Luận văn: Phân tích các yếu tố tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích các yếu tố tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ánh Mỹ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tấn Khuyên
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển
• Đề tài: Phân tích các yếu tố tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG MỞ ĐẦU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi và mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Nguồn số liệu
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm về cơ cấu kinh tế
• 2.2. Các nguồn lực phát triển
• 2.3. Các lý thuyết liên quan
• 2.3.1. Lý thuyết Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo mô hình hai khu vực
• 2.3.2. Lý thuyết các cực tăng trưởng
• 2.3.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Syrquin
• 2.4. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong và ngoài nước
• 2.4.1. Trên thế giới
• 2.4.2. Tại Việt Nam
• 2.5. Tổng quan các công trình nghiên cứu trước đây
• 2.5.1. Khung phân tích
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.2.1. Phương pháp luận
• 2.5.2.2. Phương pháp đo lường TFP
• 2.6. Tóm tắt chương 1
• 3. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI PHÚ YÊN
• 3.1. Tổng quan đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Phú Yên
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên, hành chính, xã hội tỉnh Phú Yên
• 3.1.2. Tổng quan tình hình phát triển kinh tế-xã hội
• 3.1.2.1. Về tăng trưởng kinh tế
• 3.1.2.2. Về đầu tư phát triển
• 3.1.2.3. Về xuất nhập khẩu
• 3.1.2.4. Về lao động việc làm
• 3.2. Cơ cấu kinh tế theo ngành
• 3.2.1. Khu vực II
• 3.2.2. Khu vực III
• 3.3. Năng lực cạnh tranh của địa phương
• 3.3.1. Nông sản, thủy sản
• 3.3.2. Công nghiệp chế biến
• 3.3.3. Du lịch, khách sạn, nhà hàng
• 3.3.4. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI
• 3.4. Tóm tắt chương 2
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH
• 4.1. Các yếu tố đóng góp tăng trưởng kinh tế của tỉnh
• 4.1.1. Khu vực II
• 4.1.2. Khu vực III
• 4.2. Yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 4.3. Tóm tắt chương 3
• 5. CHƯƠNG KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Giải pháp cho việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 5.2.1. Đối với khu vực I
• 5.2.2. Đối với khu vực II
• 5.2.3. Đối với khu vực III
• 5.3. Giải pháp thu hút và sử dụng các yếu tố hiệu quả
• 5.4. Những hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên

Tỉnh Phú Yên, nằm ở miền Trung Việt Nam, có nền kinh tế đa dạng với nhiều ngành nghề khác nhau. Tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên đã có sự chuyển dịch đáng kể trong những năm qua. Ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản từng chiếm tỷ trọng lớn nhưng hiện nay đang giảm dần, trong khi đó, ngành công nghiệp và dịch vụ đang có xu hướng tăng trưởng mạnh mẽ. Việc phân tích các yếu tố tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế là cần thiết để hiểu rõ hơn về sự phát triển kinh tế của tỉnh.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội tỉnh Phú Yên

Phú Yên có điều kiện tự nhiên phong phú, với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế. Đặc điểm địa lý, khí hậu và tài nguyên thiên nhiên đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các ngành kinh tế như nông nghiệp và du lịch.

1.2. Tình hình phát triển kinh tế tỉnh Phú Yên

Trong những năm gần đây, tỉnh Phú Yên đã có những bước tiến đáng kể trong phát triển kinh tế. Tăng trưởng GDP ổn định, cùng với sự gia tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các ngành công nghiệp chế biến, đã góp phần nâng cao tỷ trọng ngành kinh tế.

II. Các yếu tố tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố như vốn, lao động và TFP (năng suất nhân tố tổng hợp) tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên. Các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng mà còn quyết định sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp đưa ra các chính sách phát triển hiệu quả.

2.1. Tác động của vốn đến tỷ trọng ngành kinh tế

Vốn đầu tư là yếu tố quan trọng nhất trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu cho thấy rằng vốn có ảnh hưởng lớn nhất đến tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ tại Phú Yên.

2.2. Vai trò của lao động trong phát triển kinh tế

Lao động là yếu tố không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế. Chất lượng và số lượng lao động ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả sản xuất của các ngành kinh tế tại Phú Yên.

2.3. TFP và ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) phản ánh sự đóng góp của các yếu tố vô hình như công nghệ và quản lý. TFP có vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại tỉnh Phú Yên.

III. Phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu

Để phân tích các yếu tố tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên, nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy tăng trưởng. Phương pháp này cho phép xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thức như Niên giám thống kê và báo cáo của các cơ quan chuyên môn.

