Kinh Tế Vĩ Mô Quốc Tế: Xu Hướng và Tác Động

Tài liệu chuyên sâu Khám Phá Kinh Tế Vĩ Mô Quốc Tế, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho kinh tế phục vụ học tập và đào tạo

• Tác giả: TS. Phạm Thị Tuyết Trinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Vĩ Mô Quốc Tế
• Đề tài: Khám Phá Kinh Tế Vĩ Mô Quốc Tế
• Loại tài liệu: Tài Liệu Tham Khảo
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CÁC VẤN ĐỀ CỦA KINH TẾ VĨ MÔ QUỐC TẾ
• 1.1. Các đồng tiền quốc gia và biến động tỷ giá
• 1.2. Tỷ giá vận động như thế nào?
• 1.3. Tại sao cần phải tìm hiểu sự vận động của tỷ giá?
• 1.4. Khủng hoảng tiền tệ
• 1.5. Tự do hoá lưu chuyển vốn
• 1.6. Mất cân bằng cán cân vãng lai
• 1.7. Của cải nước ngoài. Lựa chọn chính sách của chính phủ
• 1.8. Hội nhập và kiểm soát vốn: Các qui định của tài chính quốc tế
• 1.9. Lựa chọn chế độ tỷ giá
• 1.10. Tóm tắt chương
• 1.11. Câu hỏi và bài tập
• 2. TÀI KHOẢN QUỐC GIA TRONG NỀN KINH TẾ MỞ
• 2.1. Tài khoản quốc gia trong nền kinh tế đóng
• 2.2. Tài khoản quốc gia trong nền kinh tế mở
• 2.3. Tổng sản phẩm quốc nội của nền kinh tế mở
• 2.4. Tổng thu nhập quốc gia của nền kinh tế mở
• 2.5. Tổng thu nhập quốc gia khả dụng
• 2.6. Tài khoản thu nhập và cán cân vãng lai
• 2.7. Nguồn lực bên ngoài của nền kinh tế mở
• 2.8. Tài sản nước ngoài
• 2.9. Tài sản nước ngoài là gì?
• 2.10. Thay đổi tài sản nước ngoài
• 2.11. Tóm tắt chương
• 2.12. Câu hỏi và bài tập
• 3. XÁC ĐỊNH CÁN CÂN TÀI KHOẢN VÃNG LAI
• 3.1. Cơ chế tự điều chỉnh
• 3.2. Cơ chế tự điều chỉnh của giá
• 3.3. Cơ chế tự điều chỉnh của thu nhập
• 3.4. Tiếp cận hệ số co giãn
• 3.5. Hệ số co giãn
• 3.6. Điều kiện Marshall-Lerner
• 3.7. Hiệu ứng đường cong J
• 3.8. Tiếp cận hấp thu
• 3.9. Tóm tắt chương
• 3.10. Câu hỏi và bài tập
• 3.11. Phân tích tình huống
• 4. TỰ DO LƯU CHUYỂN VỐN
• 4.1. Ràng buộc ngân sách và giới hạn vay vốn
• 4.2. Ràng buộc ngân sách dài hạn là gì?
• 4.3. Xác định ràng buộc ngân sách dài hạn
• 4.4. Hàm ý LRBC cho GNE và GDP
• 4.5. Ứng dụng LRBC trường hợp các nước đang phát triển
• 4.6. Lợi ích của hội nhập tài chính: Điều hòa tiêu dùng
• 4.6.1. Mô hình cơ bản
• 4.6.2. Khi không có cú sốc
• 4.7. Ứng dụng giải thích biến động tiêu dùng của các nền kinh tế và hội nhập tài chính
• 4.8. Ứng dụng xây dựng chiến lược tiết kiệm dự phòng
• 4.9. Lợi ích của hội nhập tài chính: Đầu tư hiệu quả
• 4.9.1. Mô hình cơ bản
• 4.9.2. Khi nào nền kinh tế sẽ nắm bắt cơ hội đầu tư
• 4.10. Ứng dụng giải thích sự không liên kết giữa tiết kiệm và đầu tư trong nền kinh tế mở
• 4.11. Lợi ích của hội nhập tài chính: Đa dạng hoá đầu tư
• 4.11.1. Danh mục đầu tư nội địa
• 4.11.2. Danh mục đầu tư quốc tế
• 4.12. Hội nhập tài chính đối với các nước đang phát triển
• 4.12.1. Dòng lưu chuyển tài chính vào các nước đang phát triển
• 4.13. Hội nhập tài chính và tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển
• 4.14. Rủi ro của hội nhập tài chính tại các nước đang phát triển
• 4.15. Tóm tắt chương
• 4.16. Câu hỏi và bài tập
• 4.17. Phân tích tình huống
• 5. CHÍNH SÁCH KINH TẾ VĨ MÔ TRONG NỀN KINH TẾ MỞ
• 5.1. Hình thành đường IS trong nền kinh tế mở
• 5.2. Tổng cầu trong nền kinh tế mở
• 5.3. Các cú sốc ngoại sinh ảnh hưởng tổng cầu
• 5.4. Cân bằng trên thị trường hàng hóa
• 5.5. Cân bằng trên thị trường ngoại hối
• 5.6. Cân bằng trên thị trường hàng hoá và thị trường ngoại hối
• 5.7. Hình thành đường LM
• 5.8. Cân bằng trên thị trường tiền tệ
• 5.9. Hình thành đường LM
• 5.10. Yếu tố làm dịch chuyển đường LM
• 5.11. Hình thành đường BP
• 5.12. Cân bằng mô hình IS-LM-BP
• 5.13. Hiệu lực chính sách tài khóa và tiền tệ
• 5.13.1. Chính sách tiền tệ
• 5.13.2. Chính sách tài khoá
• 5.14. Sử dụng mô hình IS-LM-BP giải thích khủng hoảng tài chính châu Á 1997
• 5.15. Sử dụng mô hình IS-LM-BP phân tích phản ứng nền kinh tế Ba Lan và Latvia trong khủng tài chính 2008
• 5.16. Tóm tắt chương
• 5.17. Câu hỏi và bài tập
• 5.18. Phân tích tình huống
• 6. LỰA CHỌN CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ
• 6.1. Lựa chọn chế độ tỷ giá trong lịch sử
• 6.2. Tiếp cận "bộ ba bất khả thi"
• 6.3. Tiếp cận lợi ích và tổn thất
• 6.3.1. Đường lợi ích GG
• 6.3.2. Đường tổn thất LL
• 6.4. Quyết định cố định tỷ giá
• 6.5. Ứng dụng giải thích sự từ bỏ của Anh với chế độ tỷ giá châu Âu
• 6.6. Tóm tắt chương
• 6.7. Câu hỏi và bài tập
• 6.8. Phân tích tình huống
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu các vấn đề của kinh tế vĩ mô quốc tế

