Luận án ts quản trị công nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển

Tài liệu Quản trị công nợ nước ngoài và tác động đến tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia đang phát t trình bày khoa học, dễ hiểu, dễ áp dụng

• Tác giả: Võ Thị Thùy Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hồng Thắng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TPHCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản Trị Công, Nợ Nước Ngoài Và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Quốc Gia Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN TRỊ CÔNG, NỢ NƯỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 2.1. Các khái niệm liên quan
• 2.1.1. Các khái niệm về nợ nước ngoài
• 2.1.2. Các khái niệm về quản trị công
• 2.1.3. Các khái niệm về tăng trưởng kinh tế
• 2.2. Phân tích lý thuyết về quản trị công, nợ nước ngoài và tăng trưởng
• 2.2.1. Tác động của quản trị công lên nợ nước ngoài
• 2.2.2. Vai trò của quản trị công đối với mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3.1. Tác động của quản trị công lên nợ nước ngoài
• 2.3.2. Nợ nước ngoài, quản trị công và tăng trưởng kinh tế
• 2.3.3. Tác động của nợ nước ngoài, chất lượng quản trị công lên tăng trưởng kinh tế
• 2.3.4. Một số nhận xét và khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu về tác động của quản trị công lên nợ nước ngoài
• 3.1.2. Mô hình nghiên cứu về quản trị công, nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Tác động của chất lượng quản trị công lên nợ nước ngoài
• 3.2.2. Tác động của nợ nước ngoài, chất lượng quản trị công và biến tương tác lên tăng trưởng kinh tế
• 3.2.3. Phương pháp ước lượng G Arellano-Bond sai phân hai bước
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu và lựa chọn các biến trong mô hình thực nghiệm
• 3.3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.2. Lựa chọn và sử dụng các biến trong mô hình thực nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: VAI TRÒ CỦA QUẢN TRỊ CÔNG TRONG MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ NƯỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 4.1. Tác động của quản trị công lên nợ nước ngoài tại các quốc gia đang phát triển
• 4.1.1. Tổng quan về tác động của quản trị công và nợ nước ngoài
• 4.1.2. Mô hình nghiên cứu về tác động của quản trị công và nợ nước ngoài
• 4.1.3. Thống kê các thuộc tính của các biến trong mô hình thực nghiệm
• 4.1.4. Kết quả thực nghiệm về tác động của quản trị công và nợ nước ngoài
• 4.1.5. Kết luận và hàm ý chính sách
• 4.2. Vai trò của quản trị công trong mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế
• 4.2.1. Giới thiệu vai trò của quản trị công trong mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế
• 4.2.2. Mô hình nghiên cứu về quản trị công, nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế
• 4.2.3. Kết quả thực nghiệm
• 4.2.4. Kiểm tra tính bền của mô hình ước lượng
• 4.2.5. Kết luận và hàm ý chính sách
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hạn chế của luận án
• 5.2. Gợi ý chính sách
• 5.2.1. Chính sách liên quan đến tác động của quản trị công lên nợ nước ngoài
• 5.2.2. Chính sách liên quan đến tăng trưởng kinh tế do các tác động của nợ nước ngoài, quản trị công và tương tác của chúng
• 5.3. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• Phụ lục 1. Danh sách các quốc gia trong mẫu
• Phụ lục 2. Bảng thống kê các biến trong mô hình
• Phụ lục 3. Kết xuất gốc của các ước lượng

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản trị công nợ nước ngoài

Quản trị công nợ nước ngoài là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững của các quốc gia đang phát triển. Quản trị công nợ không chỉ liên quan đến việc quản lý các khoản vay mà còn ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và phát triển kinh tế. Các quốc gia này thường phải phụ thuộc vào nợ nước ngoài để bù đắp cho các nguồn lực nội địa hạn chế. Việc sử dụng nợ nước ngoài một cách hiệu quả có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng nếu không được quản lý tốt, nó có thể dẫn đến khủng hoảng tài chính. Như đã chỉ ra trong nhiều nghiên cứu, quản trị công tốt sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng phục hồi kinh tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản trị công nợ nước ngoài

Khái niệm quản trị công nợ nước ngoài bao gồm việc lên kế hoạch, thực hiện và giám sát các khoản vay từ nước ngoài. Quản lý nợ hiệu quả giúp các quốc gia tránh được tình trạng khủng hoảng nợ, đồng thời tối ưu hóa các nguồn lực tài chính. Theo nhiều nghiên cứu, tác động kinh tế của quản trị công nợ nước ngoài có thể được đo lường thông qua các chỉ số như tỷ lệ nợ trên GDP và khả năng thanh toán nợ. Việc cải thiện quản trị công có thể dẫn đến sự gia tăng phát triển kinh tế, tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi hơn và thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài.

II. Tác động của nợ nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế

Nợ nước ngoài có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế tùy thuộc vào cách thức quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính này. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong một số trường hợp, nợ nước ngoài có thể thúc đẩy đầu tư vào cơ sở hạ tầng và phát triển công nghiệp, từ đó tạo ra việc làm và gia tăng thu nhập. Tuy nhiên, nếu nợ không được quản lý tốt, nó có thể dẫn đến tác động kinh tế tiêu cực, như lạm phát và suy thoái kinh tế. Việc phân tích mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế là rất cần thiết để đưa ra các chính sách phù hợp.

2.1. Mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế

Mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế thường được nghiên cứu thông qua các mô hình kinh tế. Một số nghiên cứu cho thấy rằng nợ nước ngoài có thể thúc đẩy tăng trưởng nếu được sử dụng cho các dự án đầu tư hiệu quả. Ngược lại, nợ quá cao có thể dẫn đến tình trạng khủng hoảng nợ, làm giảm khả năng chi tiêu và đầu tư của chính phủ. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, trong đó nợ cao dẫn đến tăng trưởng thấp hơn, và ngược lại. Các quốc gia cần có chiến lược rõ ràng để quản lý nợ nước ngoài nhằm tối ưu hóa phát triển kinh tế.

III. Chiến lược quản lý nợ nước ngoài

Để đảm bảo sự phát triển bền vững, các quốc gia đang phát triển cần áp dụng các chiến lược quản lý nợ hiệu quả. Điều này bao gồm việc xây dựng một khung pháp lý vững chắc, cải thiện chất lượng quản trị công, và phát triển các chính sách tài khóa hợp lý. Việc quản lý nợ nước ngoài không chỉ đơn thuần là trả nợ đúng hạn mà còn cần phải xem xét đến khả năng tạo ra giá trị từ các khoản vay. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, một hệ thống quản lý nợ tốt sẽ giúp các quốc gia tối ưu hóa chi phí vay mượn và sử dụng vốn một cách hiệu quả hơn.

