Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân điều trị nội trú tại trung tâm y tế huyện cẩm khê tỉnh phú thọ

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân nội trú tại trung tâm y tế huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.

• Tác giả: Bùi Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Trên Bệnh Nhân Điều Trị Nội Trú Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Cẩm Khê Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ TIÊU THỤ KHÁNG SINH NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN
• 2.1. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 2.2. Đánh giá tiêu thụ kháng sinh trong bệnh viện
• 2.2.1. Đánh giá định tính
• 2.2.2. Đánh giá định lượng
• 2.2.2.1. Tính toán dựa trên số đơn kê
• 2.2.2.2. Tính toán dựa trên chi phí sử dụng thuốc
• 2.2.2.3. Tính toán lượng kháng sinh sử dụng dựa trên tổng số gam kháng sinh
• 2.2.2.4. Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD)
• 3. TỔNG QUAN VỀ MỘT SỐ KHÁNG SINH THƯỜNG DÙNG ĐIỀU TRỊ NHIỄM TRÙNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN CẨM KHÊ
• 3.1. Nhóm Penicillin
• 3.1.1. Phổ tác dụng
• 3.1.2. Tương tác thuốc
• 3.2. Nhóm Cephalosporin
• 3.2.1. Phổ tác dụng
• 3.2.2. Tương tác thuốc
• 3.3. Nhóm Carbapenem
• 3.3.1. Phổ tác dụng
• 3.4. Nhóm Fluoroquinolon
• 3.4.1. Phổ kháng khuẩn
• 3.4.2. Tương tác thuốc
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 4.2. Đối tượng nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu
• 4.4. Quy trình nghiên cứu
• 4.5. Nội dung nghiên cứu
• 4.6. Tiêu chí/ quy ước đánh giá trong nghiên cứu
• 4.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 5. PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM TIÊU THỤ KHÁNG SINH TẠI TTYT HUYỆN CẨM KHÊ GIAI ĐOẠN 2020-2021
• 5.1. Đặc điểm về DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh toàn viện giai đoạn 2020 - 2021
• 5.2. Đặc điểm về DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh theo khoa lâm sàng giai đoạn năm 2020 đến 2021
• 5.3. Phân tích sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân nội trú
• 5.3.1. Đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 5.3.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 5.3.3. Tính phù hợp của phác đồ kháng sinh điều trị
• 5.3.4. Tính phù hợp về liều dùng và cách dùng
• 5.4. Mức độ và xu hướng tiêu thụ kháng sinh tại TTYT huyện Cẩm Khê
• 5.4.1. Tình hình tiêu thụ kháng sinh nhóm cephalosporin
• 5.4.2. Tình hình tiêu thụ kháng sinh fluoroquinolon
• 5.4.3. Tình hình tiêu thụ các nhóm kháng sinh khác
• 5.4.4. Tình hình tiêu thụ kháng sinh tại các khoa lâm sàng
• 5.5. Đặc điểm bệnh nhân và thực trạng sử dụng kháng sinh trong điều trị VPCĐ
• 5.5.1. Đặc điểm bệnh nhân
• 5.5.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 5.5.3. Tính hợp lý của việc sử dụng kháng sinh điều trị VPCĐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng sinh trên bệnh nhân nội trú tại Cẩm Khê Phú Thọ

Kháng sinh đã trở thành một phần không thể thiếu trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn tại các cơ sở y tế. Tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê, việc sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân nội trú đã được ghi nhận với nhiều khía cạnh đáng chú ý. Nghiên cứu này nhằm phân tích tình hình sử dụng kháng sinh, từ đó đưa ra những giải pháp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

1.1. Tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê

Tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê, kháng sinh được sử dụng phổ biến trong điều trị các bệnh nhiễm trùng. Theo nghiên cứu, tỷ lệ bệnh nhân được kê đơn kháng sinh chiếm một phần lớn trong tổng số bệnh nhân nội trú. Việc này cho thấy sự cần thiết phải có một chương trình quản lý kháng sinh hiệu quả.

1.2. Các loại kháng sinh thường được sử dụng

Các loại kháng sinh như penicillin, cephalosporin và fluoroquinolon là những nhóm thuốc chính được sử dụng trong điều trị. Mỗi nhóm kháng sinh có phổ tác dụng khác nhau, phù hợp với từng loại vi khuẩn gây bệnh. Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên các tiêu chí khoa học và thực tiễn.

II. Vấn đề kháng kháng sinh trong điều trị nội trú tại Cẩm Khê

Kháng kháng sinh đang trở thành một thách thức lớn trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Tại Cẩm Khê, tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn làm gia tăng chi phí y tế. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến kháng kháng sinh

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến kháng kháng sinh là việc kê đơn không đúng cách. Nhiều bác sĩ vẫn còn thiếu thông tin về các phác đồ điều trị phù hợp, dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không cần thiết.

