CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP.Khái niệm, ý nghĩa và nhiệm vụ của hạch toán tiền lương.Khái niệm tiền lương và các khoản trích theo lương. Trong nền kinh tế hiện nay thì sức lao động đã trở thành hàng hoá được đem ra để trao đổi, người có sức lao động có thể thông qua các hợp đồng lao động để bán sức lao động của mình cho doanh nghiệp, nhà nước,…. Sau đó, người thuê sức lao động sẽ trả một khoản tiền tương ứng với kết quả lao động của người bán sức lao động. Khoản tiền đó được gọi là tiền lương.
Hiện nay có rất nhiều khái niệm về tiền lương khác nhau. Theo Điều 90, Bộ luật lao động 2019, Bộ luật số 45/2019/QH14 quy định về tiền lương như sau: Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối thiểu. Trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, C.Mác chỉ rõ: Tiền lương là giá cả sức lao động, biểu hiện ra bên ngoài.
Theo quan điểm kinh tế học hiện đại: Tiền lương là giá cả của sức lao động, được xác định bằng quan hệ cung – cầu trên thị trường lao động. Vậy tiền lương có thể được hiểu là số tiền mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao động thanh toán tương đương với số lượng và chất lượng lao động mà họ tiêu hao để tạo ra của cải vật chất hoặc các giá trị có ích khác. Trong sản xuất, tiền lương là chi phí sử dụng nhân công trong chi phí sản xuất kinh doanh và là bộ phận cấu thành của giá thành sản phẩm. Khi mà thị Người thực hiện : Lê Thị Hồng Nhung 13 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Nguyễn Thế Vinh trường lao động tồn tại thì tiền lương được hiểu là giá cả sức lao động, có nghĩa là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động khi họ hoàn thành một nhiệm vụ nhất định do người sử dụng lao động giao cho.
Đứng trên một góc độ doanh nghiệp thì tiền lương được coi như một khoản chi phí thể hiện bằng tiền của tất cả lao động sống mà doanh nghiệp phải bỏ ra để trả cho người lao động. Ngoài tiền lương để đảm bảo tái sản xuất sức lao động thì theo chế độ tài chính hiện hành, Doanh nghiệp còn phải tính bảo chi phí sản xuất kinh doanh một số khoản trích đó là Các khoản trích theo lương. Các khoản trích theo lương gồm bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), kinh phí công đoàn (KPCĐ), Bảo hiểm thất nghiệp. Đây là các khoản sẽ được trích từ trong tiền lương ra để đóng vào các quỹ xã hội mỗi tháng, nhằm thể hiện sự quan tâm của xã hội đối với người lao động.
Quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) dùng để chi trợ cấp cho người lao động khi bệnh tật, thai sản, tai nạn lao động… và cũng để trả lương hưu cho người lao động ở độ tuổi nghỉ hưu. Các khoản chi trả BHXH đối với từng đối tượng người lao động sẽ khác nhau, tùy thuộc vào mức lương, chất lượng lao động và quỹ thời gian cống hiến sức lao động cho xã hội. Quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) dùng để chi trả cho người lao động trong những trường hợp khám chữa bệnh. Theo đó, người lao động sẽ không phải trả tiền hoặc chỉ trả một phần tiền thuốc men, viện phí khi đến khám tại các cơ sở y tế mà họ đã đăng ký đóng BHYT.
Quỹ kinh phí công đoàn (KPCĐ) dùng để chi cho các hoạt động của tổ chức công đoàn nhằm đảm bảo các lợi ích chính đáng cho người lao động như tổ chức các hoạt động chăm lo đời sống tinh thần của nhân viên, tổ chức sự kiện nội bộ trong công ty. Người thực hiện : Lê Thị Hồng Nhung 14 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Nguyễn Thế Vinh Quỹ bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): Khoản tiền mà doanh nghiệp và người lao động đóng để được hỗ trợ về mặt tài chính tạm thời khi bị mất việc tuy nhiên cần phải đáp ứng đủ yêu cầu theo quy định của pháp luật.Ý nghĩa của lao động và tiền lương. Tiền lương có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với cả người lao động, doanh nghiệp và xã hội: Đối với doanh nghiệp: Tiền lương chính là những yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, cấu thành nên giá thành của sản phẩm. Vì vậy, để đánh giá được hiệu quả kinh tế của việc sử dụng lao động thì có thể thông qua chính sách tiền lương.
Đối với người lao động: Tiền lương chính là yếu tố cơ bản để quyết định thu nhập tăng hay giảm của người lao động. Cụ thể đối với người lao động thì tiền lương chính là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của họ và gia đình họ. Mọi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng đã kéo theo con người cũng phải ra sức làm việc để nhận lại số tiền mà bản thân đã bỏ công sức ra làm việc. Với số tiền này họ có thể trang trải những chi phí như tiền thuê nhà, mua nhà, chi phí xăng xe, chi phí ăn uống, học hành cho con cái, tiền khám chữa bệnh, tiền nuôi dưỡng cha mẹ,…Khả năng kiếm được tiền công cao hơn sẽ thúc đẩy người lao động ra sức học tập để nâng cao giá trị, từ đó sẽ đóng góp nhiều hơn cho doanh nghiệp mà họ làm việc.