Chương đầu tiên của tài liệu tập trung vào việc giới thiệu các vấn đề cốt lõi trong lĩnh vực kinh tế vĩ mô quốc tế. Các vấn đề này phát sinh từ ba đặc điểm chính: sự tồn tại của nhiều đồng tiền quốc gia, sự hội nhập tài chính giữa các quốc gia và các quyết định chính sách kinh tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc hiểu rõ về tỷ giá và sự biến động của nó là rất quan trọng. Các nhà nghiên cứu kinh tế đã chỉ ra rằng, tỷ giá không chỉ ảnh hưởng đến thương mại quốc tế, mà còn tác động đến các quyết định đầu tư và tiêu dùng của các quốc gia. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá là cần thiết để đưa ra các chính sách kinh tế hợp lý.

1.1. Các đồng tiền quốc gia và biến động tỷ giá

Tỷ giá được hiểu là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Sự biến động của tỷ giá có thể gây ra những tác động lớn đến kinh tế quốc gia, đặc biệt là trong các giao dịch thương mại quốc tế. Việc nghiên cứu tỷ giá giúp giải thích vì sao một số quốc gia gặp khó khăn trong việc duy trì sự ổn định kinh tế. Câu hỏi đặt ra là: Tại sao tỷ giá lại biến động mạnh mẽ trong khi một số khác lại ổn định? Các lý thuyết về tỷ giá cố định và tỷ giá thả nổi cũng được thảo luận để hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của các đồng tiền trong kinh tế toàn cầu.

1.2. Khủng hoảng tiền tệ

Khủng hoảng tiền tệ xảy ra khi một đồng tiền giảm giá mạnh, gây ra các tổn thất kinh tế lớn. Chương này phân tích các nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng tiền tệ, chẳng hạn như sự thiếu hụt dự trữ ngoại hối hoặc các quyết định chính sách sai lầm. Ví dụ, cuộc khủng hoảng tiền tệ ở Argentina vào đầu những năm 2000 đã dẫn đến sự sụp đổ của nền kinh tế, làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp và nghèo đói. Việc nghiên cứu khủng hoảng tiền tệ không chỉ giúp các nhà hoạch định chính sách phòng ngừa mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các quốc gia khác trong việc quản lý tài chính quốc tế.

II. Tài khoản quốc gia trong nền kinh tế mở

Chương hai tập trung vào việc phân tích tài khoản quốc gia trong bối cảnh kinh tế mở. Tài khoản quốc gia phản ánh các giao dịch kinh tế giữa một quốc gia và phần còn lại của thế giới. Việc hiểu rõ về tài khoản vãng lai và các yếu tố ảnh hưởng đến nó là rất quan trọng trong việc đánh giá tình hình kinh tế của một quốc gia. Tài khoản quốc gia bao gồm các khoản thu nhập, chi tiêu và cán cân vãng lai, cho thấy mối quan hệ giữa thu nhập quốc gia và tiêu dùng. Các chỉ số này giúp các nhà kinh tế đánh giá tình trạng tài chính của quốc gia và khả năng điều chỉnh chính sách kinh tế.

