CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SẢN PHẨM DU LỊCH, SẢN PHẨM DU LỊCH ĐẶC THÙ VÀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH ĐẶC THÙ 1. Các khái niệm liên quan đến du lịch Tại hội nghị liên hiệp quốc về du lịch họp tại Roma – Italia (21/08 – 05/08/1963), các chuyên gia cho rằng: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ”. Tổ chức du lịch thế giới – WTO (Word Tourism Organization): “Du lịch là tập hợp các mối quan hệ, các hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ sự hình thành và lưu trú của các cá thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên với mục đích hòa bình và nơi họ đến không phải là nơi họ làm việc”.
Luật du lịch Việt Nam được Quốc hội ban hành vào tháng 6/2005 có hiệu lực ngày 01/01/2006: “ Du lịch là một trong những hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi lưu trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong khoảng thời gian nhất định”. Nhìn từ góc độ thay đổi về không gian của du khách: du lịch là một trong những hình thức di chuyển tạm thời từ một vùng này sang một vùng khác, từ một nước này sang một nước khác mà không thay đổi nơi cư trú hay nơi làm việc. Ở góc độ kinh tế thì du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan giải trí nghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác. Như vậy, du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp.
Nó vừa mang đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hóa xã hội. Nhưng đều mang một ý nghĩa chính là hoạt động nghỉ ngơi, thư giãn, hoặc có kết hợp làm việc nhưng ở nơi khác nơi cư trú thường xuyên với các thành phần chính: khách du lịch, nhà kinh doanh du lịch-lữ hành, cộng đồng địa phương, chính quyền địa phương. Các loại hình du lịch Loại hình du lịch là tập hợp các sản phẩm du lịch của một vùng, một quốc gia có liên hệ mật thiết với nhau, hoặc vì chúng thỏa mãn cùng một động cơ du lịch, 6 cùng diễn ra một loại điểm đến, được bán cho cùng một giới khách hàng, được hình thành trên cơ sở cùng sử dụng chung một loại hình dịch vụ riêng lẻ, hoặc đến khách du lịch theo một định nghĩa như nhau. Một số loại hình du lịch được nhắc đến ở nước ta: 1.
Du lịch cảnh quan sinh thái: du lịch cảnh quan sinh thái là hình thức du lịch thiên nhiên với mức độ giáo dục cao về sinh thái và môi trường có tác động tích cực đến việc bảo vệ môi trường và văn hóa, đảm bảo mang lại các lợi ích về tài chính cho cộng đồng tại địa phương và có đóng góp cho các nổ lực bảo tồn. Du lịch nghỉ dưỡng: loại hình du lịch này xuất phát từ nhu cầu giải tỏa bớt căng thẳng sau những giờ phút lao động vất vả để phục hồi sức khỏe. Du lịch Văn hóa: là loại hình nhằm thỏa mãn nhu cầu cảm nhận văn hóa của khách du lịch, du khách đến tham quan tìm hiểu về nền văn hóa, lịch sử, phong tục tập quán của vùng đất, một quốc gia mà nơi đó có nét văn hóa, tiến trình lịch sử là một điều hết sức mới lạ đối với họ hoặc tham gia các cuộc thi hoa hậu… 1. Du lịch thể thao: là chuyến đi du lịch gắn liền với các mục đích tham gia một môn thể thao nào đó như lướt ván, leo núi hoặc tham gia các lễ hội thể thao, một kỳ thế vận hội với tư cách là vận động viên, nhà tổ chức, huấn luyện viên,… 1.
Du lịch chữa bệnh: do nhu cầu giải tỏa những căng thẳng trong công việc, do thể trạng sức khỏe, đòi hỏi phương pháp chữa bệnh đặc biệt gắn liền với điều kiện khí hậu, môi trường,… loại hình du lịch nghỉ ngơi, chữa bệnh và cả điều trị được thiết lập nhằm phục vụ cho các đối tượng có nhu cầu. Du lịch MICE: MICE (Meeting - hội họp, Incentive - khen thưởng, Convention - hội nghị – hội thảo, Exhibition - triển lãm) là loại hình du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm, tổ chức sự kiện, du lịch khen thưởng của các công ty cho nhân viên, đối tác. Bởi vậy các đoàn khách MICE thường là rất đông (vài trăm khách) và đặc biệt mức chi tiêu cao hơn khách đi du lịch bình thường, do ban tổ chức các hội nghị quốc tế bao giờ cũng đặt phòng cho khách ở khách sạn 4-5 sao, dịch vụ cao, tour sau hội nghị phải thiết kế chuyên biệt theo yêu cầu,… MICE hiện là loại hình du lịch mang lại nguồn thu rất lớn cho ngành du lịch ở các nước. Tài nguyên du lịch Theo Luật du lịch năm 2005 của Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: tài nguyên du lịch là cơ sở để phát triển ngành du lịch.
