Văn Hóa Ẩm Thực Quận Tây Hồ - Hà Nội Trong Phát Triển Du Lịch

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp văn hóa ẩm thực quận tây hồ hà nội trong phát triển, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn đề .

• Tác giả: Bùi Mạnh Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Văn Hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Du Lịch
• Đề tài: Khám Phá Văn Hóa Ẩm Thực Quận Tây Hồ - Hà Nội Trong Phát Triển Du Lịch
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ SỬ DỤNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Bố cục khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC VÀ KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC QUẬN TÂY HỒ - HÀ NỘI
• 1.1. Cơ sở lý luận về văn hóa ẩm thực
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Các thành tố cơ bản tạo nên văn hóa ẩm thực
• 1.4. Vai trò của văn hóa ẩm thực đối với du lịch
• 1.5. Khái quát về văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội
• 1.6. Giới thiệu tổng quan về quận Tây Hồ
• 1.7. Văn hóa ẩm thực trên địa bàn quận Tây Hồ
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHAI THÁC VĂN HÓA ẨM THỰC QUẬN TÂY HỒ, HÀ NỘI TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH
• 2.1. Du lịch trên địa bàn quận Tây Hồ
• 2.2. Thực trạng khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội trong hoạt động du lịch
• 2.3. Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ trong dịch vụ nhà hàng, khách sạn phục vụ du khách
• 2.4. Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ trong khai thác tạo sản phẩm, chương trình du lịch
• 2.5. Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ trong các sự kiện, lễ hội du lịch
• 2.6. Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ trong hoạt động quảng bá du lịch
• 2.7. Những ý kiến đánh giá của khách du lịch về văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội
• 2.8. Đánh giá chung
• 2.9. Những mặt tích cực
• 2.10. Những mặt hạn chế
• 2.11. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC VĂN HÓA ẨM THỰC QUẬN TÂY HỒ, HÀ NỘI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH
• 3.1. Định hướng phát huy văn hóa ẩm thực trong phát triển du lịch của thủ đô Hà Nội và quận Tây Hồ
• 3.2. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ phục vụ phát triển du lịch
• 3.3. Một số giải pháp chung
• 3.4. Các giải pháp cụ thể
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC KHÓA LUẬN
• appendix.1. NỘI DUNG PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Văn Hóa Ẩm Thực Quận Tây Hồ Hà Nội

Quận Tây Hồ, một trong những khu vực nổi bật của Hà Nội, không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn với nền văn hóa ẩm thực phong phú. Văn hóa ẩm thực tại đây phản ánh sự đa dạng và tinh tế của ẩm thực Việt Nam, từ những món ăn truyền thống đến những món ăn hiện đại. Việc khám phá văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của người Hà Nội mà còn góp phần vào sự phát triển du lịch bền vững.

1.1. Tổng Quan Về Văn Hóa Ẩm Thực Quận Tây Hồ

Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ được hình thành từ nhiều yếu tố, bao gồm lịch sử, địa lý và phong tục tập quán của người dân nơi đây. Những món ăn đặc trưng như phở, bún thang, và các món ăn từ cá, tôm, cua đều mang đậm hương vị của vùng đất này.

1.2. Đặc Sản Nổi Bật Của Quận Tây Hồ

Quận Tây Hồ nổi tiếng với nhiều món ăn đặc sản như bánh tôm Hồ Tây, chè Tây Hồ và các loại hải sản tươi sống. Những món ăn này không chỉ thu hút du khách mà còn là niềm tự hào của người dân địa phương.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Ẩm Thực Quận Tây Hồ

Mặc dù quận Tây Hồ có nhiều tiềm năng về văn hóa ẩm thực, nhưng việc phát triển du lịch ẩm thực tại đây vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu sự đầu tư, quảng bá chưa hiệu quả và sự cạnh tranh từ các khu vực khác đang ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành du lịch ẩm thực.

2.1. Thiếu Sự Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng

Nhiều cơ sở kinh doanh ẩm thực tại quận Tây Hồ vẫn chưa được đầu tư đúng mức về cơ sở hạ tầng, dẫn đến việc không thể đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách.