3.1. Phương pháp hồi quy tăng trưởng

Phương pháp hồi quy tăng trưởng được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố vốn, lao động và TFP với tỷ trọng ngành kinh tế. Kết quả cho thấy vốn có tác động lớn nhất đến tăng trưởng.

3.2. Nguồn số liệu và cách thức thu thập

Dữ liệu được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Phú Yên và các báo cáo của cơ quan chuyên môn. Số liệu được xử lý và phân tích để đưa ra kết quả chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng vốn là yếu tố có tác động lớn nhất đến tăng trưởng của cả ba khu vực kinh tế tại Phú Yên. Lao động và TFP cũng có ảnh hưởng nhưng ở mức độ thấp hơn. Những kết quả này có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế bền vững cho tỉnh.

4.1. Tác động của vốn đến tăng trưởng kinh tế

Kết quả phân tích cho thấy vốn đầu tư có ảnh hưởng mạnh mẽ đến tăng trưởng khu vực công nghiệp và dịch vụ. Cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành này.

4.2. Đề xuất chính sách phát triển kinh tế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các chính sách cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng lao động và cải thiện năng suất TFP để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngành kinh tế tỉnh Phú Yên

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố vốn, lao động và TFP đều có tác động đến tỷ trọng ngành kinh tế tỉnh Phú Yên. Để phát triển bền vững, cần có các chính sách phù hợp nhằm tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực. Tương lai của ngành kinh tế tỉnh Phú Yên phụ thuộc vào khả năng chuyển dịch cơ cấu và nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ trọng ngành kinh tế, từ đó đưa ra các gợi ý chính sách cho phát triển.

5.2. Triển vọng phát triển ngành kinh tế tỉnh Phú Yên

Với những tiềm năng sẵn có, ngành kinh tế tỉnh Phú Yên có thể phát triển mạnh mẽ nếu được đầu tư và quản lý hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn từ năm 1989 đến 2013 đánh dấu chặng đường hơn 20 năm tái lập và phát triển của tỉnh Phú Yên với sự gia tăng liên tục về quy mô kinh tế. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) theo giá thực tế năm 2013 ước đạt 24.505 tỷ đồng, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 11,58%/năm trong giai đoạn 2001 - 2010. Tuy nhiên, chất lượng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương vẫn bộc lộ nhiều hạn chế khi tăng trưởng chủ yếu dựa vào các yếu tố chiều rộng, năng suất lao động thấp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra chậm chạp. Năm 2012, thu nhập bình quân đầu người của tỉnh chỉ đạt 23,2 triệu đồng/năm, thấp hơn đáng kể so với mức 32 triệu đồng của cả nước và mức 30 triệu đồng của khu vực duyên hải miền Trung; đồng thời chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) tụt hạng nghiêm trọng từ vị trí 13 năm 2005 xuống vị trí 52 năm 2012.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố vốn đầu tư, lao động và năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đến tốc độ tăng trưởng và tỷ trọng của ba khu vực kinh tế: Khu vực I (Nông, lâm, thủy sản), Khu vực II (Công nghiệp, xây dựng) và Khu vực III (Dịch vụ). Phạm vi không gian nghiên cứu được xác lập trên toàn địa bàn tỉnh Phú Yên với chuỗi số liệu thời gian kéo dài 25 năm (1989 - 2013). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp các hệ số co giãn thực nghiệm và hệ số hiệu quả sử dụng vốn ICOR bình quân 4,88 (giai đoạn 2006 - 2010), làm cơ sở cho chính quyền địa phương tái cấu trúc nguồn lực đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên bốn trụ cột lý thuyết kinh tế phát triển và tăng trưởng kinh tế kinh điển:

• Mô hình kinh tế hai khu vực của W. Arthur Lewis và Dale Jorgenson: Phân tích quy luật chuyển dịch lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp truyền thống có năng suất cận biên thấp sang khu vực công nghiệp hiện đại có khả năng tích lũy vốn và năng suất cao hơn.
• Mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Robert Solow kết hợp hàm sản xuất Cobb-Douglas: Cung cấp nền tảng toán học để phân rã nguồn gốc tăng trưởng thành ba cấu phần: mức độ tích lũy vốn vật chất, quy mô lao động và phần dư năng suất nhân tố tổng hợp đại diện cho tiến bộ công nghệ.
• Lý thuyết cực tăng trưởng của Albert Hirschman và François Perroux: Khẳng định sự cần thiết của chiến lược phát triển không cân đối trong giai đoạn đầu công nghiệp hóa, tập trung nguồn lực vào một số ngành động lực then chốt để tạo hiệu ứng lan tỏa toàn nền kinh tế.
• Mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ba giai đoạn của Moshe Syrquin: Mô tả quỹ đạo tiến hóa của nền kinh tế qua các nấc thang từ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp hóa chế biến đến nền kinh tế phát triển định hướng dịch vụ.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Cơ cấu ngành kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR), năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và hệ số co giãn sản lượng theo các yếu tố đầu vào.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và quy mô mẫu: Nghiên cứu sử dụng toàn bộ chuỗi số liệu thứ cấp vĩ mô 25 năm liên tục (từ năm 1989 đến năm 2013) được trích xuất từ Niên giám Thống kê tỉnh Phú Yên, số liệu của Tổng cục Thống kê và báo cáo chính thức từ Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Phú Yên.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp thu thập toàn bộ dữ liệu tổng thể kinh tế vĩ mô của tỉnh qua 25 năm, đảm bảo tính liên tục, nhất quán và đại diện cho toàn bộ chu kỳ phát triển từ khi chia tách tỉnh năm 1989.
• Phương pháp phân tích định lượng:
  1. Mô hình hồi quy hàm sản xuất Cobb-Douglas dạng logarit tuyến tính: lnY = lnA + α lnK + β lnL để xác định hệ số đóng góp của vốn (α) và lao động (β) mà không áp đặt ràng buộc hiệu suất không đổi theo quy mô (α + β khác 1).
  2. Phương pháp hạch toán tăng trưởng (Growth Accounting) theo chuẩn của Tổ chức Năng suất Châu Á để đo lường tốc độ tăng và tỷ trọng đóng góp của TFP vào tăng trưởng từng ngành.
  3. Phương pháp kiểm kê liên tục (PIM - Perpetual Inventory Method) với tỷ lệ khấu hao thực tế để ước tính chuỗi giá trị tài sản cố định và vốn đầu tư lũy kế qua các năm.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Sự kết hợp giữa kinh tế lượng hồi quy và hạch toán tăng trưởng cho phép đo lường chính xác đóng góp của từng nhân tố vô hình và hữu hình, khắc phục hạn chế của việc phân tích định tính thuần túy, đồng thời cho phép tính toán độ nhạy của tỷ trọng cơ cấu ngành trước sự biến động của từng nguồn lực đầu vào.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Cơ cấu ngành chuyển dịch theo hướng tích cực nhưng mất cân đối nghiêm trọng về lao động: Tỷ trọng GDP khu vực I giảm liên tục từ 53,08% năm 1990 xuống còn 41,04% năm 2000 và đạt 25,80% năm 2013. Ngược lại, khu vực II tăng trưởng nhanh nhất từ 11,35% năm 1990 lên 36,20% năm 2013; khu vực III tăng từ 35,57% lên 38,00%. Tuy nhiên, tỷ trọng lao động khu vực I năm 2013 vẫn chiếm tới 55,76% tổng lực lượng lao động toàn tỉnh, trong khi khu vực II chỉ chiếm 15,76% và khu vực III chiếm 28,48%.
• Vốn đầu tư là yếu tố quyết định hàng đầu nhưng hiệu quả suy giảm: Kết quả hồi quy hàm sản xuất cho khu vực I đạt phương trình lnYI = 3,829 + 0,375lnKI + 0,362lnLI với hệ số xác định R² điều chỉnh đạt 90,9%. Tổng hệ số co giãn α + β = 0,737 (< 1) chứng minh hiệu suất sinh lợi biên giảm dần theo quy mô. Hệ số ICOR toàn tỉnh ở mức cao, đạt 5,12 trong giai đoạn 2001 - 2005 và 4,88 trong giai đoạn 2006 - 2010; đặc biệt ICOR của riêng khu vực I giai đoạn 2006 - 2010 lên tới 13,35.
• Năng suất lao động phân hóa sâu sắc và ở mức rất thấp: Năng suất lao động bình quân toàn tỉnh giai đoạn 2011 - 2013 chỉ đạt 11,27 triệu đồng/người/năm (thấp hơn nhiều so với mức bình quân 48 triệu đồng/người/năm của cả nước năm 2011). Trong đó, năng suất lao động khu vực II đạt cao nhất với 27,68 triệu đồng/người/năm, khu vực III đạt 18,67 triệu đồng/người/năm, còn khu vực I chỉ đạt 3,47 triệu đồng/người/năm.
• Đóng góp của TFP suy giảm và mang tính chất thâm dụng tài nguyên: TFP từng đóng góp 60,34% vào tăng trưởng khu vực I trong giai đoạn 1991 - 1995 nhờ làn sóng cơ giới hóa nông cụ ban đầu, nhưng sang các giai đoạn sau, tỷ lệ đóng góp của TFP giảm mạnh về mức gần bằng 0 hoặc mang giá trị âm, cho thấy nền kinh tế tăng trưởng hoàn toàn phụ thuộc vào thâm dụng vốn đầu tư và lao động giản đơn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bổ nguồn vốn đầu tư giải thích rõ nét cho bức tranh chuyển dịch cơ cấu tại Phú Yên. Tỷ lệ vốn đầu tư/GDP bình quân giai đoạn 2001 - 2010 lên tới 51,42% (đỉnh điểm năm 2009 đạt 57,60%). Trong tổng vốn đầu tư xã hội, khu vực III chiếm tỷ trọng lớn nhất với 45,32%, khu vực II chiếm 40,83%, trong khi khu vực I chỉ nhận được 13,85% dù đang gánh vác hơn 55% lao động. Sự chênh lệch này khiến năng suất lao động nông nghiệp bị tụt lại phía sau và làm suy giảm hiệu quả sử dụng vốn của toàn tỉnh.