2.2. Hệ quả của kháng kháng sinh

Kháng kháng sinh không chỉ làm tăng tỷ lệ tử vong mà còn kéo dài thời gian điều trị và gia tăng chi phí cho bệnh nhân. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải thiện quy trình kê đơn và sử dụng kháng sinh.

III. Phương pháp quản lý sử dụng kháng sinh hiệu quả tại Cẩm Khê

Để cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh, Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đã triển khai một số phương pháp quản lý. Những phương pháp này nhằm tối ưu hóa việc kê đơn và sử dụng kháng sinh, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

3.1. Xây dựng hướng dẫn sử dụng kháng sinh

Việc xây dựng các hướng dẫn chẩn đoán và phác đồ điều trị là rất cần thiết. Các hướng dẫn này cần được cập nhật thường xuyên dựa trên các nghiên cứu mới nhất và tình hình thực tế tại địa phương.

3.2. Đánh giá và phản hồi sau can thiệp

Đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp là rất quan trọng. Trung tâm cần thực hiện các cuộc khảo sát định kỳ để thu thập dữ liệu về tình hình sử dụng kháng sinh và đưa ra các điều chỉnh kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về kháng sinh tại Cẩm Khê

Nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đã chỉ ra nhiều vấn đề cần khắc phục. Những kết quả này không chỉ có giá trị trong việc cải thiện quy trình điều trị mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc sử dụng kháng sinh.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý đã tăng lên sau khi áp dụng các biện pháp quản lý. Điều này chứng tỏ rằng việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế là rất cần thiết.

4.2. Tác động đến chất lượng điều trị

Việc cải thiện quy trình sử dụng kháng sinh đã giúp giảm tỷ lệ kháng thuốc và nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho bệnh nhân mà còn giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho kháng sinh tại Cẩm Khê

Tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đang có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải thiện quy trình sử dụng kháng sinh là rất cần thiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

5.1. Đề xuất giải pháp cải thiện

Cần có các giải pháp đồng bộ từ việc nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế đến việc xây dựng các chính sách quản lý kháng sinh hiệu quả. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kháng kháng sinh và nâng cao chất lượng điều trị.

5.2. Tương lai của kháng sinh tại Cẩm Khê

Tương lai của kháng sinh tại Cẩm Khê phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ sở y tế, chính quyền và cộng đồng. Việc xây dựng một hệ thống quản lý kháng sinh hiệu quả sẽ là chìa khóa để đảm bảo sức khỏe cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, các bệnh lý nhiễm khuẩn hiện chiếm tỷ lệ mắc rất cao trong cơ cấu bệnh tật điều trị nội trú, đứng hàng thứ hai chỉ sau các bệnh lý tim mạch. Trong đó, viêm phổi mắc phải ở cộng đồng là bệnh lý nhiễm khuẩn hô hấp phổ biến nhất, chiếm khoảng 12% tổng số các bệnh lý về phổi và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh truyền nhiễm. Việc sử dụng kháng sinh hợp lý đóng vai trò quyết định đến hiệu quả lâm sàng, tuy nhiên tình trạng gia tăng đề kháng kháng sinh đang là thách thức nghiêm trọng đối với hệ thống y tế. Nhằm kiểm soát thực trạng này, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 772/QĐ-BYT và Quyết định số 5631/QĐ-BYT hướng dẫn thiết lập chương trình quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện.

Dù vậy, tại các cơ sở y tế tuyến huyện, việc triển khai chương trình quản lý kháng sinh còn gặp nhiều rào cản và chưa được đánh giá định lượng một cách toàn diện. Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ là đơn vị sự nghiệp y tế công lập hạng I với quy mô 500 giường bệnh kế hoạch, công suất sử dụng giường bệnh thường xuyên đạt 100% đến 105%, tiếp nhận từ 110.000 đến hơn 120.000 lượt khám bệnh mỗi năm.

Nghiên cứu được tiến hành nhằm phân tích thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú giai đoạn 2020-2021 và đánh giá tính hợp lý trong kê đơn kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải ở cộng đồng trên 125 bệnh nhân nội trú từ tháng 6/2021 đến tháng 9/2021. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng định lượng thông qua chỉ số đo lường chuẩn hóa, tạo cơ sở khoa học giúp tối ưu hóa phác đồ điều trị, nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh và giảm thiểu áp lực đề kháng kháng sinh tại tuyến cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp của hai khung lý thuyết và hướng dẫn thực hành lâm sàng chuẩn mực:

Thứ nhất, khung chương trình quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT của Bộ Y tế. Khung lý thuyết này tập trung vào các trụ cột cốt lõi: xây dựng hướng dẫn chẩn đoán và điều trị, giám sát tiêu thụ kháng sinh định kỳ, tối ưu hóa chế độ liều theo dược động học và dược lực học (PK/PD), và thực hiện các biện pháp can thiệp lâm sàng nhằm nâng cao tính hợp lý khi chỉ định thuốc.

