MỞ ĐẦU Đa số thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) thuộc nhóm kê đơn 1, được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng, tuy nhiên nếu sử dụng không hợp lý thì sẽ dễ gặp các tác dụng phụ không mong muốn như loét dạ dày, tăng huyết áp… Các cơ quan quản lý dược phẩm trên thế giới đã yêu cầu các công ty dược phẩm thay đổi, bổ sung trên nhãn thuốc và tờ hướng dẫn sử dụng của các NSAIDs không phải aspirin về nguy cơ huyết khối nhằm cảnh báo về các nguy cơ xuất hiện biến cố huyết khối tim mạch nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong khi sử dụng không đúng cách các NSAIDs và không phải aspirin 2. Hiệp hội dược sĩ Canada cũng khuyến cáo các mức liều và thời gian sử dụng các NSAIDs tốt nhất có thể 3. Cơ quan an toàn thuốc và sản phẩm y tế Pháp thông báo cho bệnh nhân và nhân viên y tế về việc ưu tiên sử dụng paracetamol trong các bệnh nhiễm trùng nhẹ, thông thường. Ngoài ra cơ quan an toàn thuốc và sản phẩm y tế Pháp còn đưa ra các nguyên tắc, hướng dẫn sử dụng NSAIDs nhằm nâng cao việc sử dụng các NSAIDs một cách an toàn - hợp lý - hiệu quả 4.
Tại Việt Nam, Bộ y tế đã có những hướng dẫn cụ thể về việc sử dụng NSAIDs ở người bệnh có nguy cơ trên hệ tiêu hóa hoặc tim mạch trong hướng dẫn điều trị cơ xương khớp 5. Ngoài ra, cục quản lý dược cũng đã ban hành các công văn yêu cầu cập nhật các thông tin, cảnh báo các biến cố tim mạch trên tờ hướng dẫn sử dụng và nhãn thuốc, và siết chặt việc đăng ký, nhập khẩu và sản xuất các thuốc chứa phối hợp [paracetamol + NSAIDs] nhằm mục đích sử dụng NSAIDs an toàn - hợp lý - hiệu quả 2,6,7. Hiện nay, các trường đào tạo ngành dược ngày càng nhiều, số lượng dược sĩ ra trường tăng mỗi năm, thêm vào đó nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân cũng ngày càng cao hơn. Những lý do đó đã góp phần làm gia tăng số lượng nhà thuốc trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh hàng năm, các cơ quan chức năng cũng khó có.
2 thể kiểm soát hết các hoạt động bán thuốc ở các nhà thuốc. Ngoài ra, đa số nghiên cứu về tình hình sử dụng NSAIDs là ở bệnh viện, còn việc khảo sát ngoài cộng đồng thì chưa được chú ý nhiều, nên dễ dẫn tới việc chủ quan khi sử dụng NSAIDs ngoài cộng đồng. Nếu sử dụng không đúng cách hoặc lạm dụng thuốc thì người bệnh sẽ gặp những tác dụng phụ không mong muốn, thậm chí có thể dẫn tới tử vong. Đặc biệt trẻ em, phụ nữ có thai và người lớn tuổi là ba đối tượng nhạy cảm, cần phải chú ý kỹ khi sử dụng thuốc.
Vì thế trong nghiên cứu này sẽ khảo sát mức độ nhận diện về NSAIDs và kiến thức về việc sử dụng NSAIDs của người dân tại khu vực thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay. Từ đó, đề xuất ra những giải pháp nhằm mục đích sử dụng NSAIDs một cách an toàn - hợp lý - hiệu quả trong cộng đồng. Đó cũng là mục tiêu của đề tài: “Khảo sát kiến thức của người dân về việc sử dụng thuốc kháng viêm không steroid tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 - 2022”. Mục tiêu cụ thể Mục tiêu 1 Khảo sát mức độ nhận diện về thuốc kháng viêm không steroid của người dân tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2021- 2022.
Mục tiêu 2 Khảo sát kiến thức của người dân nhận diện được thuốc kháng viêm không steroid tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2021- 2022. Giới thiệu về NSAIDs Tên tiếng anh là non - steroidal anti - inflammatory drug (NSAIDs). Tên Việt Nam là thuốc kháng viêm không steroid. Ngoài ra, gọi là thuốc kháng viêm không steroid để phân biệt với thuốc kháng viêm steroid có nguồn gốc từ vỏ thượng thận.