2.1. Tài khoản vãng lai

Tài khoản vãng lai là một phần quan trọng trong tài khoản quốc gia, phản ánh sự chênh lệch giữa thu nhập và chi tiêu. Việc phân tích tài khoản vãng lai giúp xác định mức độ phụ thuộc của một quốc gia vào các nguồn lực bên ngoài. Tình trạng thâm hụt hoặc thặng dư của tài khoản vãng lai có thể chỉ ra những vấn đề trong kinh tế như mất cân bằng trong tiêu dùng và đầu tư. Thông qua các mô hình phân tích, các nhà nghiên cứu có thể dự đoán được các xu hướng trong kinh tế quốc tế và đưa ra các khuyến nghị chính sách phù hợp.

2.2. Tổng sản phẩm quốc nội và tổng thu nhập quốc gia

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tổng thu nhập quốc gia (GNI) là hai chỉ số quan trọng để đánh giá sức khỏe của nền kinh tế. Chương này phân tích mối quan hệ giữa GDP và GNI trong nền kinh tế mở. Sự khác biệt giữa hai chỉ số này có thể cho thấy mức độ hội nhập của một quốc gia vào kinh tế toàn cầu. Việc theo dõi sự thay đổi của GDP và GNI theo thời gian sẽ giúp các nhà kinh tế đánh giá được hiệu quả của các chính sách tài chính và tiền tệ, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn.

Nội dung chính

Giáo Trình Kinh Tế Vĩ Mô Quốc Tế (2023) – Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu tham khảo Kinh tế vĩ mô quốc tế do TS. Phạm Thị Tuyết Trinh (Chủ biên) và TS. Nguyễn Thị Hồng Vinh biên soạn, xuất bản năm 2023 tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh. Đây là tài liệu học tập chuyên sâu thuộc khối kiến thức chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế học và Tài chính - Ngân hàng ở bậc đại học và sau đại học.

Mục tiêu đào tạo của tài liệu là trang bị cho người học khung lý thuyết hoàn chỉnh để phân tích sự vận hành của nền kinh tế mở và các tương tác kinh tế quy mô lớn giữa các quốc gia. Cụ thể, tài liệu hướng đến việc giúp người học giải thích các yếu tố xác định cán cân tài khoản vãng lai, cơ chế hội nhập tài chính, phân tích hiệu lực của chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ dưới các chế độ tỷ giá khác nhau, cũng như các tiếp cận lý thuyết trong việc lựa chọn chế độ tỷ giá.

Cấu trúc giáo trình gồm 6 chương, phát triển có hệ thống từ tổng quan các vấn đề kinh tế vĩ mô quốc tế, phương pháp hạch toán tài khoản quốc gia trong nền kinh tế mở, đến các mô hình xác định cán cân vãng lai, phân tích liên thời gian về lưu chuyển vốn, mô hình cân bằng tổng thể IS-LM-BP và lý thuyết lựa chọn chế độ tỷ giá. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận gắn liền giữa mô hình hóa lý thuyết với việc đối chiếu dữ liệu thực nghiệm toàn cầu (từ FRED, WB, IMF) và phân tích các sự kiện lịch sử tiền tệ - tài chính cụ thể.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