3.1. Các yếu tố quyết định trong quản lý nợ

Các yếu tố quyết định trong quản lý nợ bao gồm chính sách tài chính, khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài, và chất lượng quản trị công. Nghiên cứu cho thấy rằng, các quốc gia có chính sách kinh tế rõ ràng và minh bạch thường có khả năng quản lý nợ tốt hơn. Hơn nữa, việc cải thiện chất lượng quản trị công không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro nợ mà còn tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, từ đó thu hút thêm nguồn lực đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

IV. Kết luận và hàm ý chính sách

Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng quản trị công nợ nước ngoài có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia đang phát triển. Cần có những chính sách cụ thể để cải thiện quản lý nợ và tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực tài chính. Chính phủ cần chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống quản lý nợ hiệu quả, đồng thời cải thiện chất lượng quản trị công để có thể phát huy tối đa lợi ích từ nợ nước ngoài. Các nghiên cứu tiếp theo cần tiếp tục khai thác sâu hơn mối quan hệ giữa quản trị công, nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế nhằm đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp.

4.1. Gợi ý chính sách cho các quốc gia đang phát triển

Các quốc gia đang phát triển cần xây dựng các chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt, nhằm đảm bảo khả năng thanh toán nợ nước ngoài. Cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các nhà hoạch định chính sách để đảm bảo rằng nợ nước ngoài được sử dụng một cách hiệu quả, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý nợ để họ có thể thực hiện tốt các chính sách đã đề ra.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa tài chính quốc tế, việc khai thác các dòng vốn ngoại sinh đóng vai trò động lực then chốt đối với quá trình tích lũy tư bản và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, lịch sử kinh tế thế giới từng chứng kiến hàng loạt cuộc khủng hoảng nợ nghiêm trọng mang tính chu kỳ: từ cuộc khủng hoảng nợ công Mỹ Latinh khởi phát năm 1982 tại Mexico kéo theo Argentina (1982, 1989), Brazil (1983, 1986-1987), Ecuador (1982, 1984); đến khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 tại Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Hàn Quốc; sự kiện Nga phá giá đồng Rúp và tuyên bố vỡ nợ năm 1998; Argentina sụp đổ cơ chế neo tỷ giá năm 2001; và cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu bùng nổ cuối năm 2009 tại nhóm PIIGS (Bồ Đào Nha, Ireland, Ý, Hy Lạp, Tây Ban Nha). Những biến cố tài chính mang tính hệ thống này đã đặt ra dấu hỏi căn bản về hiệu quả thực sự của việc tích lũy nợ nước ngoài cũng như vai trò điều tiết của môi trường thể chế quốc gia.

                  ┌────────────────────────────────────────┐
                  │    Quản trị công (WGI 6 trụ cột)       │
                  └──────────────────┬─────────────────────┘
                                     │ (Tác động điều tiết /
                                     │  Biến tương tác)
                                     ▼
┌─────────────────────────┐  (Tác động trực tiếp)   ┌─────────────────────────┐
│       Nợ nước ngoài     ├────────────────────────►│   Tăng trưởng kinh tế   │
│  (Tỷ lệ Nợ ngoại/GDP)   │                         │       (Tốc độ tăng GDP) │
└─────────────────────────┘                         └─────────────────────────┘

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định từ việc phần lớn các công trình thực nghiệm trước đây phân tách độc lập hai nhánh: nhánh thứ nhất chỉ nghiên cứu quan hệ tuyến tính giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế (Mohd Daud & Podivinsky, 2012; Ramzan & Ahmad, 2014; Siddique et al., 2016) hoặc kiểm định đường cong Laffer nợ (Pattillo et al., 2002); nhánh thứ hai chỉ khảo sát tác động của thể chế lên quy mô nợ công (Oatley, 2010; Heylen et al., 2013; Cooray & Schneider, 2013). Công trình tiên phong của Qayyum et al. (2014) và Qayyum & Haider (2012) tuy đã tiếp cận mô hình Ramsey–Cass–Koopmans cho nền kinh tế mở nhưng lại bộc lộ hạn chế phương pháp luận nghiêm trọng: không đưa biến tương tác thực chứng giữa nợ nước ngoài và quản trị công vào phương trình tăng trưởng, chỉ sử dụng 3 chỉ số quản trị đơn lẻ, áp dụng các kỹ thuật ước lượng hiệu ứng cố định (FE), hiệu ứng ngẫu nhiên (RE) hoặc mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM) chưa triệt tiêu được hiện tượng nội sinh động (dynamic endogeneity) và tự tương quan chuỗi, đồng thời bỏ qua tính phi đồng nhất (heterogeneity) giữa các phân nhóm thu nhập.

Luận án tiến sĩ của tác giả Võ Thị Thùy Vân (2019) tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh với đề tài "Quản trị công, nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển" đã giải quyết toàn diện khoảng trống này thông qua hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Môi trường quản trị công và các cấu phần thể chế tác động như thế nào đến mức độ tích lũy nợ nước ngoài tại các quốc gia đang phát triển?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Chất lượng quản trị công giữ vai trò điều tiết như thế nào trong mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế, và liệu có sự phân hóa cấu trúc giữa các nhóm thu nhập khác nhau?
• Giả thuyết 1 (H1): Chất lượng quản trị công có mối quan hệ đồng liên kết và tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê lên quy mô tích lũy nợ nước ngoài.
• Giả thuyết 2 (H2): Nợ nước ngoài và chất lượng quản trị công có tác động phi tuyến lên tăng trưởng kinh tế thông qua biến tương tác điều tiết.
• Giả thuyết 3 (H3): Tác động biên của nợ nước ngoài và vai trò của quản trị công chịu sự chi phối của ngưỡng phát triển kinh tế (phân hóa giữa nhóm thu nhập trung bình thấp và nhóm thu nhập trung bình cao).

Khung lý thuyết của nghiên cứu tích hợp mô hình tăng trưởng tân cổ điển mở rộng với Lý thuyết Thể chế Mới (New Institutional Economics), Lý thuyết Nguy cơ Bẫy nợ (Debt Overhang Hypothesis), Lý thuyết Ràng buộc Thanh khoản (Liquidity Constraint Hypothesis) và Lý thuyết Tác động Trực tiếp của Nợ (Direct Effect of Debt Hypothesis). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu bảng vĩ mô của 65 quốc gia đang phát triển trong khung thời gian 15 năm (2000–2014), bao gồm 2 phân mẫu: 25 quốc gia có thu nhập trung bình thấp (Lower-Middle Income - LMI) và 26 quốc gia có thu nhập trung bình cao (Upper-Middle Income - UMI) theo chuẩn phân loại của World Bank. Ý nghĩa đột phá của luận án nằm ở việc lần đầu tiên lượng hóa thành công tác động tương tác của bộ 6 chỉ số Quản trị Toàn cầu (WGI) với quy mô nợ ngoại lên tốc độ tăng trưởng kinh tế, chỉ ra tính bất đối xứng cấu trúc giữa các tầng nấc phát triển kinh tế.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật về tài trợ phát triển, nợ quốc gia và thể chế kinh tế vận hành qua ba dòng lý thuyết chủ đạo:

