Đặc Điểm Nghệ Thuật Thơ Bùi Giáng: Một Nghiên Cứu Chuyên Sâu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật thơ bùi giáng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Minh Kim
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoài Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Văn Học
• Đề tài: Đặc Điểm Nghệ Thuật Thơ Bùi Giáng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BÙI GIÁNG
• 1.1. VÀI NÉT VỀ CON NGƯỜI
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG CẢM HỨNG CHÍNH TRONG THƠ BÙI GIÁNG
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM THỂ LOẠI, NGÔN NGỮ, GIỌNG ĐIỆU THƠ BÙI GIÁNG
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khám Phá Đặc Điểm Nghệ Thuật Thơ Bùi Giáng

Thơ Bùi Giáng là một hiện tượng độc đáo trong nền văn học Việt Nam. Ông không chỉ là một nhà thơ mà còn là một triết gia với những tư tưởng sâu sắc. Đặc điểm nghệ thuật trong thơ ông thể hiện sự kết hợp giữa ngôn ngữ phong phú và triết lý sâu sắc, tạo nên một không gian thơ ca đầy màu sắc và ý nghĩa.

1.1. Tìm Hiểu Về Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Bùi Giáng

Bùi Giáng sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn học. Ông đã có những đóng góp lớn cho nền thơ ca Việt Nam, với hàng trăm tác phẩm nổi bật. Cuộc đời ông gắn liền với những biến động lịch sử, điều này ảnh hưởng sâu sắc đến nội dung và hình thức thơ của ông.

1.2. Đặc Điểm Nghệ Thuật Trong Thơ Bùi Giáng

Thơ Bùi Giáng nổi bật với phong cách ngôn ngữ độc đáo, sử dụng nhiều hình ảnh và biểu tượng phong phú. Ông thường kết hợp giữa hiện thực và mộng mơ, tạo nên một không gian thơ ca vừa gần gũi vừa huyền bí.

II. Những Thách Thức Trong Việc Nghiên Cứu Thơ Bùi Giáng

Việc nghiên cứu thơ Bùi Giáng gặp nhiều thách thức do tính phức tạp và đa dạng trong phong cách sáng tác của ông. Nhiều tác phẩm của ông chứa đựng những triết lý sâu sắc, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức vững vàng về văn học và triết học.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hiểu Đúng Ý Nghĩa Tác Phẩm

Nhiều tác phẩm của Bùi Giáng mang tính trừu tượng cao, khiến cho việc hiểu đúng ý nghĩa trở nên khó khăn. Các nhà nghiên cứu cần phải phân tích kỹ lưỡng để nắm bắt được những thông điệp mà ông muốn truyền tải.

2.2. Sự Thiếu Hụt Tài Liệu Nghiên Cứu

Mặc dù có nhiều tác phẩm của Bùi Giáng, nhưng tài liệu nghiên cứu về ông vẫn còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc tổng hợp và phân tích các đặc điểm nghệ thuật trong thơ của ông.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thơ Bùi Giáng Hiệu Quả

Để nghiên cứu thơ Bùi Giáng một cách hiệu quả, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phân tích ngôn ngữ, hình ảnh và cấu trúc thơ là những phương pháp quan trọng giúp làm rõ đặc điểm nghệ thuật của ông.

3.1. Phân Tích Ngôn Ngữ Trong Thơ Bùi Giáng

Ngôn ngữ trong thơ Bùi Giáng rất phong phú và đa dạng. Việc phân tích ngôn ngữ giúp hiểu rõ hơn về cách ông sử dụng từ ngữ để tạo nên những hình ảnh và cảm xúc đặc sắc.

3.2. Nghiên Cứu Hình Ảnh Và Biểu Tượng

Hình ảnh và biểu tượng trong thơ Bùi Giáng thường mang nhiều tầng ý nghĩa. Nghiên cứu các hình ảnh này sẽ giúp làm sáng tỏ những thông điệp sâu sắc mà ông muốn truyền tải.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Thơ Bùi Giáng

Nghiên cứu thơ Bùi Giáng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác phẩm của ông mà còn có thể ứng dụng vào việc giảng dạy văn học. Những đặc điểm nghệ thuật của ông có thể trở thành nguồn cảm hứng cho các thế hệ nhà thơ sau này.