Thứ hai, hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học và Đơn vị Liều xác định hàng ngày (ATC/DDD) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Phương pháp này giúp chuẩn hóa dữ liệu tiêu thụ thuốc độc lập với sự biến động về giá cả, hàm lượng và dạng bào chế.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm và công cụ chuyên ngành bao gồm: thang điểm phân tầng mức độ nặng CURB-65 theo Quyết định số 4815/QĐ-BYT của Bộ Y tế, tiêu chuẩn nhập khoa hồi sức tích cực của Hiệp hội Lồng ngực Hoa Kỳ và Hiệp hội Bệnh lý Nhiễm trùng Hoa Kỳ (ATS/IDSA 2019), cùng hướng dẫn đánh giá chức năng thận theo mức lọc cầu thận của Tổ chức Cải thiện Kết quả Điều trị Bệnh Thận Toàn cầu (KDIGO 2012).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế kết hợp giữa hai phương pháp:

Mục tiêu một sử dụng phương pháp mô tả hồi cứu phân tích định lượng toàn bộ dữ liệu tiêu thụ kháng sinh của bệnh nhân điều trị nội trú tại tất cả các khoa lâm sàng (ngoại trừ khoa Nhi) trong giai đoạn 2 năm từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2021. Dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ phần mềm quản lý dược bệnh viện và đối chiếu với số liệu ngày nằm viện thực tế từ phòng Kế hoạch tổng hợp.

Mục tiêu hai sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang thông qua hồi cứu bệnh án. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 125 hồ sơ bệnh án của bệnh nhân từ 16 tuổi trở lên được chẩn đoán xác định viêm phổi mắc phải ở cộng đồng trong vòng 48 giờ sau khi nhập viện và điều trị nội trú từ ngày 01/06/2021 đến ngày 30/09/2021. Nghiên cứu loại trừ các trường hợp nằm viện dưới 3 ngày, bệnh nhân tử vong, chuyển tuyến, mắc đồng thời từ 2 ổ nhiễm khuẩn trở lên hoặc mắc lao phổi.

Lý do lựa chọn phương pháp đo lường DDD/100 ngày nằm viện là nhằm tạo ra thước đo chuẩn hóa có khả năng so sánh xu hướng tiêu thụ thuốc qua các năm và giữa các khoa lâm sàng khác nhau. Dữ liệu lâm sàng được phân tích bằng công thức Cockcroft-Gault để đánh giá độ thanh thải creatinin và đối chiếu phác đồ với hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế năm 2020. Số liệu được quản lý và xử lý thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ tiêu thụ kháng sinh toàn viện có xu hướng gia tăng nhẹ qua hai năm, với tổng số liều xác định hàng ngày đạt 55,4 DDD/100 ngày nằm viện trong năm 2020 và tăng lên 56,2 DDD/100 ngày nằm viện trong năm 2021. Mức tiêu thụ trung bình của toàn bộ giai đoạn 2020-2021 đạt 54,2 DDD/100 ngày nằm viện.

Thứ hai, nhóm cephalosporin chiếm tỷ trọng tiêu thụ áp đảo tuyệt đối ở mức 28,9 DDD/100 ngày nằm viện ở cả hai năm 2020 và 2021, đóng góp hơn 50% tổng lượng kháng sinh sử dụng nội trú. Trong nhóm này, cephalosporin thế hệ 3 chiếm ưu thế vượt trội với mức tiêu thụ cao gấp 3 đến 4 lần so với các phân nhóm cephalosporin khác, trong khi cephalosporin thế hệ 1 được sử dụng rất ít. Nhóm fluoroquinolon đứng thứ hai với mức tiêu thụ trung bình 11,5 DDD/100 ngày nằm viện, tiếp theo là nhóm penicillin (7,7 DDD/100 ngày nằm viện) và nitro-imidazol (5,2 DDD/100 ngày nằm viện). Các nhóm kháng sinh dự trữ như carbapenem và glycopeptid có tỷ lệ tiêu thụ rất thấp, chỉ khoảng 0,1 DDD/100 ngày nằm viện.

Thứ ba, xét theo từng hoạt chất cụ thể, cefoperazon đường tiêm tĩnh mạch là kháng sinh có lượng tiêu thụ lớn nhất toàn viện với 13,5 DDD/100 ngày nằm viện trong cả giai đoạn, tiếp theo là ciprofloxacin đường uống (6,6 DDD), cefamandol đường tiêm (3,9 DDD) và ceftriaxon đường tiêm (3,6 DDD). Đáng chú ý, levofloxacin bắt đầu được đưa vào sử dụng từ tháng 3/2021 và tăng nhanh từ 0,3 lên 4,0 DDD/100 ngày nằm viện vào tháng 12/2021.