Đối với xã hội: Thực tế cho thấy tiền lương là thu nhập của người lao động và họ sử dụng đồng tiền đó để sinh hoạt trong cuộc sống của mình. Tiền lương bản chất là để duy trì sự sống của con người, trao đổi sản phẩm hàng hóa nhu cầu cần thiết bằng những đồng tiền mình làm ra. Đứng ở khía cạnh kinh tế vĩ mô, tiền lương Người thực hiện : Lê Thị Hồng Nhung 15 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Nguyễn Thế Vinh đóng một phần quan trọng của thu nhập quốc dân, là công cụ kinh tế quan trọng để Nhà nước điều tiết thu nhập giữa người lao động với người sử dụng lao động. Thu nhập bình quân đầu người là tiêu chí vô cùng quan trọng để đánh giá sự phát triển của một quốc gia.Nhiệm vụ hạch toán tiền lương.
Công việc của kế toán tiền lương là chịu trách nhiệm xử lý tất cả vấn đề liên quan đến tiền lương cho người lao động. Do vậy, nhiệm vụ của kế toán tiền lương rất đa dạng và đòi hỏi chuyên môn nghiệp vụ cao. Cụ thể, quy trình làm việc của kế toán tiền lương tại công ty bao gồm các nhiệm vụ sau: Tiến hành ghi chép, tính toán và phản ánh chính xác tình hình hiện có và biến động của chất lượng, kết quả lao động. Tính đúng, tính đủ và thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản trích theo lương cho người lao động.
Vận dụng hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo cáo kế toán phù hợp với yêu cầu và trình độ quản lý của doanh nghiệp, phục vụ cho việc thu thập, xử lý, cung cấp thông tin về tiền lương và các khoản trích theo lương ở doanh nghiệp. Tính toán và phân bổ hợp lý tiền lương và các khoản trích theo lương cho các đối tượng chịu chi phí, làm cơ sở cho việc xác định giá thành, giá bán và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Định kỳ tiến hành phân tích tình hình lao động, tình hình quản lý và chi tiêu quỹ lương. Cung cấp các thông tin kinh tế cần thiết cho bộ phận liên quan.
Phân tích tình hình sử dụng quỹ lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm ý tế, công đoàn… nhằm phát hiện những sai phạm kịp thời, kiểm soát dòng tiền, đồng thời đề xuất những biện pháp cải thiện quỹ lương…Hướng dẫn và giám sát các nhân viên kế toán tại bộ phận sản xuất kinh doanh, các Người thực hiện : Lê Thị Hồng Nhung 16 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Nguyễn Thế Vinh phòng ban có liên quan về việc chấp hành các chính sách tiền lương, chế độ người lao động. Lập báo cáo về lao động, tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ thuộc phạm vi trách nhiệm của kế toán. Đồng thời tổ chức phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ. Chức năng tái sản sản xuất sức lao động : quy trình tái sản xuất sức lao động được thể hiện qua việc trả công cho người lao động bằng tiền lương do vậy tái sản xuất lao động là để đảm bảo cho người lao động có một số tiền lương nhất định dùng cho sinh hoạt để họ có thể duy trì và phát triển sức lao động của mình, sản xuất ra sức lao động mới, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ để hoàn thành kỹ năng lao động và tăng cường chất lượng lao động.
Là thước đo giá trị : Khi tiền lương mà doanh nghiệp trả cho người lao động tương ứng với giá trị sức lao động mà họ bỏ ra trong quá trình thực hiện công việc ta có thể xác định được hao phí lao động của toàn thể cộng đồng thông qua tổng quỹ lương cho toàn thể người lao động. Kích thích lao động : khi người lao động được trả công xứng đáng thì họ sẽ làm việc tích cực, không ngừng hoàn thiện mình. Ngược lại, nếu người lao động không được trả công xứng đáng sẽ có những biểu hiện tiêu cực không thuận lợi cho doanh nghiệp, thậm chí sẽ xảy ra đình công gây xáo trộn về chính trị, bất ổn xã hội. Việc tổ chức tiền lương và tiền công sẽ thúc đẩy, khuyến khích người lao động nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động để đảm bảo công bằng trên cơ sở thực hiện tiền lương.
Chức năng điều tiết lao động: nhà nước thường thông qua hệ thống thang bảng lương, các chế độ phụ cấp cho từng ngành nghề, khu vực để làm công cụ điều tiết lao động. Nhờ vậy, tiền lương cũng góp phần tạo ra một cơ cấu hợp lý để phát triển xã hội. Người thực hiện : Lê Thị Hồng Nhung 17 Khóa luận tốt nghiệp GVHD:Nguyễn Thế Vinh Chức năng tích lũy : Đảm bảo tiền lương cho người lao động không chỉ giúp họ duy trì được cuộc sống hằng ngày mà còn dự phòng cho cuộc sống lâu dài khi họ hết khả năng lao động hoặc gặp bất trắc.