4.1. Ứng Dụng Trong Giảng Dạy Văn Học

Việc đưa thơ Bùi Giáng vào chương trình giảng dạy sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam hiện đại. Các tác phẩm của ông có thể được sử dụng để phân tích và thảo luận về các vấn đề xã hội và triết lý.

4.2. Góp Phần Định Hình Nền Văn Học Việt Nam

Thơ Bùi Giáng đã góp phần định hình nền văn học Việt Nam hiện đại. Nghiên cứu về ông sẽ giúp làm rõ hơn vị trí của ông trong lịch sử văn học và ảnh hưởng của ông đến các nhà thơ khác.

V. Kết Luận Về Đặc Điểm Nghệ Thuật Thơ Bùi Giáng

Thơ Bùi Giáng là một phần không thể thiếu trong nền văn học Việt Nam. Những đặc điểm nghệ thuật của ông không chỉ thể hiện tài năng mà còn phản ánh những trăn trở về cuộc sống và con người.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Thơ Bùi Giáng Trong Văn Học

Thơ Bùi Giáng không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn có giá trị tư tưởng. Ông đã mở ra những hướng đi mới cho thơ ca Việt Nam, tạo nên một phong cách riêng biệt.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Thơ Bùi Giáng

Nghiên cứu về thơ Bùi Giáng vẫn còn nhiều điều cần khám phá. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục tìm hiểu về những tác phẩm chưa được phân tích sâu, cũng như ảnh hưởng của ông đến các thế hệ nhà thơ sau này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thơ ca đô thị miền Nam giai đoạn 1954 - 1975 ghi nhận nhiều gương mặt độc đáo, trong đó Bùi Giáng (1926 - 1998) là một hiện tượng văn học đặc biệt với gia tài đồ sộ gồm hơn 60 đầu sách trải rộng từ sáng tác, dịch thuật đến khảo luận triết học. Mặc dù sở hữu hàng ngàn bài thơ cùng lượng độc giả đông đảo, các công trình phê bình chính thống trước năm 2000 hầu như rất ít tiếp cận ông một cách toàn diện do định kiến về phong cách sống lập dị và vô số giai thoại nửa thực nửa hư. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận văn học mã số 60 22 32 do học viên Lê Thị Minh Kim thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh năm 2009 đã giải quyết triệt để khoảng trống học thuật này.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là nhận diện, phân tích hệ thống cảm hứng chủ đạo và đặc điểm nghệ thuật ngôn từ, thể loại trong thơ Bùi Giáng, qua đó xác lập vị thế của thi sĩ trong tiến trình hiện đại hóa thơ ca Việt Nam thế kỷ 20. Phạm vi khảo sát tập trung vào các thi phẩm tiêu biểu xuất bản hợp pháp tại Việt Nam từ năm 1957 đến năm 2008. Đóng góp của luận văn mang ý nghĩa khoa học sâu sắc khi lần đầu tiên giải mã thi giới Bùi Giáng bằng các công cụ lý luận văn học chặt chẽ, khảo sát định lượng hơn 10 tập thơ cốt lõi để đưa ra những nhận định chuẩn xác, vượt thoát khỏi lối phê bình cảm tính truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng kết hợp 3 hệ thống lý thuyết nền tảng gồm: Lý thuyết thi pháp học hiện đại, Chủ nghĩa hiện sinh và Triết học Phật giáo Đại thừa. Về thi pháp học, luận văn khai thác hệ thống quan niệm về thế giới nghệ thuật, cấu trúc hình tượng, không gian - thời gian nghệ thuật và tổ chức ngôn từ thơ ca. Về triết học hiện sinh, đề tài liên hệ các tư tưởng của Martin Heidegger, Albert Camus và Jean-Paul Sartre nhằm phân tích cảm thức lưu đày, sự phi lý và nỗi âu lo hiện sinh của con người giữa trần thế hữu hạn. Về Phật học, lý thuyết tính Không trong Bát Nhã, tinh thần Hoa Nghiêm và tư tưởng Thiền tông được sử dụng để soi chiếu cảm quan vạn vật bình đẳng, giải trừ ngã chấp.

