc điểm thực vật Chi Annona thuộc họ Na – Annonaceae Juss gồm khoảng 15 loài. Chúng thuộc cây gỗ nhỏ hay cây bụi.

Lá dai như da. Hoa lưỡng tính, ở ngoài nách lá đối diện với lá hoặc trên cành già. Lá đài 3, xếp van; cánh hoa 3 hoặc 6; nhị nhiều; lá noãn nhiều, lúc đầu rời nhau, khi thành quả thì dính nhau tạo thành một khối nạc. Hạt đen, vỏ hạt nhẵn bóng.

Mọc hoang ở châu Mỹ và châu Phi. Ở Việt Nam, có 4 loài mà 3 loài là cây trồng : Annona glabra L ( cây bình bát nước) : có vỏ nhẵn. Annona muricata L ( cây mẵng cầu xiêm) : có vỏ quả phủ gai ngắn. Annona squamosa L ( cây na ) : có vỏ quả gồm những vẩy nhỏ xếp xít nhau.

Annona reticulate L ( cây bình bát) : có vỏ quả xếp sát nhau như các mắt của môt mạng lưới. Thành phần hóa học các cây thuộc chi Annona Trên thế giới, cho đến nay có khoảng hơn 430 công trình khoa học công bố về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của các loài thuộc chi Annona. Thành phần chủ yếu trong chi Annona thuộc nhóm chất : diterpenoid, alkaloid, acetogenin, sesquiterpenoid… 1. OH OH O O OH OH O Howiicin A (1) OH O O OH OH O Howiicin B (2) 20 15 O O OH OH O 4-Deoxyhowiicin B (3) Năm 1995, Ming Li chao, Tan Ning hua đã phân lập một cyclopeptidemới từ hạt của loài A.

muricata là annomuricatin A (4).[20] Annomuricatin A (4) Năm 2000, Li De Yu, Jing Guang Yu, Xiu Zhen Luo, Lan Sun, Shi Lin Yang đã phân lập được 3 hợp chất là muricatenol (5), murihexol (6) và donhexocin (7) từ hạt của Annona muricata L.[14] O OH OH O H3 C(H2 C) 12 (CH2 )4 OH OH Muricatenol (5) O OH OH OH OH 32 A O 20 16 10 H3C(H2C)10 19 15 4 (CH2)5 35 OH OH Murihexol: A=erythro (6) Donhexocin: A=threo (7) Năm 2002, Liaw Chih-Chuang, Fang-Rong Chang, Chih-Yuan Lin, Chi-Jung Chou, Hui-Fen Chiu, Ming-Jung Wu, và Yang-Chang Wu, đã phân lập được một số hợp chất thuộc nhóm acetogenins từ hạt của loài Annona muricata L. và có độc tính tế bào là annonacinone (8), muricin A (9), muricin H (10), muricin I (11), annocatalin (12). Annona squamosa L Năm 1998, Fujimoto Yoshinori và cộng sự đã phân lập được một acetogenin mới có độc tính tế bào từ hạt của loài Anona squamosa là squamocin (13).[9] OH O 15 16 2 1 O O 35 36 19 37 20 O 23 24 28 34 OH OH Squamocin (13) Năm 2004, Hiroshi và cộng sự đã phân lập được hợp chất squamostatin–A (14) từ hạt của loàiAnnona squamosa L.[10] OH OH OH OH O O 15 O 12 2 1 34 28 24 19 O 35 Squamostatin–A (14) Năm 2006, Intaranongpai Junya đã phân lập được một số hợp chất thuộc nhóm tetrahydrofuran acetogenins từ loài Annona squamosa L., Ester Innocent and Joseph N. Otieno đã phân lập một alkaloid từ lá của loài A.

squamosa làannonaine (31) có hoạt tính tẩy giun sán. Công dụng và dược tính Các cây thuộc chi Annona chủ yếu được sử dụng làm thuốc theo kinh nghiệm dân gian. Loài Annona muricata L ( mẵng cầu xiêm ) Quả mẵng cầu xiêm có thịt trắng, mùi dễ chịu, vị dịu, hơi ngọt, chua. Người ta thường dùng quả để ăn.

