CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái quát về doanh thu 1. Khái niệm về doanh thu Doanh thu là một chỉ tiêu quan trọng đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, chỉ tiêu doanh thu cung cấp cho các đối tượng sử dụng thông tin kế toán những thông tin cần thiết làm căn cứ đánh giá một cách khái quát kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định từ đó đưa ra các quyết định kinh tế.
Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 – “Doanh thu và thu nhập khác”, ban hành kèm theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ tài chính: “ Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”. Doanh thu thuần là doanh thu bán hàng sau khi trừ các khoản giảm trừ doanh thu như chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại. Phân loại doanh thu a. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp đã thu được và sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ liên quan đến bán sản phẩm, hàng hóa hay cung cấp các dịch vụ cho khách hàng.
Doanh thu hoạt động tài chính Doanh thu hoạt động tài chính là tổng giá trị các lợi ích kinh tế thu được từ hoạt động tài chính hoặc kinh doanh về vốn. Doanh thu hoạt động tài chính bao gồm: - Tiền lãi cho vay, tiền lãi tiền gửi, lãi từ việc bán hàng trả chậm, trả góp… Chu Thị Phương Thảo 4 Mã sinh viên: 20A4020711 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng - Chiết khấu thanh toán được hưởng. - Cổ tức được chia từ việc góp vốn. - Chênh lệch tỷ giá ngoại tệ, lãi do mua bán ngoại tệ.
Thu nhập khác Thu nhập khác là các khoản lợi ích kinh tế được tạo ra từ hoạt động khác ngoài các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp như: - Thu nhập từ thanh lý, nhượng bán tài sản cố định. - Thu tiền phạt khách hàng do vi phạm hợp đồng… d. Các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu là các khoản làm điều chỉnh giảm doanh thu bán hàng hóa, các sản phẩm cũng như doanh thu cung cấp dịch vụ trong kỳ kế toán. Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: - Chiết khấu thương mại: Chiết khấu thương mại là khoản mà doanh nghiệp giảm giá cho khách hàng do khách hàng mua hàng hóa, sản phẩm hay dịch vụ với số lượng lớn.
- Giảm giá hàng bán: Đây là khoản mà doanh nghiệp giảm giá bán cho khách hàng do sản phẩm, hàng hóa dịch vụ mà doanh nghiệp bán ra bị lỗi, kém quy cách, mất phẩm chất. - Hàng bán bị trả lại: Hàng bán bị trả lại là hàng hóa đã xác định là tiêu thụ nhưng do bị lỗi, kém chất lượng. nên bị khách hàng trả lại. Điều kiện ghi nhận doanh thu Theo thông tư số 133/2016/TT-BTC, điều kiện ghi nhận doanh thu như sau: a.
Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích kinh tế gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; Chu Thị Phương Thảo 5 Mã sinh viên: 20A4020711 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; - Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Điều kiện ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; - Có khả năng thu được lợi ích kinh tế trong tương lai; - Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào thời điểm báo cáo; - Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và cung cấp dịch vụ. Khái quát về chi phí 1. Khái niệm về chi phí Chi phí là một trong những yếu tố quan trọng trong việc quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01- “Chuẩn mực chung”, ban hành và công bố theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2002 của Bộ tài chính: “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu”. Chi phí nói chung là một loại hao phí được thể hiện bằng tiền trong quá trình sản xuất kinh doanh với mong muốn mang về sản phẩm, dịch vụ hoàn thành hoặc một kết quả kinh tế nhất định. Giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán là giá thực tế xuất kho của sản phẩm, hàng hóa hoặc là giá thành thực tế lao vụ, dịch vụ hoàn thành đã được xác định là tiêu thụ trong kỳ. Bên cạnh đó, giá vốn hàng bán cũng bao gồm các chi phí liên quan đến kinh doanh bất động sản đầu tư như chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, chi phí cho thuê bất động sản đầu tư theo hình thức cho thuê hoạt động, chi phí thanh lý nhượng bán bất động sản đầu tư.
Chu Thị Phương Thảo 6 Mã sinh viên: 20A4020711 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng b. Chi phí quản lý kinh doanh * Chi phí bán hàng Chi phí bán hàng là những khoản chi phí phát sinh có liên quan đến hoạt động tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ phát sinh trong kỳ kế toán. Cụ thể, chi phí bán hàng bao gồm tiền lương và các khoản phải trích theo lương của nhân viên bán hàng, chi phí quảng cáo – tiếp thị sản phẩm, chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí phân bổ các công cụ dụng cụ phục vụ cho bộ phận bán hàng, các chi phí dịch vụ mua ngoài khác phục vụ cho bộ phận bán hàng như chi phí điện thoại, điện nước… * Chi phí quản lý doanh nghiệp Chi phí quản lý doanh nghiệp là những khoản chi phí phát sinh có liên quan đến hoạt động quản lý doanh nghiệp trong kỳ kế toán. Cụ thể, chi phí quản lý doanh nghiệp bao gồm tiền lương và các khoản trích theo lương của nhân viên quản lý, chi phí khấu hao tài sản cố định phục vụ cho bộ phận quản lý, chi phí vật liệu văn phòng, các khoản chi phí dịch vụ mua ngoài khác để phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp… c.
Chi phí hoạt động tài chính Chi phí hoạt động tài chính là chi phí hoặc các khoản lỗ phát sinh liên quan đến các hoạt động đầu tư tài chính, cho vay và đi vay vốn, chi phí khi đầu tư góp vốn liên doanh liên kết, lỗ tỷ giá khi bán ngoại tệ, tỷ giá hối đoái. Chi phí khác Chi phí khác là những chi phí phát sinh do các sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Chi phí khác có thể là các khoản phạt vi phạm hợp đồng, tiền phạt chậm nộp thuế, chi phí liên quan đến nhượng bán - thanh lý tài sản cố định, chênh lệch lỗ do đánh giá lại vật tư, hàng hóa hay tài sản đem đi góp vốn vào công ty liên doanh, liên kết và đầu tư vào công ty khác… Chu Thị Phương Thảo 7 Mã sinh viên: 20A4020711 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng e. Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp là số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp tính trên thu nhập chịu thuế trong năm và thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành.
Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp là nghĩa vụ phải trả đối với nhà nước của doanh nghiệp.Kế toán phải thực hiện nộp thuế TNDN tạm tính cho mỗi quý trong kỳ kế toán và cuối năm thì kế toán sẽ điều chỉnh khoản thuế TNDN đã tạm nộp về số thuế phải nộp. Khái quát về xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về xác định kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian và được biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ. Đây là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Kết quả kinh doanh được xác định thông qua việc so sánh giữa thu nhập trong kỳ và chi phí đã bỏ ra trong kỳ kinh doanh. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả kinh doanh được xác định là lãi, nếu thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả kinh doanh là lỗ. Việc xác định kết quả kinh doanh được xác định vào cuối kỳ, thường được xác định vào cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tùy theo đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. Kết quả hoạt động kinh doanh bao gồm: - Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí bán hàng.
- Kết quả hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa thu nhập của hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. - Kết quả hoạt động khác là số chênh lệch giữa thu nhập khác và chi phí khác, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Chu Thị Phương Thảo 8 Mã sinh viên: 20A4020711 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng 1. Phương pháp xác định kết quả kinh doanh Sau một kỳ kế toán, doanh nghiệp cần xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.