Khi so sánh với các nghiên cứu học thuật khác, mức độ phụ thuộc vào vốn của Phú Yên tương đồng với kết luận của tác giả Võ Văn Đức (2005) ở quy mô toàn quốc (vốn đóng góp 50%, lao động 26%, TFP 14%). Tuy nhiên, khi đối chiếu với nghiên cứu của tác giả Lê Xuân Bá (2010) tại tỉnh Khánh Hòa, nơi TFP công nghiệp đạt mức 1,48, có thể thấy công nghiệp Phú Yên còn thiếu các ngành công nghệ cao, chủ yếu là chế biến thô với giá trị gia tăng thấp. Toàn bộ tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và sự chênh lệch năng suất lao động qua 25 năm nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ miền xếp chồng thể hiện biến động tỷ trọng 3 khu vực kinh tế và bảng ma trận hạch toán tăng trưởng phân tích hệ số đóng góp của các biến số K, L, TFP.

Đề xuất và khuyến nghị

• Cơ cấu lại nội ngành nông nghiệp gắn với công nghiệp chế biến sâu: Tập trung quy hoạch vùng nguyên liệu chuyên canh mía đường, sắn và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao. Mục tiêu đến năm 2020 đưa năng suất lao động khu vực I tăng trưởng bình quân trên 8%/năm, đạt trên 10 triệu đồng/người; kiểm soát diện tích sắn ổn định ở mức 14.000 ha theo quy hoạch, chấm dứt tình trạng tự phát vượt 18.000 ha; duy trì sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản đạt trên 60.000 tấn/năm gắn với bảo vệ môi trường biển. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với UBND các huyện Sông Hinh, Sơn Hòa, Đồng Xuân, Tuy An. Timeline: 2014 - 2020.
• Tái cơ cấu danh mục đầu tư công và kiểm soát hiệu quả vốn: Rà soát, cắt giảm các dự án đầu tư dàn trải, tập trung nguồn vốn hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật thiết yếu như Cảng Vũng Rô, trục giao thông ven biển và hạ tầng Khu kinh tế Nam Phú Yên. Mục tiêu kéo giảm hệ số ICOR toàn tỉnh từ mức 4,88 xuống dưới 3,5 giai đoạn 2015 - 2020, nâng tỷ lệ vốn thực hiện của các dự án FDI đạt trên 30% so với mức 7,74% vốn đăng ký của giai đoạn trước. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế Phú Yên. Timeline: 2014 - 2018.
• Đột phá đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, khắc phục mất cân đối cơ cấu lao động: Chuyển đổi mạnh mẽ hệ thống giáo dục nghề nghiệp nhằm xóa bỏ tình trạng thừa thầy thiếu thợ. Mục tiêu nâng tỷ lệ công nhân kỹ thuật lành nghề từ 6,1% lên 25% vào năm 2020; điều chỉnh tỷ lệ đào tạo từ mức mất cân đối (1 kỹ sư/đại học : 1,66 trung cấp : 1,35 công nhân) tiến dần về chuẩn quốc tế (1 : 4 : 20); thiết lập cơ chế liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng giữa các trường cao đẳng nghề với doanh nghiệp chế biến tại Khu công nghiệp Đông Bắc Sông Cầu, An Phú và Hòa Hiệp. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo. Timeline: 2014 - 2022.
• Cải cách hành chính toàn diện và nâng cao chỉ số PCI: Rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cấp phép đầu tư, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu đưa chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI từ hạng 52 năm 2012 lọt vào Top 20 tỉnh có chất lượng điều hành tốt nhất cả nước vào năm 2018. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Phú Yên, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư và Thương mại. Timeline: Thực hiện định kỳ hàng năm từ 2014 - 2018.
• Phát triển chuỗi giá trị dịch vụ du lịch và logistics biển chất lượng cao: Khai thác các danh thắng quốc gia như Gành Đá Dĩa, Đầm Ô Loan, Vịnh Xuân Đài gắn với du lịch sinh thái và văn hóa biển. Mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp của dịch vụ du lịch trong khu vực III từ dưới 15% lên 30% vào năm 2025, giải quyết việc làm phi nông nghiệp cho hơn 20.000 lao động nông thôn. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Du lịch tỉnh. Timeline: 2015 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách địa phương: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND tỉnh Phú Yên sử dụng kết quả định lượng về hệ số co giãn sản lượng và ICOR để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, phân bổ ngân sách đầu tư công tối ưu và điều chỉnh quy hoạch ngành.