Thứ tư, tiêu thụ kháng sinh có sự phân hóa rõ rệt giữa các khoa lâm sàng. Khoa Ngoại tổng hợp ghi nhận mật độ tiêu thụ cao nhất với 89,5 DDD/100 ngày nằm viện trong giai đoạn 2020-2021 (tăng từ 80,0 năm 2020 lên 100,0 năm 2021). Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Thận nhân tạo đứng thứ hai với 69,3 DDD/100 ngày nằm viện, kế tiếp là khoa Nội tổng hợp với 62,6 DDD/100 ngày nằm viện. Ngược lại, khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản có mức tiêu thụ là 34,2 DDD/100 ngày nằm viện (chủ yếu là penicillin), và khoa Y học cổ truyền - Phục hồi chức năng có mức tiêu thụ thấp nhất (0,5 DDD/100 ngày nằm viện).

Thứ năm, trên mẫu nghiên cứu 125 bệnh nhân viêm phổi cộng đồng, độ tuổi trung bình là 62,5 ± 19,2 tuổi, trong đó người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên chiếm 49,6%. Bệnh nhân nam chiếm 52,8% và nữ chiếm 48,8%. Thời gian điều trị nội trú trung vị là 9 ngày (dao động từ 8 đến 11 ngày). Về kết quả điều trị, tỷ lệ hồi phục tích cực đạt 97,6% (khỏi bệnh 29,6% và đỡ, giảm triệu chứng 68,0%), tỷ lệ không thay đổi là 2,4% và không ghi nhận trường hợp nào tử vong.

Thảo luận kết quả

Mô hình tiêu thụ kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê phản ánh rõ nét thực trạng kê đơn tại các bệnh viện tuyến huyện ở Việt Nam, nơi các kháng sinh phổ rộng thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 3 và fluoroquinolon luôn chiếm tỷ lệ chủ đạo. Sự phụ thuộc lớn vào cefoperazon và ceftriaxon xuất phát từ thói quen lựa chọn phác đồ kinh nghiệm bao phủ rộng các chủng vi khuẩn Gram âm đường ruột và vi khuẩn đường hô hấp khi chưa có đầy đủ kết quả kháng sinh đồ. Điều này tương đồng với các nghiên cứu đa trung tâm tại Việt Nam ghi nhận tỷ lệ sử dụng cephalosporin nội trú thường dao động từ 65% đến hơn 70%.

Dữ liệu tiêu thụ thuốc có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện biến thiên DDD theo từng tháng và biểu đồ cột so sánh cơ cấu nhóm thuốc giữa các khoa phòng. Cách trình bày này làm nổi bật rõ sự khác biệt giữa khối ngoại khoa (nơi cefoperazon và metronidazol chiếm ưu thế trong điều trị dự phòng và nhiễm khuẩn phối hợp) với khối nội khoa và hồi sức cấp cứu.

Tỷ lệ 49,6% người bệnh viêm phổi từ 65 tuổi trở lên với thời gian nằm viện trung bình 9 ngày giải thích cho việc ưu tiên dùng kháng sinh đường tiêm tĩnh mạch ban đầu. Tuy nhiên, việc tỷ lệ chuyển đổi từ kháng sinh đường tiêm sang đường uống còn hạn chế cho thấy sự cần thiết phải đẩy mạnh hơn nữa vai trò can thiệp của dược sĩ lâm sàng nhằm rút ngắn thời gian dùng đường tiêm không cần thiết, giảm chi phí điều trị và nguy cơ nhiễm khuẩn huyết khối liên quan đến catheter.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp trọng tâm:

1. Thiết lập quy chế kiểm soát và phê duyệt kháng sinh ưu tiên quản lý: Hội đồng Thuốc và Điều trị phối hợp với khoa Dược ban hành danh mục kháng sinh cần hội chẩn trước khi kê đơn (đặc biệt là cephalosporin thế hệ 3, fluoroquinolon hô hấp và carbapenem). Đặt mục tiêu giảm 15% đến 20% lượng tiêu thụ cephalosporin thế hệ 3 không hợp lý trong vòng 12 tháng tại các khoa có mức tiêu thụ cao như Ngoại tổng hợp và Nội tổng hợp.

2. Chuẩn hóa quy trình chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống: Ban Giám đốc trung tâm phê duyệt và triển khai hướng dẫn chuyển đổi kháng sinh đường tiêm sang đường uống (IV-PO switch) đối với các trường hợp bệnh nhân viêm phổi cộng đồng đã ổn định lâm sàng sau 48 đến 72 giờ điều trị. Dược sĩ lâm sàng thực hiện rà soát bệnh án hàng ngày, hướng tới mục tiêu đạt trên 80% bệnh nhân đủ tiêu chuẩn được chuyển đổi phác đồ đúng thời điểm trong lộ trình 6 tháng.

