Chương 1. 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG TRƢỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA 1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề Vấn đề huy động các nguồn lực xã hội phục vụ cho giáo dục không phải là vấn đề hoàn toàn mới. Nó có nguồn gốc lâu đời và là bước phát triển của một chủ trương giáo dục được thực hiện từ rất lâu.
Ở nước ngoài, việc huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục, hay nói cách khác là công tác xã hội hóa giáo dục đã được quan tâm và nghiên cứu từ rất sớm. Các nước từ Trung Quốc, Ấn Độ, Singapore đến Pháp, Nga… đều khẳng định giáo dục là vấn đề sinh mệnh, xây dựng xã hội học tập là xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước. Ở Việt Nam huy động nguồn lực phục vụ cho giáo dục hay nói cách khác là vấn đề xã hội hóa giáo dục nói chung từ lâu đã được các nhà nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục quan tâm và đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, kể cả về lý luận và thực tiễn. Điển hình như một số tác giả: Phạm Minh Hạc và Phạm Tất Dong với “Xã hội hóa công tác giáo dục”, tác giả Nguyễn Sinh Huy có “Xã hội hóa giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có “Đề án xã hội hóa công tác giáo dục”. Báo cáo khoa học tổng kết đề tài “Đánh giá tác động của các chính sách xã hội hóa giáo dục” do tác giả Nguyễn Công Giáp chủ biên. Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam: “Xã hội hóa giáo dục - nhận thức và hành động” [dẫn theo 3]… Nhìn chung, vấn đề huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào giáo dục là một vấn đề đã được nghiên cứu và cơ bản thống nhất ở một số nội dung: cơ sở lý luận, một số thuật ngữ, quan điểm cơ bản như: xã hội hóa, một số biện pháp chung… để thực hiện cho cả nước và một số địa phương. Trong nhiều 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ năm qua, công tác xã hội hóa giáo dục nói chung, công tác huy động các nguồn lực xã hội nói riêng đã đạt được nhiều kết quả to lớn, tạo động lực cho sự phát triển giáo dục của đất nước.
Nhân kỷ niệm 40 năm thành lập Viện Khoa học Giáo dục (1961 - 2001), từ góc độ giáo dục học, tác giả Võ Tấn Quang đã khẳng định: “Xã hội hóa công tác giáo dục là một phương thức thực sự giáo dục nhằm xã hội hóa cá nhân” [dẫn theo 5]. Lần đầu tiên cuốn sách với ý nghĩa là một chuyên khảo đã đề cập đến đặc trưng xã hội hóa giáo dục ở các cấp học, bậc học với địa bàn nông thôn, vấn đề quản lý nhà nước trong việc thực hiện xã hội hóa giáo dục có sự định hướng đúng đắn hoạt động từ các nhà trường và từng địa phương. Khai thác dưới góc độ xây dựng trường chuẩn quốc gia và huy động nguồn lực để thực hiện đó là công trình nghiên cứu của tác giả Hà Thế Truyền đã tiếp cận nghiên cứu về các giải pháp huy động nguồn lực để xây dựng trường chuẩn quốc gia và chỉ rõ vai trò của chính quyền địa phương và các lực lượng xã hội trong huy động nguồn lực [dẫn theo 15]. Cũng từ đó, đã có nhiều đề tài quy mô thấp hơn nghiên cứu về quản lý giáo dục địa phương như: “Huy động các nguồn lực xã hội trong quá trình xã hội hóa giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường tiểu học quận Ngô Quyền, Hải Phòng” của tác giả Trịnh Thị Minh năm 2008 [15]; “Một số kinh nghiệm của Hiệu trưởng trong việc huy động nguồn lực phát triển trường tiểu học tại Buôn Trấp, Đắc Lắc” của tác giả Lê Thị Quý năm 2010 [20]; “Một số biện pháp chỉ đạo huy động các nguồn lực để phát triển trường tiểu học Nguyễn Bá Ngọc - thành phố Lào Cai” của tác giả Trần Thị Liên năm 2013 [12].
Tác giả Nguyễn Văn Hiển với đề tài: “Quản lý công tác xã hội hoá giáo dục Trung học cơ sở tỉnh Hoà Bình nhằm khắc phục tình trạng học sinh bỏ học”. Đã nghiên cứu các nội dung quản lý công tác xã hội hoá giáo dục trên địa bàn cấp tỉnh Hoà Bình nhằm hạn chế khắc phục tình trạng học sinh bỏ học [9] 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Năm 2013, tác giả Nguyễn Thị Mai đã tiến hành công trình nghiên cứu về “Huy động nguồn lực xây dựng trường THCS đạt chuẩn quốc gia ở huyện Phú Lương Tỉnh Thái Nguyên” [14]. Trong công trình của mình tác giả đã chỉ ra được 2 nhóm biện pháp huy động nguồn lực bên trong và bên ngoài nhà trường. Trong đề tài "Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và xây dựng Trường Tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Yên Thành Nghệ An", tác giả Nguyễn Văn Bình (2006) [3] đã tập trung đánh giá một số điểm căn bản rút ra từ đánh giá trong công tác xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia và nêu lên một số định hướng và nội dung hoạt động cơ bản trong xây dựng trường chuẩn quốc gia, qua đó đã đánh giá các trường TH đã đạt chuẩn quốc gia và các trường TH chưa đạt chuẩn quốc gia theo 5 tiêu chuẩn của trường TH đạt chuẩn quốc gia.