• Các chuyên gia nghiên cứu kinh tế phát triển và học viên cao học: Tham khảo khung phân tích kết hợp hàm Cobb-Douglas, mô hình kiểm kê vốn PIM và phương pháp hạch toán tăng trưởng TFP của APO như một mô hình chuẩn mực áp dụng cho các nghiên cứu kinh tế cấp tỉnh và vùng duyên hải miền Trung.
• Cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài tỉnh: Khai thác dữ liệu phân tích về các ngành kinh tế trọng điểm (mía đường, chế biến tinh bột sắn, thủy hải sản, du lịch) để đánh giá lợi thế so sánh, nhận diện rủi ro chuỗi cung ứng và định hình chiến lược đầu tư sản xuất kinh doanh tại Phú Yên.
• Các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại trên địa bàn: Căn cứ vào hiệu quả sử dụng vốn và năng suất lao động giữa các khu vực kinh tế (khu vực II đạt 27,68 triệu đồng/người so với 3,47 triệu đồng/người của khu vực I) để cơ cấu lại danh mục tín dụng trung và dài hạn an toàn, bền vững.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao vốn đầu tư chiếm tỷ trọng rất cao nhưng kinh tế Phú Yên vẫn chưa tạo được bước đột phá?
  Trong giai đoạn 2001 - 2010, tỷ lệ vốn đầu tư/GDP của Phú Yên đạt bình quân 51,42%, nhưng hệ số ICOR lên tới 4,88 (khu vực I lên tới 13,35 giai đoạn 2006 - 2010). Điều này cho thấy đầu tư còn dàn trải, hiệu quả giải ngân FDI rất thấp (chỉ đạt 7,74% tổng vốn đăng ký lũy kế), thiết bị công nghệ chậm đổi mới khiến chất lượng tăng trưởng chưa tương xứng với quy mô vốn bỏ ra.
• Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào kinh tế Phú Yên có đặc điểm gì nổi bật?
  TFP chỉ đóng góp tích cực ở giai đoạn 1991 - 1995 với tỷ lệ 60,34% vào tăng trưởng khu vực I nhờ áp dụng các loại giống lúa mới và cơ giới hóa nông cụ. Ở các giai đoạn tiếp theo, đóng góp của TFP giảm mạnh về mức gần bằng 0 hoặc âm, phản ánh tăng trưởng hoàn toàn phụ thuộc vào thâm dụng vốn và lao động giản đơn.
• Nghịch lý về cơ cấu lao động đang cản trở chuyển dịch kinh tế Phú Yên như thế nào?
  Năm 2013, khu vực I chỉ tạo ra 25,80% GDP nhưng vẫn thâm dụng tới 55,76% tổng lực lượng lao động với năng suất lao động chỉ đạt 3,47 triệu đồng/người/năm. Thêm vào đó, tỷ lệ công nhân kỹ thuật chỉ đạt 6,1% trong khi lao động giản đơn chiếm tới 62%, dẫn đến tình trạng thiếu hụt trầm trọng lao động tay nghề cao cho công nghiệp chế biến.
• Ngành công nghiệp nào giữ vai trò hạt nhân đóng góp chính cho chuyển dịch cơ cấu khu vực II?
  Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo là trụ cột then chốt, chiếm tới 92,14% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh năm 2012 (đạt 6.446 tỷ đồng). Các sản phẩm thế mạnh gắn trực tiếp với vùng nguyên liệu địa phương gồm chế biến đường mía, tinh bột sắn, thủy sản đông lạnh xuất khẩu và dược phẩm.
• Hàm sản xuất Cobb-Douglas ước lượng cho khu vực nông nghiệp Phú Yên mang ý nghĩa kinh tế gì?
  Phương trình hồi quy lnYI = 3,829 + 0,375lnKI + 0,362lnLI (R² điều chỉnh = 90,9%) chỉ ra rằng khi vốn tăng 1% thì sản lượng tăng 0,375%, lao động tăng 1% sản lượng tăng 0,362%. Tổng hệ số 0,737 (< 1) khẳng định nông nghiệp Phú Yên đang hoạt động trong điều kiện hiệu suất giảm dần theo quy mô, đòi hỏi phải đổi mới công nghệ thay vì tăng thuần túy đầu vào.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa toàn diện tác động của vốn đầu tư, lao động và TFP đối với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Phú Yên qua chuỗi dữ liệu thực nghiệm 25 năm (1989 - 2013).
• Kết quả nghiên cứu xác định mô hình tăng trưởng của tỉnh phụ thuộc lớn vào vốn đầu tư (tỷ lệ đầu tư/GDP bình quân 51,42% giai đoạn 2001 - 2010), trong khi đóng góp của TFP còn rất khiêm tốn.
• Chỉ rõ điểm nghẽn chuyển dịch cơ cấu khi tỷ trọng GDP khu vực I giảm xuống 25,80% vào năm 2013 nhưng vẫn giữ tới 55,76% lao động với năng suất chỉ 3,47 triệu đồng/người/năm.
• Khẳng định công nghiệp chế biến (chiếm 92,14% giá trị ngành công nghiệp) là cầu nối quyết định để nâng cao chuỗi giá trị nông sản và hấp thu lao động chuyển dịch.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên hoàn từ cơ cấu lại vốn đầu tư, nâng hạng chỉ số PCI đến đổi mới đào tạo nghề theo chuẩn quốc tế nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững giai đoạn 2014 - 2025.