Dòng lý thuyết thứ nhất bắt nguồn từ các mô hình khoảng cách nguồn vốn (Gap Models). Samuelson & Nordhaus (1976) thiết lập lý thuyết "Cái vòng luẩn quẩn của sự nghèo khó" (Vicious Circle of Poverty), lập luận rằng năng suất lao động thấp dẫn đến thu nhập bình quân thấp, từ đó triệt tiêu khả năng tiết kiệm và đầu tư, khiến quốc gia không thể tự bứt phá nếu thiếu "Cú huých từ bên ngoài" (Big Push / External Push). Chenery & Strout (1966) cụ thể hóa bằng "Mô hình lý thuyết hai khoảng cách" (Two-gap model) chỉ ra hai điểm nghẽn cốt lõi: khoảng cách Tiết kiệm – Đầu tư và khoảng cách Thương mại (thâm hụt cán cân thanh toán). Bacha (1990), Solimano (1990) và Taylor (1994) phát triển thành "Mô hình lý thuyết ba khoảng cách" (Three-gap model), bổ sung khoảng cách Thâm hụt Ngân sách công. Theo các mô hình này, việc tiếp nhận dòng vốn nợ nước ngoài và viện trợ phát triển chính thức (ODA) là điều kiện tiên quyết để lấp đầy các khoảng cách tài khóa và ngoại tệ.

       CÁC MÔ HÌNH KHOẢNG CÁCH NGUỒN VỐN (GAP MODELS)
       
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│  Mô hình 2 khoảng cách (Chenery & Strout, 1966)          │
│  ├─ Khoảng cách 1: Tiết kiệm - Đầu tư (Saving-Investment)│
│  └─ Khoảng cách 2: Thương mại (Trade Deficit)            │
└────────────────────────────┬─────────────────────────────┘
                             │  Bổ sung nhân tố tài khóa
                             ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│  Mô hình 3 khoảng cách (Bacha 1990, Taylor 1994)         │
│  ├─ Khoảng cách 1: Tiết kiệm - Đầu tư                    │
│  ├─ Khoảng cách 2: Thương mại                            │
│  └─ Khoảng cách 3: Thâm hụt ngân sách (Fiscal Deficit)   │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘

Dòng lý thuyết thứ hai tập trung vào các hệ quả tiêu cực của nợ tích lũy và động thái phi tuyến. Krugman (1988) và Sachs (1989) định hình Lý thuyết Nguy cơ Bẫy nợ (Debt Overhang Hypothesis - DOH), chứng minh rằng khi nợ vượt quá khả năng chi trả kỳ vọng của nền kinh tế, nghĩa vụ trả nợ tương lai hoạt động như một khoản thuế biên đánh vào sản lượng đầu ra, làm nản lòng các nhà đầu tư tư nhân và bóp nghẹt tích lũy công nghệ. Pattillo et al. (2002) mô hình hóa hiện tượng này qua Đường cong Laffer nợ (Debt Laffer Curve), xác định mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa dư nợ và tăng trưởng. Song song đó, Lý thuyết Ràng buộc Thanh khoản (Liquidity Constraint Hypothesis - LCH) chỉ ra tình trạng cạn kiệt nguồn vốn thanh khoản khả dụng do áp lực trả nợ hiện tại, trong khi Lý thuyết Tác động Trực tiếp của Nợ (Direct Effect of Debt Hypothesis - DEDH) của Cohen (1993) khẳng định nợ cao làm suy giảm trực tiếp năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) bất kể mức độ đầu tư vật chất.

Dòng lý thuyết thứ ba phân tích vai trò của quản trị công và thể chế kinh tế chính trị. Xuất phát từ kinh tế học thể chế của Ronald Coase (1959), Douglass North (1990) và Williamson (1996), quản trị công thiết lập nên các quy tắc chính thức và phi chính thức chi phối chi phí giao dịch xã hội. Mancur Olson (1996) phân tích sự đánh đổi tài khóa giữa các thể chế, chỉ ra rằng các chế độ chuyên quyền có xu hướng áp thuế cao hơn và đầu tư công ít hơn. Oatley (2010) mở rộng mô hình Olson, chứng minh các cấu trúc quản trị kém minh bạch dẫn đến tích lũy nợ nước ngoài cao hơn do tình trạng tham nhũng và động cơ tìm kiếm đặc quyền (rent-seeking).

Tranh luận học thuật quốc tế tồn tại sự đối lập sâu sắc: Một bên bảo vệ quan điểm nợ nước ngoài thúc đẩy tăng trưởng thông qua bổ sung nguồn lực đầu tư (Chowdhury, 1994; Kudaligama & Geetha, 2009; Drine & Nabi, 2010); bên còn lại cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định nợ ngoại hủy hoại tăng trưởng dài hạn (Ali & Mustafa, 2012; Ramzan & Ahmad, 2014; Abdullahi et al., 2015; Adamu & Rasiah, 2016). Về mặt thể chế, Burnside & Dollar (2000) và Asiedu (2002, 2003) cho rằng dòng vốn ngoại chỉ phát huy tác dụng tại các quốc gia vượt qua ngưỡng chất lượng quản trị tối thiểu, trong khi Easterly (2002) và Depetris Chauvin & Kraay (2005) chứng minh các biện pháp cứu trợ hay xóa nợ quốc tế (như sáng kiến HIPC) hoàn toàn thất bại nếu không xử lý được vấn đề rủi ro đạo đức (moral hazard) của giới cầm quyền.

So với nghiên cứu của Oatley (2010) (khảo sát 78 quốc gia giai đoạn 1976–1998 bằng mô hình ECM) và Qayyum & Haider (2012) (phân tích tĩnh nợ và tăng trưởng), luận án này định vị chính xác đóng góp của mình: khắc phục tính đơn lẻ của thước đo thể chế bằng trọn bộ 6 chỉ số WGI, tích hợp biến tương tác phi tuyến để kiểm định năng lực hấp thụ nợ (debt absorptive capacity), và phân tầng mẫu nghiên cứu theo mức thu nhập nhằm phát hiện các ranh giới chuyển tiếp thể chế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo bước tiến lý thuyết đáng kể thông qua việc mở rộng mô hình tăng trưởng tối ưu hóa Ramsey–Cass–Koopmans cho nền kinh tế mở có sự hiện diện đồng thời của nợ nước ngoài và quản trị công. Công trình đã làm sâu sắc thêm lý thuyết của Mancur Olson (1996) và Oatley (2010) khi chỉ ra rằng tác động của nợ nước ngoài không vận hành đơn lẻ mà bị điều chỉnh cấu trúc bởi chất lượng thể chế.

