Phân tích thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân điều trị ngoại trú bảo hiểm y tế tại bệnh viện quận gò vấp thành phố hồ chí minh năm 2021

Kê đơn thuốc ngoại trú là một phần quan trọng trong quy trình điều trị bệnh nhân tại các cơ sở y tế. 81 trang · Trường Đại Học Dược Hà Nội · 2021.

• Tác giả: Phạm Minh Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Song Hà
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Kê Đơn Thuốc Ngoại Trú BHYT Tại Bệnh Viện Quận Gò Vấp, Thành Phố Hồ Chí Minh, Năm 2021
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tổng quan về hoạt động kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.2. Một số qui định về kê đơn thuốc ngoại trú tại bệnh viện
• 1.3. Các chỉ số kê đơn thuốc
• 1.4. Thực trạng hoạt động kê đơn thuốc trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.4.1. Thực trạng hoạt động kê đơn thuốc trên thế giới
• 1.4.2. Thực trạng hoạt động kê đơn thuốc tại Việt Nam
• 1.5. Vài nét về Bệnh viện Quận Gò Vấp
• 1.6. Khoa dược Bệnh viện Quận Gò Vấp
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Các biến số nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.3. Cách tính cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.2.4. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích thực trạng thực hiện quy chế kê đơn ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp năm 2021
• 3.1.1. Việc thực hiện các thủ tục hành chính về kê đơn
• 3.1.2. Phân tích các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Quận Gò Vấp năm 2021
• 3.1.2.1. Phân bố nhóm bệnh theo IDC
• 3.1.2.2. Số thuốc trung bình trong 1 đơn thuốc
• 3.1.2.3. Danh mục thuốc dược kê
• 3.1.2.4. Cơ cấu thuốc kê đơn theo danh mục thuốc của Bệnh viện
• 3.1.2.5. Về sử dụng thuốc kháng sinh
• 3.1.2.6. Về sử dụng vitamin, corticoid
• 3.1.2.7. Chi phí sử dụng thuốc
• 3.1.2.8. Chi phí sử dụng thuốc kháng sinh
• 3.1.2.9. Chi phí sử dụng thuốc kháng sinh, vitamin, thuốc tiêm và chế phẩm y học cổ truyền
• 3.1.3. Tương tác thuốc, mức độ tương tác và biện pháp can thiệp
• 3.1.4. Về thực trạng thực hiện quy định về kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp
• 3.1.4.1. Các mục in trong đơn
• 3.1.4.2. Ghi thông tin bệnh nhân
• 3.1.4.3. Ghi thông tin người kê đơn
• 3.1.4.4. Thông tin về thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc
• 3.1.5. Các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp
• 3.1.5.1. Sự phân bố nhóm bệnh lý trong đơn khảo sát theo IDC
• 3.1.5.2. Số thuốc kê trung bình
• 3.1.5.3. Tỷ lệ thuốc theo nguồn gốc xuất xứ
• 3.1.5.4. Cơ cấu thuốc kê theo DMT của Bệnh viên
• 3.1.5.5. Đơn có kê kháng sinh, vitamin, thuốc tiêm và corticoid
• 3.1.6. Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện
• 3.1.7. Tương tác thuốc và mức độ can thiệp
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 3. DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Gò Vấp 2021

Kê đơn thuốc ngoại trú là một phần quan trọng trong quy trình điều trị bệnh nhân tại các cơ sở y tế. Tại Bệnh viện Quận Gò Vấp, việc kê đơn thuốc cho bệnh nhân điều trị ngoại trú được thực hiện theo các quy định của Bộ Y tế. Năm 2021, Bệnh viện đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng kê đơn, đảm bảo an toàn và hiệu quả cho người bệnh. Đơn thuốc không chỉ là tài liệu chỉ định dùng thuốc mà còn là căn cứ để tính toán chi phí điều trị và giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động khám chữa bệnh.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kê đơn thuốc ngoại trú

Kê đơn thuốc ngoại trú là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho bệnh nhân. Đơn thuốc có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự an toàn và hiệu quả trong điều trị. Nó giúp giảm thiểu sai sót trong cấp phát và sử dụng thuốc, đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí cho bệnh nhân.

1.2. Các quy định về kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Gò Vấp

Theo Thông tư 52/2017/TT-BYT, việc kê đơn thuốc phải đảm bảo đầy đủ thông tin về thuốc, hàm lượng, liều dùng và cách dùng. Bệnh viện Gò Vấp đã thực hiện nghiêm túc các quy định này nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

II. Thách thức trong việc kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Gò Vấp

Mặc dù đã có nhiều quy định và hướng dẫn, nhưng việc kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Quận Gò Vấp vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng kê đơn không hợp lý, lạm dụng kháng sinh và vitamin là những vấn đề phổ biến. Điều này không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc sức khỏe.