2.2. Quảng Bá Văn Hóa Ẩm Thực Chưa Hiệu Quả

Việc quảng bá văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ còn hạn chế, khiến cho nhiều du khách chưa biết đến những món ăn đặc trưng và giá trị văn hóa của khu vực này.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Khai Thác Văn Hóa Ẩm Thực

Để nâng cao hiệu quả khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch là rất cần thiết để tạo ra những sản phẩm du lịch hấp dẫn.

3.1. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng Du Lịch

Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng du lịch, bao gồm các nhà hàng, quán ăn và các dịch vụ hỗ trợ khác để thu hút du khách.

3.2. Tăng Cường Quảng Bá Văn Hóa Ẩm Thực

Sử dụng các kênh truyền thông hiện đại để quảng bá văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, từ đó nâng cao nhận thức của du khách về các món ăn đặc sản.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Phát Triển Du Lịch Ẩm Thực

Việc ứng dụng các giải pháp phát triển du lịch ẩm thực tại quận Tây Hồ không chỉ giúp nâng cao giá trị văn hóa mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Các chương trình du lịch ẩm thực có thể được tổ chức thường xuyên để thu hút du khách.

4.1. Tổ Chức Các Sự Kiện Ẩm Thực

Các sự kiện ẩm thực như lễ hội ẩm thực Tây Hồ có thể được tổ chức để giới thiệu các món ăn đặc sản và thu hút sự quan tâm của du khách.

4.2. Phát Triển Các Tour Du Lịch Ẩm Thực

Xây dựng các tour du lịch ẩm thực kết hợp tham quan các địa điểm nổi tiếng tại quận Tây Hồ sẽ giúp du khách có trải nghiệm phong phú hơn.

V. Kết Luận Về Tương Lai Văn Hóa Ẩm Thực Quận Tây Hồ

Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ có tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch. Với những giải pháp hợp lý, quận Tây Hồ có thể trở thành một điểm đến hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa ẩm thực sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành du lịch.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Văn Hóa Ẩm Thực

Văn hóa ẩm thực không chỉ là nguồn tài nguyên du lịch mà còn là di sản văn hóa cần được bảo tồn và phát huy.

5.2. Định Hướng Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Cần có những định hướng phát triển du lịch bền vững, kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế để tạo ra giá trị lâu dài cho quận Tây Hồ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ - Hà Nội trong phát triển du lịch" do sinh viên Bùi Mạnh Linh thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Bùi Thanh Thủy (Khoa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, niên khóa 2019 – 2023). Đề tài xuất phát từ bối cảnh văn hóa ẩm thực Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng là nguồn tài nguyên văn hóa và kinh tế quan trọng, phản ánh bề dày lịch sử và lối sống tinh tế của cư dân bản địa. Trong chiến lược phát triển du lịch Thủ đô, ẩm thực không chỉ thuần túy đáp ứng nhu cầu sinh học thiết yếu của du khách mà còn đóng vai trò là một tài nguyên du lịch nhân văn, công cụ định vị hình ảnh và gia tăng giá trị trải nghiệm.

Quận Tây Hồ sở hữu hệ sinh thái tự nhiên và nhân văn đặc trưng với cảnh quan Hồ Tây rộng lớn cùng trầm tích lịch sử văn hóa lâu đời. Nơi đây quy tụ nhiều làng nghề truyền thống và các món ăn đặc sản nức tiếng của đất kinh kỳ. Mặc dù ẩm thực Tây Hồ đã được nhận diện là một sản phẩm du lịch đặc trưng, song tác giả chỉ ra rằng công tác khai thác, phát huy giá trị di sản ẩm thực trong kinh doanh du lịch tại địa phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Hoạt động khai thác còn mang tính tự phát, thiếu sự liên kết đồng bộ và chưa hình thành các chuỗi giá trị có thương hiệu rõ nét.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu những giá trị văn hóa ẩm thực của quận Tây Hồ trong mối liên hệ với phát triển du lịch, từ đó xây dựng cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm bảo vệ và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này phục vụ phát triển du lịch Thủ đô.

