Chương 1: Tổng quan lý thuyết về vốn nhân lực và tăng trưởng kinh tế 1.1 Vốn nhân lực và tăng trưởng kinh tế: 1.1 Vốn nhân lực: 1.1 Khái niệm: Thuật ngữ về vốn nhân lực đã được Smith (1776) đặt nền móng từ rất sớm trong tác phẩm “The Wealth of Nations”. Mặc dù vậy, thời kỳ này các nhà kinh tế hầu như chỉ quan tâm đến hai yếu tố đầu vào trong sản xuất đó là vốn tư bản và máy móc thiết bị. Từ giữa thế kỷ 20, các nhà khoa học bắt đầu đưa yếu tố con người vào trong các mô hình tăng trưởng, bước đầu khái niệm về vốn nhân lực chỉ tập trung phản ánh giá trị năng lực của con người. Vốn nhân lực cũng giống như bất kỳ các loại vốn khác, đều có thể được gia tăng bằng hình thức đầu tư.
Con đường ngắn nhất để tăng vốn nhân lực chính là đầu tư thông qua giáo dục, đào tạo, cũng như tăng thu nhập, quyền lợi cho người lao động. Theo Henry (2009), vốn nhân lực là nguồn lực con người của những tổ chức có khả năng và tiềm tàng tham gia vào quá trình phát triển của tổ chức cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, khu vực, thế giới. Cách hiểu này về vốn nhân lực xuất phát từ quan niệm coi vốn nhân lực là các yếu tố vật chất, tinh thần tạo nên năng lực, sức mạnh phục vụ cho sự phát triển nói chung. Milkovich & Boudreau (1997) cho rằng vốn nhân lực là tổng thể các yếu tố bên trong và bên ngoài của mỗi cá nhân bảo đảm nguồn sáng tạo cùng các nội dung khác cho sự thành công và đạt được mục tiêu đề ra.
Trong báo cáo của Liên hiệp quốc đánh giá về những tác động của toàn cầu hóa đối với nguồn vốn nhân lực đã đưa ra định nghĩa: Vốn nhân lực là trình độ lành nghề, kiến thức, kỹ năng thực tế cùng với những năng lực tồn tại dưới dạng tiềm năng của con người. Quan niệm về vốn nhân lực theo hướng tiếp cận này có phần thiên về chất lượng nguồn nhân lực. Trong quan niệm này, điểm đáng lưu ý chính là coi các tiềm năng của con người chính là nguồn vốn dồi dào có thể khai thác được, để từ đó có những cơ chế thích hợp trong quản lý, sử dụng sao cho hiệu quả. Quan niệm về nguồn vốn nhân lực như vậy cũng đã cho thấy phần nào sự tán đồng của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- Liên hiệp quốc đối với phương thức quản lý mới để phát huy khả năng của người lao động.
Tóm lại, trên góc độ xã hội cần có cái nhìn bao quát hơn về vốn nhân lực, nguồn vốn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, năng lực và những thuộc tính tiềm tàng trong mỗi cá nhân để tạo nên sự giàu có cho chính bản thân người lao động, góp phần vào thịnh vượng kinh tế, xã hội của một quốc gia. Định nghĩa này còn bao hàm cả sức khỏe của người lao động. Kiến thức, kỹ năng của con người sẽ ngày càng được tích lũy qua thời gian và đương nhiên cần phải có sức khỏe để hiện thực hóa điều đó. Nếu hai cá nhân có cùng một điều kiện giáo dục, trình độ học vấn như nhau thì so sánh về giá trị vốn nhân lực họ vẫn khác nhau.
Năng lực, kỹ năng của người lao động không giống nhau bởi vì nó còn phụ thuộc vào khả năng nhận thức tiềm tàng, sức khỏe và rất nhiều yếu tố khác. Như vậy, nguồn lực của mỗi con người gồm có thể lực và trí lực. Thể lực phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, mức sống, thu nhập, chế độ dinh dưỡng. Trí lực là nguồn tiềm năng to lớn, đó là tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách.
Có thể hiểu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là quá trình nâng cao năng lực con người về mặt thể lực, trí lực, tâm lực; đồng thời phân bổ, sử dụng và phát huy có hiệu quả nhất tiềm năng của nguồn nhân lực để đạt mục tiêu của các tổ chức và xa hơn là trên bình diện quốc gia.2 Vai trò của giáo dục và sức khỏe đối với kinh tế - xã hội: Vai trò của giáo dục: Khi cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ, các nền kinh tế trên thế giới đã và đang chuyển sang nền kinh tế tri thức, nguồn lực con người, nguồn lực trí tuệ càng được thừa nhận vai trò trung tâm trong quá trình phát triến. Con người là chủ thể khai thác, sử dụng các nguồn lực khác, chỉ khi kết hợp với con người, các nguồn lực khác mới phát huy tác dụng. Sự kết hợp giữa trình độ người lao động với công nghệ tiên tiến là động lực cơ bản của tăng trưởng kinh tế. Theo quan điểm của thuyết vị lợi, ngay cả trong thị trường lao động tất cả những hành vi của cá nhân đều nhằm tối đa hóa lợi ích.
Các cá nhân đầu tư vào giáo dục, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- tích lũy kiến thức, kỹ năng chỉ khi nó mang lợi lợi ích cho họ sau này. Việc mỗi cá nhân đầu tư cho giáo dục về lâu dài cũng mang lại những lợi ích kinh tế xã hội nhất định. Thứ nhất, giáo dục mang lại trình độ học vấn, việc làm và thu nhập cho người lao động. Mincer (1974) đưa ra mô hình kiểm định mối tương quan giữa thu nhập và trình độ học vấn.
