MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong hệ thống giáo dục quốc dân, tiểu học được xem là bậc học nền tảng, là cơ sở ban đầu cho việc hình thành, phát triển toàn diện nhân cách con người, đặt nền móng vững chắc cho giáo dục phổ thông và cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Như vậy, giáo dục tiểu học là điều kiện cơ bản để nâng cao dân trí, là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng cho việc đào tạo trẻ em trở thành công dân tốt của đất nước. Đội ngũ giáo viên tiểu học phải hội tụ được một cách đầy đủ những yêu cầu về phẩm chất đạo đức, kỹ năng sư phạm, trình độ chuyên môn…để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục tiểu học.
Đảng ta khẳng định:“Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện tiên quyết để phát triển nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”. Nhà nước ta đã và đang thực hiện chính sách phổ cập giáo dục tiểu học bắt buộc từ lớp 1 đến hết lớp 5 đối với tất cả trẻ em Việt Nam trong độ tuổi từ 6 đến 14 tuổi. Vì vậy, nhiệm vụ xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đảng và Nhà nước ta. Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XVIII nhiệm kỳ 2015 - 2020 khẳng định “Đổi mới căn bản và phát triển toàn diện giáo dục - đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn mới”.
Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XXX nhiệm kỳ 2020-2025 nêu rõ “Đổi mới căn bản và phát triển toàn diện giáo dục - đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 05-NQ/TU; tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng, năng lực, phẩm chất đạo đức, kỹ năng sống; tăng cường mối quan hệ gắn kết gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh. Bồi dưỡng, cập nhật nâng cao năng lực cho giáo viên, nhất là đổi mới phương pháp để 2 giúp học sinh hình thành các năng lực, kỹ năng và thái độ cần thiết trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và xu hướng hội nhập quốc tế”. Huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh là một huyện nằm bao quanh thành phố Hà Tĩnh gồm 22 xã và 01 thị trấn (trước sáp nhập có 31 xã và 1 thị trấn), có 30 trường Tiểu học; có địa bàn trải rộng, dân số đông, thực hiện chủ trương nhập xã, nhập trường, quy mô học sinh không ổn định.
Trong thời gian qua ngành GD-ĐT huyện Thạch Hà đã xây dựng đội ngũ giáo viên các bậc học nói chung, bậc Tiểu học nói riêng cơ bản đảm bảo về số lượng, phần lớn đạt chuẩn. Từ năm học 2020-2021 thực hiện lộ trình giảng dạy theo chương trình sách giáo khoa mới, thực tế này làm cho đội ngũ giáo viên Tiểu học trở nên bất cập, bộc lộ nhiều tồn tại hạn chế như:Chất lượng đội ngũ giáo viên nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu đa dạng của thực tiễn giáo dục đầy biến động; đặc biệt, số lượng và chất lượng của giáo viên ngoại ngữ (tiếng Anh) chưa đáp ứng yêu cầu của việc triển khai thực hiện Đề án quốc gia “Dạy ngoại ngữ cho học sinh phổ thông giai đoạn 2008 – 2020”. Công tác đào tạo đội ngũ giáo viên còn nhiều bất cập. Cơ cấu giáo viên giảng dạy các môn học trong trường Tiểu học chưa đáp ứng xu thế phát triển mới; tình trạng thiếu giáo viên dạy chuyên Âm nhạc, Mỹ thuật, Thể dục vẫn còn diễn ra; trong bối cảnh đó, giáo viên tiểu học phải dạy đủ các môn của cấp tiểu học kể cả các môn chuyên (trừ môn ngoại ngữ).