Tác giả Nguyễn Thị Quế (2007) với đề tài Một số giải pháp xây dựng trường Tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hoá, đã tập trung nêu rõ mục tiêu, kết quả xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia và giải pháp thực hiện, từ đó xác định xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia là một chủ trương đúng đắn nhằm từng bước xây dựng nhà trường theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, đồng thời đưa hoạt động giáo dục toàn diện của nhà trường vào kỷ cương, nền nếp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Công tác xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia đã được triển khai trong khoảng mười năm qua, được các địa phương, các nhà trường quan tâm nên đã đạt được những thành tựu to lớn và rút ra những bài học kinh nghiệm. Những công trình nghiên cứu trước đây đã tập trung khảo sát thực trạng, đề xuất một số giải pháp và rút ra những bài học kinh nghiệm quí báu để xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia. Các công trình nghiên cứu một số về cơ bản còn mang tính chất phổ quát, một số đã đi vào nội dung huy động nguồn lực xã hội xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia.
Tuy nhiên đối với cấp học Tiểu học hiện nay, hoạt động xã hội 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ hóa giáo dục đang được đẩy mạnh và nâng cao. Xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia là yêu cầu tất yếu khách quan của sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo. Những năm qua, công tác xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở các địa phương, các cơ sở giáo dục đã có sự phối hợp chặt chẽ của các đoàn thể, các tổ chức chính trị - xã hội, sự ủng hộ của các tầng lớp nhân dân, các doanh nghiệp trong cả nước. Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu về vấn đề huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia và áp dụng cho từng địa phương, đặc biệt là huyện miền núi khó khăn vẫn là đề tài mang tính cấp thiết, nhất là đối với công tác quản lý giáo dục hiện nay.
Một số khái niệm công cụ 1. Chuẩn, chuẩn quốc gia 1. Chuẩn Theo từ điển Tiếng việt (2000): "Chuẩn là cái được chọn làm căn cứ để đối chiếu, hướng theo đó mà làm cho đúng" [22, tr. Như vậy có thể hiểu: Chuẩn là mẫu lý thuyết có tính chất nguyên tắc, tính công khai và tính xã hội hóa, được đặt ra bằng quyền lực hành chính hoặc chuyên môn, bao gồm những yêu cầu, tiêu chí, quy định kết hợp logic với nhau một cách xác định, được dùng làm công cụ xác minh sự vật, làm thước đo - đánh giá hoặc so sánh các hoạt động, công việc, sản phẩm, dịch vụ,… trong lĩnh vực nào đó và có khuynh hướng điều chỉnh những sự vật này theo nhu cầu, mục tiêu mong muốn của chủ thể quản lý hoặc chủ thể sử dụng công việc, sản phẩm, dịch vụ.
Chuẩn quốc gia Theo từ điển Tiếng Việt (2000): "Chuẩn quốc gia là cái được chọn làm căn cứ để đối chiếu, hướng theo đó mà làm cho đúng, do nhà nước quy định bằng pháp luật" [22]. - Chuẩn quốc gia là chuẩn bắt buộc hoặc khuyến nghị có hiệu lực và 10 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ phạm vi áp dụng trong nước, có tính toàn quốc, do Nhà nước hoặc các tổ chức quốc gia ban hành. Chuẩn quốc gia nói chung được phát triển sao cho cả nước thực hiện được trên cơ sở khả năng và nỗ lực thực tế hiện có. Chính vì vậy chức năng chủ yếu của chuẩn quốc gia là giúp Nhà nước đưa các sự vật cần điều chỉnh vào một trật tự nhất định, tức là thiết lập trật tự trong một lĩnh vực nhất định ở qui mô quốc gia.
Trường tiểu học, trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 1. Trường tiểu học Điều lệ trường Tiểu học ban hành kèm theo thông tư số 41/2010/TT- BGDĐT ngày 30/12/2010 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định nhiệm vụ và quyền hạn của trường Tiểu học, cụ thể như sau [5]: - Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động GD đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục tiểu học cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành; - Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ em đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập GD và chống mù chữ trong cộng đồng. Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lý các hoạt động GD của các cơ sở giáo dục khác, thực hiện chương trình GD tiểu học theo sự phân công của cấp có thẩm quyền.