Đó là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử – văn hoá, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch. Du lịch là một ngành có sự định hướng tài nguyên rõ rệt. Tài nguyên du lịch là một trong những yếu tố cơ bản, điều kiện tiên quyết để hình thành và phát triển du lịch của một địa phương. Số lượng tài nguyên vốn có, chất lượng của chúng và mức độ kết hợp các loại tài nguyên trên cùng địa bàn có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển du lịch.
Vì vậy, sức hấp dẫn của một địa phương phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tài nguyên du lịch của địa phương đó. Sản phẩm du lịch và sản phẩm du lịch đặc thù 1. Khái niệm sản phẩm du lịch Sản phẩm du lịch về cơ bản cũng chứa đựng những nội hàm như khái niệm sản phẩm nói chung hay của bất kỳ ngành kinh tế nào. Tuy nhiên, do đặc thù của ngành du lịch chủ yếu mang tính dịch vụ nên khái niệm sản phẩm du lịch cũng có những cách hiểu khác nhau, tùy theo nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Theo những khái niệm liên quan đến du lịch đã nêu ở trên, thì du lịch là một ngành kinh tế mang tính tổng hợp duy nhất khi được tạo thành từ các ngành khác nhau như khách sạn, hãng hàng không, đại lý du lịch, vận chuyển, v. Mỗi ngành trong đó cung cấp sản phẩm riêng lẻ hoặc kết hợp với nhau để cung cấp dịch vụ du lịch. Một sản phẩm du lịch là một đối tượng thu hút khách du lịch. Như vậy, có thể thấy được sản phẩm du lịch là một tổng thể phức tạp bao gồm nhiều thành phần không đồng nhất cấu tạo thành, đó có thể là tài nguyên tự nhiên, tài nguyên nhân văn, cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng dịch vụ du lịch và kể cả đội ngũ cán bộ nhân viên du lịch, cách phục vụ, cảm nhận của khách du lịch… Một số khái niệm như sau: Luật Du lịch Việt Nam (Luật số: 09/2017/QH14): « Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch.
Sản phẩm du lịch là dịch vụ, hàng hóa cung cấp cho khách du 8 lịch được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực: cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó. » Lê Anh Tuấn, Nguyễn Thị Mai Sinh (2015) có đề xuất về sản phẩm du lịch như sau: “Sản phẩm du lịch là toàn bộ những hàng hóa và dịch vụ do các tổ chức có chức năng kinh doanh du lịch sản xuất và cung ứng nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch”. Trong phần Giáo trình dạy nghề của Hội đồng giáo dục Trung cấp Andhra Pradesh, Ấn Độ (2012) giới thiệu: « một sản phẩm du lịch có thể được định nghĩa là tổng hợp của sự hài lòng về thể chất và tâm lý mà nó cung cấp cho khách du lịch trong suốt hành trình. Sản phẩm du lịch tập trung vào các cơ sở và dịch vụ được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của khách du lịch.
Nó có thể được coi là một sản phẩm tổng hợp của một quốc gia điểm du lịch hấp dẫn, giao thông, chỗ ở và giải trí dẫn đến sự hài lòng của khách hàng. Mỗi thành phần của một sản phẩm du lịch được cung cấp bởi các nhà cung cấp dịch vụ riêng lẻ như khách sạn, hãng hàng không, đại lý du lịch, v. Các sản phẩm du lịch có thể được phân tích về sự hấp dẫn, khả năng tiếp cận và chỗ ở của nó »(Vocational Curriculum, 2012) Các khái niệm trên đã tiếp cận sản phẩm du lịch theo hướng thị trường, marketing, căn cứ vào sự hài lòng của khách du lịch để tạo ra các sản phẩm du lịch phù hợp. Tuy nhiên trong thực tế khái niệm về sản phẩm du lịch có góc nhìn rộng hơn, không chỉ giới hạn ở “tập hợp các dịch vụ” mà còn bao gồm tập hợp các yếu tố vật chất và phi vật chất như những yếu tố hấp dẫn du lịch mà trước hết là tài nguyên du lịch, có khả năng đáp ứng nhu cầu du lịch đa dạng của du khách.
Trần Văn Thông (2016), sản phẩm du lịch là sự kết hợp hàng hóa và dịch vụ trên cơ sở khai thác hợp lý tài nguyên du lịch nhằm đáp ứng mọi nhu cầu cho du khách trong hoạt động du lịch. Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), “sản phẩm du lịch là sự tổng hợp của 3 nhóm yếu tố cấu thành: (1) Tài nguyên; (2) Hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch và (3) Dịch vụ, quản lý và hình ảnh”.