Điều này đã dẫn đến tình trạng chất lượng giảng dạy của giáo viên đối với các môn chuyên sẽ kém hiệu quả.Sự phân bố giáo viên tiểu học trên địa bàn huyện chưa hợp lý. Ở thị trấn hoặc các địa phương có điều kiện thuận lợi thì giáo viên tiểu học thừa, trong khi đó tại một số địa phương khó khăn, tình trạng thiếu giáo viên tiểu học tiếp tục diễn ra. Để khắc phục những tồn tại, khó khăn nêu trên, cần thiết phải có những giải pháp mang tính chiến lược và các biện pháp cụ thể để phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học của huyện Thạch Hà. Mục tiêu là nhằm tạo ra được một đội ngũ giáo viên tiểu học chất lượng cao, có sự chuẩn hóa và đồng bộ về trình độ chuyên môn, cân đối giữa các loại hình, các phân môn và các vùng, có sự kế thừa để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp đổi mới giáo dục, góp phần nâng cao hiệu quả và chất 3 lượng giáo dục tiểu học của huyện Thạch Hà trong những năm tới.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Phát triển đội ngũ giáo viên các trường Tiểu học huyện Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh” làm đề tài nghiên cứu của luận văn tốt nghiệp. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên đã thu hút được sự quan tâm của nhiều học giả, các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý, nhà giáo; trong những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau. Một số công trình đã được công bố như: Nghiên cứu của Lâm Thị Ánh Ngọc về “Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường tiểu học quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh” đăng trên Tạp chí giáo dục 8/2019 đánh giá khách quan thực trạng phát triển ĐNGV theo CNN ở các trường tiểu học quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
Kết quả khảo sát thực trạng phát triển ĐNGV theo CNN ở các trường tiểu học quận Tân Phú, TP. HồChí Minh cho thấy, bên cạnh những nội dung được thực hiện khá tốt, vẫn còn tồn tại một số nội dung cần phải cải tiến, điều chỉnh như: Phân tích môi trường, xác định mục tiêu và chiến lược phát triển nhà trường để quy hoạch phát triển ĐNGV; việc thực hiện tuyển chọn GV thay thế tạm thời khi trường thiếu GV chưa hiệu quả; phân công nhiệm vụ GV còn trường hợp cảm tính, chưa khách quan công bằng; trong kiểm tra, đánh giá GV theo CNN, chưa quản lí chặt chẽ quá trình GV tự đánh giá, tổ chuyên môn đánh giá GV và chưa thực hiện tốt công tác hướng dẫn GV khắc phục hạn chế và khâu đánh giá lại; công tác bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống thực hiện chưa sâu; việc đào tạo, bồi dưỡng nâng chuẩn về tin học, ngoại ngữ. chưa theo lộ trình, chưa kịp thời; việc thực hiện chế độ chính sách, khen thưởng và kỉ luật, tạo điều kiện cho GV phát huy quyền dân chủ còn bất cập. Những hạn chế này là cơ sở quan trọng để chúng tôi đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ trong thời gian tới.
Đề tài cấp Bộ “Các giải pháp bồi dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học Đồng bằng Sông Cửu Long”, do tiến sĩ Nguyễn Thị Quy (năm 2007) làm chủ nhiệm, đã tiến hành khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên tiểu học và thực 4 trạng dạy học tiểu học ở Đồng bằng Sông Cửu Long, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học Đồng bằng Sông Cửu Long. Đề tài “Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học ở Bình Dương giai đoạn 2006 – 2010” do Trịnh Đức Tài (năm 2005) làm chủ nhiệm đã đi sâu nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học; khảo sát thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học ở tỉnh Bình Dương giai đoạn 2006 - 2010. Cuốn sách: “Phát triển giáo viên và thay đổi giáo dục”, tác giả M.Hargreaves đã nghiên cứu và chỉ ra các phương diện để nâng cao năng lực cá nhân cho giáo viên, đó là: (i) Phát triển tâm lí, gồm 4 cấp độ: tự bảo vệ, tiền đạo đức, phụ thuộc một chiều; bảo thủ, phủ định đạo đức, tự lập; lương tâm, đạođức, phụ thuộc có điều kiện; tự lập, tự chủ, nguyên tắc, tích hợp; (ii) Phát triển chuyên môn, nghiệp vụ; gồm 6 cấp độ: phát triển các kĩ năng tồn tại; thành thạo các kĩ năng dạy học cơ bản; mở rộng sự linh hoạt chuyên môn; trở thành chuyên gia; góp phần phát triển chuyên môn của đồng nghiệp; tham gia đưara quyết sách giáo dục ởmọi cấp độ; (iii) Phát triển chu kì nghề nghiệp, gồm 5 cấp độ: khởi động nghề nghiệp; ổn định, gắn bó nghề nghiệp; các thách thức và mối quan tâm mới và trở nên chuyên nghiệp. Cuốn sách: “Quản lý và lãnh đạo giáo dục”, tác giả Bernd Meier (năm 1992) nghiên cứu những năng lực cơ bản mà mỗi giáo viên đều phải có được gọi là năng lực hạt nhân nòng cốt, như: năng lực dạy học; năng lực giáo dục; năng lực chẩn đoán; năng lực đánh giá; năng lực tư vấn; năng lực tiếp tục phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học.Đào tạo để nâng cao năng lực giáo viên là công việc mà mọi quốc gia đều phải thực hiện.
5 Trong cuốn: “Kỉ yếu hội thảo quốc gia về khoahọc giáo dục Việt Nam”, tham luận về về “Phát triển đội ngũ giáo viên trong thế kỷ XXI” tác giả Nguyễn Thị Mĩ Lộc (2009) cho rằngở thế kỉ XXI đội ngũ giáo viên phải đạt các tiêu chuẩn sau: (i) phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của người giáo viên; (ii) năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục; (iii) năng lực xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục; (iv) năng lực thực hiện kế hoạch dạy học; (v) năng lực thực hiện kế hoạch giáo dục; (vi) năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện đạo đức; (vii) năng lực hoạt động chính trị xã hội; và (viii) năng lực phát triển nghề nghiệp.