Công dụng của NSAIDs bao gồm chống tập kết tiểu cầu (aspirin) và giảm đau - hạ sốt - kháng viêm dùng để điều trị cảm cúm, đau răng, đau bụng kinh, chấn thương, các bệnh về cơ xương khớp (viêm khớp, thấp khớp…) 8. NSAIDs có nhiều dạng bào chế như thuốc tiêm, thuốc viên, sirô, viên đặt hậu môn, thuốc nhỏ mắt. Ngoài ra, còn có các dạng dùng ngoài da bao gồm kem, gel bôi tại chỗ hoặc miếng dán ngoài da (salonpas, voltaren emugel. Tác dụng phụ của NSAIDs Một số tác dụng phụ của NSAIDs trên hệ tiêu hóa gồm khó tiêu, buồn nôn và gây tổn thương niêm mạc dạ dày.
Nếu nặng hơn có thể gây tổn thương dạ dày tá tràng như xuất huyết tiêu hóa, thủng và loét đường tiêu hoá không triệu chứng. Ngoài ra, những người sử dụng NSAIDs có thể khả năng gặp biến chứng trên hệ tiêu hóa cao gấp 3 - 4 lần so với người không dùng NSAIDs 9. Đặc biệt, đối với người bệnh có tiền sử loét dạ dày tá tràng, người cao tuổi (> 65 tuổi), nếu dùng liều kéo dài có nguy cơ gặp các biến chứng hệ tiêu hóa như loét dạ dày - tá tràng 10. Ngoài ra, nếu dùng chung NSAIDs và thuốc corticoid thì nguy cơ gây loét dạ dày tá tràng sẽ tăng lên 4,4 lần so với việc chỉ sử dụng một mình thuốc corticoid, và nguy cơ này sẽ tăng gấp 15 lần so với những người bình thường không dùng thuốc 11.
Năm 2005, theo một nghiên cứu ở Tây Ban Nha, thì tỷ lệ tử vong ở những người bệnh nhập viện do gặp biến cố nghiêm trọng ở đường tiêu hoá là 5. 4 sử dụng NSAIDs 9. Ngoài ra, một số nghiên cứu trên thế giới cho rằng các thuốc ức chế COX-2 ít tác dụng trên hệ tiêu hóa 10, 12. Đối với hệ tim mạch, một số nghiên cứu trên thế giới chứng minh tất cả NSAIDs đều có nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp tính 13,14.
Ngoài ra, có thể xảy ra hội chứng xuất huyết, kéo dài thời gian chảy máu do tác dụng chống tập kết tiểu cầu của aspirin liều thấp được dùng trong dự phòng huyết khối. Rofecoxib, valdecoxib và celecoxib làm tăng nguy cơ cơn đau tim và đột qụy. Năm 2004, rofecoxid được rút khỏi thị trường do nhiều nghiên cứu cho thấy có các tác dụng phụ về tai biến trong tim mạch. Năm 2005, valdecoxib rút khỏi thị trường 12.
Celecoxib tăng cao nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp tính nếu sử dụng thuốc liên tục trong 30 ngày, còn khi đối với ibuprofen, diclofenac và naproxen, thì khoảng trong vòng 7 ngày kể từ ngày sử dụng 14. Tỷ lệ nguy cơ nhồi máu cơ tim của celecoxib tương đương với NSAIDs truyền thống 13. Người bệnh sử dụng NSAIDs có nguy cơ cao bị rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ so với những người không sử dụng NSAIDs. Tỷ lệ nguy cơ này tăng cao khi sử dụng các thuốc ức chế COX-2 15.
Nguy cơ đột qụy tăng cao khi sử dụng NSAIDs với mức liều cao và trong thời gian dài đối với những người bệnh có tiền sử tim mạch. Tỷ lệ nguy cơ đột qụy do thiếu máu cục bộ liên quan đến NSAIDs cao ở những người trẻ tuổi, nam giới, những người có tiền sử đột qụy do thiếu máu cục bộ và phát hiện rõ nhất trong 7 ngày đầu điều trị. Tuy vậy, tỷ lệ nguy cơ này sẽ thấp ở các đợt điều trị kéo dài hơn 90 ngày 9. Ngoài ra, NSAIDs còn gây tăng huyết áp.
