CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ THÀNH PHẨM VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Khái quát chung về tiêu thụ thành phẩm và xác định kết quả kinh doanh 1. Một số khái niệm a, Khái niệm thành phẩm Nghiêm Văn Lợi và cộng sự (2007), giáo trình kế toán tài chính, trường đại học lao động xã hội, NXB tài chính: “Thành phẩm là những sản phẩm đã kết thúc giai đoạn chế biến cuối cùng trong quy trình sản xuất của doanh nghiệp sản xuất hoặc thuê ngoài gia công xong đã kiểm nghiệm phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật và nhập kho để bán hoặc xuất bán thẳng” b, Khái niệm tiêu thụ thành phẩm Nguyễn Anh Hiền và cộng sự (2014), giáo trình kế toán tài chính 1, NXB Đại học Sài Gòn “ Tiêu thụ thành phẩm là việc cung cấp cho khách hàng các sản phẩm sản xuất ra, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Quá trình này là quá trình phát sinh doanh thu và các khoản chi phí tạo ra doanh thu” c, Khái niệm kết quả hoạt động kinh doanh Đinh Xuân Dũng, Quantri.vn biên tập và hệ thống hóa “Kết quả hoạt động kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần với trị giá vốn của hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp. Đây là kết quả tài chính cuối cùng của các hoạt động trong doanh nghiệp trong một thời gian nhất định (tháng, quý, năm). Là mục đích cuối cùng của mọi doanh nghiệp và phụ thuộc vào quy mô, chất lượng của quá trình sản xuất kinh doanh Đặc điểm của hoạt động tiêu thụ” 1. Đặc điểm hoạt động tiêu thụ 1.
Các phương thức tiêu thụ Quá trình tiêu thụ là quá trình thực hiện trao đổi thông qua phương tiện thanh toán để thực hiện giá trị của thành phẩm. Trong đó, doanh nghiệp chuyển giao thành Sinh viên: Trần Thị Hiền Năm 2023 7 phẩm cho khách hàng còn khách hàng có nghĩa vụ thanh toán cho doanh nghiệp một khoản tiền tương ứng với giá bán của thành phẩm đó. Do đó, bản chất của quá trình tiêu thụ chính là việc chuyển quyền sở hữu về thành phẩm cho khách hàng đồng thời thu được tiền hoặc quyền thu tiền từ khách hàng. Số tiền đó được gọi là doanh thu bán hàng.
Quá trình tiêu thụ trong doanh nghiệp sản xuất có thể được chia thành các phương thức sau: a, Phương thức tiêu thụ trực tiếp Là phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho (hay trực tiếp tại các phân xưởng không qua kho) của doanh nghiệp. Sản phẩm, hàng hóa khi giao cho khách hàng được chính thức xem như là tiêu thụ và người bán mất quyền sở hữu về số hàng này. Người mua thanh toán hay chấp nhận thanh toán số hàng mà người bán đã giao. - Ưu điểm: Doanh nghiệp quan hệ trực tiếp với người tiêu dùng và thị trường điều đó giúp doanh nghiệp biết rõ về nhu cầu của thị trường, kiểm soát và thống kê được giá cả, có cơ hội để gây uy tín với người tiêu dùng, hiểu được rõ tình hình bán hàng, do vậy có thể thay đổi kịp thời về nhu cầu sản phẩm.
- Nhược điểm: Chi phí cho công tác tiêu thụ khá lớn do phải thiết lập các cửa hàng, mà theo phương thức này thì khả năng phân phối của doanh nghiệp không được rộng và không được nhiều. b, Phương thức chuyển hàng theo hợp đồng Theo phương thức này, bên bán chuyển hàng cho khách hàng theo điều kiện hợp đồng kinh tế đã ký, hàng bán gửi đi vẫn thuộc quyền kiểm soát của bên bán. Khi khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán về số hàng chuyển giao (một phần hay toàn bộ) thì số hàng chấp nhận này mới được coi là tiêu thụ c, Phương thức bán hàng qua đại lý (ký gửi) Đây là phương thức doanh nghiệp giao hàng cho các đại lý ký gửi để các đại lý này bán hàng trực tiếp. Khoản tiền hoa hồng hoặc chênh lệch giá bán mà bên đại lý nhận được ghi nhận là doanh thu.
Số hàng chuyển giao cho đại lý ký gửi vẫn thuộc Sinh viên: Trần Thị Hiền Năm 2023 8 quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi đại lý ký gửi thông báo về số hàng bán được, chấp nhận thanh toán hoặc đã thanh toán thì số hàng coi như đã tiêu thụ. - Ưu điểm: Doanh nghiệp có thể tiêu thụ một lượng hàng hóa, dịch vụ lớn mà không phải mất nhiều chi phí vào việc bán hàng, vì vậy có thể tập trung vốn sản xuất, tạo điều kiện cho chuyên môn hóa sản xuất. - Nhược điểm: Doanh nghiệp không thu được lợi ích tối đã do phải bán buôn và trả tiền hoa hồng cho các đại lý.