Để hiện thực hóa mục đích trên, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Xác lập cơ sở lý luận về văn hóa ẩm thực và giới thiệu những nét khái quát về văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội.
2. Tìm hiểu giá trị văn hóa ẩm thực tiêu biểu thông qua những biểu hiện cụ thể trong sinh hoạt ăn uống của người dân trên địa bàn quận Tây Hồ.
3. Tìm hiểu thực trạng hoạt động khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ trong phát triển du lịch.
4. Đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ và khai thác hiệu quả văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội phục vụ phát triển du lịch của quận nói riêng và Thủ đô Hà Nội nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội trong mối liên hệ với du lịch.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các giá trị, món ăn, đồ uống tiêu biểu nhất được xác định là đặc trưng của vùng đất Tây Hồ, gắn liền với lịch sử văn hóa Thăng Long – Hà Nội và việc khai thác trong các hoạt động du lịch.
• Phạm vi không gian: Địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội (xem xét ở cả khía cạnh văn hóa ẩm thực và hoạt động du lịch).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và nghiên cứu dữ liệu thực tế từ tháng 5/2022 đến tháng 5/2023, giai đoạn ngành du lịch phục hồi sau đại dịch Covid-19.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên việc tiếp cận các khái niệm học thuật và văn bản pháp lý chuyên ngành:

• Khái niệm "Văn hóa": Trích dẫn quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, định nghĩa trong Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên, 1998), định nghĩa của GS.TSKH Trần Ngọc Thêm trong Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, và định nghĩa văn hóa của UNESCO.
• Khái niệm "Ẩm thực" và "Văn hóa ẩm thực": Dẫn chiếu định nghĩa của Hoàng Phê (Từ điển Tiếng Việt), quan điểm của TS. Phan Thị Thu Hiền (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM), cùng luận điểm của GS.TSKH Trần Ngọc Thêm về bản chất văn hóa ẩm thực là văn hóa tận dụng môi trường tự nhiên của con người.
• Khái niệm "Du lịch": Sử dụng định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), Từ điển Bách khoa toàn thư, và khái niệm pháp lý tại Khoản 1, Điều 3, Luật Du lịch Việt Nam số 09/2017/QH14.
• Khung thành tố tạo nên văn hóa ẩm thực: Phân tích 5 thành tố bao gồm: Món ăn - đồ uống; Dụng cụ ẩm thực; Nghệ thuật chế biến; Nghệ thuật trình bày và thưởng thức; Nghệ thuật ứng xử trong ăn uống. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng Tháp nhu cầu Maslow và quan điểm ngoại giao văn hóa để luận giải vai trò của ẩm thực đối với hoạt động du lịch.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai đồng bộ:

• Phương pháp tiếp cận liên ngành văn hóa học và du lịch học: Kết hợp tri thức văn hóa để phân tích chiều sâu giá trị ẩm thực với góc nhìn kinh tế du lịch để đánh giá khả năng thương mại hóa sản phẩm.
• Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Kế thừa và tổng hợp tư liệu từ các công trình lịch sử, văn hóa (như Lĩnh Nam chích quái, Đất lề quê thói của Nhất Thanh và Vũ Văn Khiếu, Phong cách ăn Việt Nam của GS. Từ Giấy, Tập quán ăn uống của người Việt ở vùng Kinh Bắc xưa của TS. Vương Xuân Tình, các tác phẩm của Vũ Bằng, Uông Triều, Vũ Thế Long), cùng các báo cáo chuyên môn.
• Phương pháp khảo sát thực địa: Tiến hành quan sát, ghi nhận thực tế hoạt động chế biến, kinh doanh tại các làng nghề, nhà hàng, điểm tham quan trên địa bàn quận Tây Hồ.
• Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu: Khảo sát thực tế du khách và chất lượng nhân lực tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống trong tháng 5/2023.
• Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia: Tham vấn các nhà quản lý du lịch, giảng viên và nhà nghiên cứu để hoàn thiện định hướng giải pháp.
• Phương pháp tổng hợp: Hệ thống hóa toàn bộ thông tin tạo thành bức tranh thực trạng khai thác du lịch ẩm thực.