2.1. Tình trạng kê đơn không hợp lý

Nhiều bác sĩ vẫn kê đơn quá nhiều thuốc cho một bệnh nhân, dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc. Việc này không chỉ làm tăng chi phí mà còn có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn cho bệnh nhân.

2.2. Lạm dụng kháng sinh và vitamin

Lạm dụng kháng sinh trong điều trị là một vấn đề nghiêm trọng. Tại Bệnh viện Gò Vấp, tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh vẫn ở mức cao, điều này có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc và giảm hiệu quả điều trị.

III. Phương pháp cải thiện kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Gò Vấp

Để nâng cao chất lượng kê đơn thuốc ngoại trú, Bệnh viện Quận Gò Vấp đã áp dụng nhiều phương pháp cải thiện. Việc đào tạo nhân viên y tế, sử dụng phần mềm quản lý kê đơn và giám sát quy trình kê đơn là những biện pháp quan trọng.

3.1. Đào tạo nhân viên y tế về kê đơn thuốc

Đào tạo nhân viên y tế về quy trình kê đơn thuốc là rất cần thiết. Việc này giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng của bác sĩ trong việc kê đơn hợp lý và an toàn cho bệnh nhân.

3.2. Sử dụng phần mềm quản lý kê đơn

Phần mềm quản lý kê đơn giúp giảm thiểu sai sót trong quy trình kê đơn. Nó cung cấp thông tin đầy đủ về thuốc, liều dùng và cách sử dụng, từ đó hỗ trợ bác sĩ trong việc đưa ra quyết định chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc tại Gò Vấp

Kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc tại Bệnh viện Quận Gò Vấp cho thấy nhiều cải thiện trong quy trình kê đơn. Tỷ lệ đơn thuốc hợp lệ đã tăng lên, đồng thời giảm thiểu tình trạng kê đơn không hợp lý. Những kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các biện pháp cải thiện trong thực tiễn.

4.1. Tỷ lệ đơn thuốc hợp lệ

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đơn thuốc hợp lệ tại Bệnh viện Quận Gò Vấp đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự cải thiện trong quy trình kê đơn và ý thức của nhân viên y tế.

4.2. Giảm thiểu kê đơn không hợp lý

Việc áp dụng các biện pháp cải thiện đã giúp giảm thiểu tình trạng kê đơn không hợp lý. Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh đã giảm, góp phần nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về kê đơn thuốc ngoại trú BHYT

Kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp đã có nhiều tiến bộ trong năm 2021. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và giảm thiểu tình trạng lạm dụng thuốc.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện kê đơn thuốc

Cải thiện quy trình kê đơn thuốc là rất quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, Bệnh viện Quận Gò Vấp cần tiếp tục áp dụng các biện pháp cải thiện và giám sát quy trình kê đơn. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống khám chữa bệnh hiện đại, đơn thuốc giữ vai trò trung tâm về mặt y khoa, kinh tế và pháp lý. Một sai sót nhỏ trong việc chỉ định liều lượng, danh pháp hoặc tương tác thuốc đều có thể làm suy giảm chất lượng điều trị, gia tăng nguy cơ tai biến y khoa và gây thất thoát quỹ bảo hiểm y tế (BHYT). Nhằm chuẩn hóa hoạt động kê đơn điều trị ngoại trú, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 52/2017/TT-BYT và Thông tư số 18/2018/TT-BYT với nhiều tiêu chí nghiêm ngặt. Tuy nhiên, việc thực thi tại các cơ sở khám chữa bệnh tuyến quận, huyện vẫn bộc lộ nhiều rào cản mang tính hệ thống.

Luận văn "Phân tích thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân điều trị ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2021" do học viên Phạm Minh Anh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Song Hà (Trường Đại học Dược Hà Nội) đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực chứng này. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá mức độ tuân thủ quy chế kê đơn ngoại trú theo các thông tư hiện hành và lượng hóa các chỉ số sử dụng thuốc tại bệnh viện.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Bộ phận cấp phát thuốc BHYT thuộc Khoa Dược, Bệnh viện Quận Gò Vấp – cơ sở y tế đa khoa hạng II trực thuộc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh. Khung thời gian thu thập dữ liệu diễn ra từ ngày 01/01/2021 đến ngày 03/05/2021 trên quần thể 1.690 đơn thuốc ngoại trú BHYT, từ đó trích xuất cỡ mẫu chuẩn gồm 100 đơn thuốc đại diện với 479 lượt kê đơn thuốc và 310 lượt chẩn đoán (trung bình 3,1 chẩn đoán/đơn). Kết quả từ công trình cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng quan trọng giúp ban lãnh đạo bệnh viện tối ưu hóa phân hệ kê đơn điện tử (HIS), nâng cao an toàn người bệnh và kiểm soát hiệu quả chi phí dược dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa hướng dẫn thực hành kê đơn chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật y tế Việt Nam:

1. Bộ chỉ số kê đơn và quy trình kê đơn 6 bước của WHO: Sử dụng các giá trị tiêu chuẩn quốc tế để đối sánh hành vi kê đơn, bao gồm: số thuốc trung bình trong một đơn (ngưỡng chuẩn 1,6 – 1,8 thuốc), tỷ lệ đơn có kháng sinh (ngưỡng chuẩn 20,0% – 20,6%), tỷ lệ đơn có thuốc tiêm (ngưỡng chuẩn 13,4% – 24,1%), tỷ lệ kê theo tên gốc INN (chuẩn 100,0%) và tỷ lệ thuốc thuộc Danh mục thuốc thiết yếu (chuẩn 100,0%).
2. Khung pháp lý chuyên ngành Dược - Y tế: Căn cứ trực tiếp vào Thông tư số 52/2017/TT-BYT, Thông tư số 18/2018/TT-BYT (quy định mẫu đơn, chỉ định và nội dung kê đơn ngoại trú), Thông tư số 21/2013/TT-BYT (quy định hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị), Thông tư số 22/2011/TT-BYT (quy định chức năng, nhiệm vụ Khoa Dược) và Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

Khung lý thuyết vận hành qua 3 khái niệm cốt lõi:

• Tính hợp lệ của đơn thuốc: Mức độ hoàn thiện đầy đủ các mục hành chính, thông tin người bệnh, thông tin người kê đơn và quy tắc ghi danh pháp thuốc.
• Sử dụng thuốc hợp lý (Rational Drug Use): Đảm bảo bệnh nhân nhận đúng thuốc theo tình trạng lâm sàng, đúng liều lượng, đủ thời gian và với chi phí thấp nhất cho bản thân và cộng đồng.
• Tương tác thuốc (Drug-Drug Interaction): Sự biến đổi tác dụng hoặc độc tính của một thuốc khi sử dụng đồng thời với một hoặc nhiều hoạt chất khác.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp hồi cứu dữ liệu trên hồ sơ đơn thuốc ngoại trú BHYT lưu trữ tại hệ thống Khoa Dược.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Áp dụng công thức tính cỡ mẫu cho quần thể vô hạn:

  $$n = Z^2_{(1-\alpha/2)} \times \frac{P(1-P)}{d^2}$$

  Với mức độ tin cậy 90% ($\alpha = 0,1 \Rightarrow Z = 1,65$), sai số biên $d = 0,05$, và tỷ lệ ước tính $P = 0,5$ nhằm tối đa hóa cỡ mẫu, phương trình cho kết quả $n = 98$ đơn. Tác giả chọn $n = 100$ đơn thuốc để loại trừ các sai số phát sinh. Phương pháp chọn mẫu hệ thống được áp dụng trên tổng số $N = 1.690$ đơn thuốc phát sinh từ 01/01/2021 đến 03/05/2021 với khoảng cách mẫu $k = 1.690 / 100 \approx 16$. Đơn đầu tiên được bốc thăm ngẫu nhiên ở vị trí $i = 8$, các đơn tiếp theo lấy theo bước nhảy $i + 16k$ (gồm đơn số 24, 40, 56, ..., 1.608).

• Thu thập và phân tích dữ liệu: Bộ công cụ gồm 23 biến số hành chính và 17 biến số chỉ số sử dụng thuốc. Số liệu được làm sạch, mã hóa và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel thông qua các module Descriptive Statistics, Pivot Table, tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn (SD), tỷ lệ phần trăm (%). Các tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt được áp dụng cho đơn mờ không đọc được hoặc đơn chứa thực phẩm chức năng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 100 đơn thuốc ngoại trú BHYT (tương ứng 479 lượt chỉ định thuốc và 310 lượt chẩn đoán bệnh) tại Bệnh viện Quận Gò Vấp năm 2021 cho thấy các chỉ số định lượng cụ thể:

1. Tuân thủ mẫu đơn và thông tin hành chính: 100% đơn thuốc khảo sát là đơn thuốc thường, thực hiện đúng mẫu quy định theo Thông tư số 18/2018/TT-BYT; 100% đơn ghi đầy đủ họ tên, tuổi, giới tính người bệnh, ngày kê đơn, chữ ký và họ tên bác sĩ. Tuy nhiên, tỷ lệ ghi đầy đủ và chính xác địa chỉ người bệnh đến số nhà, ngõ/đường phố chỉ đạt 87,0% (87 đơn), còn 13,0% đơn chỉ ghi tới cấp phường/xã hoặc quận/huyện.
2. Quy cách ghi tên thuốc đơn thành phần: Trong tổng số 373 lượt thuốc đơn thành phần, có 355 lượt ghi đúng cấu trúc Tên chung quốc tế + (Tên thương mại), đạt tỷ lệ 95,2%. Tỷ lệ kê đơn chỉ bằng tên thương mại đơn thuần chiếm 4,8% (18 lượt) và không có đơn nào kê đơn thuần bằng tên INN (0,0%).
3. Mức độ chính xác của thông tin hàm lượng, số lượng và hướng dẫn sử dụng: 100% lượt thuốc (373/373) ghi đầy đủ nồng độ, hàm lượng; 100% lượt thuốc có số lượng dưới 10 được thêm số "0" phía trước (68 lượt); 100% lượt thuốc (479/479) ghi rõ đường dùng. Mặc dù vậy, tỷ lệ ghi đầy đủ liều dùng 1 lần và liều 24 giờ chỉ đạt 91,6% (439 lượt), và tỷ lệ ghi cụ thể thời điểm dùng thuốc (sáng, trưa, tối, trước/sau ăn) chỉ đạt 61,2% (293 lượt).
4. Cơ cấu chẩn đoán và phân loại thuốc: Số chẩn đoán trung bình đạt 3,1 chẩn đoán/đơn. Cơ cấu chẩn đoán phân bổ: 1 chẩn đoán (25,0%), 2 chẩn đoán (14,0%), 3 chẩn đoán (20,0%), 4 chẩn đoán (21,0%) và từ 5 chẩn đoán trở lên chiếm 20,0%. Trong 479 lượt thuốc, thuốc hóa dược chiếm ưu thế tuyệt đối với 96,9% (464 lượt), chế phẩm y học cổ truyền chiếm 3,1% (15 lượt).

Thảo luận kết quả

Việc ứng dụng phần mềm quản lý bệnh viện (HIS) trong kê đơn điện tử tại Bệnh viện Quận Gò Vấp đã tạo bước đột phá trong việc chuẩn hóa 100% thể thức đơn thuốc, loại bỏ hoàn toàn các lỗi viết tắt chẩn đoán, chữ viết tay khó đọc hay tẩy xóa sai quy chế.

Khi so sánh với các bệnh viện cùng tuyến và chuyên khoa trên toàn quốc, chỉ số ghi địa chỉ bệnh nhân tại Bệnh viện Quận Gò Vấp (87,0%) vượt trội rõ rệt so với Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông (19,8%), Bệnh viện Sản Nhi Ninh Bình (35,0%), Bệnh viện Da liễu Nam Định (43,0%) và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Long (0,0%). Sự thiếu hụt 13,0% còn lại chủ yếu do dữ liệu hành chính trích xuất tự động từ thẻ BHYT chưa được cập nhật kịp thời với cơ sở dữ liệu dân cư.

Tỷ lệ ghi địa chỉ người bệnh chi tiết tại một số bệnh viện:
+------------------------------------+---------+
| Bệnh viện                          | Tỷ lệ % |
+------------------------------------+---------+
| BV Quận Gò Vấp (Nghiên cứu)        |  87,0%  |
| BV Da liễu Nam Định                |  43,0%  |
| BV Sản Nhi Ninh Bình               |  35,0%  |
| BV Quân Dân Y Miền Đông            |  19,8%  |
| BVĐK tỉnh Vĩnh Long                |   0,0%  |
+------------------------------------+---------+

Đối với thông tin chuyên môn, tỷ lệ ghi thời điểm dùng thuốc chưa cao (61,2%) phản ánh thói quen kê đơn theo lệnh mẫu có sẵn ("ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 viên") mà thiếu đi chỉ dẫn cá thể hóa theo dược động học, ngoại trừ nhóm thuốc tim mạch và corticoid. Đối với 8,4% đơn thuốc thiếu liều dùng 1 lần, dữ liệu phân tích chỉ ra nguyên nhân xuất phát từ các dạng thuốc dùng ngoài (thuốc mỡ tra mắt, gel bôi ngoài da) do phần mềm HIS chưa thiết lập trường nhập liệu thể tích hoặc khối lượng chuẩn theo gram/mililit.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ tuân thủ các quy định hành chính - chuyên môn và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu phân loại thuốc nhằm giúp các bên liên quan nhận diện ngay những điểm nghẽn cần cải tiến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực tế, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp có tính khả thi cao nhằm nâng cao chất lượng kê đơn điều trị ngoại trú:

1. Chuẩn hóa và nâng cấp hệ thống kê đơn điện tử (HIS):

   • Hành động: Phòng Công nghệ Thông tin phối hợp cùng Khoa Dược thiết lập các ràng buộc logic bắt buộc (validation rules). Phần mềm phải ngăn chặn việc ký đơn nếu bác sĩ chưa chọn thời điểm dùng thuốc hoặc chưa điền dung tích/khối lượng đối với dạng thuốc mỡ, thuốc nhỏ mắt.
   • Mục tiêu định lượng: Nâng tỷ lệ ghi thời điểm dùng thuốc từ 61,2% lên $\ge 95,0%$ và đạt 100% chỉ dẫn liều dùng cho thuốc ngoài.
   • Thời gian thực hiện: Quý 1 – Quý 2/2023.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Công nghệ Thông tin, Khoa Dược.

2. Thiết lập quy trình kiểm soát và phản hồi cảnh giác dược:

   • Hành động: Tổ Dược lâm sàng thuộc Khoa Dược tiến hành tiền kiểm đơn thuốc điện tử trước khi cấp phát và hậu kiểm định kỳ 200 đơn thuốc ngoại trú/tháng; kịp thời thông báo các sai sót danh pháp và cảnh báo tương tác thuốc đến bác sĩ điều trị.
   • Mục tiêu định lượng: Triệt tiêu hoàn toàn 4,8% tỷ lệ kê đơn chỉ bằng tên thương mại, đưa tỷ lệ kê tên INN + tên thương mại đạt 100%.
   • Thời gian thực hiện: Triển khai thường quy hàng tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Dược sĩ lâm sàng, Hội đồng Thuốc và Điều trị.

3. Đồng bộ hóa dữ liệu hành chính bệnh nhân BHYT:

   • Hành động: Phòng Tiếp đón và Đăng ký khám bệnh triển khai quét mã QR căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VssID để cập nhật chính xác địa chỉ cư trú đến số nhà, tổ dân phố của 100% bệnh nhân ngoại trú.
   • Mục tiêu định lượng: Tăng tỷ lệ ghi địa chỉ chính xác từ 87,0% lên 100%.
   • Thời gian thực hiện: Hoàn thiện trong vòng 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Khám bệnh, Phòng Kế hoạch Tổng hợp.

4. Tổ chức đào tạo liên tục về an toàn kê đơn:

   • Hành động: Ban Giám đốc chỉ đạo tổ chức định kỳ 02 lớp tập huấn/năm về thực hành kê đơn tốt theo chuẩn WHO, phổ biến các cập nhật của Thông tư số 52/2017/TT-BYT và hướng dẫn tra cứu tương tác thuốc trên cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
   • Mục tiêu định lượng: 100% bác sĩ kê đơn tham gia đầy đủ và vượt qua bài kiểm tra đánh giá chất lượng chuyên môn.
   • Thời gian thực hiện: Định kỳ 6 tháng/lần.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, Hội đồng Thuốc và Điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và phương pháp luận của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

1. Dược sĩ lâm sàng và Quản lý Khoa Dược: Cung cấp bộ công cụ 40 biến số hành chính và chuyên môn chuẩn hóa, giúp xây dựng tiêu chí thẩm định đơn thuốc ngoại trú tự động và tối ưu hóa danh mục thuốc bệnh viện gồm 479 lượt chỉ định.
2. Bác sĩ điều trị và Ban Giám đốc bệnh viện: Giúp nhận diện rõ các lỗi kê đơn tiềm ẩn trong hệ thống (như 38,8% đơn thiếu thời điểm dùng thuốc, 20% đơn có trên 5 chẩn đoán), từ đó đưa ra các quyết định lâm sàng an toàn và cải tiến quy trình quản lý chất lượng bệnh viện hạng II.
3. Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh ngành Tổ chức Quản lý Dược: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tính cỡ mẫu quần thể vô hạn ($n = 98 \rightarrow 100$), kỹ thuật chọn mẫu hệ thống ($k = 16$) và quy trình xử lý số liệu y tế bằng công cụ thống kê mô tả.
4. Giám định viên BHYT và Cơ quan Quản lý Y tế: Cung cấp cơ sở thực chứng định lượng phục vụ công tác thanh kiểm tra việc chấp hành quy chế chuyên môn, giám định chi phí thanh quyết toán BHYT theo các quy định của Bộ Y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ ghi địa chỉ người bệnh chỉ đạt 87,0% dù bệnh viện đã áp dụng kê đơn điện tử?

Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống phần mềm HIS tự động lấy dữ liệu địa chỉ đăng ký từ cổng thông tin thẻ BHYT cũ. Các thẻ này thường chỉ ghi nhận địa chỉ đến cấp xã/phường hoặc quận/huyện, chưa được liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dẫn đến 13,0% đơn thuốc thiếu số nhà hoặc tên đường phố.

2. Việc ghi tên thuốc đơn thành phần tại bệnh viện tuân thủ Thông tư 52/2017/TT-BYT như thế nào?

Bệnh viện Quận Gò Vấp thực hiện tương đối tốt quy chế này với 95,2% (355/373 lượt) thuốc đơn thành phần được ghi đúng cấu trúc Tên generic + (Tên biệt dược). Tỷ lệ sai sót chỉ còn 4,8% (18 lượt) do một số thuốc mới nhập chưa được cài đặt chuẩn hóa tên INN trên phần mềm quản lý.

3. Vì sao có tới 38,8% lượt chỉ định thuốc chưa ghi cụ thể thời điểm dùng trong ngày?

Tình trạng này xảy ra do thói quen của bác sĩ thường sử dụng các cụm từ mặc định nhanh như "uống ngày 2 lần, mỗi lần 1 viên" cho các thuốc thông thường. Chỉ dẫn cụ thể về thời điểm (như uống trước/sau ăn, buổi sáng) mới chỉ đạt 61,2%, chủ yếu tập trung vào các nhóm thuốc đặc thù như thuốc tim mạch hoặc corticoid.

4. Số chẩn đoán trung bình 3,1 bệnh/đơn phản ánh thực trạng lâm sàng gì?

Số lượng chẩn đoán trung bình 3,1 bệnh/đơn cùng với tỷ lệ 20,0% đơn có từ 5 bệnh trở lên phản ánh mô hình bệnh tật phức tạp ở nhóm bệnh nhân ngoại trú BHYT (chủ yếu là người cao tuổi mắc đồng thời tăng huyết áp, đái tháo đường, thoái hóa khớp), đòi hỏi bác sĩ phải phối hợp nhiều nhóm thuốc.

5. Tại sao tỷ lệ ghi liều dùng 1 lần chỉ đạt 91,6% trên tổng số 479 lượt thuốc?

Khoảng thiếu hụt 8,4% tập trung hoàn toàn vào các thuốc dùng ngoài da hoặc nhỏ mắt. Do phần mềm HIS chưa tích hợp trường đơn vị đặc thù (giọt, gram, centimet chiều dài thuốc mỡ) nên bác sĩ chỉ ghi số lần dùng trong ngày mà bỏ qua liều lượng chi tiết của từng lần sử dụng.

Kết luận

• 100% đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp tuân thủ đúng mẫu in quy chuẩn theo Thông tư số 18/2018/TT-BYT và bảo đảm đầy đủ các thông tin pháp lý của người kê đơn.
• Tỷ lệ kê tên thuốc đơn thành phần theo cấu trúc INN + thương mại đạt 95,2%; 100% thuốc ghi đủ nồng độ, hàm lượng và đường dùng.
• Vẫn tồn tại các chỉ số cần cải thiện: tỷ lệ ghi địa chỉ đầy đủ đạt 87,0%, ghi thời điểm dùng thuốc đạt 61,2% và liều dùng thuốc ngoài đạt 91,6%.
• Mô hình kê đơn ghi nhận 479 lượt thuốc (96,9% hóa dược, 3,1% y học cổ truyền) đáp ứng điều trị cho bệnh nhân đa bệnh lý với trung bình 3,1 chẩn đoán/đơn.
• Hệ thống công nghệ thông tin bệnh viện đóng vai trò then chốt nhưng cần được cấu hình bổ sung các module giám sát tự động để triệt tiêu các lỗi kê đơn còn tồn đọng.