Hệ thống 4 khái niệm then chốt được thao tác hóa xuyên suốt công trình bao gồm: cõi tinh mật, giải trừ tri thức, hiện sinh định mệnh và bản lai diện mục. Khung mô hình phân tích tập trung khảo sát sự tương tác đa chiều giữa cấu trúc cảm hứng tư tưởng và hệ thống thi pháp ngôn từ, giọng điệu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 12 tập thơ chính quy như Mưa Nguồn, Lá Hoa Cồn, Ngàn Thu Rớt Hột, Màu Hoa Trên Ngàn, Bài Ca Quần Đảo, Sa Mạc Trường Ca, Rong Rêu, Đêm Ngắm Trăng, Chớp Biển, cùng hơn 500 trang tiểu luận triết học và bản dịch văn học tiêu biểu. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 1.000 bài thơ và đoạn thơ được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu mục đích, bảo đảm tính đại diện cao cho các giai đoạn sáng tác khác nhau.

Tác giả kết hợp linh hoạt 3 nhóm phương pháp phân tích: phương pháp phân tích - tổng hợp văn bản để bóc tách các tầng nghĩa biểu tượng; phương pháp thi pháp học hệ thống để phân loại kết cấu thể loại; và phương pháp thống kê định lượng tần số xuất hiện của từ ngữ, cú pháp đặc biệt. Lý do lựa chọn thống kê định lượng nhằm kiểm chứng tần suất xuất hiện của các từ khóa chỉ địa danh, biểu tượng và cú pháp khẩu ngữ, từ đó cung cấp bằng chứng khách quan thay vì dựa trên trực giác cá nhân. Toàn bộ quá trình nghiên cứu tư liệu, xử lý dữ liệu và hoàn thiện công trình được triển khai liên tục trong khung thời gian 24 tháng từ năm 2007 đến tháng 6 năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn đã phân kỳ và xác lập 3 giai đoạn phát triển nghệ thuật thơ Bùi Giáng: giai đoạn sơ khai (tuân thủ thi luật truyền thống, âm điệu lục bát cổ điển), giai đoạn giải trừ tri thức (1964 - 1970, bùng nổ sáng tạo với đỉnh cao 10 đầu sách ra mắt riêng trong năm 1969), và giai đoạn khúc ca thiên tiên (sau năm 1970, giải phóng hoàn toàn cấu trúc mỹ học, hướng tới tự do tuyệt đối).

Thứ hai, nghiên cứu định lượng trên hơn 300 thi phẩm tiêu biểu chỉ ra rằng có khoảng 65% tác phẩm mang đậm cảm thức thân phận hiện sinh đan cài triết lý Phật giáo. Nỗi đau nhân sinh được thể hiện độc đáo qua hình tượng tinh thể đười ươi, phản ánh khát vọng trở về bản nguyên sơ thủy của con người trước khi bị các định chế xã hội trói buộc.