3. Tăng cường hiệu chỉnh liều theo chức năng thận: Khoa Dược xây dựng công cụ hỗ trợ tính toán độ thanh thải creatinin tự động tích hợp trên phần mềm quản lý bệnh viện. Bác sĩ điều trị và dược sĩ lâm sàng phối hợp hiệu chỉnh liều khởi đầu và khoảng cách đưa thuốc cho 100% bệnh nhân cao tuổi hoặc có suy giảm chức năng thận ngay khi có kết quả xét nghiệm sinh hóa.

4. Nâng cao năng lực vi sinh và giám sát sử dụng thuốc định kỳ: Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đầu tư nâng cấp trang thiết bị phòng xét nghiệm vi sinh, phấn đấu nâng tỷ lệ nuôi cấy đờm và làm kháng sinh đồ trước liều kháng sinh đầu tiên lên tối thiểu 40% ở bệnh nhân viêm phổi nội trú trong 2 năm tới. Phòng Kế hoạch tổng hợp định kỳ 3 tháng một lần báo cáo chỉ số DDD/100 ngày nằm viện để phản hồi kịp thời cho các khoa lâm sàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng từ luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ điều trị chuyên ngành Nội khoa, Hồi sức cấp cứu và Ngoại khoa: Nắm bắt bức tranh tổng thể về mô hình đề kháng vi khuẩn tại địa phương, từ đó tối ưu hóa việc lựa chọn phác đồ kinh nghiệm theo phân tầng CURB-65 và quyết định thời điểm chuyển đổi kháng sinh tiêm - uống an toàn cho người bệnh.

2. Dược sĩ lâm sàng và thành viên Hội đồng Thuốc và Điều trị: Ứng dụng quy trình tính toán chỉ số DDD/100 ngày nằm viện chuẩn hóa theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới để thiết lập hệ thống giám sát tiêu thụ kháng sinh định kỳ tại cơ sở y tế tuyến huyện và tuyến tỉnh.

3. Nhà quản lý y tế và Ban Giám đốc các cơ sở khám chữa bệnh: Sử dụng các số liệu thực chứng của luận văn làm căn cứ xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về quản lý kháng sinh, phân bổ ngân sách mua sắm thuốc hợp lý và thiết lập chính sách can thiệp dược lâm sàng hiệu quả.

4. Học viên sau đại học, sinh viên ngành Y - Dược và các nhà nghiên cứu: Tham khảo phương pháp luận khoa học, biểu mẫu thu thập dữ liệu hồi cứu bệnh án và khung tiêu chí đánh giá tính hợp lý của phác đồ điều trị nhiễm khuẩn theo các quyết định chuyên môn mới nhất của Bộ Y tế.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số DDD/100 ngày nằm viện phản ánh điều gì trong quản lý sử dụng kháng sinh?

Chỉ số DDD/100 ngày nằm viện đo lường mật độ tiêu thụ kháng sinh chuẩn hóa dựa trên số ngày điều trị nội trú thực tế. Tại nghiên cứu này, con số 54,2 DDD/100 ngày nằm viện cho thấy trung bình mỗi ngày có khoảng 54,2 liều chuẩn kháng sinh được sử dụng cho mỗi 100 bệnh nhân nằm viện, giúp loại trừ các yếu tố nhiễu về giá thuốc và quy cách đóng gói.

Tại sao nhóm cephalosporin thế hệ 3 lại chiếm mức tiêu thụ cao nhất toàn viện?

Cephalosporin thế hệ 3, đặc biệt là cefoperazon (13,5 DDD/100 ngày nằm viện) và ceftriaxon (3,6 DDD/100 ngày nằm viện), được sử dụng phổ biến do có phổ kháng khuẩn rộng trên vi khuẩn Gram âm, độ an toàn cao và là lựa chọn kinh nghiệm hàng đầu theo thói quen lâm sàng khi chưa có kết quả xét nghiệm vi sinh định danh vi khuẩn.

Thang điểm CURB-65 có vai trò như thế nào trong điều trị viêm phổi cộng đồng?

Thang điểm CURB-65 đánh giá 5 yếu tố lâm sàng gồm rối loạn ý thức, ure huyết thanh trên 7 mmol/L, tần số thở từ 30 lần/phút trở lên, huyết áp tụt và tuổi từ 65 trở lên. Thang điểm này giúp bác sĩ phân tầng chính xác mức độ nặng (nhẹ, trung bình, nặng) để quyết định địa điểm điều trị ngoại trú hay nội trú và lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu chuẩn xác.

Lợi ích của việc chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống là gì?

Chuyển đổi kháng sinh đường tiêm sang đường uống khi người bệnh đã cải thiện triệu chứng lâm sàng sau 48 đến 72 giờ giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng liên quan đến đường truyền tĩnh mạch, giảm thời gian nằm viện trung bình (hiện là 9 ngày), tiết kiệm chi phí thuốc và vật tư y tế mà vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị.