Thịt quả pha thêm nước và đường trộn đều làm thành một loại sinh tố dùng để giải khát, bổ mát và chống hoại huyết. Quả xanh phơi khô tán bột dùng trị kiết lị và sốt rét. Lá mẵng cầu chứa tinh dầu mùi dễ chịu, một lượng khá cao chlorua kali, tannin,và bột cùng với một lượng thấp alcaloide. Lá được dùng làm thuốc trị sốt rét và kết hợp với vỏ làm thuốc chữa sốt, tiêu chảy và trục giun.

Lá non có thể dùng làm gia vị, nấu và dùng vào buổi tối sẽ làm dịu thần kinh. Hạt chứa 0,05 % alcaloide dùng làm thuốc sát trùng và duốc cá. Ngoài ra, người ta còn dùng hạt đem giã nhỏ lấy nước gội đầu trị chấy, rận. Loài Annona squamosa L ( mẵng cầu ta hay na) Quả mẵng cầu ta có thịt thơm, ngọt, mềm.

Quả mẵng cầu ta ăn được, có tác dụng hạ khí, tiêu đờm. Quả xanh dùng trị lỵ, đái tháo và bệnh tiểu khát. Quả điếc dùng trị mụn nhọt. Lá mẵng cầu ta có một alcanoide vô định hình, lá xanh chứa 0.

Lá dùng trị sốt rét cơn lâu ngày, mụn nhọt, sưng tấy, ghẻ. Hạt mẵng cầu ta có vị đắng, hơi hôi, tính lạnh, có tác dụng thanh can, giải nhiệt, tiêu độc, sát trùng. Hạt còn được dùng diệt côn trùng, trừ chấy rận. CÂY BÌNH BÁT NƯỚC Tên khoa học : Annona Glabra L Chi : Annona Họ : Annonaceae Tên gọi khác : Nê, Na biển, Pond apple, Mangrove annona, Alligato apple, Monkey apple.1 Mô tả thực vật[1, 5] Cây gỗ nhỏ, cao 2-5 m, cành ít phân nhánh, dáng giống như mẵng cầu xiêm.

Lá không lông, hình xoan hay tròn dài, gân bên có 8-9 đôi.1 Lá của cây bình bát nước Annona Glabra L Hoa vàng, rộng 2cm; lá đài xanh khoảng 5cm, có 6 cánh hoa dài 2-3cm có bớt đỏ ở trong, tiểu nhụy nhiều.2 Hoa của cây bình bát nước Annona Glabra L Quả dài 7-10cm, vàng xanh, không gai, vỏ nhẵn, nạt, thịt trắng. Hạt có màu nâu đen nhạt.3 Trái của cây bình bát nước Annona Glabra L. Phân bố : Gốc ở Bắc Mĩ, được nhập vào trồng ở nước ta. Nay mọc rải rác từ Hải Phòng, Quảng Ninh đền Quảng Nam và mọc nhiều ở các tỉnh phía Nam.