• Chương 1: Giới thiệu các vấn đề của kinh tế vĩ mô quốc tế: Xác định ba nguồn gốc phát sinh các vấn đề vĩ mô quốc tế gồm sự đa dạng tiền tệ, hội nhập tài chính và lựa chọn chính sách. Trình bày hành vi của tỷ giá cố định và thả nổi (so sánh biến động tỷ giá EUR/USD và USD/CNY giai đoạn 2000–2022), khái niệm khủng hoảng tiền tệ (nghiên cứu cuộc khủng hoảng Argentina 2001–2002, Mexico 1994, Châu Á 1997, Nga 1998), mất cân bằng cán cân vãng lai, của cải nước ngoài và chỉ số độ mở tài chính Chinn-Ito.
• Chương 2: Tài khoản quốc gia trong nền kinh tế mở: Trình bày ba phương pháp đo lường hoạt động kinh tế (chi tiêu, sản xuất, thu nhập). Xây dựng hệ thống các chỉ tiêu: Tổng chi tiêu quốc gia ($GNE$), Tổng sản phẩm quốc nội ($GDP$), Tổng thu nhập quốc gia ($GNI$) và Tổng thu nhập quốc gia khả dụng ($GNDI$). Phân tích cán cân thanh toán ($BOP = CA + FA + KA = 0$), hiện tượng thâm hụt kép ($Twin\ Deficits$) từ dữ liệu của Anh (1970–2021) và Trạng thái đầu tư quốc tế ròng ($NIIP$).
• Chương 3: Xác định cán cân tài khoản vãng lai: Phân tích cơ chế tự điều chỉnh của giá và thu nhập. Trình bày tiếp cận hệ số co giãn với Điều kiện Marshall-Lerner, hiệu ứng đường cong J, độ trễ hợp đồng ngoại thương và tiếp cận hấp thu ($Absorption\ Approach$).
• Chương 4: Tự do lưu chuyển vốn: Ứng dụng mô hình phân tích liên thời gian của Ràng buộc ngân sách dài hạn ($LRBC$) cho $GNE$ và $GDP$. Phân tích ba lợi ích của hội nhập tài chính: điều hòa tiêu dùng, tối ưu hóa đầu tư và đa dạng hóa danh mục đầu tư quốc tế. Thảo luận các rủi ro của dòng vốn đối với các nước đang phát triển và hiện tượng dừng đột ngột ($Sudden\ Stop$).
• Chương 5: Chính sách kinh tế vĩ mô trong nền kinh tế mở: Thiết lập cân bằng đồng thời trên ba thị trường để hình thành mô hình IS-LM-BP (thị trường hàng hóa, thị trường tiền tệ và thị trường ngoại hối thông qua điều kiện ngang giá lãi suất không bảo hiểm $UIP$). Đánh giá hiệu lực của chính sách tài khóa và tiền tệ dưới chế độ tỷ giá cố định và thả nổi; ứng dụng giải thích khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 và so sánh phản ứng chính sách vĩ mô giữa Ba Lan và Latvia trong khủng hoảng 2008.
• Chương 6: Lựa chọn chế độ tỷ giá: Khảo cứu lịch sử chế độ tỷ giá (giai đoạn 1870–2010), khung phân tích Bộ ba bất khả thi ($The\ Trilemma$), mô hình lợi ích - tổn thất (đường $GG$ và đường $LL$) và trường hợp Vương quốc Anh rời bỏ Cơ chế Tỷ giá Châu Âu ($ERM$).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống đồng nhất thức kinh tế vĩ mô mở cơ bản:

1. Mối quan hệ giữa thu nhập, chi tiêu và cán cân vãng lai: $$GDP = GNE + TB = C + I + G + EX - IM$$ $$GNI = GDP + NFIA$$ $$GNDI = GNI + NUT = C + I + G + CA$$
2. Đẳng thức cán cân vãng lai và thâm hụt kép: $$S - I = CA \iff (S_p - I_p) + (S_g - I_g) = CA$$
3. Cân bằng cán cân thanh toán và thay đổi của cải nước ngoài: $$CA + FA + KA = 0$$ $$\Delta W = CA + KA + \text{Lãi/Lỗ vốn}$$
4. Khung lý thuyết cân bằng tổng thể và lựa chọn thể chế:
   • Mô hình IS-LM-BP tích hợp điều kiện cân bằng thị trường ngoại hối $UIP$.
   • Ràng buộc ngân sách dài hạn ($LRBC$) trong phân tích liên thời gian.
   • Nguyên lý Bộ ba bất khả thi trong quản lý kinh tế đối ngoại.

        Chế độ bản vị vàng / Bretton Woods     Chế độ thả nổi hiện đại

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng hạch toán và phân tích dữ liệu vĩ mô: Xác định và tính toán các chỉ số $GNE$, $GDP$, $GNI$, $GNDI$, $CA$, $FA$, $KA$, $NIIP$ từ bảng thống kê thực tế của các quốc gia.
• Kỹ năng phân tích định lượng tác động chính sách: Sử dụng khung đồ thị IS-LM-BP để dự báo sự thay đổi của sản lượng, lãi suất và tỷ giá khi có các cú sốc cung/cầu hoặc khi chính phủ thực thi chính sách tài khóa/tiền tệ.
• Kỹ năng đánh giá rủi ro tài chính quốc tế: Phân tích nguyên nhân khủng hoảng tiền tệ, đánh giá mức độ tổn thương của nền kinh tế trước hiện tượng dừng đột ngột của dòng vốn và thâm hụt tài khoản vãng lai kéo dài.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm cấu trúc tuyến tính: từ việc nhận diện các hiện tượng thực tế, chuyển hóa thành các mô hình kinh tế học trừu tượng, và cuối cùng áp dụng mô hình để giải quyết các bài toán chính sách.