       MÔ HÌNH TƯƠNG TÁC ĐIỀU TIẾT THEO PHÂN TẦNG THU NHẬP
       
┌───────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│               MẪU TỔNG THỂ (65 QUỐC GIA) & NHÓM UMI               │
│  • Quản trị công (WGI) ──────────(+)─────────► Tăng trưởng GDP    │
│  • Nợ nước ngoài (EXT_DEBT) ─────(-)─────────► Tăng trưởng GDP    │
│  • Biến tương tác (DEBT × WGI) ──(-)─────────► Tăng trưởng GDP    │
│  => Cơ chế: Bẫy nợ chiếm ưu thế; Chi phí tuân thủ & quản trị cao │
└───────────────────────────────────────────────────────────────────┘
                                ▲
                                │ Khác biệt hóa cấu trúc thể chế
                                ▼
┌───────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                 NHÓM THU NHẬP TRUNG BÌNH THẤP (LMI)               │
│  • Quản trị công (WGI) ──────────(-)─────────► Tăng trưởng GDP    │
│  • Nợ nước ngoài (EXT_DEBT) ─────(+)─────────► Tăng trưởng GDP    │
│  • Biến tương tác (DEBT × WGI) ──(+)─────────► Tăng trưởng GDP    │
│  => Cơ chế: Thiếu hụt vốn trầm trọng; Nợ ngoại tài trợ hạ tầng   │
└───────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Các mệnh đề lý thuyết (propositions) then chốt được xác lập:

• Mệnh đề 1 ($P_1$): Chất lượng quản trị công tỷ lệ nghịch với tốc độ tích lũy nợ nước ngoài ròng; nâng cao hiệu lực thể chế làm giảm động cơ vay nợ vượt ngưỡng.
• Mệnh đề 2 ($P_2$): Tác động biên của nợ nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào đạo hàm riêng cấp một của hàm sản xuất mở rộng theo biến tương tác thể chế: $$\frac{\partial (\Delta Y_{it})}{\partial (EXT_DEBT_{it})} = \beta_1 + \beta_3 WGI_{it}$$
• Mệnh đề 3 ($P_3$): Tồn tại bước chuyển tiếp mô thức (paradigm shift): Thể chế chất lượng cao triệt tiêu rủi ro nợ tại nhóm thu nhập cao, nhưng tại nhóm thu nhập thấp, việc áp đặt khuôn khổ quản trị quá nghiêm ngặt trong ngắn hạn có thể tạo ra chi phí tuân thủ lớn, trong khi nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng thiết yếu biến nợ ngoại thành động lực tăng trưởng trực tiếp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết lớn: Lý thuyết Tân cổ điển (Solow-Swan/Ramsey), Lý thuyết Bẫy nợ (Krugman-Sachs) và Lý thuyết Thể chế Mới (North-Williamson).

Mô hình kinh tế lượng tổng quát được đặc tả qua phương trình sai phân bậc nhất nhằm triệt tiêu các hiệu ứng cố định bất biến theo thời gian của từng quốc gia:

$$\Delta GDPG_{it} = \alpha \Delta GDPG_{i,t-1} + \beta_1 \Delta EXT_DEBT_{it} + \beta_2 \Delta WGI_{it} + \beta_3 \Delta (EXT_DEBT_{it} \times WGI_{it}) + \gamma \Delta X_{it} + \Delta \varepsilon_{it}$$

Trong đó, $X_{it}$ là vectơ các biến kiểm soát vĩ mô bao gồm: Đầu tư nội địa ($INV$), Thu ngân sách từ thuế ($TAX$), Lực lượng lao động ($LABOR$), Độ mở thương mại ($OPEN$), Lạm phát ($INF$) và Chỉ số cơ sở hạ tầng viễn thông ($INFRA$).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ: Kết quả mô hình phản ánh đặc thù của các nền kinh tế đang phát triển có sự phụ thuộc vào dòng vốn vay nước ngoài của khu vực công; hiệu ứng điều tiết của thể chế bị chi phối bởi ngưỡng thu nhập quốc gia ($GNI$ bình quân đầu người) và dung lượng hấp thụ vốn của hệ thống tài chính nội địa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận hành trên hệ hình triết học thực chứng hậu kỳ (post-positivism) kết hợp thuyết hiện thực phê phán (critical realism), coi dữ liệu thực nghiệm là cơ sở khách quan để kiểm chứng các cấu trúc kinh tế trừu tượng. Thiết kế nghiên cứu định lượng đa tầng (multi-level comparative design) thực hiện ước lượng song song trên ba bộ dữ liệu: mẫu tổng thể ($N = 65$), phân mẫu thu nhập trung bình thấp ($N = 25$) và phân mẫu thu nhập trung bình cao ($N = 26$) xuyên suốt chuỗi thời gian 2000–2014 ($T = 15$).

Tiêu chí chọn mẫu tuân thủ phân loại thu nhập của World Bank, loại bỏ các quan sát thiếu hụt nghiêm trọng nhằm đảm bảo tính cân đối tương đối của dữ liệu bảng vĩ mô.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực thi qua 4 bước chuẩn hóa:

┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 1: Kiểm định nghiệm đơn vị & Tính dừng            │
│ (Panel Unit Root Tests: LLC, IPS, Fisher-ADF)          │
└───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                            ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 2: Kiểm định đồng liên kết bảng (Westerlund Test) │
│ (Kiểm tra quan hệ cân bằng dài hạn giữa Quản trị - Nợ) │
└───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                            ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 3: Kiểm định nhân quả Granger (Dumitrescu-Hurlin) │
│ (Xác định chiều tác động nhân quả hai chiều)           │
└───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                            ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 4: Ước lượng Dynamic GMM & Kiểm định tính bền     │
│ (Arellano-Bond Twostep Difference GMM & IV-FE)         │
└────────────────────────────────────────────────────────┘

1. Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu bảng: Sử dụng các kiểm định nghiệm đơn vị bảng phổ biến (LLC, IPS, Fisher-ADF) để xác định bậc tích hợp $I(0)$ hoặc $I(1)$ của các biến.
2. Kiểm định đồng liên kết Westerlund (2007): Đánh giá sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa 6 thành phần quản trị công và nợ nước ngoài cho mẫu tổng thể và các mẫu phụ (Bảng 4.3, 4.6, 4.9).
3. Kiểm định nhân quả Granger bảng (Dumitrescu-Hurlin Panel Causality): Xác định chiều hướng tác động nhân quả giữa các chỉ số thể chế và quy mô nợ (Bảng 4.4, 4.5, 4.7, 4.8, 4.10, 4.11).
4. Quy trình tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phân tích đa biến, mô hình sai phân động và ước lượng biến công cụ tác động cố định (IV-FE) để kiểm tra chéo độ tin cậy của các hệ số ước lượng.