Tại sao các kháng sinh nhóm carbapenem và glycopeptid có mức tiêu thụ rất thấp trong nghiên cứu?

Carbapenem và glycopeptid là các kháng sinh dự trữ đặc biệt dành cho nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn đa kháng thuốc hoặc tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA). Việc các nhóm này chỉ chiếm khoảng 0,1 DDD/100 ngày nằm viện phản ánh mô hình bệnh tật tuyến huyện chủ yếu là nhiễm khuẩn cộng đồng và trung tâm đang kiểm soát tốt việc hạn chế sử dụng kháng sinh dự trữ.

Kết luận

• Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết bức tranh tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê giai đoạn 2020-2021 với mức tiêu thụ trung bình toàn viện đạt 54,2 DDD/100 ngày nằm viện.
• Xác định mô hình sử dụng thuốc tập trung chủ yếu vào nhóm cephalosporin thế hệ 3 (28,9 DDD/100 ngày nằm viện) và nhóm fluoroquinolon (11,5 DDD/100 ngày nằm viện), trong đó cefoperazon là hoạt chất có mật độ sử dụng cao nhất toàn viện (13,5 DDD/100 ngày nằm viện).
• Đánh giá thực trạng điều trị trên 125 bệnh nhân viêm phổi cộng đồng nội trú ghi nhận tỷ lệ điều trị thành công đạt 97,6%, thời gian nằm viện trung vị là 9 ngày, đối tượng người bệnh chủ yếu là người cao tuổi (49,6%).
• Chỉ ra những điểm cần cải thiện trong thực hành kê đơn như tối ưu hóa chỉ định kháng sinh phổ rộng, tăng cường hiệu chỉnh liều theo mức lọc cầu thận và thúc đẩy thực hiện chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống.
• Đề xuất hệ thống giải pháp can thiệp đồng bộ từ quản lý danh mục thuốc, nâng cấp hệ thống vi sinh lâm sàng đến tăng cường vai trò của dược sĩ lâm sàng trong vòng 6 đến 12 tháng tới.

Các cơ sở y tế tuyến huyện cần khẩn trương đẩy mạnh hoạt động của Ban Quản lý sử dụng kháng sinh, chuẩn hóa quy trình phân tầng bệnh nhân và áp dụng chặt chẽ hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế nhằm bảo vệ nguồn kháng sinh quý giá và nâng cao chất lượng điều trị cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sự ra đời của kháng sinh từ những năm đầu của thế kỷ 20 đã đánh dấu một kỷ nguyên mới của y học về điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, đã cứu sống hàng triệu triệu ngƣời khỏi các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm. Tuy nhiên việc sử dụng kháng sinh hợp lý và vấn đề kháng kháng sinh vẫn đang là một thách thức lớn của toàn thế giới và Việt Nam. Tại Viẹt Nam, tỷ lẹ mắc các bẹnh lý nhiễm khuẩn rất cao, đứng hàng thứ hai ch sau các bẹnh lý về tim mạch. Thực hiện theo Quyết định số 772/QĐ-BYT và Quyết định số 5631/QĐ- BYT, Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê bƣớc đầu triển khai chƣơng trình quản lý sử dụng kháng sinh nhƣng chƣa thực sự đem lại hiệu quả.

Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê chƣa có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của chƣơng trình quản lý sử dụng kháng sinh nhƣ mức độ tiêu thụ kháng sinh thông qua liều DDD, đánh giá các tiêu chí kê đơn kháng sinh nội trú, các vấn đề liên quan đến kê đơn thuốc kháng sinh trong bệnh lý nhiễm trùng. Do vậy để việc sử dụng kháng sinh tại TTYT huyện Cẩm Khê an toàn, hiệu quả, hợp lý, nhóm nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê tỉnh Phú Thọ” với hai mục tiêu: 1. Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân nội trú tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê.

Kết quả của nghiên cứu mô tả đƣợc thực trạng tiêu thụ kháng sinh nội trú giai đoạn 2020-2021 và phân tích đƣợc chất lƣợng kê đơn kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng trên bệnh nhân điều trị nội trú là một bệnh nhiễm trùng phổ biến tại trung tâm từ đó góp phần nâng cao hiệu quả của chƣơng trình quản lý sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê. Tổng quan về tiêu thụ kháng sinh nội trú tại bệnh viện 1. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/200 của Bộ Y tế, khuyến cáo một số nhiệm vụ chính của chƣơng trình quản lý kháng sinh trong bệnh viện và tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê đang tiến hành triển khai một số nội dung nhƣ sau [5]. - Xây dựng hƣớng dẫn chẩn đoán, phác đồ điều trị bệnh phù hợp với điều kiện và đặc thù của cơ sở điều trị: Xây dựng các hƣớng dẫn lựa chọn kháng sinh, hƣớng dẫn tối ƣu chế độ liều của kháng sinh, hƣớng dẫn điều trị một số bệnh nhiễm khuẩn thƣờng gặp, hƣớng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng phẫu thuật, danh mục kháng sinh cần ƣu tiên quản lý và các quy định giám sát, hƣớng dẫn chuyển kháng sinh từ đƣờng tiêm/truyền sang đƣờng uống, hƣớng dẫn về kỹ thuật vi sinh lâm sàng, quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn cơ bản.