Sinh thái : Cây trồng dựa bờ rạch có nước nợ và trồng được ở cả nguồn nước nhiễm phèn và mặn. Thành phần hóa học Năm 1995, nhóm tác giả Padmaja V. Hisham đã phân lập từ vỏ cây Annona glabra L. hợp chất ent-kaur-16-en-19-oic acide(32) có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm, tẩy giun, độc tế bào và diệt côn trùng.1 Mười hai hợp chất được nhóm tác giả Fang-Rong Chang phân lập Kí hiệu R1 R2 R3 Tên gọi (33) methyl-16β-acetoxy-19-al CHO OAc COOCH 3 -ent-kauran-17-oate (34) 16α-hydro-19-acetoxy-ent-kauran CH 2 OAc COOH H -17-oic acide (35) COOH =CH 2 ent-kaur-16-en-19-oic acide (36) 16α, 17-dihydroxy-ent-kauran-19 COOH CH 2 OH OH -oic acide (37) 16β-hydroxy-17-acetoxy-ent COOH OH CH 2 OAc -kauran-19-oic acide (38) CH 3 H COOH 16β-hydro-ent-kauran-17-oic acide (39) CH 3 COOH H 16α -hydro-ent-kauran-17-oic acide (40) CH 2 OH =CH 2 ent-kaur-16-en-19-ol (41) 16α-hydro-19-al-ent-kauran-17-oic CHO COOH H acide (42) methyl-16α-hydro-19-al-ent CHO COOCH 3 H -kauran-17-oate (43) 16β-hydroxyl-17-acetoxy CHO OH CH 2 OAc -ent-kauran-19-al (44) OH COOH H 19-nor-ent-kauran-4α-ol-17-oic acide CH2OH CH2OH Ent-kaur-15-ene-17,19-diol (45) Năm 1997, nhóm tác giả Teresa Gallardo, Raul Aragon, Jose R.

Carmen Zafra- Polo và Diego Cortes đã phân lập các hợp chất có tính kháng khuẩn, kháng vi sinh vật. OH OH O (CH2)9CH3 (CH2)5 OH OH H3C O O Gigantertrocin–A (46) OH OH (CH2)5 (CH2)3 O (CH2)10CH3 R1 R2 H3C O O R 1 =R 2 = OH: Annonacin (47) R 1 =H, R 2 =OH: Corossolin (49) R 1 =OH, R 2 =O: Annonacinone (48) R 1 =H, R 2 =O: Corossolone (50) OH OH O (CH2)9CH3 (CH2)7 OH OH H3C O O Glabranin (51) OH OH O (CH2)7CH3 (CH2)7 OH OH H3C O O Muricatertrocin–B (52) OH OH O (CH2)11CH3 (CH2)5 OH OH H3C O O Gigantertronenin (53) OH OH HO O (CH2)9 O (CH2)9CH3 OH H3C O O Laherradurin (54) OH OH HO O (CH2)7 O (CH2)9CH3 OH H3C O O Itrabin (55) OH OH * (CH2)7 O O (CH2)9CH3 OH H3C O O Erythro: molvizarin (56)Threo: parviflorin (57) Năm 1997, nhóm tác giả Li Chao-Ming, Tan Ning-Hua, Mu Qing, Zheng Hui-Lan, Hao Xiao-Jiang, Liang Hui-Ling, Zhou Jun đã tổng hợp được 2 hợp chất cyclopeptieds mới là glabrin A (58) và glabrin B (59) từ hạt của Annona Glabra.[13] O N N N H H O H O S Leu O O Val NHGly HN Ala O O VAl NH OMet HN Pro O Val O Ne Pro O N HN O Tyr O Tyr H N HN N O Thr Gly O O H NH N OH OH Glabrin A (58) Glabrin B (59) Năm 1997, nhóm tác giả Xiao-Xi Liu, Feras Q. Alali, Elsa Pilarinou, Jerry L. McLaughlinphân lập được 4 hợp chất là glabracins A (60) và glabracins B (61), bullatanocin (62)và javoricin (63)có hoạt tính chống ung thư mạnh.

OH 3 OH OH 23 O 34 24 18 O O 11 1 (CH2)7 (CH2)5 A O OH Glabracin A (60) (A= erythro) Glabracin B (61) (A= threo) OH OH OH CH3(CH2)6 O (CH2)7 O O OH O Bullatanocin (62) 37 OH OH CH3(CH2)9 20 15 12 4 1 O O (CH2)7 OH OH O Javoricin (63) Cũng cùng năm đó, nhóm tác giảXiao-Xi Liu, Feras Q. Alali, Elsa Pilarinou, Jerry L.