MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.)có nguồn gốc ở Nam Mĩ, thuộc họ cà và là một loại rau ăn quả đƣợc con ngƣời sử dụng làm thực phẩm rất phổ biến trên Thế Giới và Việt Nam. Trong quả cà chua chứa nhiều loại vitamin nhƣ vitamin A,B,C.và các khoáng chất quan trọng cho cơ thể con ngƣời nhƣ Ca, Fe,P. Cà chua có thể sử dụng theo nhiều phƣơng thức khác nhau nhƣ có thể ăn tƣơi hoặc nấu chín hoặc chế biến thành các loại tƣơng cà chua hoặc nƣớc ép, chính vì vậy cà chua đã trở thành một loại rau đƣợc ƣa chuộng trên Thế Giới và Việt Nam. Những năm gần đây việc sản xuất cà chua ở Việt Nam còn gặp nhiều bất cập, chỉ tập chung vào chính vụ (Đông Xuân) nên gây hiện tƣợng dƣ thừa vào chính vụ và khan hiếm vào các thời kỳ trái vụ (Hè Thu, Thu Đông, Xuân Hè), trong khi cây cà chua có khả năng thích ứng khá rộng.
Hiện nay, nƣớc ta đang trên đà phát triển và thành phố Thái Nguyên là nơi tập chung đông dân cƣ với nhiều Trƣờng Đại Học, Nhà Máy, Xí Nghiệp nên nhu cầu sử dụng cà chua ngày một tăng cao nhƣng sản lƣợng cà chua còn thấp và chỉ tập chung vào chính vụ không phân bố đều. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu bộ giống có khả năng trồng trong điều kiện trái vụ. Các giống ngƣời dân đang sử dụng chủ yếu là giống địa phƣơng chỉ trồng tốt ở chính vụ (Đông Xuân) khi trồng trái vụcho thu hoạch rất thấp, sinh trƣởng rất kém nên không đƣợc ngƣời dân lựa chọn. Những năm gần đây việc chọn tạo và đƣa vào thử nghiệm những giống cà chua mới có năng suất cao, ổn định, thích nghi rộng là vấn đề quan trọng góp phần làm phong phú thêm bộ giống nhằm phát triển cà chua quanh năm.
n 2 Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trƣởng,phát triển của một số giống cà chua Hàn Quố c nhập nội trong vụ Hè Thu năm 2016 tại tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài Xác định đƣợc bộ giống cà chua có khả năng cho năng suất cao, chất lƣợng tốt thích hợp trồng trong vụ Hè Thunăm 2016 tại tỉnh Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu khả năng sinh trƣởng, phát triển, tình hình sâu bệnh hại và một số đặc điểm hình thái cấu trúc của các giống cà chua trồng trong vụ Hè Thu tại trƣờng Đại họcNông Lâm Thái Nguyên.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học Từ kết quả của đề tài có thể xác định đƣợc giống có năng suất cao, sinh trƣởng tốt góp phần làm phong phú thêm bộ giốngcho địa phƣơng. Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả đạt đƣợc của đề tài có thể đƣa ra một sốgiống cà chua có khả năng sinh trƣởng phát triển tốt, chống chịu tốt, cho năng suất caovà ổn định, cóchấtlƣợng tốtphù hợp với điều kiện trồng trong vụ Hè Thu tại Thái Nguyên. Góp phần bổ sung nguồn giống và làm phong phú thêm bộ giốngcà chua tại Thái Nguyên.
