chương 1 có một định nghĩa khá ngắn gọn lịch sinh thái ỉà loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc vãn hoả địa phương với sự tham gia cùa cộng đồng dân cư, kết hợp giáo dục và bảo vệ môi trường" [1]. Đây là khái niệm cho thấy được sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa thiên nhiên và văn hóa con người. Và là mục tiêu cho sự phát triển kinh tế xà hội vừa giới thiệu, giáo dục, tuyên truyền và bảo vệ phát triển môi trường và tài nguyên thiên nhiên một cách ben vừng. Du lịch sinh thái đến nay vẫn còn được hiếu theo nhiều góc độ khác nhau và có sự tranh luận về sự thống nhất của khái niệm.
Trên một số diễn đàn quốc tế đều cho rằng du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, hồ trợ các hoạt động bảo tồn và được quản lý bền vừng về mặt sinh thái. Du khách sẽ được hướng dần tham quan với những diễn giải cần thiết về môi trường để nâng cao hiếu biết, cảm nhận được giá trị thiên nhiên và văn hóa mà không gây ra những tác động không the chấp nhận đối với các hệ sinh thái và văn hóa bản địa. Bên cạnh đó, du lịch sinh thái còn có những tên gọi khác nhau: - Du lịch thiên nhiên (Nature Tourism) - Du lịch dựa vào thiên nhiên (Nature based Tourism) - Du lịch môi trường (Environmental Tourism) - Du lịch đặc thù (Particcular Tourism) - Du lịch xanh (Green Tourism) - Du lịch thám hiểm (Adventure Tourism) - Du lịch bản xứ (Indigennous Tourism) - Du lịch bền vừng (Sustainable Tourism) 1.2 Những nguyên tắc cơ bản của du lịch sinh thái Theo tác giả Phạm Trung Lương (2002) về những nguyên tắc cơ bản du lịch sinh thái [5; 19] thì du lịch sinh thái cần phải tuân thủ những đặc điếm sau: - Có hoạt động diễn giải nhằm nâng cao hiểu biết về môi trường, qua đó tạo ý thức tham gia vào các hoạt động nồ lực bảo tồn : 12 Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của hoạt động du lịch sinh thái tạo ra sự khác biệt rõ ràng giữa du lịch sinh thái với các hình thức du lịch tự nhiên khác. Cùng một nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên, các sản phẩm của chúng đều có giá trị sử dụng, được trao đối mua bán qua các hình thức dịch vụ du lịch.
Song du lịch sinh thái lại có tính giáo dục và trách nhiệm cao hơn nhiều so với loại hình du lịch tự nhiên. Du lịch sinh thái phức tạp hơn trên nhiều phương diện: an toàn, chi phí bảo hiểm. và đòi hỏi cao hơn về ý thức trách nhiệm của người tồ chức cũng như du khách. Khách du lịch sinh thái sau một chuyến tham quan sẽ có tầm nhìn và hiếu biết hơn về những đặc tính sinh thái khu vực và văn hóa cộng đồng địa phương.
Với những hiểu biết đó, thái độ cư sử của du khách sè thay đoi được thế hiện bằng nhiều nồ lực tích cực trong việc bảo tồn và phát trien tự nhiên sinh thái và văn hóa khu vực. - Bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái: Du lịch nói chung và du lịch sinh thái nói riêng có ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và hệ sinh thái khu vực. Các tác động tiêu cực của du lịch sinh thái sẽ làm thay đối và biến tính hệ sinh thái và môi trường. Một số hệ sinh thái và môi trường sống đặc biệt dễ bị tôn thương vì áp lực phát triến du lịch sinh thái, một phần môi trường sống có chất lượng kém hơn, điều này dần đến giảm đi về đa dạng sinh học.
Với các loại hình du lịch khác, vấn đề bảo vệ môi trường, duy trì hệ sinh thái chưa phải là ưu tiên hàng đầu thì ngược lại du lịch sinh thái coi đây là một nguyên tắc cơ bản cần tuân thù bởi: • Mục tiêu của hoạt động du lịch sinh thái là bảo vệ môi trường và duy trì các hệ sinh thái. • Du lịch sinh thái tồn tại được thì phải gắn liền với việc bảo vệ môi trường và duy trì các hệ sinh thái điển hình. Sự hủy hoại hệ sinh thái và sự thoái hóa xuống cấp của môi trường sè là những nhân tố dẫn đến sự diệt vong của du lịch sinh thái. - Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: Văn hóa là sự tích lũy kiến thức về ứng xử giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên.
Neu coi văn hóa là kết quả thể hiện quá trình thích ứng của con người với môi trường tự nhiên, thì tính đa dạng sinh học và tính đa dạng văn hóa có mối quan hệ mật thiết theo những quy luật nhất định. Vì vậy nguyên tắc bảo vệ và 13 phát huy bản sắc văn hóa dân tộc là một trong nhùng nguyên tắc quan trọng mà hoạt động du lịch sinh thái phải tuân thủ theo. Các giá trị nhân văn và bộ phận hừu cơ không thể tách rời các giá trị môi trường tự nhiên đối với các hệ sinh thái ở một nơi cụ thể. Sự xuống cấp hoặc biến đối liên tục, sinh hoạt văn hóa truyền thống của một cộng đồng địa phương dưới tác động của một hoạt động nào đó sẽ trực tiếp làm mất đi sự cân bằng sinh thái tự nhiên vốn có của khu vực vì vậy làm mất đi giá trị của hệ sinh thái đó.