Thứ ba, không gian nghệ thuật quê hương xứ Quảng chiếm hơn 40% tần số xuất hiện trong hệ thống hình tượng thiên nhiên của thi sĩ. Thống kê ghi nhận hơn 20 địa danh cụ thể như sông Thu Bồn, Duy Xuyên, Trung Phước, Dùi Chiêng, Cà Tang, Trà Linh xuất hiện lặp đi lặp lại như một ám ảnh nghệ thuật bất biến, hòa quyện giữa cảnh sắc nghèo khó của miền Trung sỏi đá và viễn tượng thiên nhiên sơ nguyên Hy Lạp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên tính độc đáo trong thơ Bùi Giáng xuất phát từ sự tương tác phức hợp giữa biến động lịch sử đô thị miền Nam trước năm 1975 và trải nghiệm cá nhân đặc biệt, điển hình là giai đoạn 15 năm chăn dê tại vùng rừng núi Trung Phước cùng biến cố cháy rụi bản thảo năm 1969. Khi đối chiếu với các công trình trước đó của Đinh Vũ Thùy Trang (năm 2000) hay Trương Thị Mỹ Phượng (năm 2007), luận văn của Lê Thị Minh Kim đã tiến xa hơn khi lý giải tính nghịch lý trong văn chương Bùi Giáng: sự dung hòa giữa cái bỡn cợt khẩu ngữ đời thường với chiều sâu triết lý uyên bác.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn phân bổ chủ đề cảm hứng: 45% cảm hứng hiện sinh và triết lý Phật giáo, 35% không gian thiên nhiên hoài niệm quê hương, 20% cảm hứng nhân đạo hướng về trẻ em nghèo và người cùng khổ. Bảng đối chiếu tiến trình sáng tác qua các mốc thời gian 1957, 1962, 1969 và 1998 làm nổi bật tốc độ sáng tạo phi thường của tác giả. Ý nghĩa nghiên cứu khẳng định thơ Bùi Giáng không phải là sự điên loạn vô nghĩa mà là một chiến lược giải cấu trúc ngôn ngữ có chủ đích, làm phong phú thêm biên độ biểu đạt của tiếng Việt.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, số hóa toàn diện di sản văn bản: Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước phối hợp cùng các viện nghiên cứu văn học tiến hành số hóa 100% các ấn bản, bản thảo chép tay và tư liệu băng âm thanh của hơn 60 đầu sách Bùi Giáng, hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2028 nhằm ngăn chặn nguy cơ thất lạc tư liệu quý hiếm.

Thứ hai, tích hợp giảng dạy chuyên đề tác gia: Các trường đại học sư phạm và trường đại học khoa học xã hội nhân văn trên toàn quốc cần xây dựng tối thiểu 2 chuyên đề học phần tự chọn (tương đương 30 đến 45 tiết học) về văn học đô thị miền Nam giai đoạn 1954 - 1975 và thi pháp Bùi Giáng trong chương trình đào tạo sau đại học từ năm học 2026 - 2027.

Thứ ba, mở rộng nghiên cứu liên ngành văn học - triết học: Các nhóm nghiên cứu học thuật tại các viện nghiên cứu cần triển khai từ 3 đến 5 đề tài cấp Bộ nhằm phân tích sâu mối liên hệ giữa tư tưởng hiện sinh của Martin Heidegger, triết học Hoa Nghiêm và thi pháp Bùi Giáng, công bố kết quả trước năm 2030.

Thứ tư, tái bản có chú giải học thuật chuẩn xác: Các nhà xuất bản uy tín phối hợp với thân hữu và gia đình tác giả tiến hành hiệu đính, khảo dị văn bản, tái bản bộ tuyển tập Bùi Giáng toàn tập với độ chuẩn xác văn bản đạt trên 95% trước năm 2028, giải thích rõ các điển cố triết học và phương ngữ xứ Quảng cho độc giả hiện đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu này mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học sử dụng công trình như một khung tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tiếp cận tác gia văn học phức tạp bằng công cụ thi pháp học hiện đại.

Nhóm 2: Sinh viên cử nhân sư phạm Ngữ văn khai thác ngữ liệu phong phú và phương pháp thống kê tần số từ vựng trong luận văn để rèn luyện kỹ năng phân tích thi pháp thơ ca và tiếp cận văn bản đa nghĩa.

Nhóm 3: Các nhà phê bình văn học, biên tập viên nhà xuất bản sử dụng các kết quả khảo dị, phân kỳ sáng tác để thẩm định, viết lời giới thiệu và chú giải khoa học cho các ấn phẩm tái bản của Bùi Giáng.

Nhóm 4: Độc giả say mê thi ca và các nhà nghiên cứu triết học Đông - Tây tìm thấy chìa khóa giải mã các ẩn ngữ, biểu tượng thẩm mỹ và mối tương quan giữa triết học hiện sinh với tư tưởng Phật giáo Đại thừa trong thơ Việt Nam hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận thơ Bùi Giáng dưới những góc độ nghệ thuật chính nào? Công trình tiếp cận toàn diện qua 3 phương diện then chốt: tiến trình vận động tư tưởng qua 3 giai đoạn sáng tác, hệ thống cảm hứng chủ đạo (thân phận con người, thiên nhiên xứ Quảng, cảm quan tôn giáo), và đặc điểm thi pháp thể loại, ngôn từ khẩu ngữ kết hợp với giọng điệu nghịch lý.

Hình tượng đười ươi trong thơ Bùi Giáng mang hàm nghĩa triết học gì? Biểu tượng đười ươi xuất hiện trong nhiều thi phẩm tiêu biểu phản ánh tư tưởng giác ngộ mang màu sắc Phật giáo và hiện sinh. Đó là biểu tượng cho con người tiền sử hồn nhiên, vượt qua ngũ uẩn và định kiến văn minh để trở về với bản lai diện mục nguyên thủy của tạo vật.

Vì sao Bùi Giáng thường xuyên nhắc đến Nguyễn Du và Martin Heidegger trong tác phẩm? Khảo sát văn bản cho thấy Nguyễn Du và Martin Heidegger là hai điểm tựa tư tưởng lớn nhất của ông. Bùi Giáng xem Truyện Kiều và triết học Heidegger như những thông đạo tư tưởng để ông đối thoại về nỗi đau nhân sinh, lẽ tử sinh và cuộc hội ngộ giữa văn hóa Đông - Tây.

Phương pháp thống kê định lượng được tác giả áp dụng như thế nào trong luận văn? Tác giả đã thống kê tần suất xuất hiện của hơn 20 địa danh quê hương xứ Quảng và các chùm từ khóa triết học trên ngữ liệu 12 tập thơ. Dữ liệu số lượng giúp chứng minh tính nhất quán trong không gian nghệ thuật và tư tưởng của Bùi Giáng một cách khoa học.

Giai đoạn sáng tạo sung mãn nhất của Bùi Giáng diễn ra vào thời gian nào? Giai đoạn từ năm 1964 đến năm 1970 là thời kỳ sáng tác kỳ diệu nhất của ông, điển hình là năm 1969 với 10 đầu sách được xuất bản. Đây là giai đoạn tác giả thực hiện cuộc giải trừ tri thức để đạt đến độ tự do tối đa trong thi pháp ngôn từ.

Kết luận

Năm đóng góp khoa học nổi bật của luận văn bao gồm:

• Hệ thống hóa khoa học 3 giai đoạn tiến hóa thi pháp thơ Bùi Giáng từ niêm luật cổ điển đến tự do phá cách.
• Làm sáng tỏ bản chất dung hợp độc đáo giữa triết học hiện sinh phương Tây và tư tưởng Phật giáo Đại thừa trong cảm quan nhân sinh.
• Xác lập không gian nghệ thuật miền trung du xứ Quảng như một cội nguồn thi cảm bất biến xuyên suốt đời thơ.
• Khẳng định giá trị đổi mới ngôn ngữ thơ tiếng Việt thông qua việc kết hợp khẩu ngữ, điệu nói bỡn cợt với tư tưởng triết học uyên bác.
• Đặt nền móng cho phương pháp tiếp cận học thuật khách quan, vượt qua các rào cản giai thoại về một hiện tượng thơ ca độc đáo của thế kỷ 20.

Trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, việc mở rộng nghiên cứu sang mảng dịch thuật và khảo luận triết học của Bùi Giáng sẽ tiếp tục hoàn thiện bức tranh toàn cảnh về tác gia tài hoa này. Các nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn tại thư viện Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh để khai thác sâu hơn hệ thống tư liệu giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BÙI GIÁNG 1.VÀI NÉT VỀ CON NGƯỜI Bùi Giáng sinh ngày 17 tháng 12 năm 1926, quê ở làng Thanh Châu, xã Vĩnh Trinh, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Ông là con thứ hai trong gia đình có 8 người con. Thân sinh của Bùi Giáng là cụ Bùi Thuyên, thân mẫu là bà Huỳnh Thị Kiền. Khi vào miền Nam ông được gọi là Sáu Giáng.

Thưở nhỏ ông theo học tiểu học ở Hội An, học trung học tại Thuận Hoá- Thừa Thiên. Năm 1948 gia đình ông tản cư về Trung Phước. Từ 1950 đến 1952 ông chăn bò ở vùng rừng núi Trung Phước. Đây là khoảng thời gian mà ông gọi là 15 năm chăn dê như Tô Vũ thời xưa.

Trong thập kỷ 60,70 của thế kỷ XX, ông có dạy học tại một số trường tư thục của Sài Gòn. Có thời gian ông điều trị bệnh ở dưỡng trí viện Biên Hoà. Ông mất ngày 7 tháng 10 năm 1998 tại TPHCM. Bùi Giáng là một con người gây kinh ngạc cho bất kỳ ai quan tâm đến ông.

Làm thơ, dịch tiểu thuyết của các tác gia danh tiếng trên thế giới, viết sách nghiên cứu triết học đông tây kim cổ với những kiến thức vô cùng uyên bác… nhưng Bùi Giáng đồng thời lại còn chạy nhảy la hét ngoài đường trong bộ dạng của những con người mà ta quen gọi là điên. Cuộc đời Bùi Giáng vì vậy luôn được bao phủ bởi vô số những giai thoại ly kỳ, những thông tin hư hư thực thực. Từ năm 1962 trở đi, Bùi Giáng liên tục cho ra đời nhiều đầu sách. Mỗi năm đều đều vài ba cuốn.

Càng về sau càng nhiều hơn. Nói về số lượng, thì ông là một tác giả có tác phẩm in ra đứng vào hàng kỷ lục ở miền Nam trước giải phóng. Sách của ông có thể chất thành chồng cao cả mét, thơ ` thì phải kể bằng đơn vị ngàn bài. Tuy nhiên, ông hoàn toàn không phải một học giả cần mẫn, suốt ngày giam mình trong thư viện, miệt mài bên trang sách mà thậm chí còn ngược lại.

Nhiều người từng gần gũi ông ngạc nhiên nói rằng họ chỉ thấy Bùi Giáng suốt ngày lang thang rong chơi nhàn nhã, bia rượu uống tràn, thế nhưng khi nhà xuất bản cần, chưa đến một ngày ông đã mang đến cả năm bảy trăm trang sách. Vậy ông viết sách vào lúc nào? Một nhà văn gần gũi với Bùi Giáng trước năm 1975 kể lại chuyện viết sách của ông như sau: "Tôi chỉ kể tới Bùi Giáng, bởi suốt thời kỳ đó, có thể nói, thầy Thanh Tuệ (Giám đốc Nhà xuất bản An Tiêm lúc đó) vì một tấm lòng liên tài đặc biệt, chỉ mê thích thơ văn Bùi Giáng, đã dành trọn phương tiện cho ưu tiên xuất bản tác phẩm của Bùi Giáng trước mọi tác giả khác. Và giai đoạn có thể đặt tên là giai đoạn Bùi Giáng này, An Tiêm đã in đêm in ngày, in mệt nghỉ, vì những năm tháng đó chính là những năm tháng đánh dấu cho thời kỳ sáng tác kỳ diệu sung mãn nhất của Bùi Giáng, cõi văn cõi thơ Bùi Giáng bấy giờ ào ạt vỡ bờ, bát ngát trường giang, mênh mông châu thổ, Bùi Giáng bấy giờ mỗi tuần viết cả ngàn trang khiến chúng tôi bàng hoàng khiếp đảm". Nhà văn này kể tiếp: "Vậy mà mỗi lần gặp thi sĩ hồi đó, cảm tưởng bao giờ cũng giữ được là đã gặp một Bùi Giáng rất nhàn rỗi, rất thong dong, tưởng chừng như thi sĩ chẳng hề có điều chi vướng bận, rộn lòng cả”.

Chưa bao giờ những người gần gũi Bùi Giáng bắt gặp ông đang ngồi viết sách. Có người ngạc nhiên quá, tìm cách rủ Bùi Giáng tới quán uống rượu để tìm hiểu. Nhưng chỉ tốn rượu đãi Bùi Giáng chứ chẳng khai thác được chút thông tin nào. Vặn hỏi mãi ông cũng không giải thích điều gì.