n 3 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp, giống cây trồng là tƣ liệu quan trọng quyết định rất lớn trong việc tăng năng suất và cải thiện chất lƣợng sản phẩm,giống tốt là tiền đề nâng cao năng suất chất lƣợng cây trồng.Trên thực tế sản xuất nhiều năm qua ở nƣớc ta cho thấy, việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện sản xuất và thích ứng với điều kiện địa phƣơng còn nhiều hạn chế.Vì vậy, công tác chọn tạo giống cây trồng mới là hết sức cần thiết và cần đƣợc duy trì liên tục nhất là nƣớc ta có gần 80% dân số sống dựa vào sản xuất nông nghiệp.Việc mở rộng diện tích trồng một loại cây trồng nói chung và cây cà chua nói riêng trƣớc tiên phải chọn đƣợc bộ giống phù hợp, thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu, có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh, đồng thời cho năng suất cao phục vụ sản xuất là vấn đề trƣớc mắt hiện nay. Vì vậy, muốn phát huy hiệu quả tối đa của giống, cần tiến hành nghiên cứu và đánh giá khả năng thích ứng cũng nhƣ tiềm năng, năng suất của các giống mới trƣớc khi đƣa ra sản xuất đại trà, từ đó chọn ra những giống thích hợp nhất cho địa phƣơng. Ngày nay sản xuất cà chua muốn phát triển theo hƣớng hàng hoá với sản lƣợng cao, quy mô lớn liên tục nhằm phục vụ nhu cầu thị trƣờng, cần phải có các biện pháp hữu hiệu nhƣ thay thế các giống cũ, năng suất, chất lƣợng thấp bằng các giống mới năng suất cao, chất lƣợng tốt, thích nghi rộng. Nghiên cứu giống sẽ giúp chúng ta nắm bắt đƣợc đặc điểm sinh trƣởng, phát triển, khả năng phù hợp của chúng với điều kiện ngoại cảnh, từ đó có thể lựa chọn đƣợc những giống phù hợp với điều kiện của địa phƣơng trƣớc khi đƣa vào sản xuất đại trà.
n 4 Bộ giống cà chua ở nƣớc ta hiện nay chủ yếu đƣợc các Viện nghiên cứu và các trƣờng Đại học chọn tạo ra. Ngoài ra, giống cà chua mới còn đƣợc một số công ty nhập khẩu từ nƣớc ngoài vào Việt Nam nhƣ Công ty TNHH Trang Nông, Hoa Sen, Sygenta. Tuy nhiên, giống cà chua mới trƣớc khi giới thiệu, đƣa vào sản xuất đại trà cho từng vùng sinh thái và từng vụ trồng cần phải qua khảo nghiệm. Vì vậy, việc chọn ra những giống cà chua mới có triển vọng chống chịu sâu bệnh hại, chống chịu đƣợc điều kiện bất thuận của thời tiết cho vùng sinh thái, mà không ảnh hƣởng đến năng suất cũng nhƣ chất lƣợng quả là điều vô cùng cần thiết.
Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới và ở Việt Nam 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Những năm gần đây trên thế giới có nhiều giống mới đƣợc nghiên cứu, chọn tạo có nhiều đặc tính ƣu việt nhƣ giống cà chua đen.Theo Telegraph, giống cà chua đen đƣợc Giáo sƣ Jim Myers, đại học Oregon, Mỹ nghiên cứu và lai tạo từ năm 2012. Ông và cộng sự phát hiện cà chua tím rất giàu anthocyanin, chất tạo màu và chống oxy hóa có trong quảviệt quất.Anthocyanin là chất chữa bệnh tiểu đƣờng và béo phì hiệu quả.Họ đã lai tạo cà chua tím và cà chua đỏ tự nhiên, tạo ra giống cà chua đen mới có tên Indigo Rose. Năm 2016 tại Ấn Độ có nghiên cứu về “Đánh giá hiệu suất ngoài mùa của các kiểu gen cà chua (Solanum lycopersicum l.)Ở vùng đồng bằng ven biển Odisha” đã kết luận.
-Hai mƣơi giống tiên tiến của OUAT đƣợc đánh giá trong mùa mƣa và hai mô hình gen cà chua phát hành ở vùng đồng bằng ven biển Odisha. Sau khi phân tích metroglyph, năm giống cải tiến (BT 18, BT 101, BT 106, BT n 5 213, BT 317 và BT 433-3-2) đã đƣợc tìm thấy hứa hẹn cho trồng trọt ngoài mùa.[14] Năm 2016 có nghiên cứu về “Đánh giá giống cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.)Ở vùng Borana, huyện Yabello, miền nam Ethiopia”. Cà chua cần đƣợc trồng ở vùng Borana cho cả mục đích thƣơng mại và sử dụng ở nhà. Để tăng sản xuất và năng suất cây trồng, các giống thích hợp phải đƣợc xem xét bên cạnh hoạt động nông nghiệp và bảo vệ thực vật.