Theo đó, tiền công của người lao động chịu ảnh hưởng bởi trình độ học vấn được dẫn xuất bởi biến số năm đi học. Ngoài ra, còn có số năm kinh nghiệm và các biến khác ảnh hưởng đến tiền công người lao động. Mô hình này dựa trên giả định rằng các cá nhân không khác nhau về năng lực bẩm sinh, nhưng rõ ràng những người có năng lực bẩm sinh tốt hơn thường muốn đi học nhiều hơn và họ cũng dễ dàng thực hiện điều đó hơn. Krueger et al.
(1994) sử dụng số liệu của các cặp song sinh để kiểm soát sự chênh lệch năng lực giữa các cá nhân. Cũng chính ông với nghiên cứu năm 1999, cho thấy nếu trình độ học vấn cao hơn thì thu nhập trung bình một năm tăng từ 5 - 15%. Tuy nhiên, giữa những người có cùng trình độ, thu nhập trung bình vẫn khác nhau tùy thuộc vào giới tính, tuổi tác, kinh nghiệm. Thứ hai, giáo dục góp phần tạo nên sự bền vững xã hội.
Theo Romer (1986) và Lucas (1988), nguồn nhân lực không chỉ là nhân tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn là động lực để giảm đói nghèo. Thu nhập của người nghèo chủ yếu là dựa vào sức lao động. Thu nhập của người nghèo thấp một phần do lao động của họ kém hiệu quả, một phần do sự phân biệt đối xử trên thị trường lao động. Giáo dục mang lại kiến thức, kỹ năng giúp nâng cao năng suất lao động của người nghèo và kiếm được thu nhập cao hơn.
Giáo dục có tác động tích cực đến đời sống cá nhân, góp phần giảm đói nghèo, tạo điều kiện cho mỗi cá nhân có thể tham gia vào các hoạt động xã hội một cách bình đẳng. Ngược lại, chính sự đói nghèo và bất công trong xã hội cũng làm cho giáo dục kém phát triển. Vì vậy, giải pháp đặt ra là vừa phải tăng cường giáo dục để giảm đói nghèo và bất công xã hội, vừa phải cải thiện đời sống và lao động của những người nghèo để giúp họ tham gia vào quá trình học tập có hiệu quả. Giáo dục giúp cải thiện chất lượng lao động; xóa bỏ các rào cản xã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -9- hội và thể chế, giáo dục giúp nâng cao tư duy khoa học, kỹ năng toán và thành thạo ngôn ngữ (Benavot & Resh, 2003).
Giáo dục có tác động tích cực đến sức khỏe của con người, giáo dục đem lại những hiểu biết về khoa học giúp cho việc ăn ở vệ sinh và sử dụng các biện pháp phòng ngừa bệnh tốt hơn. Đặc biệt đối với phụ nữ, những kiến thức mà giáo dục đem lại không chỉ giúp họ bình đẳng hơn mà còn giúp họ nâng cao được sức khỏe sinh sản của bà mẹ và thai nhi. Kết quả của rất nhiều nghiên cứu cho thấy giữa trình độ học vấn của phụ nữ và số con trong gia đình tỉ lệ nghịch với nhau, phụ nữ càng được giáo dục thì càng sinh ít con. Kinh nghiệm cho thấy ở các quốc gia phát triển, người dân có kiến thức về chính trị, pháp luật và cũng ít phạm pháp hơn.
Chính phủ các quốc gia cũng giảm được các khoản chi tiêu cho an ninh xã hội, trợ cấp người nghèo, qua đó, tiết kiệm được rất nhiều nguồn lực cho xã hội. Thứ ba, giáo dục có tác động đến tăng trưởng kinh tế. Ngay từ đầu những năm 1990, các nhà nghiên cứu đã cố gắng để xác định các yếu tố quyết định đến tăng trưởng kinh tế. Tăng trưởng kinh tế trong dài hạn là nội sinh chứ không phải ngoại sinh (Mankiw et al.
Hiện nay trên thế giới, kết quả đầu tư cho giáo dục thu lại những kết quả không như mong đợi ở rất nhiều quốc gia và chất lượng giáo dục có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm quốc gia phát triển và đang phát triển. Các quốc gia đang phát triển cần quan tâm hơn nữa đến vấn đề sử dụng nguồn lực này để đạt các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội. Zin (2005) nghiên cứu mối quan hệ nhân quả giữa giáo dục và tăng trưởng kinh tế ở các nước Đông Á trong giai đoạn 1979-1994, phát hiện ra rằng ban đầu tăng trưởng kinh tế nhanh sẽ làm tăng nhu cầu về nhân lực, thúc đẩy đầu tư vào giáo dục để nâng cao trình độ cho người lao động. Đến lượt mình, giáo dục phát triển làm tăng trình độ học vấn dẫn đến thu nhập người lao động được cải thiện, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Giáo dục không chỉ là nguyên nhân mà còn là hệ quả của tăng trưởng kinh tế. Cứ như vậy thì sẽ là một vòng tuần hoàn của các cường quốc kinh tế có nền giáo dục cấp tiến. Ngược lại, đối với quốc gia kém phát triển, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - nền giáo dục chưa tiến bộ muốn thoát ra khỏi chu kì này cần phải có những quyết sách mạnh mẽ đối với đầu tư cho giáo dục cả về lượng và chất. Vai trò của sức khỏe: Theo tổ chức y tế thế giới, sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội, không phải chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay thương tật.