CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI ĐƠN VỊ CẤP PHƯỜNG, XÃ 1. Khái niệm tiền lương và các khoản trích theo lương 1. Tiền lương "Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của bộ phận xã hội mà người lao động được sử dụng để bù đắp hao phí sức lao động của mình trong quá trình sản xuất nhằm tái sản xuất sức lao động bù đắp hao phí của họ trong quá trình lao động." Theo khoản 1 điều 90 theo Bộ luật Lao động năm 2019, tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối thiểu.
Người sử dụng lao động phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau. Ở trong bất cứ giai đoạn nào của xã hội, lao động nói chung là một trong những yếu tố trong điều kiện cần thiết để tồn tại và phát triển. Lao động là một trong những yếu tố cơ bản để quyết định nên sự thành công và hoàn thiện của mọi công việc. Chi phí về lao động là một trong các yếu tố chi phí cơ bản cấu thành nên giá trị và sức bỏ ra của con người, nó có những ý nghĩa thiết thực: Tiền lương là số thù lao phải trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp để tái sản xuất sức lao động bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình lao động.
Tiền lương là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần hăng hái lao động, kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động dến kết quả công việc của họ. Nói cách khác thì tiền lương chính là một nhân tố thúc đẩy năng 5 suất lao động. Ngoài tiền lương Cán bộ công chức chức còn được hưởng các khoản trợ cấp thuộc phúc lợi xã hội, trong đó có trợ cấp BHXH, BHYT trong các trường hợp ốm đau, thai sản, khám chữa bệnh. Tiền lương, BHXH, BHYT là thu nhập chủ yếu của cán bộ, công chức; đồng thời tiền lương, BHXH, BHYT là yếu tố chi phí quan trọng.
Không ngừng nâng cao tiền lương thực tế của cán bộ công chức, cải thiện và nâng cao mức sống của cán bộ, công chức là vấn đề đang được Nhà nước cũng như các chủ doanh nghiệp quan tâm, bởi vì đó chính là động lực quan trọng để nâng cao năng suất cũng như trách nhiệm của Cán bộ công chức. Các khoản trích theo lương 1. Bảo hiểm xã hội (BHXH) Theo điều 3 luật bảo hiểm xã hội thông qua Quốc hội số 58/2014/QH13 năm 2014 Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. Ý nghĩa: Quỹ BHXH là quỹ dùng để trợ cấp cho người lao động có tham gia đóng quỹ trong các trường hợp bị mất khả năng lao động như: ốm đau, thai sản, tai nạn giao thông, hưu trí, mất sức.
Quỹ BHXH do cơ quan bảo hiểm xã hội quản lý, công ty có trách nhiệm trích nộp đầy đủ cho cơ quan quản lý và thực hiện việc chi trả cho người lao động theo chứng từ duyệt chi của cơ quan bảo hiểm xã hội. Theo chế độ hiện hành, quỹ BHXH được trích theo tỷ lệ là 25,5% (Cán bộ công chức), 22% (những người hoạt động không chuyên trách) trên tổng tiền lương phải trả cho người lao động trong từng kỳ kế toán để hình thành, trong đó: 6 - Cơ quan đơn vị: Phải chịu 17,5% (CBCC) và 14% (CBKCT) trên tổng quỹ lương thực tế phải trả cho Cán bộ công chức và những người hoạt động không chuyên trách - Cán bộ công chức và những người hoạt động không chuyên trách: Phải chịu 8% trên tiền lương thực tế được lĩnh hàng tháng bằng cách khấu trừ vào lương của họ. Bảo hiểm y tế (BHYT) Theo điều 2 luật bảo hiểm y tế số 46/VBHN-VPQH năm 2018, BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện. - Ý nghĩa: + Được sử dụng để trợ cấp cho những người có tham gia đóng góp quỹ trong các hoạt động khám, chữa bệnh theo chế độ hiện hành + Xã hội ngày càng phát triển con người ngày càng liên kết với nhau dựa trên quan điểm “mình vì mọi người, mọi người vì mình”.
Mỗi cá nhân, xã hội luôn trương trợ lẫn nhau, một trong các hình thức tương trợ đó là BHYT. + BHYT đảm bảo cho sự thay thế hoặc bù đắp một phần chi phí khám chữa bệnh cho người lao động khi họ gặp rủi ro, ốm đau, tai nạn… bằng cách hình thành và sử dụng một quỹ tài chính tập trung nhằn đảm bảo sức khỏe cho người lao động. - Quỹ BHYT được hình thành bằng cách trích theo lỷ lệ 4,5% trên tổng tiền lương phải trả cho người lao động, trong đó: + Người sử dụng lao động phải chịu 3% trên tổng quỹ lương thực tế phải trả cho người lao động và được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh. + Người lao động phải chịu 1,5% trên tiền lương thực tế được lĩnh hàng tháng bằng cách khấu trừ vào lương của họ.