Luận văn đã đóng góp một bức tranh thực chứng toàn diện, cung cấp luận cứ khoa học sắc bén giúp Bệnh viện Quận Gò Vấp nói riêng và các bệnh viện tuyến quận/huyện nói chung tối ưu hóa hoạt động dược lâm sàng. Để duy trì và nâng cao chất lượng phục vụ người bệnh, bệnh viện cần khẩn trương hoàn thành việc nâng cấp phần mềm HIS trong 6 tháng tới và đẩy mạnh đào tạo chuyên môn định kỳ cho đội ngũ y bác sĩ. Các cơ sở khám chữa bệnh cần chủ động áp dụng ngay bộ tiêu chí đánh giá từ nghiên cứu này nhằm hướng tới mục tiêu sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong Bệnh viên, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng cả về y khoa, kinh tế và pháp lý. Một đơn thuốc được ghi nội dung đúng theo quy định, các thuốc được kê hợp lý, ghi tên gốc, rõ ràng danh pháp, hàm lượng, cách dùng, liều dùng, sẽ giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn, sai sót trong cấp phát, sử dụng, tiết kiệm thời gian và chi phí điều trị cho bệnh nhân. Nhằm tăng cường giám sát hoạt động kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú, Bộ Y tế đã ban hành rất nhiều văn bản, trong đó có thông tư số 52/2017/TT-BYT và thông tư 18/2018/TT-BYT sửa đổi bổ sung thông tư 52/2017/TT-BYT quy định về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú. Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện kê đơn.

Dưới tác động của cơ chế thị trường, việc sử dụng kê đơn sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý trong Bệnh viện đã và đang là điều đáng lo ngại. Kê đơn không đúng quy chế, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê đơn với nhiều biệt dược, lạm dụng kháng sinh, vitamin trong điều trị phổ biến, việc kê đơn không phải là thuốc thiết yếu… đó là nguyên nhân chính làm tăng chi phí cho người bệnh, giảm chất lượng điều trị và uy tín của Bệnh viện. Bệnh viện Quận Gò Vấp là Bệnh viện hạng II, trực thuộc sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địa bàn quận và nhân dân các vùng lân cận.

Đã áp dụng công nghệ thông tin vào công tác kê đơn ngoại trú. Nhưng, hiện nay chưa có nghiên cứu nào để đánh giá việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Quận Gò Vấp vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân điều trị ngoại trú BHYT tại Bệnh viện Quận Gò Vấp, Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2021” với hai mục tiêu sau: - Mục tiêu 1: Phân tích thực trạng việc thực hiện quy định về kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại bệnh viện Quận Gò Vấp, Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2021. 1 - Mục tiêu 2: Phân tích các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Quận Gò Vấp, Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2021. Từ đó đưa ra một số đề xuất nhằm nâng cao chất lượng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú của Bệnh viện, hướng tới sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả tại Bệnh viện Quận Gò Vấp.

Tổng quan về hoạt động kê đơn thuốc ngoại trú Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho người bệnh. Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc, cân (bốc) thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc [10]. Trong ngành y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng cả về y khoa (chỉ định điều trị), kinh tế (căn cứ để tính chi phí điều trị) và pháp lý (căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám chữa bệnh và hành nghề dược, đặc biệt liên quan đến thuốc độc, thuốc gây nghiện. Một đơn thuốc được ghi nội dung đúng theo quy định, các thuốc được kê hợp lý, ghi tên gốc, rõ ràng danh pháp, hàm lượng, cách dùng, liều dùng… sẽ giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn, sai sót trong cấp phát, sử dụng, tiết kiệm thời gian và chi phí điều trị cho bệnh nhân.

Một số qui định về kê đơn thuốc ngoại trú tại Bệnh viện Được quy định tại Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT sửa đổi bổ sung thông tư 52/2017/TT-BYT quy định về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú [5],[6].1 Nguyên tắc kê đơn thuốc Luật khám chữa bệnh có hiệu lực từ ngày 01/01/2011 quy định: khi kê đơn thuốc, người thầy thuốc phải ghi đầy đủ, rõ ràng vào đơn thuốc thông tin về thuốc, hàm lượng, liều dùng, cách dùng và thời gian dùng thuốc [9]. Kê đơn tốt phải đảm bảo sự cân bằng giữa các yếu tố hợp lý, an toàn, hiệu quả, kinh tế và tôn trọng sự lựa chọn của bệnh nhân. Trên thế giới, WHO và Hội y khoa các nước đã ban hành và áp dụng. “ Hướng dẫn kê đơn tốt”.

Để thực hành kê đơn thuốc tốt, người thầy thuốc cần phải tuân thủ quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm 6 bước: ✓ Bước 1: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân 3 ✓ Bước 2: Xác định mục tiêu điều trị, muốn đạt được gì sau điều trị ✓ Bước 3: Xác định tính phù hợp của phương pháp điều trị riêng cho bệnh nhân, kiểm tra tính hiệu quả và an toàn. ✓ Bước 4: kê đơn thuốc. ✓ Bước 5: Cung cấp thông tin, hướng dẫn và cảnh báo ✓ Bước 6: Theo dõi (và dừng) điều trị Tại điều 4 của Thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 Quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú; quy định về một số nguyên tắc kê đơn như sau [5]: Chỉ được kê đơn thuốc sau khi đã có kết quả khám bệnh, chẩn đoán bệnh. Kê đơn thuốc phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh.

Việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic. Việc kê đơn thuốc phải phù hợp với một trong các tài liệu sau đây: a) Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hoặc Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS do Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của cơ sở khám, chữa bệnh xây dựng theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 21/2013/TT-BYT [4] ngày 08 tháng 8 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong Bệnh viện trong trường hợp chưa có hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế; b) Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đi kèm với thuốc đã được phép lưu hành; c) Dược thư quốc gia của Việt Nam. Số lượng thuốc được kê đơn thực hiện theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị được quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều này hoặc đủ sử dụng nhưng tối đa không quá 30 (ba mươi) ngày, trừ trường hợp quy định tại các điều 7, 8 và 9 Thông tư này.

4 Đối với người bệnh phải khám từ 3 chuyên khoa trở lên trong ngày thì người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc người được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ủy quyền (trưởng khoa khám bệnh, trưởng khoa lâm sàng) hoặc người phụ trách chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi xem xét kết quả khám bệnh của các chuyên khoa trực tiếp kê đơn hoặc phân công bác sỹ có chuyên khoa phù hợp để kê đơn thuốc cho người bệnh. Bác sỹ, y sỹ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 4 được khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến 4 (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt). Trường hợp cấp cứu người bệnh, bác sĩ, y sĩ quy định tại các khoản 1, 2 Điều 2 Thông tư này kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của người bệnh. Không được kê vào đơn thuốc các nội dung quy định tại Khoản 15 Điều 6 Luật dược, cụ thể: a) Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh; b) Các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam; c) Thực phẩm chức năng; d) Mỹ phẩm.

Yêu cầu chung với nội dung kê đơn thuốc Yêu cầu chung với nội dung kê đơn thuốc được quy định tại điều 6 thông tư 52/2017/TT-BYT và sửa đổi khoảng 1 điều 1 Thông tư 18/2018/TT- BYT [5],[6]. Ghi đủ, rõ ràng và chính xác các mục in trong Đơn thuốc hoặc trong sổ khám bệnh của người bệnh. 5 Ghi địa chỉ nơi người bệnh thường trú hoặc tạm trú: số nhà, đường phố, tổ dân phố hoặc thôn/ấp/bản, xã/phường/thị trấn, quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh, tỉnh/thành phố. Đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi thì phải ghi số tháng tuổi, ghi tên và số chứng minh nhân dân hoặc sổ căn cước công dân của bố hoặc mẹ hoặc người giám hộ của trẻ.

Kê đơn thuốc theo quy định như sau: a) Thuốc có một hoạt chất - Theo tên chung quốc tế (INN, generic); Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol 500mg. - Theo tên chung quốc tế + (tên thương mại). Ví dụ: thuốc có hoạt chất là Paracetamol, hàm lượng 500mg, tên thương mại là A thì ghi tên thuốc như sau: Paracetamol (A) 500mg. b) Thuốc có nhiều hoạt chất hoặc sinh phẩm y tế thì ghi theo tên thương mại.

Ghi tên thuốc, nồng độ/hàm lượng, số lượng/thể tích, liều dùng, đường dùng, thời điểm dùng của mỗi loại thuốc. Nếu đơn thuốc có thuốc độc phải ghi thuốc độc trước khi ghi các thuốc khác. Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa. Số lượng thuốc chỉ có một chữ số (nhỏ hơn 10) thì viết số 0 phía trước.

Trường hợp sửa chữa đơn thì người kê đơn phải ký tên ngay bên cạnh nội dung sữa. Gạch chéo phần giấy còn trống từ phía dưới nội dung kê đơn đến phía trên chữ ký của người kê đơn theo hướng từ trên xuống dưới, từ trái sang phải; ký tên, ghi (hoặc đóng dấu) họ tên người kê đơn. Các chỉ số kê đơn thuốc Tổ chức y tế thế giới WHO đưa ra một số chỉ số kê đơn như sau [17] Bảng 1.1 Các chỉ số kê đơn tổ chức y tế thế giới WHO đưa ra STT Chỉ số kê đơn Ý nghĩa 1 Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh Để đo lường mức độ tổng thể của việc sử dụng loại thuốc quan trọng, nhưng thường bị lạm dụng và tốn kém trong chi phí điều trị bằng thuốc. 2 Tỷ lệ đơn thuốc TPCN Để đo lường mức độ tổng thể của việc sử dụng loại thuốc quan trọng, nhưng thường bị lạm dụng và tốn kém trong chi phí diều trị bằng thuốc.