CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TIỀN LƯƠNG. Khái niệm kế toán tiền lương và các khoản trích theo luơng. Quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, kế toán là một công cụ phục vụ đắc lực cho công việc quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh thể hiện ở việc phản ánh tình hình biến động của các loại tài sản, vật tư, tiền vốn của việc sản xuất kinh doanh, tài chính doanh nghiệp.
Qua đó, cung cấp các thông tin kinh tế cho việc định hướng điều chỉnh chỉ đạo sản xuất kinh doanh. Trong nền kinh tế hàng hóa thì lao động được đo bằng thước đo giá trị gọi là tiền lương. Đó là khoản tiền công trả cho người lao động phù hợp với số lượng và chất lượng, kết quả của người lao động. Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp càng có hiệu quả thì mức lương sẽ được nâng lên.
Ngoài ra, người lao động còn được nhận các khoản tiền thưởng từ những sáng kiến làm tăng doanh thu trong quá trình làm việc. Bên cạnh đó, người lao động còn được nhận tiền thưởng và các khoản trợ cấp phúc lợi xã hội: BHYT, BHXH, KPCĐ, BHTN và quỹ dự phòng trợ cấp mất việc. Đặc biệt cùng với sự chuyển động của toàn nền kinh tế đất nước trong thời kỳ mở cửa, BHXH cũng có cơ hội thể hiện vai trò, vị trí với tầm hoạt động lớn và ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Do vậy việc hạch toán BHXH trong doanh nghiệp là yếu tố quan trọng không thể thiếu.
Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động vì vậy các doanh nghiệp sử dụng tiền lương làm đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần tích cực lao động (thông qua tiền lương người lao động cảm thấy đơn vị và xã hội đánh giá thoả đáng và thừa nhận sự đóng góp của bản thân, người lao động sẽ tận tâm, nhiệt tình hơn trong công việc), là nhân tố thúc đẩy tăng năng suất lao động. Tiền lương còn có ý nghĩa là một bằng chứng thể hiện giá trị, địa vị, uy tín của người lao động đối với gia đình và xã hội. Tổ chức công tác hạch toán lao động và tiền lương giúp cho doanh nghiệp quản lý tốt quỹ lương, đảm bảo việc trả lương và trợ cấp xã hội đúng nguyên tắc, đúng chế độ. Vai trò và ý nghĩa của tiền lương * Vai trò của tiền lương Tiền lương có vai trò rất to lớn nó làm thỏa mãn nhu cầu của người lao động.
Vì tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, người lao động đi làm cốt là để cho doanh nghiệp trả thù lao cho họ bằng tiền lương để đảm bảo cuộc sống tối thiểu cho họ. Đồng thời đó cũng là khoản chi phí doanh nghiệp bỏ ra cho người lao động vì họ đã làm ra sản phẩm cho doanh nghiệp. Tiền lương có vai trò như một nhịp cầu nối giữa người sử dụng lao động. Nếu tiền lương trả cho người lao động không hợp lý sẽ SVTH: Nhóm 9 Trang 2 Thực tập chuyên ngành GVHD: Nghiêm Phúc Hiếu làm cho người lao động không đảm bảo được kỷ luật lao động, ngày công cũng như chất lượng lao động.
Lúc đó doanh nghiệp sẽ không đạt được mức tiết kiệm chi phí lao động cũng như lợi nhuận cần có để doanh nghiệp tồn tại, lúc này cả hai bên đều không có lợi. Vì vậy việc trả lương cho người lao động cần tính toán một cách hợp lý để cả hai bên cùng có lợi, đồng thời kích thích người lao động tự giác và hăng say trong lao động. * Ý nghĩa tiền lương Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động. Ngoài ra người lao động còn được hưởng một số nguồn thu nhập khác như: Trợ cấp BHXH, tiền thưởng, tiền tăng ca… Chi phí tiền lương là một phần chi phí cấu thành nên giá thành sản phẩm, dịch vụ cho doanh nghiệp sản xuất ra.
Tồ chức sử dụng lao động hợp lý, hạch toán tốt lao động trên cơ sở đó; tính đúng thù lao lao động, thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan từ đó kích thích người lao động quan tâm tới thời gian, kết quả và chất lượng lao động, chấp hành tốt kỷ luật lao động nâng cao năng suất lao động, góp phần tiết kiệm chi phí về lao động sống, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp đồng thời tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động.Nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương - Để thực hiện chức năng của kế toán trong điều kiện điều hành quản lý hoạt động của doanh nghiệp kế toán tiền lương, Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, Kinh phí công đoàn, Bảo hiểm tai nạn, Trợ cấp mất việc cần thực hiện những nhiệm vụ : - Tổ chức ghi chép, phản ánh, tổng hợp một cách trung thực, kịp thời, đầy đủ tình hình hiện có và sự biến động về số lượng và chất lượng lao động, tình hình sử dụng thời gian lao động và kết quả lao động. - Tính toán chính xác, kịp thời, đúng chính sách, chế độ các khoản tiền lương, tiền thưởng, các khoản trợ cấp phải trả cho người lao động. Phản ánh kịp thời đầy đủ chính xác tình hình thanh toán các khoản trên cho người lao động. -Thực hiện việc kiểm tra tình hình huy động và sử dụng lao động, tình hình chấp hành các chính sách, chế độ về lao động tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, trợ cấp mất việc.