Mỗi chương đều tuân thủ cấu trúc giảng dạy thống nhất:

• Mục tiêu bài học: Liệt kê rõ các chuẩn đầu ra cần đạt về kiến thức và kỹ năng.
• Nội dung lý thuyết trọng tâm: Trình bày chi tiết các khái niệm, thiết lập công thức toán học và sơ đồ hóa cơ chế truyền dẫn.
• Hộp học thuật (Focus Boxes): Trích xuất các bài nghiên cứu chuyên sâu (như nghiên cứu của Maurice Obstfeld năm 2018 về mất cân bằng toàn cầu, bài học từ các cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, đặc quyền của đồng USD).
• Tóm tắt chương: Hệ thống hóa các kết luận lý thuyết cốt lõi.
• Câu hỏi và bài tập định lượng: Cung cấp các câu hỏi tự luận kiểm tra khái niệm và bài tập tình huống có số liệu giả định (như bài tập tính toán cho quốc gia giả định Ikonomia, Opulenza) lẫn số liệu thực tế (báo cáo $BOP$ của Việt Nam từ IMF).

Giảng viên có thể sử dụng giáo trình để tổ chức các buổi thảo luận tình huống (Case Studies) dựa trên danh mục hình vẽ và bảng số liệu sẵn có. Đối với người tự học, tài liệu cung cấp lộ trình hướng dẫn chi tiết từ việc đọc hiểu khái niệm đến tự giải các bài tập hạch toán tài khoản quốc gia.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Dữ liệu thực nghiệm cập nhật: Giáo trình tích hợp các chuỗi dữ liệu kinh tế vĩ mô kéo dài đến giai đoạn 2020–2022 từ các tổ chức quốc tế lớn như Quỹ Tiền tệ Quốc tế ($IMF$), Ngân hàng Thế giới ($WB$), Hệ thống Dữ liệu Kinh tế của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ ($FRED$), và Penn World Table.
• Cập nhật các nghiên cứu học thuật quốc tế: Đưa vào giáo trình các chỉ số đo lường hiện đại như Chỉ số độ mở tài chính Chinn-Ito (Chinn & Ito, 2021), khung dữ liệu Trạng thái của cải nước ngoài của Philip & Milesi-Ferretti (2022), và tài liệu tham khảo chuẩn mực của Feenstra & Taylor (2021).
• Phân tích sâu về Trạng thái đầu tư quốc tế ròng ($NIIP$): Giải thích chi tiết sự biến động $NIIP$ của các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ và Trung Quốc năm 2021 dưới tác động của chênh lệch định giá tài sản và thay đổi tỷ giá, thay vì chỉ tiếp cận đơn thuần qua cán cân thương mại.
• Đa dạng hóa các điển cứu thực tế: Đưa vào giáo trình các sự kiện lịch sử có tính đối chiếu cao, bao gồm:
  • So sánh tăng trưởng GDP thực bình quân đầu người giữa các cặp quốc gia láng giềng: Triều Tiên - Hàn Quốc, Argentina - Chile, Zimbabwe - Botswana.
  • So sánh phản ứng chính sách vĩ mô giữa Ba Lan (tỷ giá thả nổi) và Latvia (tỷ giá cố định) trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.
  • Cơ chế thâm hụt kép tại Vương quốc Anh giai đoạn 1970–2021.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Phạm vi và mục đích sử dụng
Sinh viên đại học	Sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các ngành Kinh tế quốc tế, Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học, Kinh doanh quốc tế. Sử dụng làm giáo trình chính cho học phần Kinh tế vĩ mô quốc tế hoặc Tài chính quốc tế.
Học viên sau đại học	Học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Tài chính công, Quản lý kinh tế sử dụng làm tài liệu tham khảo về mô hình hóa liên thời gian ($LRBC$) và chính sách tỷ giá.
Giảng viên và nhà nghiên cứu	Khung tham chiếu chuẩn cho việc biên soạn đề cương môn học, khai thác hệ thống bài tập thực hành, bài tập phân tích dữ liệu $BOP$ và case study kinh tế vĩ mô.
Chuyên viên phân tích vĩ mô	Nhân sự tại các định chế tài chính, cơ quan nghiên cứu chính sách cần nắm vững tác động của tỷ giá, lãi suất và dòng vốn quốc tế đến nền kinh tế nội địa.

Yêu cầu tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần Kinh tế vi mô cơ bản, Kinh tế vĩ mô cơ bản và có kiến thức nền tảng về Toán kinh tế/Thống kê kinh tế để tiếp thu tốt các mô hình toán và đồ thị trong tài liệu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế phục vụ cho sinh viên đại học từ năm thứ 3 trở lên, học viên cao học các khối ngành kinh tế - tài chính, cùng các giảng viên và nhà nghiên cứu cần tài liệu tham khảo chuẩn mực về kinh tế vĩ mô trong nền kinh tế mở.

2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức vững vàng về Kinh tế vĩ mô cơ bản (các khái niệm $GDP$, lạm phát, tổng cầu, chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ cơ sở) và các nguyên lý hạch toán kinh tế vĩ mô.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các sách kinh tế vĩ mô thông thường là gì?