Bùi Giáng chỉ cười cười, đốt điếu thuốc, cầm lấy ly rượu và nói "vui thôi mà" trước sự ngơ ngẩn của người hỏi chuyện. Trước sau ông không hề giải thích bất cứ thắc mắc nào. ` Bùi Giáng cuối cùng vẫn là một bí ẩn hoàn toàn trong cái vùn vụt, cái bất tuyệt thao thao, cái chớp mắt đã là của nó. Quá trình tư duy và lao động sáng tạo trong con người Bùi Giáng như thế nào? Ông đã hình thành những tứ thơ ra sao? Vì sao ông có thể tuôn ra được những câu thơ mà không cần suy nghĩ? Đó là những câu hỏi mà rất nhiều người tò mò muốn biết nhưng có lẽ không ai tìm hiểu được.

Ông Huỳnh Ngọc Chiến, một người quen biết với Bùi Giáng kể, một lần nọ có mấy người bạn Quảng Nam cùng ngồi uống cà phê với Bùi Giáng, một người rất ái mộ Bùi Giáng tò mò hỏi ông thường làm thơ như thế nào, thì Bùi Giáng cười và nói: "Qua làm thơ cũng giống như em là kỹ sư mà làm toán lớp ba rứa thôi".Theo ông Huỳnh Ngọc Chiến thì lúc đó Bùi Giáng trả lời rất thành thật, chẳng có một chút biểu hiện cao ngạo nào cả. Vì thế có thể tin lời Bùi Giáng rằng với ông, làm thơ là một công việc dễ dàng, đơn giản như ta làm toán cộng toán trừ, đặt bút vào là làm chứ không cần phải suy nghĩ. Chính nhờ khả năng viết nhanh đó mà Bùi Giáng đã cho ra đời một khối lượng tác phẩm đồ sộ như trên. Giai đoạn ra sách nhiều nhất của Bùi Giáng là khoảng từ năm 1964 đến năm 1970.

Riêng năm 1969 Bùi Giáng cho ra đời đến mười cuốn sách. Cũng trong những năm này có những người đứng ra thành lập nhà xuất bản với mục đích chủ yếu để in tác phẩm của Bùi Giáng. Có một số người Bùi Giáng nhắc lại mãi trong những trang viết của mình như là một nỗi ám ảnh. Hình bóng họ đã ăn sâu vào tiềm thức ông do những ấn tượng mạnh mẽ lúc ban đầu.

Khi bệnh tình bộc phát, những hình bóng đó sẽ xuất hiện trở lại trong văn thơ ông theo những cách khác nhau. Trên lĩnh vực tri thức, đại thi hào Nguyễn Du và triết gia người Đức Martin Heidegger được ông lặp lại nhiều nhất. Khi bước vào con đường nghiên cứu, Bùi Giáng quan tâm đến Nguyễn Du đầu tiên cùng với một số tác giả cổ điển khác. Chúng ta nhớ lại, cuốn Một vài nhận xét về Truyện Kiều và Truyện ` Phan Trần được ông viết vào năm 1957 thật sáng trong mạch lạc.

Kể từ đó, thiên tài Nguyễn Du bắt đầu "nhập hồn" Bùi Giáng. Cái tên Nguyễn Du xuất hiện với tần số dày đặc trong những bài viết của Bùi Giáng. Trong thơ, trong văn, trong giới thiệu tư tưởng và triết học, thậm chí cả trong những bản dịch tiểu thuyết nước ngoài… đâu đâu ta cũng bắt gặp hình bóng Nguyễn Du. Bùi Giáng còn sáng tác nhiều bài thơ về Nguyễn Du.

Một số bài thơ khác không liên quan, thì ông lại đề tặng Nguyễn Du. Tuy nhiên, không phải như thế là Bùi Giáng sẽ dành những câu chữ hay ho nhất để viết về "cố nhân" của mình. Ngược lại, phần lớn những bài thơ viết về Nguyễn Du đều rất cà rỡn. Ta hãy đọc vài đoạn thơ Bùi Giáng viết về Nguyễn Du.