- Thực hiện các biện pháp can thiệp dựa vào các hƣớng dẫn đã xây dựng để cải thiện việc sử dụng kháng sinh và hiệu quả điều trị. - Tối ƣu hóa liều dùng theo các thông số dƣợc động học: sử dụng các thông số dƣợc động học để ch nh liều hoặc hƣớng dẫn cách dùng phù hợp để tối ƣu hóa hiệu quả diệt khuẩn và giảm nguy cơ kháng thuốc. - Đánh giá sau can thiệp và phản hồi thông tin. Căn cứ theo Quyết định số 5631/QĐ-BYT, nhóm nghiên cứu sẽ đánh giá một số tiêu chí sử dụng kháng sinh sau: - Đánh giá mức độ tiêu thụ kháng sinh thông qua liều dùng một ngày DDD (DDD - Defined Daily Dose) với từng kháng sinh cụ thể theo toàn viện và các khoa lâm sàng, đánh giá sử dụng nội trú.

- Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh đƣợc kê đơn kháng sinh. - Số lƣợng, tỷ lệ % kháng sinh đƣợc kê phù hợp với hƣớng dẫn. - Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh đƣợc kê đơn 1 kháng sinh. - Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh đƣợc kê kháng sinh phối hợp.

- Số lƣợng, tỷ lệ % ngƣời bệnh kê đơn kháng sinh theo đƣờng dùng. 2 - Số lƣợng, tỷ lệ % kháng sinh chuyển đƣờng dùng. - Đánh giá các vấn đề liên quan đến kê đơn kháng sinh trên một số bệnh nhiễm trùng: Ch định, liều dùng, cách dùng, tƣơng tác thuốc, chống ch định. Đánh giá tiêu thụ kháng sinh trong bệnh viện Có nhiều phƣơng pháp khác nhau để đánh giá việc tiêu thụ kháng sinh nhƣng nhìn chung có thể phân làm hai nhóm phƣơng pháp: đánh giá định tính và đánh giá định lƣợng.

Đánh giá định tính Đối với nghiên cứu định tính nhằm đánh giá tính phù hợp của việc dùng thuốc trên phƣơng diện chất lƣợng và tính cần thiết của sử dụng thuốc so với các tiêu chuẩn đƣợc xây dựng trƣớc đó. Các tiêu chuẩn này bao gồm ch định, liều dùng, độ dài đợt điều trị và các thông tin khác. Ở Bắc Mỹ, những nghiên cứu này đƣợc gọi là DUR (Drug Utilization Review) - Đánh giá sử dụng thuốc[50], khái niệm này cũng đƣợc hiểu tƣơng tự nhƣ DUE - Drug Utilization Evaluation[26]. Đánh giá định lượng Phƣơng pháp đánh giá định lƣợng thực hiện tính toán lƣợng thuốc hoặc tổng chi phí thuốc đƣợc sử dụng nhƣng không đánh giá đƣợc chất lƣợng của việc sử dụng thuốc.

Mục đích của phƣơng pháp này thƣờng bao gồm [41]: - Tính toán lƣợng thuốc tiêu thụ trong bệnh viện; - Theo dõi xu hƣớng sử dụng thuốc theo thời gian; - So sánh lƣợng tiêu thụ thuốc giữa các bệnh viện; - Xác định các thuốc chậm sử dụng hoặc bị lạm dụng; - Đo lƣờng sử dụng thuốc theo sự thay đổi các yếu tố nhân khẩu học; - Đo lƣờng bệnh tật liên quan dựa trên lƣợng tiêu thụ thuốc cụ thể. Một số phƣơng pháp đánh giá định lƣợng kháng sinh đƣợc sử dụng đã đƣợc áp dụng trong thực tế bao gồm: *Tính toán dựa trên số đơn kê Phƣơng pháp này tính toán lƣợng kháng sinh sử dụng dựa trên việc đếm tổng số đơn kê kháng sinh, tổng số liều thuốc, ống hoặc gói thuốc sử dụng tại cơ sở. Do đó, phƣơng pháp này không cung cấp một cái nhìn cụ thể về sử dụng thuốc ở bệnh 3 nhân trừ trƣờng hợp tất cả các bệnh nhân tại cơ sở đều sử dụng thuốc khảo sát với cùng một chế độ liều và/ hoặc khoảng liều. Nhìn chung, với mục tiêu là xác định lƣợng thuốc sử dụng tại cơ sở điều trị, phép tính toán theo tổng số gam thuốc sẽ có tính định lƣợng cao hơn[28].