Data và phân tích

Toàn bộ dữ liệu được trích xuất từ hai nguồn dữ liệu học thuật quốc tế chuẩn mực: World Development Indicators (WDI) và Worldwide Governance Indicators (WGI) của World Bank giai đoạn 2000–2014.

Thước đo Quản trị công bao gồm bộ 6 chỉ số thành phần của Kaufmann, Kraay & Mastruzzi (2011) với dải điểm chuẩn hóa từ -2.5 (quản trị rất kém) đến +2.5 (quản trị xuất sắc):

1. Tiếng nói và trách nhiệm giải trình (Voice and Accountability - VA)
2. Ổn định chính trị và không bạo lực (Political Stability and Absence of Violence - PS)
3. Hiệu quả của chính phủ (Government Effectiveness - GE)
4. Chất lượng thể chế/luật lệ (Regulatory Quality - RQ)
5. Thượng tôn pháp luật (Rule of Law - RL)
6. Kiểm soát tham nhũng (Control of Corruption - CC)

              BỘ 6 CHỈ SỐ QUẢN TRỊ CÔNG TOÀN CẦU (WGI)
              
      ┌──────────────────────────────────────────────────────┐
      │       WORLDWIDE GOVERNANCE INDICATORS (WGI)          │
      │         (Thang đo chuẩn hóa: -2.5 đến +2.5)          │
      └──────────────────────────┬───────────────────────────┘
                                 │
         ┌───────────────────────┼───────────────────────┐
         ▼                       ▼                       ▼
┌──────────────────┐    ┌──────────────────┐    ┌──────────────────┐
│ KHÍA CẠNH CHÍNH  │    │ KHÍA CẠNH NĂNG   │    │ KHÍA CẠNH TÔN    │
│ TRỊ & DÂN CHỦ    │    │ LỰC THỰC THI     │    │ TRỌNG THỂ CHẾ    │
│ ├─ Voice & Acc.  │    │ ├─ Govt. Effect. │    │ ├─ Rule of Law   │
│ └─ Pol. Stability│    │ └─ Reg. Quality  │    │ └─ Control of Cor│
└──────────────────┘    └──────────────────┘    └──────────────────┘

Kỹ thuật ước lượng trung tâm là phương pháp GMM sai phân hai bước của Arellano-Bond (Twostep Difference GMM - D-GMM). Phương pháp này giải quyết triệt để ba vấn đề kinh tế lượng phức tạp:

• Hiện tượng nội sinh của các biến giải thích (sử dụng các giá trị trễ của biến nội sinh làm biến công cụ).
• Tự tương quan chuỗi bậc nhất và bậc hai trong phần dư.
• Tác động cố định không quan sát được của từng quốc gia ($\eta_i$).

Tính chuẩn xác của mô hình được bảo đảm thông qua:

• Kiểm định tự tương quan Arellano-Bond $AR(1)$ ($p < 0.05$) và $AR(2)$ ($p > 0.10$ khẳng định không có tự tương quan chuỗi bậc hai).
• Kiểm định giá trị biến công cụ Hansen $J-test$ ($p > 0.10$ xác nhận các biến công cụ hoàn toàn ngoại sinh và không bị vượt mức nhận dạng).
• Kiểm tra độ bền vững (Robustness check) bằng mô hình ước lượng biến công cụ tác động cố định (IV-FE) (Bảng 4.20).
• Phần mềm tính toán thực hiện: Stata 14 chuyên sâu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng thực nghiệm từ luận án đem lại những phát hiện mang tính đột phá:

Thứ nhất, tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn và nhân quả hai chiều chặt chẽ giữa quản trị công và nợ nước ngoài. Kiểm định Westerlund và Granger khẳng định tại hầu hết các quốc gia đang phát triển, cải thiện hiệu quả chính phủ ($GE$), chất lượng luật lệ ($RQ$) và kiểm soát tham nhũng ($CC$) có tác động kìm hãm sự gia tăng thiếu kiểm soát của nợ nước ngoài.

Thứ hai, tại mẫu tổng thể (65 quốc gia) và phân mẫu thu nhập trung bình cao (26 quốc gia) (Bảng 4.17 và 4.19):

• Quản trị công thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách có ý nghĩa thống kê ở mức $1%$ ($\beta > 0$).
• Nợ nước ngoài có tác động âm đến tăng trưởng ($\beta_1 < 0$), ủng hộ mạnh mẽ Lý thuyết Nguy cơ Bẫy nợ (Debt Overhang).
• Đột phá nhất, biến tương tác giữa nợ nước ngoài và quản trị công mang dấu âm ($\beta_3 < 0$). Điều này chứng minh rằng ở các quốc gia này, khi nợ nước ngoài đã tích lũy lớn, môi trường quản trị công chặt chẽ với các tiêu chuẩn khắt khe không đủ bù đắp gánh nặng nợ, thậm chí việc giám sát quá mức có thể làm chậm quá trình giải ngân và luân chuyển vốn.

Thứ ba, phát hiện nghịch đảo phản trực giác (counter-intuitive breakthrough) tại phân mẫu thu nhập trung bình thấp (25 quốc gia) (Bảng 4.18):

• Nợ nước ngoài tác động dương có ý nghĩa thống kê lên tăng trưởng kinh tế ($\beta_1 > 0$).
• Biến tương tác $(EXT_DEBT \times WGI)$ mang dấu dương ($\beta_3 > 0$).
• Ngược lại, biến quản trị công đơn lẻ mang dấu âm ($\beta_2 < 0$).

        SO SÁNH KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM GIỮA HAI PHÂN MẪU
        
┌──────────────────────┬──────────────────────┬──────────────────────┐
│    Biến số vĩ mô     │  Nhóm Trung bình cao │ Nhóm Trung bình thấp │
│                      │      (UMI - N=26)    │      (LMI - N=25)    │
├──────────────────────┼──────────────────────┼──────────────────────┤
│ Nợ nước ngoài        │      Âm (-)**        │      Dương (+)**     │
│ (EXT_DEBT)           │   (Ủng hộ Debt       │   (Bổ sung nguồn vốn │
│                      │     Overhang)        │      đầu tư)         │
├──────────────────────┼──────────────────────┼──────────────────────┤
│ Quản trị công        │      Dương (+)**     │      Âm (-)**        │
│ (WGI 6 chỉ số)       │  (Nâng cao hiệu quả  │  (Chi phí tuân thủ   │
│                      │       kinh tế)       │   vượt năng lực)     │
├──────────────────────┼──────────────────────┼──────────────────────┤
│ Biến tương tác       │      Âm (-)**        │      Dương (+)**     │
│ (EXT_DEBT × WGI)     │   (Giảm hiệu ứng do  │ (Tương tác cộng hưởng│
│                      │    gánh nặng nợ)     │  thúc đẩy hấp thụ)   │
└──────────────────────┴──────────────────────┴──────────────────────┘
Ghi chú: (**) có ý nghĩa thống kê ở mức p < 0.05 và p < 0.01.