Nguồn dữ liệu sử dụng: Số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Chi cục Thống kê quận Tây Hồ (tính đến tháng 2/2023), cổng thông tin điện tử của UBND quận Tây Hồ, các văn bản quy phạm pháp luật (Nghị định 69/CP, Quyết định 7286/QĐ-UBND của UBND TP. Hà Nội) và số liệu sơ cấp do tác giả tự điều tra, tổng hợp vào tháng 5/2023.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về văn hóa ẩm thực và khái quát về văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ - Hà Nội

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về văn hóa ẩm thực, xác định ẩm thực vừa là nhu cầu thiết yếu vừa là tài nguyên du lịch nhân văn có khả năng định vị thương hiệu điểm đến và xúc tiến du lịch quốc tế.

Về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội quận Tây Hồ, khóa luận trình bày các dữ liệu thực tế:

• Địa giới hành chính: Thành lập ngày 28/10/1995 theo Nghị định số 69-CP trên cơ sở tách 3 phường (Yên Phụ, Thụy Khuê, Bưởi) thuộc quận Ba Đình và 5 xã (Phú Thượng, Xuân La, Quảng An, Nhật Tân, Tứ Liên) thuộc huyện Từ Liêm. Diện tích tự nhiên đạt 24,0 km² (đứng thứ 4 trong các quận nội thành Hà Nội), dân số tính đến hết năm 2022 là 142.368 người, mật độ dân số đạt 6.830 người/km².
• Lịch sử - danh thắng: Vùng đất sở hữu cảnh quan Hồ Tây (diện tích 526,7 ha mặt nước, chu vi 18 km, độ sâu từ 1,5 - 2,3 m). Quận có 71 di tích lịch sử văn hóa (trong đó có 40 di tích cấp quốc gia, riêng khu vực Hồ Tây có 21 di tích cấp quốc gia như chùa Trấn Quốc, đền Quán Thánh, phủ Tây Hồ, chùa Kim Liên) và 14 lễ hội truyền thống thường niên.
• Làng nghề và sản vật nông nghiệp: Tây Hồ lưu giữ truyền thống của 13 làng nghề chuyên canh có từ thời Lý (hoa cây cảnh Nghi Tàm, quất cảnh Tứ Liên - Quảng Bá, đào Nhật Tân, xôi Phú Thượng, dệt lĩnh Trích Sài, trồng và ướp trà sen Quảng An...).

Về giá trị đặc trưng của ẩm thực Tây Hồ, tác giả phân loại và lập danh mục các món ăn, đồ uống tiêu biểu của địa phương:

STT	Món ăn đặc trưng	Đồ uống đặc trưng
1	Bánh tôm Hồ Tây	Chè bưởi
2	Bún ốc Hồ Tây	Trà quất Tứ Liên
3	Bánh bột lọc	Trà ướp sen Tây Hồ
4	Xôi Phú Thượng	Kem tươi Hồ Tây
5	Bún đậu Cây Da	Tào phớ Xuân La
6	Vịt quay An Dương	Rượu nếp Phú Thượng
7	Bánh giò Thụy Khuê	-
8	Ốc nóng Trích Sài	-
9	Phở cuốn Ngũ Xá	-
10	Lẩu ếch Phó Đức Chính	-
11	Lẩu gà rượu nếp Phú Thượng	-

Trong số đó, tác giả phân tích chuyên sâu hai đặc sản chủ đạo:

• Bánh tôm Hồ Tây: Có nguồn gốc từ gánh hàng rong thời kỳ bao cấp, gắn liền với nhà hàng quốc doanh trên đường Thanh Niên (thập niên 1970 – 1980). Món ăn sử dụng tôm nước ngọt tự nhiên đánh bắt tại Hồ Tây (thịt ngọt, vỏ mềm) kết hợp bột chiên giòn và khoai lang trồng ở bãi đá sông Hồng.
• Xôi và rượu nếp làng Phú Thượng: Làng nghề truyền thống được UBND thành phố Hà Nội công nhận theo Quyết định số 7286/QĐ-UBND ngày 30/12/2016. Làng hiện có khoảng 600 hộ nấu xôi; quy trình kỹ thuật yêu cầu đồ xôi hai lửa từ gạo nếp cái hoa vàng. Các sản phẩm xôi chè, xôi ngũ sắc, xôi xéo đã được chứng nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao của Hà Nội.