Đóng góp cốt lõi của công trình là cung cấp một hệ phương pháp lượng hóa chuẩn xác và luận cứ khoa học thực tiễn giúp chính quyền địa phương chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu. Bước tiếp theo, các cơ quan chuyên môn và nhà nghiên cứu cần mở rộng cập nhật chuỗi dữ liệu cho giai đoạn tiếp theo, đồng thời tích hợp các biến số hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển kinh tế biển bền vững. Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay những phát hiện định lượng từ luận văn để tối ưu hóa chính sách phát triển kinh tế địa phương và chiến lược đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Các khái niệm về CCKT Theo Easterly (2001), CCKT thường được sử dụng để chỉ nhiều bộ phận khác nhau cấu thành nền kinh tế. Thước đo truyền thống và phổ biến nhất là CCKT các khu vực theo lao động, tiêu dùng và các biến đo lường phân phối thu nhập. Theo Kuznets trong “TTKT các quốc gia xét theo khối lượng” đã xác định cụ thể hơn đưa vào phân tích là tỷ trọng trong GDP của các khu vực và một số biến liên quan đến thương mại (1960, được trích bởi Easterly , 2001). Còn theo Chenery và Syrquin (1957, được trích bởi Easterly, 2001), cơ cấu được chia thành 5 phần gồm: đầu tư, thu ngân sách, giáo dục, đô thị hóa và dịch chuyển về nhân khẩu học.

Theo Marjanovic (2010), mối quan hệ giữa TTKT, CCKT và sự thay đổi trong cơ cấu là rõ ràng. Từ “cơ cấu” chỉ ra rằng tổng thể được tạo thành bởi nhiều bộ phận liên kết với nhau. Khi thay đổi một bộ phận cấu thành nào đó trong tổng thể có nghĩa là chức năng, vai trò của các bộ phận khác đối với tổng thể cũng đồng thời thay đổi. CCKT có thể được xem xét như mối quan hệ các khu vực, lĩnh vực trong tổng sản phẩm nếu xét theo chiều dọc và mối quan hệ giữa các vùng trong một quốc gia xét theo chiều ngang.

CCKT liên quan trực tiếp đến các vấn đề về tiến bộ công nghệ, năng suất lao động, việc làm, lạm phát và các yếu tố trong hệ thống kinh tế, các chính sách kinh tế, thậm chí cả những yếu tố như khí hậu, văn hóa. Theo Perobelli và cộng sự (2011) thì định nghĩa CCKT dựa trên sự cấu thành trong tổng thể vĩ mô và có thay đổi tương đối về quy mô theo thời gian. Theo Jackson và cộng sự (1990, được trích bởi Perobelli, 2011 ) định nghĩa sự chuyển dịch CCKT là sự chuyển dịch theo thời gian trong sự tương tác giữa các khu vực kinh tế. Còn theo Takur (2011, được trích bởi Perobelli, 2011 ) hiểu sự thay đổi trong CCKT là quá trình điều chỉnh tầm quan trọng tương đối của các chỉ số chung trong nền kinh tế và để định nghĩa CCKT cần phân tích cấu thành và kiểu sản xuất, lao động, tiêu dùng, thương mại và tổng sản phẩm.