Giải thích lý thuyết cho hiện tượng này: Các quốc gia LMI ở trong tình trạng thiếu vốn nghiêm trọng (vòng luẩn quẩn của sự nghèo khó), do đó dòng vốn nợ nước ngoài đóng vai trò nguồn lực tài trợ hạ tầng thiết yếu không thể thay thế. Ở giai đoạn phát triển ban đầu, việc xây dựng bộ máy quản trị phức tạp tạo ra gánh nặng ngân sách và độ trễ hành chính, nhưng khi kết hợp với việc quản lý các dự án vay nợ ngoại, quản trị giúp định hướng dòng vốn vào các dự án sản xuất thực, tạo ra tác động cộng hưởng tích cực đến tăng trưởng.

Thứ tư, các biến kiểm soát vĩ mô như Đầu tư trong nước ($INV$), Thuế ($TAX$), Lực lượng lao động ($LABOR$), Độ mở thương mại ($OPEN$) và Cơ sở hạ tầng ($INFRA$) đều có tác động thúc đẩy tăng trưởng có ý nghĩa ở mức $1%$ và $5%$, trong khi Lạm phát ($INF$) kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung luận điểm về "Năng lực hấp thụ thể chế phụ thuộc giai đoạn phát triển", bác bỏ quan điểm đơn giản hóa cho rằng mọi cải cách thể chế đều mang lại hiệu ứng kinh tế đồng nhất tức thì.
• Đổi mới phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình ước lượng tương tác phi tuyến trên mô hình GMM sai phân động hai bước có kiểm định tính bền bằng IV-FE.
• Hàm ý quản trị thực tiễn và chính sách:
  • Đối với các nước thu nhập trung bình thấp (LMI như Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu): Cần tận dụng tối đa các khoản vay ưu đãi quốc tế (ODA, vốn vay song phương/đa phương) để tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng và viễn thông; đồng thời tập trung nâng cao năng lực quản lý dự án công thay vì ban hành các quy định hành chính chồng chéo gây nghẽn dòng vốn.
  • Đối với các nước thu nhập trung bình cao (UMI): Phải chuyển trọng tâm sang kiểm soát ngưỡng an toàn nợ công, tái cơ cấu danh mục nợ theo hướng giảm nợ ngoại tệ, đẩy mạnh kỷ luật tài khóa và chống tham nhũng nhằm tránh rơi vào bẫy nợ trung bình cao.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

1. Khung thời gian nghiên cứu: Dữ liệu dừng ở giai đoạn 2000–2014, chưa bao quát các cú sốc vĩ mô toàn cầu gần đây như biến động địa chính trị, chiến tranh thương mại và đại dịch Covid-19.
2. Cấu trúc nợ: Chưa phân tách chi tiết giữa nợ ngắn hạn - nợ dài hạn, nợ thương mại tư nhân và nợ công song phương/đa phương do hạn chế đồng bộ dữ liệu tại một số quốc gia đang phát triển.
3. Cơ chế phi tuyến dạng ngưỡng: Mới dừng lại ở việc kiểm định biến tương tác nhân tử, chưa ứng dụng mô hình hồi quy ngưỡng bảng động (Dynamic Panel Threshold Regression - PSTR).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future research agenda):

• Mở rộng chuỗi dữ liệu đến giai đoạn hậu Covid-19 (2015–2025).
• Ứng dụng mô hình ngưỡng Hansen để xác định chính xác điểm gãy cấu trúc (structural tipping point) của tỷ lệ Nợ/GDP theo từng mức điểm WGI.
• Tích hợp các công cụ tài chính khí hậu mới như trái phiếu xanh và nợ hoán đổi thiên nhiên (debt-for-nature swaps).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Cung cấp khung tham chiếu kinh tế lượng chuẩn mực cho các công trình nghiên cứu về nợ công và thể chế tại các thị trường mới nổi, dự kiến đóng góp vào các trích dẫn thuộc hệ thống Scopus/WoS trong chuyên ngành Tài chính công và Kinh tế phát triển.
• Ảnh hưởng chính sách quốc gia và quốc tế: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc cho Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương và các Vụ Quản lý nợ & Tài chính đối ngoại trong việc đàm phán hiệp định vay, xếp hạng tín nhiệm quốc gia và hoạch định chiến lược vay nợ trung hạn.
• Lợi ích xã hội: Tối ưu hóa việc phân bổ vốn vay nước ngoài vào hạ tầng phúc lợi, giáo dục và y tế, giảm thiểu gánh nặng thuế tương lai cho người dân.

       BẢN ĐỒ TÁC ĐỘNG VÀ ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI HỌC THUẬT
       
┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    TÁC ĐỘNG HỌC THUẬT                       │
│  ├─ Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Khung GMM & WGI       │
│  └─ Trường Đại học / Viện nghiên cứu: Giáo trình tài khóa   │
└──────────────────────────────┬──────────────────────────────┘
                               │
                               ▼
┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    TÁC ĐỘNG THỰC TIỄN                       │
│  ├─ Bộ Tài chính / Cục Quản lý Nợ: Chiến lược vay trung hạn │
│  ├─ Ngân hàng Thế giới (WB) & IMF: Khung đánh giá DSA       │
│  └─ Khu vực Doanh nghiệp & Xã hội: Minh bạch hóa dự án công │
└─────────────────────────────────────────────────────────────┘

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả chuyên sâu: Tiếp cận phương pháp luận Dynamic Difference GMM xử lý trọn vẹn hiện tượng nội sinh và mô hình biến tương tác thể chế.
• Các nhà hoạch định chính sách tài khóa: Sở hữu bộ công cụ định lượng đánh giá tác động điều tiết của từng trụ cột quản trị công lên hiệu quả vay nợ.
• Các tổ chức tài chính quốc tế (WB, IMF, ADB): Tham chiếu trong quá trình thiết lập điều kiện ràng buộc thể chế khi cấp tín dụng ưu đãi cho các nền kinh tế đang phát triển.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Đó là việc mở rộng mô hình Ramsey–Cass–Koopmans kết hợp kinh tế học thể chế của North (1990) và Olson (1996), chứng minh bằng thực nghiệm rằng vai trò của thể chế mang tính phi tuyến và phụ thuộc vào trình độ phát triển của quốc gia.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây (như Oatley 2010; Qayyum & Haider 2012)?
Luận án khắc phục nhược điểm của mô hình tĩnh FE/RE và mô hình ECM bằng phương pháp Arellano-Bond Twostep Difference GMM với kiểm định Sargan/Hansen và AR(2), đồng thời kiểm tra tính bền bằng mô hình IV-FE, sử dụng trọn bộ 6 biến WGI thay vì 3 biến đơn lẻ.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?
Tại các nước thu nhập trung bình thấp (LMI), nợ nước ngoài và biến tương tác lại thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong khi quản trị công đơn lẻ mang dấu âm. Điều này chứng minh sự cấp thiết của vốn hạ tầng vượt lên trên chi phí tuân thủ thể chế ban đầu.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?
Có. Toàn bộ định nghĩa biến, nguồn trích xuất (WDI, WGI), danh sách 65 quốc gia (Phụ lục 1), thống kê mô tả (Bảng 3.1–3.6) và kết xuất lệnh Stata (Phụ lục 3) được chuẩn hóa chi tiết.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo là gì?
Tập trung vào mô hình PSTR phi tuyến xác định ngưỡng an toàn nợ động, phân tích vi mô dòng vốn nợ tư nhân và đánh giá rủi ro tài khóa xanh trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng.