Kinh phí công đoàn 7 Là khoản tiền để duy trì hoạt động các tổ chức công đoàn đơn vị và công đoàn cấp trên. Các tổ chức này hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi và nâng cao đời sống của người lao động. Theo quy định hiện hành, KPCĐ được trích theo tỷ lệ là 2% trên tổng tiền lương phải trả cho người lao động trong từng tháng và được tính hết vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp được giữ lại 65% kinh phí trích trước được để chi phí cho các hoạt động công đoàn tại đơn vị và 35% còn lại doanh nghiệp phải nộp về cho công đoàn cấp trên. Theo Quyết định 595/QĐ-BHXH và Công văn 2159/BHXH-BT của BHXH Việt Nam áp dụng từ ngày 01/10/2021 tỷ lệ trích các khoản bảo hiểm theo lương, mức tiền lương đóng BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ hình thức đóng cụ thể như bảng sau: Bảng 1.1: Bảng các khoản trích theo lương cho từng đối tượng (01/10/2022) Các khoản Bảo hiểm trích theo Người sử dụng Người lao Tổng lương lao động (%) động (%) BHXH 17,5 8 25,5 BHYT 3 1,5 4,5 BHTN 1 1 2 Tổng các khoản BH 21,5 10,5 32 KPCĐ 2 2 Tổng Các khoản Bảo hiểm + 23,5 10,5 34 công đoàn 1.
Nhiệm vụ của kế toán tiền lương Tổ chức ghi chép, phản ánh, tổng hợp một cách trung thực, kịp thời, đầy đủ tình hình hiện có và sự biến động về số lượng và chất lượng lao động, tình hình sử dụng thời gian lao động và kết quả lao động. Tính toán chính xác, kịp thời, đúng chính sách, chế độ các khoản tiền lương, tiền thưởng, các khoản trợ cấp phải trả cho người lao động. Phản ánh kịp thời, đầy đủ, chính xác tình hình thanh toán các khoản trên cho người lao động. 8 Thực hiện việc kiểm tra tình hình huy động và sử dụng lao động, tình hình chấp hành các chính sách, chế độ về lao động tiền lương.
Phân tích tình hình sử dụng quỹ lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, đềxuất biện pháp tiết kiệm quỹ lương, cung cấp số liệu cho kế toán tổng hợp và các bộ phận quản lý khác. Lập báo cáo về lao động, tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ thuộc phạm vi, trách nhiệm của kế toán. Tổ chức phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, đề xuất các biện pháp nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng lao động, tăng năng suất lao động. Đấu tranh chống những hành vi vô trách nhiệm, vi phạm kỷ luật lao động, vi phạm chính sách chế độ về lao động tiền lương, BHXH, BHYT, BHTN, chế độ sử dụng chỉ tiêu KPCĐ, chế độ phân phối theo lao động.
Quỹ tiền lương và các hình thức tính lương 1. Quỹ tiền lương: Quỹ tiền lương trong các đơn vị hành chính là kinh phí Nhà nước cấp thực hiện khoán quỹ tiền lương và chi hoạt động thường xuyên: khoán quỹ tiền lương là theo số biên chế được cấp có thẩm quyền giao và khoán quỹ tiền lương của số lao động hợp đồng không xác định thời hạn đối với một số chức danh theo quy định của pháp luật được cấp có thẩm quyến phê duyệt. Quỹ tiền lương khoán bao gồm: - Mức lương theo ngạch, bậc, hoặc mức lương chức vụ, các khoản phụ cấp theo lương và các khoản đóng góp( Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo quy định): + Lương ngạch, bậc theo quỹ lương được duyệt: Đây là tiền lương trả cho Cán bộ công chức. 9 + Lương tập sự, công chức dự bị: Là tiền lương cho những người khi được tuyển dụng vào biên chế nhưng để được biên chế chính thức thì còn phải qua thời gian tập sự nghề nghiệp (thử việc).
- Phụ cấp lương: Phụ cấp lương là khoản tiền phụ cấp thêm phần tiền lương chính để thực hiện một cách đầy đủ nhất nguyên tắc phân phối theo lao động. Căn cứ vào mục lục ngân sách nhà nước. Phụ cấp lương bao gồm các khoản sau đây: + Phụ cấp chức vụ lãnh đạo + Phụ cấp công vụ, phụ cấp thâm niên nghề, phụ cấp thâm niên vượt khung… + Phụ cấp cho những người hoạt động không chuyên trách 1. Hình thức tính lương Chế độ tiền lương Tiền lương dùng để phản ánh tình hình thanh toán giữa đơn vị hành chính với cán bộ công chức về tiền lương, các khoản phụ cấp và các khoản phải trả khác.
Việc trả lương cho Cán bộ, công chứng và những người hoạt động không chuyên trách cấp xã đã tốt nghiệp trình độ chuyên môn nghiệp vụ từ trung cấp trở lên thực hiện xếp lương như công chức hành chính quy định tại bảng lương số 02 (Bảng lương chuyên môn nghiệp vụ đối với cán bộ, công chức trong các cơ quan nhà nước) Ban hành kèm theo Nghị định 204/2004/NĐ-CP ngày 14/02/2004 của Chính Phủ về chế độ tiền lương đối với Cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.