Chương 2: Thực trạng khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội trong hoạt động du lịch

Chương 2 tập trung khảo sát và lượng hóa thực trạng khai thác ẩm thực trong chuỗi dịch vụ và sản phẩm du lịch trên địa bàn:

• Hạ tầng lưu trú và dịch vụ ăn uống: Quận có 129 khách sạn và cơ sở lưu trú (với nhiều thương hiệu 5 sao quốc tế như Sheraton Hà Nội tại K5 Nghi Tàm, InterContinental Hanoi Westlake tại số 5 Từ Hoa, Hanoi Club Hotel tại 76 Yên Phụ...). Theo số liệu của Chi cục Thống kê quận Tây Hồ (tháng 2/2023), toàn quận có hơn 750 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống.
• Khai thác không gian văn hóa ẩm thực tại nhà hàng: Phân tích điển hình mô hình Khu văn hóa ẩm thực Sen Tây Hồ (614 Lạc Long Quân) với thực đơn buffet hơn 200 món ăn, tái hiện không gian chợ quê Bắc Bộ, sử dụng dụng cụ mâm gỗ, đũa tre truyền thống; nhà hàng Tre Place (142A An Dương Vương) khai thác các món ăn từ xôi, sen, mở lớp dạy nghề xôi Phú Thượng do nghệ nhân bản địa trực tiếp hướng dẫn.
• Chất lượng nguồn nhân lực: Tác giả chỉ ra hạn chế lớn về kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ và tay nghề chế biến tại các cơ sở quy mô nhỏ và hộ kinh doanh cá thể.

STT	Tiêu chí khảo sát	Kém	Bình thường	Tốt	Rất tốt
1	Phục vụ khách hàng nhiệt tình, lịch sự, chuyên nghiệp	5%	72%	12%	11%
2	Có khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ với khách du lịch quốc tế	71%	10%	19%	0%
3	Nhân viên dễ gần, thân thiện	5%	63%	20%	12%
4	Nhân viên nắm bắt được yêu cầu của khách và nhanh chóng cung cấp dịch vụ	14%	55%	20%	11%

(Nguồn: Khảo sát thực địa của tác giả, tháng 5/2023)

• Xây dựng chương trình du lịch trải nghiệm: Các công ty lữ hành đã bước đầu khai thác ẩm thực Tây Hồ vào tour chuyên đề: Tour "Học làm chè sen" của Saigontourist (chèo thuyền hái sen bách diệp, tách hạt, ướp trà, làm bánh tôm); tour trải nghiệm ao sen Quảng An của Công ty Du lịch Phúc Thành và Hoàng Yến; chương trình trải nghiệm làng nghề xôi Phú Thượng dành cho học sinh; tour trải nghiệm bắt cua, bắt ốc tại bãi bồi sông Hồng để nấu bún ốc do Vietravel tổ chức; tour học làm phở cuốn tại Ngũ Xá; các tour dạy nấu ăn (Cooking Tour gói 4–5 tiếng và 6–8 tiếng) do Trung tâm Văn hóa quận Tây Hồ phối hợp triển khai.
• Hoạt động lễ hội và sự kiện xúc tiến: Giới thiệu ẩm thực Tây Hồ tại Lễ hội du lịch và văn hóa ẩm thực Hà Nội 2021, Lễ hội ẩm thực Hà Nội 2022 tại Cung Thiếu nhi, Lễ hội ẩm thực và du lịch làng nghề 2022 nhân dịp SEA Games 31 (trên đường Lê Quang Đạo). Ở quy mô địa phương, Lễ hội Xôi Phú Thượng tổ chức thường niên vào ngày 8 tháng Giêng Âm lịch đóng vai trò là sự kiện bảo tồn văn hóa và kích cầu du lịch.
• Kênh quảng bá và truyền thông: Quảng bá biển hiệu trực tiếp tại cơ sở chiếm 80%; quảng bá trực tuyến thông qua mạng xã hội và cổng thông tin; tham gia hội chợ thương mại. Đặc biệt, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã đưa 2 món ăn của Tây Hồ (bánh tôm Hồ Tây và xôi Phú Thượng) vào danh mục 65 món ăn tiêu biểu của Thủ đô. Tuy nhiên, toàn quận vẫn chưa có website chuyên biệt để quảng bá du lịch ẩm thực.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ, Hà Nội phục vụ phát triển du lịch

Dựa trên các định hướng quy hoạch của thành phố Hà Nội và quận Tây Hồ (như đề án "Phát triển trồng sen trên một số hồ nhỏ khu vực xung quanh Hồ Tây", định hướng phát triển kinh tế ban đêm gắn với không gian phố đi bộ Trịnh Công Sơn), chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác:

• Nhóm giải pháp chung: Tăng cường công tác quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP); quy hoạch các tuyến phố ẩm thực chuyên doanh đồng bộ với bảo vệ môi trường sinh thái Hồ Tây; hoàn thiện cơ chế phối hợp ba nhà: Nhà nước - Doanh nghiệp lữ hành/nhà hàng - Cộng đồng cư dân/nghệ nhân.
• Nhóm giải pháp cụ thể:
  • Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Mở các lớp đào tạo nghiệp vụ ngắn hạn, bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ cho nhân viên phục vụ tại các cơ sở kinh doanh ăn uống tư nhân; chuẩn hóa đội ngũ thuyết minh viên ẩm thực.
  • Đổi mới và đa dạng hóa sản phẩm du lịch: Hoàn thiện quy trình các tour Cooking Tour gắn với trải nghiệm nông nghiệp đô thị (vùng trồng đào, quất, sen, làng nghề nấu xôi); xây dựng sản phẩm ẩm thực phục vụ kinh tế đêm tại phố Trịnh Công Sơn.
  • Đẩy mạnh hoạt động truyền thông và ứng dụng công nghệ: Xây dựng bản đồ du lịch ẩm thực số (Digital Food Map) quận Tây Hồ; thiết lập trang thông tin chuyên đề quảng bá ẩm thực địa phương đa ngôn ngữ; tổ chức định kỳ các tuần lễ giao lưu văn hóa ẩm thực liên vùng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể thông qua hệ thống dữ liệu thực chứng:

• Khảo sát và tổng hợp số liệu thực tế về hạ tầng dịch vụ: Ghi nhận 129 cơ sở lưu trú và hơn 750 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống đang hoạt động trên địa bàn quận Tây Hồ (thời điểm tháng 2/2023).
• Lượng hóa các hạn chế về chất lượng phục vụ: Kết quả điều tra thực nghiệm tháng 5/2023 chỉ ra rằng tiêu chí "Khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ với khách quốc tế" có tới 71% bị đánh giá ở mức kém, 0% đạt mức rất tốt; tiêu chí phong cách phục vụ chỉ đạt 11% ở mức rất tốt và 72% ở mức bình thường.
• Hệ thống hóa các giá trị di sản ẩm thực tiêu biểu: Làm rõ giá trị kinh tế - văn hóa của các sản phẩm làng nghề đạt chuẩn OCOP 4 sao (xôi Phú Thượng), định vị 2 món ăn đại diện quận Tây Hồ trong danh sách 65 món ăn tiêu biểu của Thủ đô do cơ quan quản lý nhà nước đề cử.
• Khái quát mô hình liên kết lữ hành: Đánh giá chi tiết các tour du lịch ẩm thực trải nghiệm thực tế do Saigontourist, Vietravel, Phúc Thành tổ chức.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, công trình đã:

• Khắc phục khoảng trống nghiên cứu: Các nghiên cứu trước đây (của Vũ Đình Chinh, Ngọc Anh) chủ yếu khảo sát ẩm thực Hà Nội trên diện rộng ở mức độ khái quát, hoặc các tác phẩm tản văn thuần túy cảm thụ văn học (Vũ Bằng, Uông Triều, Vũ Thế Long). Khóa luận của Bùi Mạnh Linh là công trình khảo sát chuyên biệt, đánh giá trực tiếp thực trạng khai thác văn hóa ẩm thực gắn với phát triển du lịch trên một địa bàn cụ thể là quận Tây Hồ.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn: Bộ số liệu khảo sát nhân lực và thực trạng kinh doanh dịch vụ ăn uống giai đoạn hậu Covid-19 đóng vai trò là tư liệu cập nhật cho các nhà quản lý địa phương và doanh nghiệp lữ hành.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận được thực hiện trong thời gian 1 năm (tháng 5/2022 đến tháng 5/2023) sau khi ngành du lịch mở cửa trở lại sau đại dịch, phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung chủ yếu vào các cơ sở dịch vụ ăn uống và làng nghề nổi tiếng nhất. Như chính tác giả tự nhận định trong lời mở đầu, vốn hiểu biết và điều kiện thực tiễn còn những hạn chế nhất định nên chưa thể bao quát toàn bộ các biến số văn hóa ẩm thực tại tất cả các ngõ phố dân sinh trên địa bàn 8 phường.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi điều tra sang phân khúc kinh tế đêm tại không gian đi bộ phố Trịnh Công Sơn và các tuyến đường ven Hồ Tây (với tỷ lệ dự báo 70% nhu cầu ăn, 20% nhu cầu uống của du khách).
  • Nghiên cứu sâu về chuỗi cung ứng nguyên liệu sạch và an toàn thực phẩm đạt chuẩn OCOP từ các vùng bãi bồi ven sông Hồng cung cấp cho chuỗi nhà hàng du lịch.
  • Đánh giá tác động của các nền tảng số hóa và mạng xã hội đối với hành vi lựa chọn điểm đến ẩm thực của du khách quốc tế tại quận Tây Hồ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo rõ ràng cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Du lịch Hà Nội, UBND quận Tây Hồ, Phòng Văn hóa - Thông tin quận): Sử dụng các đề xuất về quy hoạch chuỗi nhà hàng truyền thống, đề án phát triển vùng trồng sen, và giải pháp chuẩn hóa nhân lực dịch vụ để phục vụ công tác quản lý và định hướng chính sách.
• Doanh nghiệp kinh doanh du lịch và lữ hành: Tham khảo các mô hình tour trải nghiệm thực tế (tour hái sen ướp trà, làm bánh tôm, trải nghiệm quy trình đồ xôi hai lửa tại làng Phú Thượng) để xây dựng các sản phẩm city tour chuyên đề văn hóa ẩm thực phục vụ khách nội địa và quốc tế.
• Giảng viên và sinh viên các chuyên ngành Du lịch, Văn hóa học, Việt Nam học: Kế thừa hệ thống lý luận về các thành tố văn hóa ẩm thực, phương pháp tiếp cận nghiên cứu liên ngành và bộ khung bảng hỏi khảo sát chất lượng dịch vụ ăn uống tại điểm đến du lịch.

Câu hỏi thường gặp

1. Những sản phẩm ẩm thực nào của quận Tây Hồ đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao của Hà Nội?
Các món xôi truyền thống của làng nghề Phú Thượng bao gồm: xôi chè, xôi ngũ sắc và xôi xéo đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.

2. Kết quả khảo sát thực tế của tác giả chỉ ra điểm hạn chế lớn nhất của nhân viên tại các cơ sở ăn uống quận Tây Hồ là gì?
Theo bảng số liệu khảo sát tháng 5/2023 của tác giả, hạn chế lớn nhất nằm ở tiêu chí "Có khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ với khách du lịch quốc tế", với 71% ý kiến đánh giá ở mức kém, 10% ở mức bình thường, 19% ở mức tốt và 0% ở mức rất tốt.

3. Hai món ăn nào của quận Tây Hồ được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất vào danh mục 65 món ăn tiêu biểu của Thủ đô?
Hai món ăn tiêu biểu của quận Tây Hồ có mặt trong danh sách 65 món ăn đặc trưng của Thủ đô Hà Nội là xôi Phú Thượng và bánh tôm Hồ Tây.

4. Làng nghề xôi Phú Thượng được chính thức công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống vào thời gian nào và hiện có bao nhiêu hộ làm nghề?
Làng Phú Thượng được UBND thành phố Hà Nội trao bằng công nhận danh hiệu "Làng nghề truyền thống" vào ngày 30/12/2016 theo Quyết định số 7286/QĐ-UBND. Tính đến thời điểm nghiên cứu, làng có khoảng 600 hộ duy trì nghề nấu xôi truyền thống.

