CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ THÀNH PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm 1. Đặc điểm hoạt động tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm Hoạt động tiêu thụ là cả một quá trình gồm nhiều hoạt động khác nhau nhưng có quan hệ chặt chẽ bổ sung cho nhau, liên quan trực tiếp đến quá trình doanh nghiệp tìm cách chuyển giao quyền sở hữu thành phẩm sang cho người mua, từ đó nhận được về giá trị tương ứng.
Chính vì vậy, để tổ chức tốt việc tiêu thụ hàng hóa doanh nghiệp không những phải làm tốt mỗi khâu công việc mà còn phải phối hợp nhịp nhàng giữa các khâu kế tiếp, giữa các bộ phận tham gia trực tiếp hay gián tiếp vào quá trình tiêu thụ sản phẩm hàng hóa trong doanh nghiệp. Phối hợp nhịp nhàng giữa các khâu kế tiếp có nghĩa là các khâu trong quá trình tiêu thụ hàng hóa không thể đảo lộn cho nhau mà phải thực hiện một cách tuần tự nhau theo chu trình của nó. Kết quả tiêu thụ là một chỉ tiêu hiệu quả hoạt động lưu chuyển hàng hóa, là kết quả cuối cùng về mặt tài chính của hoạt động kinh doanh, trực tiếp phản ánh kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp và phần mà doanh nghiệp nhận được sau một kỳ hoạt động. Công thức xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm được tính như sau: Kết quả tiêu thụ thành phẩm = Lợi nhuận gộp – Chi phí bán hàng – Chi phí quản lý doanh nghiệp Trong đó: Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán Doanh thu thuần = Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ - (Chiết khấu + Giảm giá hàng bán + Hàng bán bị trả lại) 1.
Một số khái niệm liên quan đến kế toán tiêu thụ thành phẩm và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm Tiêu thụ thành phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh. Quá trình tiêu thụ sản phẩm là quá trình mà doanh nghiệp đưa các sản phẩm, dịch vụ do mình sản xuất ra vào lưu thông bằng các hình thức bán hàng. Quá trình tiêu thụ được coi là hoàn thành khi thực sự chuyển giao quyền sở hữu thành phẩm, dịch vụ từ người bán sang người mua. Đồng thời, sau khi tiêu thụ thành phẩm, doanh nghiệp sản xuất phải thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước về các khoản thuế trên cơ sở tiêu thụ từng mặt hàng theo quy định.
Xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm là xác định doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu, giá vốn, lãi gộp, các loại chi phí phát sinh đi kèm của từng loại thành phẩm. 1 Từ đó cung cấp thông tin, lập báo cáo theo yêu cầu quản lý và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Một số chỉ tiêu được sử dụng để xác định được kết quả tiêu thụ thành phẩm: - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ thành phẩm thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. - Doanh thu thuần: là số chênh lệch giữa doanh thu bán hàng với các khoản giảm trừ doanh thu, bao gồm: khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại và các loại thuế: thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế xuất khẩu.
- Các khoản giảm trừ doanh thu: là những khoản phát sinh được điều chỉnh làm giảm doanh thu bán thành phẩm của doanh nghiệp trong kỳ kế toán. Bao gồm: + Chiết khấu thương mại: là khoản doanh nghiệp giảm giá niêm yết cho khách hàng khi mua hàng với số lượng lớn. + Giảm giá hàng bán: là khoản giảm trừ cho khách hàng ngoài hóa đơn hay hợp đồng cung cấp dịch vụ do do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách, giao hàng không đúng thời gian, địa điểm trong hợp đồng. + Hàng bán bị trả lại: là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán do không tôn trọng hợp đồng kinh tế như đã ký kết.
- Giá vốn hàng bán: là trị giá vốn của sản phẩm, vật tư, hàng hóa lao vụ dịch vụ đã tiêu thụ. Đối với sản phẩm, lao vụ, dịch vụ tiêu thụ giá vốn hàng bán là giá thành sản xuất hay chi phí sản xuất. Đối với vật tư tiêu thụ, giá vốn hàng bán là giá thực tế ghi sổ, còn với hàng hóa tiêu thụ, giá vốn hàng hóa bao gồm trị giá mua của hàng đã tiêu thụ cộng với chi phí thu mua phân bổ cho hàng tiêu thụ. - Lợi nhuận gộp: là số chênh lệch giữa doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ với giá vốn hàng bán.
- Kết quả tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ: là số chênh lệch giữa doanh thu thuần với trị giá vốn của hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Kế toán tiêu thụ là công việc quản lý, ghi chép, hạch toán đầy đủ chính xác tình hình tiêu thụ các loại sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ theo 2 chỉ tiêu: hiện vật, giá trị và tình hình thanh toán với khách hàng; cùng với các chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ. Xác định kịp thời kết quả tiêu thụ bao gồm doanh thu, chi phí của từng loại thành 2 Thư viện ĐH Thăng Long phẩm trong kỳ hạch toán, từ đó lên cung cấp thông tin và lập các báo cáo theo yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm Với bất kì tổ chức kinh doanh nào, kế toán luôn được coi là một bộ phận vô cùng quan trọng, và kế toán bán hàng đóng vai trò quan trọng nhất, giúp cho các nhà lãnh đạo, chủ doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan, chi tiết về hoạt động bán hàng của doanh nghiệp, đây chính là căn cứ để các nhà lãnh đạo có những quyết định đúng đắn về kế hoạch bán hàng của doanh nghiệp nói riêng và định hướng phát triển doanh nghiệp nói chung.