Tình hình sử dụng quỹ tiền lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, trợ cấp mất việc. -Tính toán và phân bổ chính xác, đúng đối tượng các khoản tiền lương, khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, trợ cấp mất việc vào chi phí sản xuất kinh doanh – Hướng dẫn và kiểm tra các bộ phận trong đơn vị thực hiện đầy đủ, đúng đắn chế độ ghi chép ban đầu về lao động, tiền lương, BHXH, BHYT. Mở sổ kế toán và hạch toán lao động, tiền lương, tiền thưởng, BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, trợ cấp mất việc đúng chế độ, đúng phương pháp kế toán. -Lập các báo cáo về lao động, tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, trợ cấp mất việc thuộc phạm vi trách nhiệm của kế toán.
Tổ chức phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, trợ cấp mất việc SVTH: Nhóm 9 Trang 3 Thực tập chuyên ngành GVHD: Nghiêm Phúc Hiếu đề xuất các biện pháp nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng lao động, tăng năng suất lao động. Đấu tranh chống những hành vi vô trách nhiệm, vi phạm kỷ luật lao động, vi phạm chính sách chế độ về lao động tiền lương, BHXH, BHYT, chế độ sử dụng chi tiêu KPCĐ, chế độ phân phối theo lao động. CÁC HÌNH THỨC TRẢ LƯƠNG Tiền lương trả cho người lao động phải quán triệt nguyên tắc phân phối theo lao động, trả lương theo số lượng và chất lượng lao động. Việc trả lương cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động có ý nghĩa rất to lớn trong việc động viên, khuyến khích người lao động phát huy tinh thần dân chủ ở đơn vị, thúc đẩy họ hăng say lao động sáng tạo, nâng cao đời sống vật chất.
Ở nước ta hiện nay việc tính lương cho người lao động thường được áp dụng chủ yếu hai hình thức tiền lương cơ bản sau: Tiền lương theo thời gian Tiền lương theo sản phẩm 1.Hình Thức Tiền Lương Theo Thời Gian. Tiền lương tính theo thời gian là tiền lương tính trả cho người lao động theo thời gian làm việc, cấp bậc công việc, thang lương cho người lao động.Tiền lương tính theo thời gian có thể tính theo tháng, ngày hoặc giờ làm việc của người lao động tùy theo yêu cầu và trình độ quản lý thời gian lao động của doanh nghiệp. Trong mỗi tháng lương, tùy theo trình độ thành thạo nghiệp vụ, kỹ thuật chuyên môn và chia thành nhiều bậc lương, mỗi bậc lương có một mức tiền lương nhất định. Tiền lương trả theo thời gian có thể thực hiện tính theo thời gian giản đơn hay tính theo thời gian có thưởng.Tiền lương theo thời gian giản đơn Trả lương theo thời gian giản đơn = lương căn bản+ phụ cấp theo chế độ khi hoàn thành công việc và đạt yêu cầu Tiền lương tháng là tiền lương đã được quy định sẵn đối với từng bậc lương trong các thang lương, được tính và trả cố định hàng tháng trên cơ sở hợp đồng lao động.
Lương tháng khá ổn định và được áp dụng khá phổ biến nhất đối với công nhân viên chức. Tiền lương phải trả trong tháng đối với doanh nghiệp nhà nước : Mức lương tháng = Mức lương tối thiểu theo cấp bậc × ( hệ số lương + tổng hệ số các khoản phụ cấp được hưởng theo quy định) Tiền lương phải trả trong tháng đối với các đơn vị khác : Lương tháng = [Mức lương tối thiểu theo ngạch bậc × ( hệ số lương + hệ số các khoản phụ cấp được hưởng theo quy định)] × số ngày làm việc thực tế trong tháng. SVTH: Nhóm 9 Trang 4 Thực tập chuyên ngành GVHD: Nghiêm Phúc Hiếu Lương tuần là tiền lương được tính và trả cho một tuần làm việc : Lương tuần =( Mức lương tháng × 12 ) / 52 Lương ngày là tiền lương được tính và trả cho một ngày làm việc được áp dụng cho lao động trực tiếp hưởng lương theo thời gian hoặc trả lương cho nhân viên trong thời gian học tập, hội họp, hay làm nhiệm vụ khác, được trả cho hợp đồng ngắn hạn. Lương ngày = Mức lương tháng / số ngày làm việc trong tháng theo quy định Lương giờ là tiền lương trả cho một giờ làm việc, thường được áp dụng để trả lương cho người lao động trực tiếp không hưởng lương theo sản phẩm hoặc làm cơ sở để tính đơn giá tiền lương trả theo sản phẩm Lương giờ = Mức lương ngày / số giờ làm việc theo quy định 1.
Tiền lương theo thời gian có thưởng Là hình thức trả lương theo thời gian giản đơn kết hợp với chế độ tiền lương trong sản xuất kinh doanh như : thưởng do nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng năng suất lao động, tiết kiệm chi phí…nhằm khuyến khích người lao động hoàn thành tốt các công việc đươc giao. Trả lương theo thời gian có thưởng = Trả lương theo thời gian giản đơn + các khoản tiền thưởng Trả lương theo thời gian là hình thức thù lao được chi trả cho người lao động dựa trên hai căn cứ chủ yếu là thời gian lao động và trình độ kỹ thuật hay ngiệp vụ của họ. * Ưu điểm : dễ tính toán, đơn giản.