Đánh giá các giống để thích ứng tại địa phƣơng tiếp tục là một phần của phƣơng pháp tiếp cận chiến lƣợc của Viện nghiên cứu nông nghiệp Oromia trong việc phát triển và thúc đẩy công nghệ cây trồng thích hợp cho vùng Oromia của Ethiopia. Trong thí nghiệm này, giống Miya đã cho thấy tiềm năng về năng suất kinh tế (sản lƣợng có thể bán đƣợc) và các thông số khác mà nó đƣợc khuyến cáo để phổ biến rộng rãi hơn nữa ở quận Yabello, và đƣợc ngƣời dân đánh giá cao.[13] Cây cà chua đã đƣợc các nhà khoa học nghiên cứu và sử dụng nguồn gen di truyền của các loài hoang dại và bán hoang dại, nhằm khai thác khả năng chống chịu tốt với nhiều điều kiện ngoại cảnh bất thuận. Bằng nhiều con đƣờng khác nhau nhƣ: Lai tạo, chọn lọc giao tử dƣới nền nhiệt độ cao và thấp, n 6 chọn lọc hợp tử (phôi non), gây đột biến nhân tạo.; bƣớc đầu đã thu đƣợc những kết quả khả quan, tạo ra giống thích hợp trồng trong điều kiện nhiệt độ cao, có khả năng trồng nhiều vụ trong năm (Kiều Thị Thƣ, 1998).[8] Lịch sử công tác chọn tạo giống cà chua trên thế giới bắt đầu Ở châu âu với những tiến bộ ban đầu về các dòng giống. Năm 1863, 23 giống cà chua đƣợc giới thiệu trong đó có giống Trophy đƣợc coi là giống tốt nhất.
Ở Mỹ, công tác chọn tạo giống cà chua đƣợc tiến hành từ rất sớm, và đã thu đƣợc nhiều thành tựu. Trƣờng Đại học Califorrnia đã chọn ra đƣợc những giống cà chua mới nhƣ: UC - 105; UC - 134; UC - 82 có năng suất cao hơn hẳn VF - 145 và có nhiều đặc điểm tốt nhƣ: tính chống chịu nứt quả cao và quả cứng (Hồ Hữu An, 1996). Nhiều nghiên cứu thử nghiệm giống cà chua đã đƣợc tiến hành ở AVRDC - TOP, trƣờng Đại học KaseTsart, thuộc phân viện Kamphaengsean, Thái Lan. Trong đó nhiều mẫu giống đƣợc đánh giá có nhiều đặc điểm tốt nhƣ: CHT - 104; CHT - 92 và CHT165 là những giống cà chua Anh Đào có năng suất cao, chống chịu bệnh tốt, mầu sắc quả đẹp, hƣơng vị ngon và quả chắc (Wangdi, 1992).
Các giống PT -4225; PT - 3027; PT - 4165; PT - 4446; PT - 4187; PT - 4121 vừa cho năng suất cao, vừa có chất lƣợng tốt, hàm lƣợng chất khô cao, màu sắc quả đỏ đều, quả chắc, chống chịu bệnh đặc biệt là chống nứt quả tốt (Chu Jim ping, 1994).[11] Ở Balan, năm 1986, Mi chalik và cộng sự đã đánh giá chất lƣợng một số dòng và giống cà chua. Kết quả cho thấy giống Pulowski Pizemyslowy và dòng PH - 1703 có hàm lƣợng chất khô cao (5,1%), tiếp đến là Pizemyslowy IN (5,0%),riêng có giống Grand hàm lƣợng chất khô chỉ đạt (2,71%). Tỷ lệ n 7 đƣờng/axit (7/8), tốt nhất là các giống 01355 và VF92 - 12 (Tiwarri, T.[12] Trong những thập kỷ gần đây, nhờ sự tiến bộ về khoa học công nghệ vào việc ứng dụng hiệu quả hiện tƣợng ƣu thế lai (UTL) vào cà chua đƣợc phát triển mạnh ở thế kỷ 20.Vì con lai có những ƣu điểm vƣợt trội hẳn so với bố mẹ về các, chỉ tiêu sinh trƣởng phát triển, tính chín sớm, năng suất, chất lƣợng độ đồng đều quả cao, có khả năng chống chịu bệnh hại và điều kiện bất lợi của môi trƣờng.