Mặt khác do phải qua nhiều khâu trung gian nên việc nhận được thông tin phản hồi từ khách hàng chậm, không kịp đưa ra các quyết định phù hợp. d, Phương thức trả góp, trả chậm Là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần và chấp nhận thanh toán trả dần cho các kỳ tiếp. Một phần người mua sẽ thanh toán ngay tại thời điểm mua hàng, phần còn lại người mua chấp nhận thanh toán trả dần cho các kỳ tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định. Số tiền trả ở các kỳ tiếp theo thông thường bằng nhau, trong đó bao gồm doanh thu gốc và một phần lãi trả chậm.
- Ưu điểm: Đây là một chiến lược kinh doanh không thể thiếu của các doanh nghiệp, nó giúp doanh nghiệp thu hút nhiều khách hàng, bán được nhiều hàng, kéo theo việc tăng doanh thu và lợi nhuận. - Nhược điểm: Việc khách hàng chậm thanh toán dẫn đến doanh nghiệp bị ứ đọng vốn, gây cản trở đến việc sản xuất kinh doanh e, Phương thức bán hàng theo hình thức hàng đổi hàng Đây là phương thức mà người đem bán sản phẩm, vật tư, hàng hóa của người mua. Giá trao đổi là giá bán sản phẩm, vật tư, hàng hóa đó trên thị trường tại thời điểm trao đổi f, Các phương thức tiêu thụ khác Ngoài các phương thức bán hàng trên còn có các trường hợp khác cũng được xem là bán hàng như: Doanh nghiệp sử dụng vật tư, hàng hóa, sản phẩm để thanh toán tiền lương, thưởng cho người lao động. Sinh viên: Trần Thị Hiền Năm 2023 9 1.
Các phương thức thanh toán Có 2 phương thức thanh toán tiền hàng cơ bản: Thanh toán bằng tiền mặt: Đây là hình thức thanh toán thông qua việc nhập hoặc xuất quỹ tiền mặt của doanh nghiệp không qua nghiệp vụ thanh toán của ngân hàng. Thanh toán không dùng tiền mặt: Là hình thức thanh toán được thực hiện thông qua việc chuyển bút toán trên tài khoản tiền gửi ngân hàng của các đơn vị, các doanh nghiệp. Có nhiều hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác nhau tùy thuộc vào từng thương vụ, từng loại khách hàng mà việc thanh toán có thể thực hiện theo một số hình thức như: Thanh toán theo hình thức chuyển tiền; Thanh toán bằng séc; Thanh toán bằng ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi; Thanh toán bằng thư tín dụng, bằng thẻ thanh toán. Vai trò và nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh 1.
Vai trò công tác kế toán tiêu thụ Đối với doanh nghiệp: Hoạt động tiêu thụ chính là điều kiện quyết định giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển, thông qua tiêu thụ doanh nghiệp tạo được doanh thu để bù đắp những chi phí bỏ ra, nhanh chóng thu hồi vốn kinh doanh đồng thời tạo ra lợi nhuận. Thông qua tiêu thụ sẽ thụ hồi được vốn, tiếp tục quá trình tái sản xuất. Tiêu thụ tốt sẽ làm cho quy mô lớn hơn và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tốt khâu tiêu thụ là cơ sở cho sự điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng, đảm bảo sự phát triển cân đối trong từng ngành hoặc giữa các ngành với nhau.
Thông qua kết quả sản xuất kinh doanh giúp Nhà nước nước thu đúng, thu đủ Thuế, và các nguồn lợi khác để đảm bảo công bằng xã hội, đồng thời Nhà nước có thể nắm bắt được khả năng cũng như xu thế phát triển của từng ngành, từng địa bàn để có những chính sách khuyến khích hay hạn chế đầu tư một cách hợp lý, đảm bảo cho sự phát triển đồng đều và vững mạnh của nền kinh tế, phát triển đất nước. Sinh viên: Trần Thị Hiền Năm 2023 10 1. Nhiệm vụ công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Trong bất kỳ xã hội nào thì mục đích sản xuất là sản phẩm hoàn thành, sản phẩm sản xuất càng nhiều, giá thành hạ thì càng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Trong doanh nghiệp sản xuất, kế toán là công cụ quan trọng để quản lý sản xuất và tiêu thụ.
Thông qua số liệu của kế toán nói chung, kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh nói riêng sẽ giúp cho ban quản trị doanh nghiệp trên đánh giá được mức độ hoàn thành kế hoạch của doanh nghiệp về sản xuất, giá thành, tiêu thụ lợi nhuận. Từ đó phát hiện được những thiếu sót ở từng khâu cũng như thực hiện kế hoạch, có được các biện pháp đảm bảo duy trì sự cân đối thường xuyên giữa các yếu tố đầu vào sản xuất đầu ra. Trong đó nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ thành phẩm và xác định kết quả kinh doanh bao gồm: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác các tình hình hiện có và sự biến động của từng loại thành phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp. Đồng thời, theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng - Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả.
- Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình tiêu thụ, xác định và phân phối kết quả. Ý nghĩa của công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Hoạt động tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh mang ý nghĩa sống còn, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.