Có mối tương quan thuận giữa PTKT và sự chuyển dịch trong cơ cấu. Tương quan này cho rằng PTKT diễn ra ở đó sẽ có sự dịch chuyển mạnh mẽ và thay đổi trong mối quan hệ nội bộ các khu vực. Sự dịch chuyển này dẫn để nâng cao tầm quan trọng và sự tương tác lẫn nhau giữa các khu vực kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Theo Đinh Văn Ân và cộng sự (2008), chuyển dịch CCKT là sự thay đổi của CCKT từ trạng thái này sang trạng thái khác cho phù hợp với môi trường phát triển.

Thực chất của chuyển dịch CCKT là sự phát triển không đều giữa các ngành, các lĩnh vực. Trong một nền kinh tế, chuyển dịch CCKT có thể diễn ra một cách tự phát hoặc có sự can thiệp của nhà nước hoặc kết hợp cả hai. Có thể thấy CCKT là tổng thể hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong một không gian và thời gian nhất định, trong những điều kiện xã hội cụ thể, hướng vào thực hiện các mục tiêu đã định. Các loại CCKT sau đây thường hay được đề cập, đó là: CCKT ngành, CCKT theo thành phần kinh tế và CCKT theo vùng miền, trong đó cơ cấu ngành kinh tế là tổng hợp các ngành kinh tế và mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành thể hiện ở vị trí và tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thể nền kinh tế.

Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là quá trình chuyển cơ cấu ngành kinh tế từ ngành này sang ngành khác phù hợp với sự phát triển của phân công lao động xã hội và phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất, phát triển khoa học- công nghệ.2 Các nguồn lực phát triển Theo Manuelli và Seshadri (2006), trong lý thuyết kinh tế, vấn đề “Tại sao các quốc gia giàu có hơn các nước khác?” thu hút sự quan tâm lớn của các nhà kinh tế. Có nghiên cứu cho rằng do sự khác biệt trong tỷ lệ vốn được tích lũy trên một đơn vị đầu ra (Solow, 1956, trích bởi Manuelli và Seshadri, 2006 ). Có nghiên cứu chỉ ra sự chênh lệch về nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng trong phân tích phát triển và TTKT ( Lucas, 1988, trích bởi Manuelli và Seshadri, 2006). Tuy nhiên, một kết luận ngược lại được đưa ra bởi Klenow (1997, trích bởi Manuelli và Seshadri, 2006), Hall (1999, trích bởi Manuelli và Seshadri, 2006) and Parente (2000, trích bởi Manuelli và Seshadri, 2006) và Bils (2000, trích bởi Manuelli và Seshadri, 2006) cho rằng hầu hết sự khác biệt trong sản lượng bình quân trên mỗi lao động không được quyết định bởi vốn lao động (hay vốn vật chất) mà được quyết định bởi phần dư, năng suất yếu tố tổng hợp TFP.

Theo Funke (1996), TTKT được xem xét dưới ba lý thuyết cơ bản, mỗi cách có một tiếp cận khác nhau đối với tăng trưởng. Đầu tiên là cách tiếp cận mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Solow (1956, trích bởi Funke, 1996 ) chỉ ra tầm quan trọng của việc tích lũy vốn và tiết kiệm, sau đó được mở rộng bởi Cass (1965, trích bởi Funke, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 1996) and Koopmans (1965, trích bởi Funke, 1996). Cách thứ hai chỉ ra rằng tăng trưởng thông qua yếu tố tích lũy vốn và lao động, đại diện là Uzawa (1965, trích bởi Funke, 1996). Và cách tiếp cận thứ ba là giải thích tầm quan trọng của đóng góp yếu tố R&D, máy móc vào tăng trưởng, được phát triển bởi Romer (1990).

Bài viết xem xét mô hình mà ở đó tăng trưởng được quyết định bởi tích lũy vốn , tích lũy kiến thức, kỹ năng và sự tiến bộ công nghệ dựa trên hoạt động R&D. Đây là sự kết hợp của nghiên cứu Uzawa-Lucas và mô hình cơ bản của Grossman and Helpman (1991, trích bởi Funke, 1996) trong đó đề cập đến sự thay đổi công nghệ thông qua việc gia tăng các yếu tố đầu vào khác. Nghiên cứu đưa ra nhận xét rằng mô hình tăng trưởng tân cổ điển cũng như mô hình Uzawa-Lucas không chỉ bao gồm mô hình Grossman như một trường hợp đặc biệt mà mỗi mô hình đều có ý nghĩa đối với từng giai đoạn chuyển dịch trong quá trình phát triển. Năng suất lao động cao thông qua việc đào tạo, giáo dục cùng với việc tạo ra các sản phẩm mới đảm bảo rằng nền kinh tế sẽ có những phát minh sáng chế.