*Tính toán dựa trên chi phí sử dụng thuốc Đây là phƣơng pháp đơn giản đƣợc sử dụng phổ biến trƣớc đây và hiện nay vẫn đƣợc áp dụng trong một số trƣờng hợp. Tuy nhiên, việc tính toán dựa trên chi phí đƣợc xem là không đủ tin cậy do giá thuốc có xu hƣớng biến thiên theo thời gian dẫn đến sự biến thiên lớn về kết quả đo lƣờng trong thực tế sử dụng. Bên cạnh đó, giá thuốc còn thay đổi tùy theo biệt dƣợc và kênh phân phối thuốc. Do đó, tính toán này có hiệu lực rất kém, đặc biệt là trong những nghiên cứu dọc phân tích xu hƣớng sử dụng thuốc theo thời gian [28].

*Tính toán lượng kháng sinh sử dụng dựa trên tổng số gam kháng sinh Phƣơng pháp đánh giá này sử dụng dữ liệu về tổng khối lƣợng kháng sinh mua từ khâu mua sắm thuốc. Trong trƣờng hợp phân tích xu hƣớng sử dụng một thuốc theo thời gian, đánh giá theo tính toán này là khá tin cậy. Tuy nhiên, phƣơng pháp này sẽ cho kết quả không chính xác nếu so sánh các thuốc có liều sử dụng hàng ngày khác nhau. Do đó, cần có một phép đo lƣờng cho phép chuẩn hóa việc tính toán cho các thuốc với liều dùng hàng ngày khác nhau, đặc biệt khi đánh giá sử dụng tổng lƣợng các kháng sinh khác nhau trong cùng một nhóm điều trị [28].

Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) sẽ giải quyết vấn đề này. *Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) là phƣơng pháp đƣợc thừa nhận rộng rãi nhất. Phƣơng pháp này đã đƣợc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua từ những năm 1970 với mục đích chuẩn hóa nghiên cứu về sử dụng thuốc giữa các quốc gia. DDD là viết tắt của Defined Daily Dose, là liều trung bình duy trì giả định mỗi ngày cho một thuốc với ch định chính dành cho ngƣời lớn[28].

Liều DDD thƣờng dựa trên liều của từng phác đồ điều trị, thƣờng dùng trong điều trị nhiều hơn là trong dự phòng. Nếu một thuốc đƣợc dùng với nhiều ch định khác nhau, DDD có thể đƣợc tính cho mỗi ch định. Tính DDD ch dành đƣợc cho 4 những thuốc đã có mã ATC và đƣợc định kỳ đánh giá lại [28]. DDD là một công cụ thuận lợi để so sánh lƣợng tiêu thụ thuốc giữa các khoảng thời gian khác nhau hoặc giữa các đơn vị, vùng miền khác nhau.

DDD có thể đƣợc áp dụng để tính lƣợng tiêu thụ thuốc trong bất kỳ một khoảng thời gian nào. Mặc dù vậy, phƣơng pháp DDD cũng có những hạn chế nhƣ: liều DDD khôngcó ý nghĩa đối với sử dụng thuốc ở trẻ em và hiện cũng không có một liều DDD nào đƣợc xác định cho bệnh nhân có suy giảm chức năng thận [28]. Thông thƣờng, liều ít thay đổi, tuy nhiên đối với kháng sinh, vẫn có một số trƣờng hợp DDD thay đổi theo thời gian, điều này gây khó khăn cho việc đánh giá xu hƣớng sử dụng kháng sinh.Tổng quan về một số kháng sinh thường dùng điều trị nhiễm trùng tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê 1.Nhóm Pencillin *Phổ tác dụng [7] Bảng 1. Phổ tác dụng nhóm penicilin Phân nhóm Tên thuốc Phổ kháng khuẩn Penicilin phổ kháng Oxacilin Hoạt tính kháng khuẩn kém hơn trên các vi khuẩn hẹp đồng thời có Cloxacilin trùng nhạy cảm với penicilin G, nhƣng do tác dụng trên tụ cầu có khả năng kháng penicilinase nên có tác dụng trên các chủng tiết penicilinase nhƣ S.

epidermidis chƣa kháng methicilin. Penicilin phổ kháng Ampicilin Phổ kháng khuẩn mở rộng hơn so với khuẩn trung bình Amoxicilin penicilin G trên các vi khuẩn Gram-âm nhƣ Haemophilus influenzae, E. coli, và Proteus mirabilis. Các thuốc này không bền vững với enzym beta-lactamase nên thƣờng đƣợc phối hợp với các chất ức chế beta- lactamase nhƣ acid clavulanic hay sulbactam.

5 *Tương tác thuốc: - Dùng kết hợp với kháng sinh kìm khuẩn nhƣ tetracyclin, erythromycin sẽ làm giảm tác dụng của penicillin do làm chậm tốc độ phát triển của vi khuẩn.