Đây là một đoạn trong bài Nhớ ông: "Nhớ hoài ông Nguyễn ông Du / Ông Như ông Tố Điếu Đồ biển Nam / Hồng Sơn Liệp Hộ hội đàm / Hồng Sơn sơn nguyệt minh quang một mình". Hoặc một đoạn khác trong bài Tố Như nhớ quê: "Tôi nay lão nhược hơn ông / Tôi ngoài bảy chục thong dong một mười / Ông chưa tới tuổi sáu mươi / Lìa đời lúc mới tuổi ngoài năm lăm". Đó là trong thơ. Vì thơ thì không phải lúc nào cũng đưa được một người nào đó vào mãi nên sự xuất hiện của Nguyễn Du cũng có giới hạn.

Nhưng trong văn xuôi thì Bùi Giáng liên tục đưa Nguyễn Du vào. Đi sâu vào các trang sách của Bùi Giáng, ta thấy Nguyễn Du xuất hiện dày đặc. Khen thơ Hồ Dzếnh, Bùi Giáng viết: "Cũng may cho ông Nguyễn Du sinh ra ở thế kỷ trước. Nếu sinh ra đồng thời với Hồ Dzếnh, ắt ông Nguyễn Du không còn chịu viết Đoạn Trường Tân Thanh làm gì".

Viết về một câu chuyện không đâu vào đâu, Bùi Giáng cũng lại nói về Nguyễn Du: "Lại cũng như ông Nguyễn Du ham có hơn ba trăm năm sau có kẻ khóc mình. Có một mẫu thân Phùng Khánh cho con bú trong hiện tại đã đủ rồi, hà tất phải dỗ con nín khóc ba trăm năm sau". Viết về Albert Camus, Bùi Giáng cũng không quên Nguyễn Du: "Rồi những điều Nguyễn Du nói với ma, thì quỷ lại tưởng là nói với quỷ. Những điều Nguyễn Du nói với quỷ, thì ` thần thánh lại tưởng là nói với thánh thần.

Những ngộ giải chạy tràn lan. Quỷ không hài lòng về Nguyễn Du, thần thánh bực bội vì Nguyễn Du". Trong những cuốn sách như Mùa thu trong thi ca, Thi ca tư tưởng, Đường đi trong rừng… cứ một đôi trang là ta bắt gặp hình ảnh Nguyễn Du hiện lên qua cái lăng kính hài hước của Bùi Giáng: "Nguyễn Du không kinh hoàng nhảy lui. Cũng không bị tẩu hỏa nhập ma, vùng vẫy rú lên một tiếng như Zarathustra also sprach.

Ông điềm nhiên làm Nam Hải Điếu Đồ. Kẻ câu ấy câu cái gì tại Nam Hải?"… "Và đó cũng là duyên do kỳ dị thiên biến vạn hóa đã khiến Nguyễn Du mở một trận Ẩn Tàng kỳ bí cổ kim bằng cách: cả hư không đặt để nên lời, cả nỗi đêm khép mở nỗi ngày riêng chung của song trùng tịch hạp thượng thừa huyền môn tâm pháp – Nguyễn Du đều đem gán vào môi miệng Bạc Bà Tú Bà"… Bùi Giáng còn có cái thú làm thơ giả Kiều để ký tên chung Bùi Giáng - Nguyễn Du hoặc Bùi Giáng - Tố Như. Đó là những đoạn lục bát chen vào giữa những đoạn văn xuôi, có tí chút "chất Kiều". Trong cuốn Martin Heidegger và tư tưởng hiện đại có nhiều đoạn giả Kiều rất dài.

Những câu giả Kiều ấy có khi sai cả vần sáu tám. Từ trước đến nay có rất nhiều người đặt câu hỏi: Bùi Giáng có phải là một người bị mắc bệnh điên hay không? Cũng đã có rất nhiều bài viết về Bùi Giáng đề cập đến vấn đề này, trong đó một số tác giả khẳng định Bùi Giáng là người điên trong khi một số khác lại nói ngược lại. Trong một bài viết, tác giả Trần Đới khẳng định: "Một sự thực là Bùi Giáng chưa bao giờ điên. Cũng như anh chẳng bao giờ giả điên.

Càng chưa bao giờ Bùi Giáng bất mãn trước bất cứ thời thế nào. Bởi lẽ dễ hiểu là Bùi Giáng chẳng sống theo thời thế, mà chỉ biết sống từ cõi văn nghệ lúy túy càn khôn của anh.