Khác với các giáo trình kinh tế vĩ mô nhập môn tập trung phần lớn vào nền kinh tế đóng, giáo trình này chuyên sâu hoàn toàn vào các liên kết quốc tế của nền kinh tế mở, thiết lập đầy đủ mối quan hệ giữa các tài khoản quốc gia với cán cân thanh toán ($BOP$), trạng thái đầu tư quốc tế ròng ($NIIP$), cơ chế lưu chuyển vốn liên thời gian và mô hình IS-LM-BP.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học nên bám sát mục tiêu học tập ở đầu mỗi chương, vẽ lại các đồ thị cân bằng thị trường, chủ động thực hiện toàn bộ các bài tập định lượng và phân tích các bảng số liệu $BOP$ thực tế của các quốc gia được cung cấp ở cuối chương.

5. Giáo trình có cung cấp tài liệu thực hành và số liệu thực tế không?

Có. Giáo trình tích hợp nhiều bảng thống kê thực tế từ $FRED$, $IMF$, $WB$ (như số liệu kinh tế của Mỹ, Anh, Nhật Bản, Trung Quốc và Báo cáo quốc gia của IMF về Việt Nam giai đoạn 2017–2021) kèm theo các câu hỏi phân tích tình huống cụ thể.

---

Kết luận

Tài liệu tham khảo Kinh tế vĩ mô quốc tế (2023) của Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh cung cấp hệ thống lý thuyết chuẩn mực và cập nhật về hoạt động kinh tế vĩ mô trong môi trường toàn cầu hóa. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa các mô hình kinh tế học (IS-LM-BP, LRBC, Trilemma, GG-LL) với việc phân tích dữ liệu thực tế và các cuộc khủng hoảng tài chính lịch sử, tài liệu đáp ứng tốt yêu cầu giảng dạy, nghiên cứu và thực hành phân tích chính sách kinh tế đối ngoại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU CÁC VẤN ĐỀ CỦA KINH TẾ VĨ MÔ QUỐC TẾ Sau khi đọc xong chương này, người đọc có thể: • Giải thích được những đặc điểm làm làm phát sinh các vấn đề được kinh tế vĩ mô quốc tế; • Mô tả được những vấn đề kinh tế vĩ mô quốc tế thảo luận. Kinh tế vĩ mô quốc tế nghiên cứu các tương tác quy mô lớn giữa các nền kinh tế với nhau. Môn học theo tiếp cận “kinh tế vĩ mô” (macroeconomics) vì nó tập trung vào các biến số chính của toàn nền kinh tế, như tỷ giá hối đoái, giá cả, lãi suất, thu nhập, của cải và tài khoản vãng lai.

Từ “quốc tế” (international) hàm ý rằng môn học khám phá sâu hơn các mối liên kết giữa các quốc gia để hiểu được cách thức hoạt động của nền kinh tế toàn cầu. Các vấn đề của kinh tế vĩ mô quốc tế phát sinh từ ba (03) đặc điểm chính: (i) thế giới có nhiều đồng tiền; (ii) các quốc gia hội nhập về tài chính; và trong bối cảnh đó, (iii) các lựa chọn chính sách kinh tế được đưa ra. Các đồng tiền quốc gia và biến động tỷ giá Trong các lý thuyết kinh tế, hàng hóa thường được giả định là định giá bằng một loại tiền tệ chung, hoặc đôi khi không có đồng tiền nào được đề cập. Tuy nhiên, trong thực tế, hàng hoá luôn niêm yết bằng một loại tiền tệ nào đó và các quốc gia sử dụng các đồng tiền khác nhau.

Sự hiểu biết đầy đủ về cách hoạt động của nền kinh tế quốc gia trong bối cảnh toàn cầu đòi hỏi phải nghiên cứu tỷ giá hối đoái (exchange rate) hay thường được gọi ngắn gọn là tỷ giá. Tỷ giá được hiểu một cách phổ biến là giá cả một đồng tiền được đo lường bằng một đồng tiền khác. Khi hoạt 1 động thương mại và đầu tư được thực hiện xuyên biên, biến động tỷ giá có thể tác động mạnh đến giá tương đối của hàng hóa, dịch vụ và tài sản trong nước và nước ngoài. Nghiên cứu về tỷ giá thường tập trung vào ba (03) nhóm chủ đề chính.

Tỷ giá vận động như thế nào? Khi nghiên cứu tỷ giá, điều quan trọng nhất là phải hiểu được cách thức vận động của tỷ giá. Các lý thuyết tỷ giá đều cố gắng trả lời cho các câu hỏi như: (i) Tỷ giá trên thị trường được xác định như thế nào?; (ii) Tại sao có những tỷ giá biến động mạnh trong trong khi những tỷ giá khác lại ổn định trong ngắn hạn?; (iii) Những yếu tố nào giải thích cho sự vận động của tỷ giá (sự tăng, giảm hoặc ổn định) trong dài hạn? Dựa trên sự khác biệt về hành vi của tỷ giá, các nhà kinh tế học chia thế giới thành hai nhóm quốc gia: nhóm nước có tỷ giá cố định (fixed/ pegged) và nhóm nước có tỷ giá thả nổi (floating) hoặc linh hoạt (flexible). Diễn biến của tỷ giá thả nổi và tỷ giá cố đinh a. Tỷ giá EUR/USD b.

Tỷ giá USD/CNY 1.8000 Nguồn: FRED Hình 1.1 là hai ví dụ minh hoạ cho hành vi của tỷ giá cố định và tỷ giá thả nổi. Hình (a) là diễn biến hàng ngày của tỷ giá euro (EUR) so với đô la Mỹ (USD)- một tỷ giá thả nổi điển hình. Trong giai đoạn 2000-2022 tỷ giá này thường xuyên biến động. Mức thay đổi hàng ngày trung bình của tỷ giá này là 0,65%.

Trái ngược với tỷ giá euro so với đô la Mỹ, tỷ giá này gần như không thay đổi trong giai đoạn từ năm 2000 – tháng 6/2005 ở mức CNY 8,2800/ USD và trong giai đoạn tháng 1/2008 – tháng 9/2010 ở mức CNY 6,8250/ USD. Từ tháng 10/2010 tỷ giá này bắt đầu có nhiều biến động hơn nhưng ở mức rất nhỏ so với tỷ giá EUR/USD. Mức thay đổi hàng ngày trung bình của tỷ giá USD/CNY là 0,0055%. Tại sao cần phải tìm hiểu sự vận động của tỷ giá? Nhóm chủ đề thứ hai tập trung thảo luận những ảnh hưởng của tỷ giá đến nền kinh tế.

Những câu hỏi cần làm sáng tỏ là: (i) Tỷ giá ảnh hưởng nền kinh tế thực như thế nào? (ii) Thay đổi tỷ giá ảnh hưởng giá quốc tế, cầu hàng hóa từ các nước và theo đó là sản lượng của các quốc gia như thế nào? (iii) Thay đổi tỷ giá ảnh hưởng đến giá trị của tài sản nước ngoài, và theo đó là thay đổi của cải quốc gia như thế nào? Trả lời cho những câu hỏi này sẽ cho thấy tại sao tỷ giá lại quan trọng đối với các kết quả hoạt động kinh tế và tại sao vấn đề tỷ giá lại là một trong những trọng tâm của việc hoạch định chính sách kinh tế. Thay đổi tỷ giá ảnh hưởng nền kinh tế theo hai cách: - Tỷ giá thay đổi làm thay đổi giá tương đối của hàng hóa trên phạm vi quốc tế. Cụ thể hơn, khi tỷ giá thay đổi, hàng hóa dịch vụ của một nước sẽ trở nên mắc hơn hoặc rẻ hơn tương đối so với hàng hóa dịch vụ của nước khác khi tính bằng cùng đơn vị tiền tệ. Ví dụ, khi euro giảm giá so với đô la Mỹ làm cho các hàng hoá dịch vụ do khu vực đồng euro sản xuất rẻ hơn (so với trước khi giảm giá) khi tính bằng đô la Mỹ.

Làm thay đổi giá tương đối của hàng hoá và dịch vụ của khu vực đồng euro so với hàng hoá và dịch vụ tại Mỹ. - Thay đổi tỷ giá làm thay đổi giá tương đối của tài sản trên phạm vi quốc tế. Biến động giá trị tài sản theo đó ảnh hưởng các công ty, chính phủ và cá nhân. Ví dụ, vào tháng 6/2010, các nhà đầu tư Thụy Sĩ đã nắm giữ 397 tỷ chứng khoán Mỹ bằng đồng đô la Mỹ.

Lúc này, $1 trị giá 1,05 franc Thụy Sĩ (CHF) và vì vậy, những tài sản này có giá trị 1,05 lần của 397, tương đương 417 tỷ franc. Một năm sau, $1 chỉ còn có giá trị là 0,85 franc. Với các yếu tố khác không đổi, giá trị các chứng khoán nhà đầu tư Thuỵ Sĩ nắm giữ chỉ còn 337 tỷ franc. Khoản lỗ 80 tỷ france này 3 được gọi là lỗ vốn (capital loss) tương đương khoảng 20% giá trị ban đầu của chứng khoán hoàn toàn là do thay đổi tỷ giá.

Khủng hoảng tiền tệ Bên cạnh việc tìm hiểu các chủ đề của tỷ giá trong những giai đoạn "bình thường", những giai đoạn bất thường của tỷ giá cũng thường xuyên xuất hiện và gây ra những tổn thất kinh tế lớn đòi hỏi cần phải quan tâm. Đó là những giai đoạn khủng hoảng tỷ giá hay còn gọi là khủng hoảng tiền tệ. Khi một đồng tiền đột ngột giảm giá trị mạnh so với đồng tiền khác sau một thời gian cố định hoặc được giữ ổn định tương đối, nền kinh tế phát hành đồng tiền đó được cho là rơi vào khủng hoảng tiền tệ (currency crisis). Khủng hoảng tiền tệ Hình 1.

Diễn biến tỷ giá USD/ARS Argentina từ tháng 12/2001 - tháng 4.0 1/2002 là một trong những cuộc 3.0 khủng hoảng tiền tệ khủng khiếp 2.0 nhất trong lịch sử. Trong một thập 1.5 kỷ trước khủng hoảng, peso 1.5 Argentina được giữ cố định với đô 0.0 1998-01-01 1998-09-01 1999-05-01 2000-01-01 2000-09-01 2001-05-01 2002-01-01 2002-09-01 2003-05-01 2004-01-01 2004-09-01 2005-05-01 2006-01-01 2006-09-01 2007-05-01 la Mỹ ở mức 1:1. Tuy nhiên, từ tháng 1/2002, tỷ giá cố định được thay bằng tỷ giá thả nổi. Một vài Nguồn: FRED tháng sau đó 1 peso Argentina chỉ có thể đổi được 0,25 đô la Mỹ; nói cách khác, 1 đô la Mỹ đã bằng 4 peso Argentina.

Tuy nhiên, bi kịch không chỉ dừng lại ở thị trường ngoại hối. Chính phủ Argentina tuyên bố không thể trả khoản nợ 155 tỷ đô la Mỹ đúng hạn; hệ thống tài chính gần như rơi vào tình trạng đóng cửa trong nhiều tháng; lạm phát tăng cao; sản lượng sụt giảm mạnh; thất nghiệp gia tăng và hơn 50% hộ gia đình Argentina rơi xuống dưới ngưỡng nghèo. Ở mức đỉnh điểm của khủng hoảng, bạo lực hoành hành và quốc gia đã thay đến năm (05) tổng thống trong vòng 2 tuần. Một thực tế là khủng hoảng tiền tệ xảy ra khá thường xuyên.

Những năm 90 của thế kỷ trước cũng đã chứng kiến khủng hoảng Mexico 1994, châu Á 1997, Nga 4 1998. Trong hầu hết các trường hợp, tỷ giá vốn ổn định trước khủng hoảng đều sẽ trải qua sự thay đổi lớn và bất ngờ. Khủng hoảng tiền tệ ở các nước % thay đổi trong 2 năm trước % thay đổi trong năm khủng hoảng Nguồn: Feenstra & Taylor (2021) Khủng hoảng tiền tệ gây ra những hệ quả theo một dạng khá phổ biến: sản lượng sụt giảm mạnh, những vấn đề yếu kém của hệ thống ngân hàng nổi lên, các khoảng nợ gia tăng, hộ gia đình và doanh nghiệp sụt giảm thu nhập; song song với những bất ổn kinh tế, sự rối loạn về chính trị cũng có thể phát sinh. Để đối phó với khủng hoảng, ngân sách chính phủ sẽ được sử dụng và do vậy thường trở nên xấu đi; chính phủ cũng có thể kêu gọi giúp đỡ bên ngoài từ các tổ chức quốc như Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) hay Ngân hàng Thế giới (WB),.

Liên quan đến vấn đề này, các câu hỏi được đặt ra cần phải trả lời là: (i) Tại sao khủng hoảng tiền tệ xảy ra; (ii) Tại sao khủng hoảng gây ra tổn thất kinh tế và chính trị khổng lồ? (iii) Có những biện pháp gì để phòng ngừa khủng hoảng hay không, chi phí của những biện pháp đó như thế nào? 1. Tự do hoá lưu chuyển vốn Toàn cầu hóa tài chính đã diễn ra trên toàn thế giới, bắt đầu từ các nước phát triển và lan sang nhiều nước thị trường mới nổi. Toàn cầu hoá tài chính được định 5 nghĩa là mức độ các quốc gia được liên kết thông qua việc nắm giữ tài chính xuyên biên và thường được đại diện bởi tổng tài sản và nợ phải trả nước ngoài so với GDP (IMF, 2008). Cách vận hành trơn tru của thị trường tài chính quốc tế có thể làm cho các quốc gia trở nên tốt hơn bằng cách cho phép họ cho vay và đi vay.

Tuy nhiên, các tương tác tài chính không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Các vấn đề trên thị trường tài chính toàn cầu như rủi ro vỡ nợ, tháo chạy vốn hay dừng đột ngột dòng vốn có thể làm cho các lợi ích tiềm năng từ toàn cầu hóa không dễ dàng nhận ra trong thực tế. Mất cân bằng cán cân vãng lai Đối với tài chính gia đình, thu nhập và chi tiêu là những số liệu thường được theo dõi. Nếu chênh lệch hai số là dương (>0), hộ gia đình có thặng dư, ngược lại nếu là âm (<0), hộ gia đình bị thâm hụt.