Cần thận trọng với người bệnh có nguy cơ bệnh tim mạch, huyết khối và người cao tuổi. Trên hệ tiết niệu, NSAIDs có thể gây suy thận, tăng kali máu. Nếu dùng chung NSAIDs với thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế hệ thống renin - angiotensin (thuốc. 5 ức chế men chuyển, thuốc ức thế thụ thể angiotensin II) làm tăng nguy cơ suy thận cấp 9, 16,17.
Trên hệ hô hấp, NSAIDs có thể làm bộc phát cơn hen tiềm tàng hoặc bệnh hen đang có nặng hơn 8. Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Hoa Kỳ cũng cảnh báo về việc dùng NSAIDs cho phụ nữ có thai vào lúc 20 tuần tuổi trở đi vì có thể làm vỡ nước ối, gây rối loạn chức năng thận và suy thận ở thai nhi. Các triệu chứng này thường được phát hiện sau vài ngày thậm chí đến vài tuần điều trị và khi ngưng điều trị thì việc thiếu ối cũng chưa chắc được hồi phục. Thiếu ối kéo dài có thể gây ra co cứng chi và chậm trưởng thành phổi ở thai nhi.
Cần siêu âm theo dõi điều trị NSAIDs nếu việc điều trị kéo dài hơn 48 giờ. Ngoài ra, còn khuyến cáo không dùng NSAIDs từ tuần 30 của thai kỳ trở đi vì có nguy cơ đóng ống động mạch sớm ở thai nhi. Đặc biệt gần ngày sinh là chống chỉ định tương đối 18. Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Hoa Kỳ cũng yêu cầu cập nhật thông tin trên nhãn NSAIDs về nguy cơ gặp các bệnh về thận ở thai nhi, thiếu nước ối và các biến chứng thai nghén khác khi sử dụng NSAIDs từ 20 tuần tuổi trở lên 19.
Đối với trẻ em, khi đánh giá bằng test kích thích thì tỷ lệ nhạy cảm aspirin ở trẻ em hen khoảng từ 0,3 - 5%. Biểu hiện lâm sàng ở trẻ em tương tự ở người lớn, tuy nhiên phù mạch ngoại vi lại thường gặp ở trẻ em, học sinh, thanh thiếu niên và thanh niên 20. Một số phản ứng quá mẫn khi sử dụng NSAIDs như dị ứng, phù mạch, mày đay, hen suyễn, co thắt thanh quản, co thắt phế quản, chứng đỏ bừng, sốc, dị ứng chéo với các NSAIDs khác 8. Các khuyến cáo trên thế giới về tác dụng phụ của NSAIDs Năm 2000, có nhiều nghiên cứu lâm sàng chứng minh nhóm NSAIDs ức chế COX-2 có nguy cơ huyết khối trên tim mạch.
Tháng 9/2004, rofecoxib bị rút ra khỏi thị trường vì nguy cơ biến cố tim mạch cao. Sau đó, nhiều nghiên cứu về. 6 các NSAIDs (báo cáo tổng quan, phân tích gộp các thử nghiệm lâm sàng, nghiên cứu dịch tễ dược học) về tất cả các NSAIDs ức chế COX-2 và không chọn lọc bắt đầu được tiến hành 6. Năm 2005, cơ quan quản lý dược phẩm Châu Âu thông báo nguy cơ huyết khối tim mạch của NSAIDs ức chế COX-2 cao hơn so với các NSAIDs không chọn lọc.
Do đó, các thuốc này được khuyến cáo đối với liều hàng ngày nên dùng liều thấp nhất và có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất có thể. Tuy nhiên, cơ quan quản lý dược phẩm Châu Âu cũng cảnh báo việc sử dụng các NSAIDs không chọn lọc có thể gây tăng nhẹ nguy cơ huyết khối tim mạch, đặc biệt đối với những người bệnh dùng liều cao và trong thời gian dài 6.