5. Các công ty lữ hành đã khai thác ẩm thực Tây Hồ vào những chương trình du lịch trải nghiệm cụ thể nào?
Các doanh nghiệp đã tổ chức nhiều tour chuyên đề: Saigontourist tổ chức tour "Học làm chè sen" (chèo thuyền hái sen, ướp trà, nấu bánh tôm) và làm phở cuốn Ngũ Xá; Vietravel tổ chức tour ra bãi bồi sông Hồng bắt cua, ốc và học cách nấu nước dùng bún ốc; Công ty Phúc Thành và Hoàng Yến khai thác tour trải nghiệm ao sen Quảng An; cùng các Cooking Tour dạy nấu ăn cho khách quốc tế tại Trung tâm Văn hóa quận Tây Hồ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Mạnh Linh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về việc khai thác văn hóa ẩm thực quận Tây Hồ trong phát triển du lịch Thủ đô giai đoạn hậu Covid-19. Công trình phản ánh trung thực thực trạng dịch vụ, cơ sở hạ tầng và chất lượng nhân lực thông qua số liệu điều tra thực địa, chỉ ra tiềm năng lớn từ các làng nghề và đặc sản địa phương bên cạnh rào cản về trình độ ngoại ngữ và công tác quảng bá. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính khả thi, gắn kết giữa quy hoạch bảo tồn không gian di sản, chuẩn hóa sản phẩm trải nghiệm và thúc đẩy liên kết lữ hành nhằm gia tăng giá trị kinh tế cho du lịch Tây Hồ nói riêng và Hà Nội nói chung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC VÀ KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC QUẬN TÂY HỒ - HÀ NỘI 1. Cơ sở lý luận về văn hóa ẩm thực 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Văn hóa Văn hóa chính là sản phẩm do con người sáng tạo ra, nó có từ rất lâu đời của xã hội loài người.

Tuy vậy, việc xác định và sử dụng khái niệm văn hóa không đơn giản. Để trả lời những câu hỏi này, có nhiều tác giả qua những tác phẩm, công trình nghiên cứu của mình đã đề cập khái niệm này dưới nhiều khía cạnh, góc độ khác nhau: Chủ tịch Hồ Chí Minh khi nghiên cứu về văn hóa đã nhận định: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng” [8 – tr 473] Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam – Bộ Giáo dục và Đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, NXB Văn hóa – Thông tin xuất bản 1998, thì đưa ra khái niệm: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”. [14 – tr 1100] Trong cuốn sách Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, GS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình” [11– tr 27] Bên cạnh các luận điểm trong nước, trên thế giới, vấn đề văn hóa cũng được nhiều cá nhân và tổ chức nghiên cứu. Theo Tổ chức UNESCO nêu ra khái niệm: “Văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc, quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội.

Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống và giá trị, tập tục và tín ngưỡng” 1. Ẩm thực Ẩm thực theo nghĩa Hán Việt thì “ẩm là uống, thực là ăn”, nó có nghĩa hoàn chỉnh là “ăn uống”. Do đó, ẩm thực là từ dùng khái quát nói về việc ăn và uống. Nếu 15 xét ở phạm vi rộng hơn thì ẩm thực còn có nghĩa là một nền văn hóa ăn uống của một dân tộc, đã trở thành một thói quen và một tập tục.

Về mặt bản chất, ăn uống gắn liền với cuộc sống. Cuộc sống không thể có cũng như không thể tồn tại, không thể phát triển cũng như đem lại niềm vui nếu không có ăn uống. Ăn uống là nhu cầu chính đáng của con người trong quan niệm: thực, y, cư, hành, khang, lạc. thì thực (ăn) được xem là đứng đầu.

Theo từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên), “ẩm thực” chính là “ăn và uống” [9 – tr 17]. Ăn và uống là nhu cầu chung của con người, không phân biệt màu da, sắc tộc, tôn giáo, địa vị… nhưng mỗi cộng đồng dân tộc do có sự khác biệt về hoàn cảnh địa lý, môi trường sinh thái, tôn giáo, tín ngưỡng… nên đã có những thức ăn, đồ uống khác nhau, những quan niệm về ăn uống khác nhau… từ đó dần dần hình thành những tập quán, phong tục về ăn uống khác nhau.