- Tạo thêm việc làm và mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương: Dân địa phương là những người trực tiep sống trên địa bàn du lịch sinh thái và họ cũng là người trực tiếp thấy được sự thay đối cùa hệ sinh thái, môi trường, văn hóa.tại khu vực. Các hệ sinh thái, môi trường văn hóa có được bảo tồn, duy trì hay không hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của nggời dân địa phương. Chính vì thế mà đây là nguyên tắc, là mục tiêu hướng tới của du lịch sinh thái. Du lịch sinh thái khuyến khích người dân địa phương tham gia các hoạt động du lịch như cho thuê nhà nghỉ, làm hướng dẫn viên du lịch, sản xuất các mặt hàng nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống.Ket quả là cuộc sống cùa người dân địa phương sè ít phụ thuộc vào việc khai thác tự nhiên, đồng thời họ sẽ thấy được lợi ích của việc bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái [5; 19].3 Những đặc trưng cơ bản của du lịch sinh thái Hoạt động du lịch đều được thực hiện dựa trên cơ sở khai thác các tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân văn kèm theo đó là cơ sở vật chất, hạ tầng dịch vụ du lịch.
Từ đó tạo nên một sản phẩm du lịch đem lại lợi ích tích cực đến cho xã hội và phát triển kinh tế bền vững. Du lịch sinh thái là một dạng hoạt động du lịch, vậy nên cần có các đặc trưng cơ bản của hoạt động du lịch sinh thái theo tác giả Phạm Trung Lương (2002) [5; 17] cần bao gồm các đặc trưng: - Tính đa thành phần: Được biếu hiện thông qua sự đa dạng về thành phần các khách du lịch, người phục vụ du lịch hay cộng đồng địa phương, tổ chức chính phủ, phi chính phủ và những tổ chức tư nhân tham gia vào hoạt động du lịch sinh thái. - Tính đa ngành: Thể hiện thông qua các đối tượng được khai thác nhằm phục vụ cho mục đích du lịch như sự hấp dẫn về cảnh quan tự nhiên, các giá trị lịch sử, văn 14 hóa, cơ sở vật chất kỳ thuật và các dịch vụ du lịch đi kèm. Thu nhập xã hội từ du lịch cũng mang lại nguồn thu cho nhiều ngành kinh tế khác nhau thông qua các sản phâm du lịch dịch vụ cung cấp cho khách du lịch như điện, nước, nông sản, hàng hóa,.
- Tính đa mục tiêu: Đặc trưng này biểu hiện cho những lợi ích của du lịch sinh thái về bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan lịch sử văn hóa nhằm nâng cao chất lượng của du khách tham quan và tham gia vào những hoạt động của du lịch. Đồng thời mở rộng về sự giao lưu kinh tế, văn hóa, góp phần nâng cao về ý thức trách nhiệm của tất cả các thành viên có trong xà hội. - Tính liên vùng: The hiện dựa trên những tuyến du lịch khác nhau, với một quần thể gồm các điềm du lịch của một khu vực hay một quốc gia nào đó hoặc có thể là giữa các quốc gia đối với nhau. - Tính mùa vụ: Du lịch là hoạt động diễn ra sôi noi nhất vào mùa vụ nào trong năm.
Tính mùa vụ the hiện rõ nhất ở loại hình du lịch nghỉ bien, the thao theo mùa, hay loại hình du lịch cuối tuần. - Tính chi phí: Thể hiện ở mục đích đi du lịch theo loại hình sinh thái chính là hưởng thụ về những sản phẩm du lịch liên quan đến môi trường sinh thái như nghỉ dưỡng, chữa bệnh, tham quan, tìm hiểu, giải trí chứ không phải là với mục tiêu kiếm tiền. - Tính giáo dục cao về môi trường: Loại hình du lịch sinh thái sẽ giúp con người gần gũi với các vùng tự nhiên và các khu bảo tồn. Nơi đây sẽ có giá trị cao về sự đang dạng của sinh học và rất nhạy cảm đối với vấn đề môi trường.
Vì the hoạt động du lịch sè gây ra những áp lực lớn đối với môi trường và du lịch sinh thái sè giúp cân bằng về mục tiêu phát trien của du lịch đối với vấn đề bảo vệ môi trường. - Góp phần bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên và duy trì tính đa dạng sinh học: Hoạt động du lịch sinh thái có tác dụng giáo dục con người bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường, qua đó hình thành lên những ý thức bảo vệ các nguồn tài nguyên đó cũng như thúc đẩy các hoạt động bảo tồn đảm bảo yêu cầu phát triển bền vừng. - Thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phương: Sự tham gia của cộng đồng địa phương có tác dụng to lớn trong việc giáo dục du khách bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cũng góp phần nâng cao hơn nữa giá trị nhận 15 thức cho cộng đồng, tăng nguồn thu nhập cho người dân sở tại. Điều này cũng tác động ngược trở lại một cách tích cực với hoạt động bảo tồn tài nguyên du lịch sinh thái.
Từ các đặc trưng cơ bản mà du lịch sinh thái cần có sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch.