Giáo Trình Kế Toán Tài Chính Doanh Nghiệp: Kiến Thức Cơ Bản và Ứng Dụng

Giáo trình kế toán tài chính doanh nghiệp cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao về kế toán, giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán Tài Chính
• Đề tài: Hướng Dẫn Chi Tiết Về Kế Toán Tài Chính Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: Tài Liệu Hướng Dẫn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
• 1.1. Định nghĩa kế toán doanh nghiệp
• 1.2. Nội dung và phạm vi của kế toán tài chính
• 1.3. Nguyên tắc và yêu cầu của kế toán tài chính
• 1.3.1. Các nguyên tắc của kế toán tài chính
• 1.3.2. Các yêu cầu của kế toán tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: KẾ TOÁN TÀI SẢN BẰNG TIỀN VÀ CÁC KHOẢN NỢ PHẢI THU TRONG DOANH NGHIỆP
• 2.1. Kế toán tài sản bằng tiền
• 2.1.1. Những quy định chung về hạch toán tài sản bằng tiền và xử lý ảnh hưởng thay đổi chính sách

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kế Toán Tài Chính Doanh Nghiệp

Kế toán tài chính doanh nghiệp là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý tài chính. Nó bao gồm việc thu thập, xử lý và hệ thống hóa thông tin về toàn bộ hoạt động kinh tế tài chính phát sinh trong doanh nghiệp. Mục tiêu chính của kế toán tài chính là cung cấp thông tin cần thiết cho các bên liên quan để đưa ra quyết định quản lý hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Kế Toán Tài Chính

Kế toán tài chính là việc ghi nhận, phân loại và tổng hợp các nghiệp vụ tài chính của doanh nghiệp. Theo Gene Allen Gohlke, kế toán là một khoa học liên quan đến việc ghi nhận, phân loại và giải thích các nghiệp vụ tài chính của một tổ chức.

1.2. Đặc Điểm Của Kế Toán Tài Chính

Kế toán tài chính có những đặc điểm riêng biệt như tính chính xác, tính kịp thời và tính minh bạch. Nó giúp doanh nghiệp theo dõi tình hình tài chính và đưa ra các quyết định đúng đắn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kế Toán Tài Chính

Trong quá trình thực hiện kế toán tài chính, doanh nghiệp thường gặp phải nhiều vấn đề và thách thức. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến tính chính xác và độ tin cậy của thông tin tài chính.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thu Thập Dữ Liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác là một thách thức lớn. Doanh nghiệp cần phải đảm bảo rằng tất cả các giao dịch tài chính được ghi nhận đầy đủ và kịp thời.

2.2. Tính Minh Bạch Trong Báo Cáo Tài Chính

Tính minh bạch trong báo cáo tài chính là rất quan trọng. Doanh nghiệp cần phải cung cấp thông tin rõ ràng và dễ hiểu để các bên liên quan có thể đưa ra quyết định chính xác.

III. Phương Pháp Kế Toán Tài Chính Hiệu Quả

Để thực hiện kế toán tài chính hiệu quả, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp và công cụ phù hợp. Những phương pháp này giúp tối ưu hóa quy trình kế toán và nâng cao độ chính xác của thông tin tài chính.

3.1. Sử Dụng Phần Mềm Kế Toán

Phần mềm kế toán giúp tự động hóa nhiều quy trình kế toán, từ đó giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian. Doanh nghiệp nên lựa chọn phần mềm phù hợp với quy mô và nhu cầu của mình.

3.2. Đào Tạo Nhân Viên Kế Toán

Đào tạo nhân viên kế toán là rất cần thiết để đảm bảo rằng họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện công việc một cách hiệu quả. Điều này cũng giúp nâng cao chất lượng báo cáo tài chính.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kế Toán Tài Chính

Kế toán tài chính không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong doanh nghiệp. Những ứng dụng này giúp doanh nghiệp quản lý tài chính một cách hiệu quả hơn.

4.1. Quản Lý Tài Chính Doanh Nghiệp

Kế toán tài chính cung cấp thông tin cần thiết để quản lý tài chính doanh nghiệp. Nó giúp doanh nghiệp theo dõi tình hình tài chính và đưa ra các quyết định đúng đắn.

4.2. Lập Báo Cáo Tài Chính

Báo cáo tài chính là kết quả của quá trình kế toán tài chính. Nó cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của doanh nghiệp và là cơ sở để các bên liên quan đưa ra quyết định.

V. Kết Luận Về Kế Toán Tài Chính Doanh Nghiệp

Kế toán tài chính là một phần không thể thiếu trong quản lý doanh nghiệp. Nó không chỉ giúp doanh nghiệp theo dõi tình hình tài chính mà còn cung cấp thông tin cần thiết để đưa ra quyết định chiến lược.

5.1. Tương Lai Của Kế Toán Tài Chính

Với sự phát triển của công nghệ, kế toán tài chính sẽ ngày càng trở nên tự động hóa và chính xác hơn. Doanh nghiệp cần phải cập nhật các xu hướng mới để không bị tụt lại phía sau.

5.2. Vai Trò Của Kế Toán Tài Chính Trong Doanh Nghiệp

Kế toán tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Nó giúp doanh nghiệp quản lý tài chính hiệu quả và đưa ra các quyết định đúng đắn.

Nội dung chính

TÀI LIỆU HỌC THUẬT: KẾ TOÁN TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kế toán tài chính doanh nghiệp là tài liệu giảng dạy nòng cốt thuộc khối kiến thức chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo Cử nhân ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính – Ngân hàng và Quản trị Kinh doanh tại các trường đại học, cao đẳng. Môn học Kế toán tài chính được bố trí sau khi người học đã hoàn thành học phần Nguyên lý kế toán, đóng vai trò bản lề giúp kết nối giữa lý thuyết hạch toán nền tảng với thực tiễn ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin kinh tế tại các tổ chức kinh doanh.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học hệ thống năng lực chuẩn mực:

• Nắm vững cơ sở pháp lý, nguyên tắc và chuẩn mực kế toán hiện hành (hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam - VAS, Luật Kế toán và thông lệ quốc tế do IFAC ban hành).
• Làm chủ quy trình thu nhận, xử lý, luân chuyển chứng từ và ghi chép sổ kế toán đối với từng phần hành nghiệp vụ phát sinh trong doanh nghiệp.
• Phân tích và xử lý thuần thục các quan hệ kinh tế - tài chính, từ đó lập được hệ thống Báo cáo tài chính định kỳ theo quy định pháp luật.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo tiến trình tuyến tính từ lý luận đại cương đến chi tiết từng phần hành tài sản, nguồn vốn, doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh. Điểm đặc thù của tài liệu là sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống tài khoản kế toán thống nhất với các mô hình ghi sổ (Nhật ký chung, Nhật ký chứng từ) và đối chiếu chi tiết quy định của chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua các chương trọng tâm, phản ánh toàn diện các hoạt động kinh tế phát sinh trong doanh nghiệp:

1. Chương I: Những vấn đề chung về kế toán tài chính doanh nghiệp
   Trình bày định nghĩa kế toán theo Luật Kế toán Việt Nam ngày 17/6/2003, quan điểm của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC), Viện Đại học Wisconsin (GS.TS. Gene Allen Gohlke), và Đại học Harvard (TS. Robert N. Anthony). Phân định rõ ràng phạm vi, chức năng giữa Kế toán tài chính (phục vụ đối tượng bên ngoài qua Báo cáo tài chính mang tính pháp lệnh) và Kế toán quản trị (phục vụ quản trị nội bộ). Trình bày 7 nguyên tắc kế toán cơ bản và 6 yêu cầu chất lượng thông tin tài chính.

2. Chương II: Kế toán tài sản bằng tiền và các khoản nợ phải thu
   Hệ thống hóa phương pháp hạch toán Tiền mặt (TK 111 - gồm TK 1111, 1112, 1113), Tiền gửi ngân hàng (TK 112) và Tiền đang chuyển (TK 113). Quy tắc xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh trong kỳ và đánh giá lại cuối kỳ (TK 515, TK 635, TK 413: 4131 cho SXKD, 4132 cho XDCB; kết hợp TK ngoài bảng 007). Hạch toán các khoản nợ phải thu khách hàng (TK 131), thuế GTGT đầu vào được khấu trừ (TK 133), phải thu nội bộ (TK 136), phải thu khác (TK 138), xử lý nợ khó đòi (TK 004) và quản lý nghiệp vụ tạm ứng công tác (TK 141).

3. Chương III: Kế toán hàng tồn kho và chi phí sản xuất
   Trình bày phương pháp hạch toán nguyên vật liệu (TK 152), công cụ dụng cụ (TK 153), hàng mua đang đi đường (TK 151), chi phí sản xuất dở dang (TK 154), thành phẩm (TK 155, 157). Phân tích kỹ thuật phân bổ công cụ dụng cụ (1 lần hoặc nhiều lần qua TK 1421, TK 242). So sánh quy trình hạch toán theo hai phương pháp: Kê khai thường xuyên (KKTX) và Kiểm kê định kỳ (KKĐK sử dụng TK 611, TK 631). Hạch toán dự phòng giảm giá hàng tồn kho theo VAS 02 (sử dụng TK 159 đối ứng TK 632).

4. Chương IV: Kế toán tài sản cố định và bất động sản đầu tư
   Căn cứ Chuẩn mực kế toán VAS 03, VAS 04, VAS 06 và Quyết định 206/2003/QĐ-BTC để phân loại TSCĐ hữu hình, TSCĐ vô hình, TSCĐ thuê tài chính và thuê hoạt động. Quy tắc xác định nguyên giá mua sắm, tự chế, điều chuyển và phương pháp trích khấu hao (TK 211, TK 213, TK 214).

5. Các chương mở rộng về Nguồn vốn, Doanh thu, Chi phí và Báo cáo tài chính
   Khái quát kế toán Nợ phải trả (TK 331, 341), Vốn chủ sở hữu (TK 411, 421), Doanh thu bán hàng và hoạt động tài chính (TK 511, 512, 515), Chi phí sản xuất kinh doanh (TK 621, 622, 627, 641, 642, 635), Thu nhập khác và Chi phí khác (TK 711, 811), Xác định kết quả kinh doanh (TK 911) và kỹ thuật lập Báo cáo tài chính.

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng trên hệ thống lý luận kế toán chuẩn mực, bao gồm:

• 7 nguyên tắc kế toán chi phối:

  1. Cơ sở dồn tích: Ghi nhận nghiệp vụ tại thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực thu/thực chi tiền.
  2. Hoạt động liên tục: Giả định doanh nghiệp tiếp tục hoạt động bình thường, tài sản phản ánh theo giá phí thay vì giá thị trường giải thể.
  3. Giá phí (Giá gốc): Tài sản ghi nhận theo chi phí thực tế bỏ ra để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng.
  4. Nhất quán: Áp dụng chính sách kế toán thống nhất tối thiểu trong một niên độ kế toán.
  5. Thận trọng: Lập dự phòng đúng mức; không đánh giá cao hơn giá trị tài sản/thu nhập; không đánh giá thấp hơn nghĩa vụ nợ/chi phí; chỉ ghi nhận thu nhập khi có bằng chứng chắc chắn.
  6. Trọng yếu: Các thông tin nếu thiếu hoặc sai lệch làm thay đổi quyết định của người sử dụng phải được trình bày riêng biệt.
  7. Phù hợp: Ghi nhận chi phí tương ứng trực tiếp với doanh thu tạo ra trong kỳ.

• 6 tiêu chuẩn định tính của thông tin kế toán: Trung thực, khách quan, đầy đủ và kịp thời, rõ ràng và dễ hiểu, có thể so sánh, và hữu ích cho việc ra quyết định kinh tế.

---

Kỹ năng phát triển

Nội dung giảng dạy rèn luyện trực tiếp các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng hạch toán và định khoản: Lập bút toán kép chính xác cho mọi giao dịch kinh tế, xử lý các nghiệp vụ phức tạp như hàng đổi hàng, chênh lệch tỷ giá, tài sản thừa/thiếu chờ xử lý.
• Kỹ năng xử lý chứng từ và tổ chức sổ sách: Lập, kiểm tra, luân chuyển phiếu thu, phiếu chi, hóa đơn GTGT, giấy báo Nợ/báo Có của ngân hàng; vào sổ chi tiết, sổ Nhật ký chung và sổ Cái tài khoản.
• Kỹ năng đo lường và đánh giá giá trị: Tính toán nguyên giá tài sản cố định, đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ, tính giá trị thuần có thể thực hiện được (NRV) để trích lập/hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình kết hợp phương pháp diễn dịch lý thuyết chuẩn mực gắn liền với sơ đồ hóa dòng chu chuyển vốn (sơ đồ tài khoản chữ T). Mỗi phần hành bắt đầu bằng định nghĩa, tiêu chuẩn ghi nhận, phân loại chứng từ gốc, sau đó đến kết cấu tài khoản chi tiết và sơ đồ định khoản tổng quát cho từng tình huống thực tế.

Bài tập và tình huống thực hành

Hệ thống bài tập trong giáo trình được xây dựng theo từng cấp độ:

• Bài tập định khoản cơ bản: Giúp người học làm quen với các mối quan hệ đối ứng tài khoản (ví dụ: thu tiền khách hàng bằng chuyển khoản, mua NVL trả bằng tiền mặt).
• Bài tập tình huống xử lý chênh lệch: Xử lý sai lệch số liệu giữa sổ cái đơn vị với giấy báo sổ phụ ngân hàng (sử dụng TK 1388 hoặc TK 3388); xử lý kiểm kê thừa/thiếu vật tư, tài sản cố định (sử dụng TK 1381, 3381).
• Bài tập thực hành tổng hợp: Cho dữ liệu một chu kỳ kế toán tháng/quý của doanh nghiệp sản xuất hoặc thương mại, yêu cầu lập chứng từ, ghi sổ Nhật ký chung, tính giá thành sản phẩm và lập Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Phương pháp đánh giá kết quả

Đánh giá người học dựa trên hai cấu phần chính:

1. Đánh giá quá trình (chuyên cần, bài tập tình huống định khoản, bài kiểm tra trắc nghiệm lý thuyết và bài tập giữa kỳ).
2. Đánh giá kết thúc học phần (thi viết tự luận tổng hợp: định khoản các nghiệp vụ kinh tế tổng hợp, tính giá thành và lập các chỉ tiêu tài chính cơ bản).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa đồng thời hai phương pháp kế toán hàng tồn kho:
  Giáo trình cung cấp chi tiết kỹ thuật hạch toán theo cả hai phương pháp Kê khai thường xuyên (KKTX - theo dõi liên tục tình hình nhập, xuất, tồn qua các tài khoản 152, 153, 155, 156) và Kiểm kê định kỳ (KKĐK - tập hợp chi phí mua hàng và tính giá vốn cuối kỳ qua tài khoản 611, 631), giúp người học nắm vững bản chất luân chuyển chi phí trong các mô hình doanh nghiệp khác nhau.

• Căn cứ pháp lý và quy định chuẩn mực chặt chẽ:
  Nội dung giáo trình tuân thủ các quy định tại Luật Kế toán 2003, hệ thống chuẩn mực kế toán VAS (VAS 02 về Hàng tồn kho, VAS 03 về TSCĐ hữu hình, VAS 04 về TSCĐ vô hình, VAS 06 về Thuê tài sản) và khung quản lý, trích khấu hao tài sản cố định ban hành theo Quyết định 206/2003/QĐ-BTC (tiêu chuẩn giá trị từ 10.000.000 đồng, thời gian sử dụng từ 1 năm trở lên).

• Xử lý toàn diện các nghiệp vụ ngoại tệ và tỷ giá:
  Tài liệu trình bày quy trình xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái đồng bộ: phân biệt tỷ giá giao dịch thực tế với tỷ giá ghi sổ (bình quân gia quyền, FIFO, LIFO); phân tách việc xử lý chênh lệch tỷ giá trong giai đoạn sản xuất kinh doanh thông thường (kết chuyển TK 515/635) và giai đoạn đầu tư xây dựng cơ bản trước hoạt động (theo dõi lũy kế trên TK 4132 và phân bổ tối đa 5 năm khi tài sản đưa vào hoạt động).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Yêu cầu tiên quyết / Mục đích sử dụng
Sinh viên đại học / cao đẳng	Ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh (từ năm thứ hai trở đi). Yêu cầu đã hoàn thành học phần Nguyên lý kế toán.
Học viên cao học	Học viên chuyên ngành Kinh tế cần củng cố cơ sở lý luận, hệ thống hóa các nguyên tắc ghi nhận và quy định chuẩn mực kế toán tài chính phục vụ nghiên cứu.
Giảng viên chuyên ngành	Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực, biên soạn đề cương chi tiết môn học, xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra và tình huống thực hành.
Người làm kế toán thực tế	Dùng làm tài liệu tra cứu các quy tắc định khoản, phương pháp hạch toán nghiệp vụ phức tạp (ngoại tệ, kiểm kê xử lý thừa thiếu, phân bổ CCDC, trích lập dự phòng).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên bậc đại học, cao đẳng thuộc các khối ngành kinh tế (Kế toán, Kiểm toán, Tài chính, Quản trị kinh doanh) và những người cần nghiên cứu chuyên sâu về quy trình hạch toán kế toán tài chính trong doanh nghiệp.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học bắt buộc phải nắm vững kiến thức môn Nguyên lý kế toán, bao gồm: đối tượng nghiên cứu của kế toán, tính chất của bảng cân đối kế toán, nguyên tắc ghi sổ kép và hệ thống chứng từ kế toán cơ bản.

3. Giáo trình phân định Kế toán tài chính và Kế toán quản trị như thế nào?

Theo nội dung giáo trình, Kế toán tài chính thu thập, xử lý và cung cấp thông tin tài chính tổng quát thông qua Báo cáo tài chính cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp (cơ quan thuế, ngân hàng, nhà đầu tư) và mang tính pháp lệnh bắt buộc. Trong khi đó, Kế toán quản trị xử lý và cung cấp thông tin chi tiết theo yêu cầu quản trị nội bộ nhằm phục vụ việc ra quyết định điều hành kinh doanh.

4. Giáo trình hướng dẫn xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái như thế nào?

Giáo trình hướng dẫn ghi nhận chênh lệch tỷ giá phát sinh trong kỳ vào TK 515 (nếu lãi) hoặc TK 635 (nếu lỗ). Cuối năm tài chính, các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá liên ngân hàng; chênh lệch phát sinh trong sản xuất kinh doanh ghi nhận vào TK 4131 (kết chuyển vào 515/635 trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh), còn chênh lệch trong giai đoạn đầu tư XDCB trước hoạt động được phản ánh trên TK 4132 và phân bổ dần tối đa 5 năm.

5. Tiêu chuẩn ghi nhận Tài sản cố định trong giáo trình được quy định ra sao?

Căn cứ VAS 03, VAS 04 và Quyết định 206/2003/QĐ-BTC, tài sản được ghi nhận là TSCĐ khi thỏa mãn đồng thời 4 tiêu chuẩn: chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai; nguyên giá được xác định tin cậy; thời gian sử dụng từ 1 năm trở lên; và có giá trị từ 10.000.000 đồng trở lên.

---

Kết luận

Giáo trình Kế toán tài chính doanh nghiệp cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh và chuẩn mực về công tác kế toán trong đơn vị kinh tế. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa 7 nguyên tắc kế toán nền tảng, hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) và quy trình hạch toán chi tiết từng phần hành tài sản - nguồn vốn, tài liệu thiết lập một lộ trình học tập logic từ lý thuyết đại cương đến năng lực lập Báo cáo tài chính. Đây là tài liệu học thuật cơ bản, đóng vai trò nền tảng cho việc nghiên cứu và thực hành kế toán chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ch¬ng I: nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ kÕ to¸n tµi chÝnh doanh nghiÖp 1.Định nghĩa kế toán doanh nghiệp Kế toán doanh nghiệp là việc thu nhận, xö lý, hÖ thèng ho¸ th«ng tin về toµn bé ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh ph¸t sinh ë doanh nghiệp nh»m cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt phôc vô c«ng t¸c qu¶n lý kinh tÕ tµi chÝnh vÜ m« vµ vi m« ®· trë thµnh mét c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ quan träng, mét bé phËn cÊu thµnh hÖ thèng c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ. §Æc ®iÓm cña kÕ to¸n tµi chÝnh doanh nghiÖp Trong c¸c doanh nghiÖp, ®Ó qu¶n lý tµi s¶n vµ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cÇn ph¶i sö dông hµng lo¹t c¸c c«ng cô qu¶n lý kh¾c nhau. KÕ to¸n ë doanh nghiÖp víi chøc n¨ng thu nhËn, xö lý, hÖ thèng ho¸ th«ng tin về toµn bé ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh ph¸t sinh ë doanh nghiệp nh»m cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt phôc vô c«ng t¸c qu¶n lý kinh tÕ tµi chÝnh vÜ m« vµ vi m« ®· trë thµnh mét c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ quan träng, mét bé phËn cÊu thµnh hÖ thèng c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ. Trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn,vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ trêng, kÕ to¸n ®îc x¸c ®inh nh mét mÆt cña ho¹t ®éng kinh tÕ nãi chung, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh nãi riªng vµ kÕ to¸n ®îc ®Þnh nghÜa theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau -Theo uû ban thùc hµnh kiÓm to¸n quèc tÕ “ mét hÖ thèng kÕ to¸n lµ hµng lo¹t c¸c nhiÖm vô ë mét doanh nghiÖp mµ nhê hÖ thèng nµy c¸c nghiÖp vô ®îc sö lý nh mét ph¬ng tiÖn c¸c ghi chÐp tµi chÝnh “ -Theo Gene Allen Gohlke gi¸o s tiÕn sü viÖn ®¹i häc Wiscãnsin :” KÕ to¸n lµ mét khoa häc liªn quan ®Õn viÖc ghi nhËn ,ph©n lo¹i ,tãm t¾t vµ gi¶i thÝch c¸c nghiÖp vô tµi chÝnh cña 1 tæ chøc ,gióp ban gi¸m ®èc cã thÓ c¨n cø vµo ®ã mµ lµm quyÕt ®Þnh “ -Theo Rober CN AnthoNy tiÕn sü trêng ®¹i häc Harvard “KÕ to¸n lµ mét ng«n ng÷ cña viÖc kinh doanh “ -Theo liªn đoµn kÕ to¸n quèc tÕ (IFAC) KÕ to¸n lµ nghÖ thuËt ghi chÐp, ph¶n ¸nh, tæng hîp theo mét c¸ch riªng cã b»ng chøng vÒ nh÷ng kho¶n tiÒn, c¸c nghiÖp vô vµ c¸c sù kiÖn mµ chóng cã Ýt nhÊt mét phÇn tÝnh chÊt tµi chÝnh vµ tr×nh bµy kÕt qu¶ cña nã.

-Theo luËt kÕ to¸n, ®îc Quèc héi n¬c Céng hoµ x· h«i chñ nghÜa ViÖt Nam th«ng qua ngµy 17 th¸ng 6 n¨m 2003: KÕ to¸n lµ viÖc thu thËp, xö lý, kiÓm tra, ph©n tÝch vµ cung cÊp th«ng tin kinh tÕ, tµi chÝnh díi h×nh thøc gi¸ trÞ, hiÖn vËt vµ thßi gian lao ®éng. Víi c¸c c¸ch ®Þnh nghÜa kh¸c nhau nhng ®Òu thÓ hiÖn b¶n chÊt cña kÕ to¸n lµ hÖ thèng th«ng tÞn vµ kiÓm tra về ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh ë doanh nghiÖp. Th«ng tin kÕ to¸n trong c¸c doanh nghiÖp ®îc nhiÒu ®èi tîng quan t©m ë c¸c ph¬ng diÖn, møc ®é vµ môc ®Ých kh¸c nhau: c¸c nhµ qu¶n lý doanh nghiÖp quan t©m th«ng tin kÕ to¸n vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh, t×nh h×nh kÕt qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiªp ®Ó cã quyÕt ®Þnh trong qu¶n lý, ®iÒu hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, c¸c c¬ quan Nhµ níc quan t©m th«ng tin kÕ to¸n ®Î kiÓm so¸t kinh doanh vµ thu thuÕ, c¸c nhµ ®Çu t quan t©m th«ng tin kÕ to¸n quyÕt ®Þnh ®Çu t….C¨n cø vµo ph¹m vi, yªu cÇu vµ môc ®Ých cung cÊp th«ng tin kÕ to¸n ë doanh nghiÖp, kÕ to¸n ®îc ph©n chia thµnh kÕ to¸n tµi chÝnh vµ kÕ to¸n qu¶n trÞ. KÕ to¸n tµi chÝnh lµ viÖc thu thËp, xö lý, kiÓm tra, ph©n tÝch vµ cung cÊp th«ng tin kinh tÕ tµi chÝnh b»ng b¸o c¸o tµi chÝnh cho ®èi tîng cã nhu cÇu sö dông th«ng tin cña ®¬n vÞ kÕ to¸n.

KÕ to¸n qu¶n trÞ lµ viÖc thu thËp, xö lý, ph©n tÝch vµ cung cÊp th«ng tin kinh tÕ tµi chÝnh theo yªu cÇu qu¶n trÞ vµ quyÕt ®Þnh kinh tÕ, tµi chÝnh trong néi bé ®¬n vÞ kÕ to¸n. Nh vËy kÐ to¸n tµi chÝnh vµ kÕ to¸n qu¶n trÞ lµ nh÷ng bé phËn cÊu thµnh c«ng t¸c kÕ to¸n trong mỗi doanh nghiÖp, ®Òu dù phÇn vµo qu¶n lý doanh nghiÖp. -Môc ®Ých cña kÕ to¸n tµi chÝnh Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh, doanh nghiÖp víi t c¸ch mét chñ thÓ kinh tÕ thêng cã mãi quan hÖ kinh tÕ víi c¸c ®èi tîng kh¸c nhau ngoµi doanh nghiÖp. C¸c ®èi tîng nµy lu©n quan t©m ®Õn t×nh h×nh tµi chÝnh, t×nh t×nh h×nh kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp nh: tæng tµi s¶n, kh¶ n¨ng tù tµi trî cña doanh nghiÖp, kh¶ n¨ng thanh to¸n vµ møc ®é sinh lêi cña doanh nghiÖp ®Ó quyÕt ®Þnh c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ víi doanh nghiÖp.

§ång thêi c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n íc, c¬ quan thuÕ còng quan t©m ®Õn t×nh h×nh tµi chÝnh, t×nh h×nh ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp ®Ó x¸c ®Þnh 1 nghÜa vô cña doanh nghiÖp vµviÖc chÊp hµnh chÝnh s¸ch cña nhµ níc. Nh÷ng th«ng tin ®ã ®îc th«ng qua b¸o c¸o tµi chÝnh cña doanh nghiÖp. Nh vËy môc ®Ých cña kÕ to¸n tµi chÝnh ngoµi cung cÊp th«ng tin cho chñ doanh nghiÖp, nhµ qu¶n lý th× chñ yÕu cung cÊp th«ng tin phôc vô cho c¸c ®èi t - îng bªn ngoµi doanh nghiÖp - §Æc ®iÓm cña kÕ to¸n tµi chÝnh: +KÕ to¸n tµi chÝnh cung cÊp th«ng tin chñ yÕu cho c¸c ®ãi tîng bªn ngoµi doanh nghiÖp,do ®ã ®Ó ®¶m b¶o tÝnh kh¸ch quan, thèng nhÊt kÕ to¸n tµi chÝnh ph¶i tu©n thu c¸c nguyªn t¾c, c¸c chuÈn mùc vµ chÕ ®é hiÖn hµnh vÒ kÕ to¸n cña tõng quèc gia, kÓ c¶ c¸c nguyªn t¾c, chu¶n mùc quèc tÕ vÒ kÕ to¸n ®îc c¸c quèc gia c«ng nhËn. +KÕ to¸n tµi chÝnh mang tÝnh ph¸p lÖnh, nghÜa lµ ®îc tæ chøcë tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ kÕ to¸n vµ hÖ thèng sæ, ghi chÐp, tr×nh bµy vµ cung cÊp th«ng tin cña kÕ to¸n tµi chÝnh ®Òu ph¶i tu©n thu c¸c quy ®Þnh thèng nhÊt nÕu muèn ®îc thõa nhËn +Th«ng tin kÕ to¸n tµi chÝnh cung cÊp lµ nh÷ng th«ng tin thùc hiÖn vÒ nh÷ng ho¹t ®éng ®· ph¸t sinh, ®· xÈy ra vµ mang tÝnh tæng hîp thÓ hiÖn díi h×nh th¸I gi¸ trÞ + B¸o c¸o cña kÕ to¸n tµi chÝnh lµ c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh phÈnnhs tæng qu¸t vÒ s¶n nghiÖp, kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp trong mét thêikú vµ kú b¸o c¸o cña kÕ to¸n tµi chÝnh ® îc thùc hiÖn theo ®Þnh kú thêng lµ hµng n¨m 1.2 Néi dung vµ ph¹m vi cña kÕ to¸n tµi chÝnh Doanh nghiÖp ®Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, cÇn thiÕt ph¶i cã tµi s¶n tiÒn vèn vµ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp lµ qu¸ tr×nh tiÕn hµnh c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ kh¸c nhau nh»m thùc hiÖn chøc n¨ng vµ nhiÖm vô nhÊt ®Þnh.

Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng ë doanh nghiÖp h×nh thµnh c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ liªn quan ®Õn nhiÒu ®èi tîng kh¸c nhau, ®Ó ®¶m b¶o tÝnh h÷u Ých cña th«ng tin cung cÊp nghÜa lµ ®¸p øng c¸c nhu cÇu kh¸c nhau cña c¸c ®èi tîng quan t©m th«ng tin kÕ to¸n. Néi dung kÕ to¸n tµi chÝnh ph¶i kh¸i qu¸t ®îc toµn bé c¸c lo¹i tµi s¶n tiÒn vèn vµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ diÔn ra, c¸c quan hÖ kinh tÕ ph¸t sinh ë doanh nghiÖp. Do ®ã, néi dung c¬ b¶n cña kª to¸n tµi chÝnh trong doanh nghiÖp bao gåm: -KÕ to¸n c¸c lo¹i tµi s¶n Tµi s¶n lµ nguån lùc do doanh nghiÖp kiÓm so¸t vµ cã thÓ thu ®îc lîi Ých kinh tÕ trong t¬ng lai. Tµi s¶n cña doanh nghiÖp bao gåm nhiÒu lo¹i ®îc biÓu hiªn díi h×nh th¸I vËt chÊt nh nhµ xuëng, m¸y mãc thiÕt bi, vËt t, hµng ho¸ ho¨c kh«ng thÓ hiÖn díi h×nh th¸I vËt chÊt nh b¶n quyÒn, b»ng s¸ng chÕ nhng ph¶I thu ®îc lîi Ých kinh tÕ trong t¬ng laivµ thuéc quyÒn kiÓm so¸t co¶ doanh nghiÖp.

Tµi s¶n cña doanh nghiÖp cßn bao gåm c¸c tµi s¶n kh«ng thuéc quyÒn së h÷u cña doanh nghiÖp nh - ng doanh nghiÖp kiÓm so¸t ®îc vµ thu ®îc lîi Ých kinh tÕ trong t¬ng lai, nh tµi s¶n thuª tµi chÝnh, hoÆc cã nh÷ng tµi s¶n thuéc quyÒn së h÷u cña doanh nghiÖp vµ thu ®îc lîi Ýchkinh tÕ trong t¬ng lainhng cã thÓ kh«ng kiÓm so¸t ®îc vÒ mÆt ph¸p lý, nh bÝ quyÕt kü thuËt thu ®îc tõ ho¹t ®éng triÓn khai cã thÓ tho¶ m·n c¸c ®iÒu kiÖn trong ®Þnh nghÜa vÒ tµi s¶n khi c¸c bÝ quyÕt ®ã cßn gi÷ ®îc bÝ mËt vµ doanh nghiÖp cßn thu ®îc lîi Ých kinh tÕ. Trong doanh nghiÖp tµi s¶n lµ c¬ së ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh, kÕ to¸n ph¶I ph¶n ¸nh ®îc hiÖn cã, t×nh h×nh biÕn ®éng tÊt c¶ c¸c lo¹i tµi s¶n theo tõng lo¹i tõng ®Þa ®iÓm b¶o qu¶n, sö dông. -KÕ to¸n nî ph¶i tr¶ vµ nguån vèn chñ së h÷u N¬ ph¶i tr¶, nguån vèn chñ së h÷u lµ nguån h×nh thµnh nh÷ng tµi s¶n cña doanh nghiÖp. Nî ph¶i tr¶ lµ nghÜa vô hiÖn t¹i cña doanh nghiÖp ph¸t sinh tõ c¸c giao dÞch vµ sù kiÖn ®· qua nh mua hµng ho¸ cha tr¶ tiÒn, sö dông cha thanh to¸n, vay nî, cam kÕt b¶o hµnh hµng ho¸, ph¶I tr¶ nh©n viªn, thuÕ ph¶i nép vv…nh÷ng nghÜa vô ®ã doanh nghiÖp ph¶i thanh to¸n tõ c¸c nguån lùc cña minh Nguån vèn chñ së h÷u bao gåm: vèn cña c¸c nhµ ®Çu t, thÆng d vèn cæ phÇn, lîi nhuËn cha ph©n phèi, c¸c quü vµ chªnh lÖch tû gi¸ vµ ®¸nh gi¸ l¹i tµi s¶n.

Th«ng tin vÒ nî ph¶i tr¶ vµ nguån vèn chñ së h÷u gióp cho c¸c ®èi tîng sö dông th«ng tin ®¸nh gi¸ t×nh h×nh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp nh møc ®é kh¶ n¨ng tù tµi trî. Do vËy cïng víi thu nhËn xö lý vµ cung cÊp th«ng tin vÒ t×nh h×nh, sù biÕn ®éng cña tµi s¶n kÕ to¸n tµi chÝnh ph¶I thu nhËn xö lý th«ng tin vÒ tõng nguån h×nh thµnh tµi s¶n cña doanh nghiÖp. - KÕ to¸n chi phÝ, doanh thu vµ thu nhËp kh¸c 2 Qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ë doanh nghiÖp lµ qu¸ tr×nh doanh nghiÖp ph¶i bá ra nh÷ng chi phÝ nhÊt ®Þnh vµ còng lµ qu¸ tr×nh doanh nghiÖp thu ®îc c¸c kho¶n doanh thu vµ thu nhËp kh¸c. Chi phÝ cña doanh nghiÖp lµ nh÷ng kho¶n lµm gi¶m lîi Ých kinh tÕ trong kú kÕ to¸n d íi h×nh thøc c¸c kho¶n tiÒn chi ra, c¸c kho¶n khÊu trõ tµi s¶n hoÆc ph¸t sinh c¸c kho¶n nî dÉn ®Õn lµm gi¶m vèn chñ së h÷u, kh«ng bao gåm kho¶n ph©n phèi cho cæ ®«ng hoÆc chñ së h÷u.

Chi phÝ cña doanh nghiÖp bao gåm c¸c chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh th«ng thêng vµ chi phÝ kh¸c.