Cùng với đó, những thông tin và số liệu của kế toán bán hàng cung cấp giúp cho lãnh đạo doanh nghiệp nắm được tình hình doanh thu, tài chính nhằm có những kế hoạch và định hướng hiệu quả cho hoạt động kinh doanh trong thời gian tới. Bên cạnh đó, những số liệu mà kế toán bán hàng cung cấp còn thấy được kết quả bán hàng, sự chênh lệch từ khâu sản xuất đến khâu bán hàng,… giúp doanh nghiệp xác định tốt hiệu quả kinh doanh. Kế toán bán hàng là người trực tiếp thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về quá trình bán hàng của doanh nghiệp, thực hiện các nhiệm vụ cơ bản bao gồm: − Kiểm tra, kiểm soát bán hàng theo từng bộ phận, cửa hàng, nhân viên bán hàng, hợp đồng mua bán hàng. − Theo dõi và tổng hợp các hóa đơn bán hàng − Liên kết với phân hệ kế toán công nợ phải thu, kế toán tổng hợp và kế toán kho − Theo dõi các khoản phải thu tiền, và tình trạng công nợ của khách hàng.
− Liên kết với kế toán tiền mặt, kế toán tiền gửi ngân hàng. − Cập nhật các hóa đơn bán hàng trong công ty − Lập chứng từ theo nghiệp vụ phát sinh − Theo dõi chi tiết và tổng hợp trong mua bán hàng − Tính thuế giá trị gia tăng của hàng bán ra − Theo dõi thu chi và tình trạng công nợ của khách hàngLập báo cáo bán hàng theo quy định − Lập báo cáo bán hàng theo quy định − Cung cấp thông tin kịp thời về tình hình bán hàng phục vụ cho lãnh đạo điều hành hoạt động kinh doanh thương mại. Các phương thức tiêu thụ thành phẩm 1. Tiêu thụ theo phương thức bán buôn Tiêu thụ theo phương thức bán buôn là hình thức tiêu thụ một khối lượng lớn thành phẩm cho các nhà bán lẻ, các người dùng công nghiệp, thương nghiệp hoặc các nhà bán 3 buôn khác.
Nói cách khác, tiêu thụ theo hình thức bán buôn là bán hàng đến một đối tượng khách hàng không phải là khách hàng đơn lẻ thông thường. Đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, phương thức tiêu thụ thành phẩm chủ yếu là bán buôn. Đối với khách hàng có nhu cầu mua với số lượng lớn các mặt hàng cần phải đặt hàng trước. Sau khi nhận được đơn đặt hàng của khách hàng, doanh nghiệp sẽ lên kế hoạch để sản xuất và xuất kho những sản phẩm đang nằm trong kho lưu trữ.
Doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp sản xuất thường đến chủ yếu từ phương thức bán hàng này, bởi vậy doanh nghiệp đặc biệt chú trọng và quan tâm đến phương thức bán hàng này, làm sao để có thể có được nhiều đơn hàng mua với số lượng lớn và các phương pháp để giữ chân khách hàng. Phương thức bán buôn được chia ra làm nhiều hình thức tiêu thụ khác nhau bao gồm: Tiêu thụ trực tiếp, tiêu thụ theo phương thức gửi hàng, tiêu thụ theo phương thức gửi bán tại đại lý, tiêu thụ theo phương thứ bán trả góp, … - Tiêu thụ trực tiếp là phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho, tại các phân xưởng sản xuất (không qua kho) của doanh nghiệp. Thành phẩm khi bàn giao cho khách hàng được chính thức coi là tiêu thụ và doanh nghiệp bán mất quyền sở hữu về số hàng này. - Tiêu thụ theo phương thức gửi hàng là khi bên bán tiêu thụ thành phẩm bằng cách chuyển hàng cho bên mua theo địa điểm ghi trong hợp đồng, quyền sở hữu hàng hóa vẫn thuộc về doanh nghiệp.
Hàng hóa chỉ được xác định khi bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán; bên bán chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua. - Tiêu thụ theo phương thức gửi bán tại đại lý là phương thức mà bên bán (bên bàn giao đại lý) xuất hàng cho bên nhận đại lý (bên đại lý). Bên đại lý sẽ được hưởng thù lao dưới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá dựa trên hợp đồng thỏa thuận giữa hai bên. Tiêu thụ theo phương thức bán lẻ Tiêu thụ theo phương thức bán lẻ là hình thức tiêu thụ thành phẩm trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.