Nếu như vốn đóng góp khoảng 50% vào tỷ lệ tăng trưởng ổn định thì một nửa còn lại được đóng góp do sự tăng lên trong chất lượng lao động và tiến bộ công nghệ với mức độ tương đương nhau. Có thể nói, trong khi những phát kiến công nghệ đóng vai trò như guồng máy của sự phát triển thì những kiến thức, kỹ năng lao động đóng vai trò như một động cơ các sáng kiến. Theo Easterly và Levine (2001) thì vấn đề trung tâm của tăng trưởng và PTKT không chỉ là nền kinh tế tăng tỷ lệ tiết kiệm và tích lũy vốn. Mặc dù có nhiều nhà nghiên cứu tiếp tục xem chỉ tiêu tích lũy vốn là yếu tố động lực cho TTKT thì các tác giả này cho rằng ngoài việc tính toán tích lũy vốn vật chất và vốn con người thì còn có “phần dư khác” và người ta dùng TFP để đại diện cho “phần dư” này nhằm thể hiện những phần không giải thích được trong tăng trưởng.

Tóm lại, có thể thấy vai trò của các yếu tố đối với tăng trưởng. Vốn đầu tư là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ chi tiêu để làm tăng hoặc duy trì tài sản vật chất trong một thời kỳ nhất định. Vốn đầu tư thường thực hiện qua các dự án đầu tư và một số chương trình mục tiêu quốc gia với mục đích bổ sung TSCĐ, tài sản lưu động (Lê Xuân Bá, 2010). Còn lao động được coi là một trong những yếu tố quan trọng của quá trình PTKT, và có sự tác động to lớn tới quá trình chuyển dịch CCKT.

Số lượng nguồn lao động được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu như quy mô và tốc độ phát triển nguồn lao động. Chất lượng nguồn lao động được xem xét trên các mặt: Sức khoẻ, trình độ văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 hoá, trình độ chuyên môn, năng lực phẩm chất. Và năng suất các yếu tố tổng hợp phản ánh sự đóng góp của các yếu tố vô hình như đổi mới công nghệ, hợp lý hoá sản xuất, cải tiến quản lý, nâng cao trình độ lao động của công nhân, chính sách hợp lý,… Tác động của TFP không trực tiếp như năng suất bộ phận như năng suất lao động và năng suất vốn mà phải thông qua sự biến đổi của lao động và vốn. Tốc độ tăng năng suất các nhân tố tổng hợp là tỷ lệ tăng lên của kết quả sản xuất do nâng cao năng suất tổng hợp chung.

Đây là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực sản xuất, làm căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng tăng trưởng cũng như tính chất phát triển bền vững của kinh tế, là cơ sở để phân tích hiệu quả sản xuất xã hội, đánh giá tiến bộ khoa học công nghệ, đánh giá trình độ tổ chức, quản lý sản xuất,. của mỗi ngành, mỗi địa phương hay mỗi quốc gia ( Lê Xuân Bá, 2010).3 Các lý thuyết liên quan a. Chuyển dịch CCKT theo mô hình hai khu vực Theo Jorgenson (1967) thì mô hình kinh tế hai khu vực được đưa ra bởi Lewis (1954), Fei và Ranis (1961) và sau đó được phát triển bởi chính tác giả Jorgenson (1967). Lý thuyết cổ điển cho rằng ở các nền kinh tế có hai khu vực kinh tế: Khu vực nông nghiệp truyền thống: được đặc trưng bởi năng suất lao động rất thấp, sản lượng thấp, thu nhập thấp, tiết kiệm thấp và thất nghiệp cao.

Sự di chuyển lao động sang khu vực thành thị không có tác động đáng kể đến sản lượng nông nghiệp khi mà năng suất lao động cận biên là 0. Khu vực công nghiệp hiện đại có đặc trưng năng suất lao động cao và có khả năng tự tích lũy. Do có năng suất lao động cao và tiền công cao hơn nên khu vực công nghiệp thu hút lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp. Lao động gia tăng, sản lượng cao hơn, thu nhập và lợi nhuận cao hơn sẽ dùng cho việc tái đầu tư.