Kết luận

1. Khẳng định tính hai mặt của nợ nước ngoài: Nợ nước ngoài là động lực tăng trưởng quan trọng đối với các nước thu nhập trung bình thấp thiếu vốn, nhưng trở thành rào cản tăng trưởng (debt overhang) khi nền kinh tế tiến lên nhóm thu nhập trung bình cao.
2. Xác lập vai trò điều tiết của quản trị công: Bộ 6 chỉ số WGI có mối quan hệ đồng liên kết chặt chẽ và tác động làm giảm mức độ tích lũy nợ nước ngoài rủi ro trong dài hạn.
3. Chứng minh tính bất đối xứng theo trình độ phát triển: Tác động của biến tương tác $(Nợ \times Quản_trị)$ có sự đảo chiều rõ rệt: mang dấu dương tại nhóm LMI và chuyển sang dấu âm tại nhóm UMI.
4. Đột phá về kỹ thuật lượng rộng: Sử dụng thành công kỹ thuật GMM Arellano-Bond sai phân hai bước để giải quyết trọn vẹn hiện tượng nội sinh phức tạp giữa thể chế, nợ và tăng trưởng.
5. Đề xuất hệ thống chính sách thích ứng: Chuyển đổi chiến lược quản lý nợ công từ chú trọng quy mô sang nâng cao chất lượng thể chế giải ngân và năng lực hấp thụ vốn.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về ngưỡng nợ tối ưu, cấu trúc nợ xanh và cải cách thể chế tài chính công tại Việt Nam và các thị trường mới nổi trên toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN 1.1 Lý do lựa chọn đề tài gày nay, xu thế hội nhập quốc tế đang diễn ra nhanh chóng trên mọi lĩnh vực và là một xu thế tất yếu chung đối với các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các quốc gia đang phát triển có cơ hội đi tắt đón đầu trong việc tiếp cận với công nghệ mới, tận dụng các nguồn vốn từ bên ngoài. Trong quá trình tăng trưởng kinh tế, mỗi quốc gia không chỉ trông đợi vào nguồn vốn sẵn có ít ỏi của bản thân mình mà cần phải thu hút cả những nguồn vốn bên ngoài. Việc sử dụng vốn vay nước ngoài hợp lý sẽ đem lại những hiệu quả hết sức to lớn, tạo được lợi thế của những người đi sau.

Đây chính là sự chọn lựa thông minh để rút ngắn thời gian tích lũy vốn, nhanh chóng thúc đẩy phát triển đất nước. Tuy nhiên, việc sử dụng vốn vay cũng chính là tạo cho mình một khoản nợ đáng kể, đặt ra cho các quốc gia đang phát triển những thách thức, khó khăn. Đã có nhiều cuộc khủng hoảng nợ xảy ra trong lịch sử các quốc gia đang phát triển. ăm 1982, khi exico tuyên bố vỡ nợ, đã bắt đầu cho cuộc khủng hoảng nợ tại các quốc gia ỹ La Tinh.

ột loạt các quốc gia bị kéo vào vòng xoáy này và mất rất nhiều thời gian sau đó mới khắc phục được hậu quả, như Argentina (1982, 1989) Brazil (1983, 1986-1987), Ecuador (1982, 1984). Sau đó, cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997, bắt nguồn từ việc Thái Lan mất kiểm soát tỷ giá đồng nội tệ đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á, tạo thành cơn bão càn quét qua các các quốc gia Thái Lan, alaysia, Indonesia và àn Quốc. Đến năm 1998, ga phá giá đồng rúp, tuyên bố vỡ nợ và đóng băng dòng vốn do đầu tư sụt giảm. Tháng 12/2001, Argentina từ bỏ cơ chế neo tỷ giá và tuyên bố vỡ nợ do các nhà đầu tư không sẵn lòng cơ cấu lại nợ khi đáo hạn.

Và gần đây nhất là cuộc khủng hoảng nợ công ở châu Âu bắt đầu từ nửa sau 2009 với sự gia tăng mức nợ công của nhóm IIGS (Bồ Đào ha, Ireland, Ý, y Lạp và Tây Ban ha). Để tránh rơi vào khủng. 2 hoảng kinh tế, chính phủ ở nhiều quốc gia đã giải cứu hệ thống ngân hàng thông qua chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ mở rộng. Điều này đã góp phần làm gia tăng lượng nợ khổng lồ ở nhiều nước.

hi đề cập đến nợ, các quốc gia đang phát triển luôn nghĩ đến hai nguồn lực là nợ trong nước và nợ nước ngoài. So với các nước phát triển, các nước đang phát triển không có nhiều nguồn lực để phát triển kinh tế. hần lớn các quốc gia này phải vay nợ trong nước và nước ngoài. Tuy nhiên, nguồn vốn trong nước cũng tương đối khan hiếm nên phần lớn nợ vay ở các nước đang phát triển đến từ nợ nước ngoài.

Trong khi đó, hầu hết các quốc gia đang phát triển trên thế giới đều thiếu các nguồn lực quan trọng cho sự phát triển và tăng trưởng kinh tế, nâng cao mức sống và giảm nghèo. ức sống người dân thấp nên mức tích lũy vốn không cao, lượng tiết kiệm không nhiều nên nguồn vốn dành cho đầu tư phát triển còn ít. Dân số đông nên nguồn tài nguyên thiên nhiên lấy theo bình quân đầu người sẽ trở nên ít ỏi, chủ yếu được khai thác và xuất ra nước ngoài dưới dạng thô, không có công nghệ để nâng cao giá trị gia tăng, nên giá trị mang lại không cao. Bên cạnh đó, phần lớn các quốc gia đang phát triển đều là những nước nông nghiệp với các phương thức canh tác và chăn nuôi còn lạc hậu, và chỉ số phát triển con người hay vốn con người tương đối thấp vì tuổi thọ trung bình thấp và tỷ lệ người biết chữ thấp do phải lo toan cho việc mưu sinh.

ầu hết lực lượng lao động đều tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp và tập trung ở vùng nông thôn nên tỷ lệ thất nghiệp do thời gian nông nhàn tăng cao. Vì những lý do đó, nên nguồn lực huy động nợ trong nước là cực kỳ hạn chế. Vấn đề huy động nợ nước ngoài được đặt ra đối với các quốc gia đang phát triển. hững năm 50-60 của thế kỷ trước, các lý thuyết chung về nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế cho rằng việc tiếp nhận các nguồn lực bên ngoài vào các nước đang phát triển là cần thiết để bổ sung các nguồn vốn thiếu hụt trong nước (Samuelson & ordhaus, 1976; Chenery & Strout, 1966; Bacha, 1990; Solimano, 1990, Taylor, 1994).

Với nguồn lực này, các nước đang phát triển có thể sử dụng để chuyển đổi nền kinh tế, cải tạo cơ sở hạ tầng, nhằm tạo mức tăng trưởng cao. Đặc biệt, nguồn lực đến từ nợ nước ngoài chiếm tỷ trọng lớn, phát huy tác dụng trong thời gian đầu. 3 khá hiệu quả. Sau đó, việc huy động nợ ngày càng nhiều, không đem đến hiệu quả tốt như trước nữa, mà đã đẩy các quốc gia này vào việc sa lầy do mắc nợ quá nhiều.

Lúc này, các cơ quan viện trợ, các định chế tài chính quốc tế và các nước phát triển đã đặt trọng tâm vào chất lượng quản trị công như một tiêu chí để phân bổ viện trợ tài chính cho các nước đang phát triển. Điều kiện viện trợ nước ngoài này dựa trên sự nhất trí chung rằng quản trị công tốt hơn dẫn đến kết quả kinh tế tốt hơn. iện tại, nợ nước ngoài ở các quốc gia đang phát triển do khu vực công vay mượn chiếm đa số. ặc dù khu vực công là người vay nợ và sử dụng lượng tiền vay nhưng việc trả nợ có thể trở thành gánh nặng cho người dân trong tương lai thông qua các khoản thuế cao của nhà nước.

Điều này đòi hỏi cần phải có môi trường quản trị công phù hợp để có thể giám sát và quản lý hiệu quả nợ nước ngoài, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Ý nghĩa khoa học: Xuất phát từ việc nợ nước ngoài ngày càng tăng có thể góp phần làm suy giảm kinh tế, tác giả xem xét vai trò của quản trị công trong mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. ầu hết các nghiên cứu về nợ nước ngoài hoặc nghiên cứu về mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế ( ohd Daud & odivinsky, 2012; 𢡄amzan & Ahmad, 2014; Siddique et al., 2016) hoặc mối quan hệ giữa quản trị công với nợ nước ngoài (Oatley, 2010) hay với nợ công ( eylen et al., 2013; Cooray et al. Trong nghiên cứu học thuật thuộc chủ đề nghiên cứu của luận án, có thể nói Qayyum et al.

(2014) là nghiên cứu đầu tiên thiết lập khung phân tích lý thuyết. Theo đó, Qayyum et al. (2014) phân tích và phát triển khung phân tích lý thuyết dựa trên mô hình tăng trưởng 𢡄amsey– Cass– oopman cho một nền kinh tế mở để kết nối bộ ba nợ nước ngoài, chất lượng quản trị công và tăng trưởng kinh tế. ết quả phân tích cho thấy viện trợ nước ngoài và quản trị công hỗ trợ mạnh cho tăng trưởng kinh tế nhưng nợ nước ngoài lại tạo nên một gánh nặng cho nền kinh tế.

Đặc biệt, quản trị công đóng vai trò quan trọng trong tác động của nợ nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế. Quản trị công sẽ trở thành. 4 chất xúc tác chính, kiểm soát tốt và hiệu quả hơn việc vay, quản lý và sử dụng nợ nước ngoài để từ đó nợ nước ngoài có đóng góp quan trọng cho quá trình phát triển kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, trong nghiên cứu của Qayum, tác giả nhận thấy vẫn còn một số hạn chế.

Trong nghiên cứu của Qayyum & aider (2012) không đưa biến tương tác giữa nợ nước ngoài và chất lượng quản trị công vào trong mô hình tăng trưởng để xem xét tác động của biến tương tác này đối với tăng trưởng. Việc kiểm định tương quan giữa hai biến này trước khi xem xét tác động của chúng lên tăng trưởng kinh tế, sẽ cho chúng ta một số hàm ý chính sách trong quá trình cải cách môi trường quản trị công. Bên cạnh đó, Qayyum & aider (2012) sử dụng fixed effects và random effects và Ouedraogo (2015) sử dụng mô hình hiệu chỉnh sai số EC có một số nhược điểm là không xử lý tốt hiện tượng nội sinh và hiện tượng tự tương quan chuỗi. goài ra, Qayyum & aider (2012) chỉ sử dụng 3 biến thành phần quản trị công của World Bank, số lượng biến quá ít trong khi hiện nay, chúng ta đã sử dụng cả 6 biến thành phần để xem xét việc cải cách chất lượng quản trị công.

Cuối cùng, Qayyum & aider (2012) chưa chia tách các mẫu nhỏ hơn để kiểm định việc sử dụng nợ nước ngoài hiệu quả như thế nào ở các nhóm quốc gia khác nhau trong các nước đang phát triển. Vì vậy, tác giả quyết định chọn đề tài “Quản trị công, nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển” để phân tích và nghiên cứu.2 Mục tiêu nghiên cứu Để xem xét vai trò của quản trị công trong mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển trong giai đoạn 2000-2014, đề tài hướng đến hai mục tiêu như sau: (1) hân tích và đánh giá tác động của quản trị công lên nợ nước ngoài cho các nước đang phát triển. 5 (2) Đánh giá tác động của quản trị công lên mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Luận án trình bày mục tiêu thứ nhất để xem xét tương quan giữa quản trị công, nợ nước ngoài và hình thành biến tương tác giữa quản trị công và nợ nước ngoài tại các quốc gia đang phát triển giai đoạn 2000-2014 để sử dụng cho mục tiêu thứ hai.

Theo đó, luận án hướng đến trả lời câu hỏi: có tồn tại tương quan giữa quản trị công và nợ nước ngoài hay không? ức độ tương quan như thế nào? Ở mục tiêu thứ hai, luận án làm rõ tác động của quản trị công lên mối quan hệ giữa nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế thông qua biến tương tác giữa quản trị công và nợ nước ngoài đã kiểm định ở mục tiêu thứ nhất. Với mục tiêu này, luận án cần làm rõ việc có tồn tại mối quan hệ tương quan giữa quản trị công lên nợ nước ngoài và tăng trưởng kinh tế hay không?