Bài giảng Kế toán tài chính 1 - Chương 1: Tổng quan và hệ thống kế toán

Tổng hợp kiến thức môn Kế toán tài chính 1 HOU Đại học Mở Hà Nội. Tài liệu bài giảng, bài tập mẫu và hướng dẫn ôn thi học phần chi tiết nhất.

• Chuyên ngành: Kế toán tài chính
• Đề tài: Tổng quan về kế toán tài chính
• Loại tài liệu: Bài giảng

Tóm tắt

I. Tổng quan về kế toán tài chính 1 HOU

Kế toán tài chính 1 HOU là học phần nền tảng trong chương trình đào tạo cử nhân kế toán, cung cấp kiến thức cơ bản về hệ thống kế toán tài chính theo chuẩn mực Việt Nam. Nội dung tập trung vào vai trò của thông tin kế toán trong việc hỗ trợ quyết định kinh doanh, đặc biệt là đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như nhà đầu tư, chủ nợ và cơ quan quản lý. Học phần giới thiệu khung lý thuyết kế toán, nguyên tắc cơ bản trình bày báo cáo tài chính, và hệ thống tài khoản kế toán áp dụng cho doanh nghiệp. Mục tiêu chính là trang bị kỹ năng phân tích và lập báo cáo tài chính, giúp sinh viên hiểu rõ mối quan hệ giữa tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu.

1.1. Vai trò thông tin kế toán trong doanh nghiệp

Thông tin kế toán tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu tin cậy cho các bên liên quan bên ngoài doanh nghiệp. Các báo cáo tài chính như bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ giúp nhà đầu tư đánh giá hiệu quả hoạt động, chủ nợ đánh giá khả năng thanh toán, và cơ quan quản lý giám sát tuân thủ pháp luật. Hệ thống kế toán Việt Nam quy định chặt chẽ về phương pháp ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin, đảm bảo tính minh bạch và so sánh giữa các doanh nghiệp.

1.2. Hệ thống kế toán tài chính theo chuẩn mực Việt Nam

Hệ thống kế toán Việt Nam được xây dựng dựa trên khuôn mẫu lý thuyết kế toán quốc tế, bao gồm các nguyên tắc cơ bản như nhất quán, trọng yếu, và thận trọng. Các doanh nghiệp phải tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính. Hệ thống tài khoản kế toán được chia thành các loại tài khoản tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu, doanh thu và chi phí, giúp phản ánh chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp.

II. Phân tích báo cáo tài chính trong kế toán tài chính 1 HOU

Phân tích báo cáo tài chính là bước quan trọng trong kế toán tài chính 1 HOU, giúp đánh giá hiệu quả hoạt động, khả năng thanh toán và tiềm năng sinh lời của doanh nghiệp. Sinh viên được hướng dẫn cách đọc hiểu các chỉ tiêu trên bảng cân đối kế toán như tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu, cũng như phân tích xu hướng qua nhiều kỳ kế toán. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cung cấp thông tin về doanh thu, chi phí và lợi nhuận, trong khi báo cáo lưu chuyển tiền tệ phản ánh dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính. Phân tích tỷ lệ tài chính như khả năng thanh toán, tỷ suất sinh lời và hiệu quả sử dụng tài sản giúp đưa ra nhận định chính xác về tình hình tài chính.

2.1. Đánh giá khả năng thanh toán của doanh nghiệp

Khả năng thanh toán là chỉ tiêu quan trọng phản ánh khả năng đáp ứng các khoản nợ ngắn hạn và dài hạn của doanh nghiệp. Các chỉ số như tỷ lệ thanh toán hiện hành (Current Ratio) và tỷ lệ thanh toán nhanh (Quick Ratio) được sử dụng để đánh giá mức độ an toàn tài chính. Doanh nghiệp cần duy trì tỷ lệ thanh toán hiện hành ở mức 1.5-2.0 để đảm bảo khả năng thanh toán kịp thời. Phân tích dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cũng giúp xác định khả năng tạo ra tiền mặt để trả nợ.

2.2. Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh

Hiệu quả hoạt động kinh doanh được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (ROS), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA). Những chỉ tiêu này giúp nhà quản lý và nhà đầu tư đánh giá mức độ sinh lời của doanh nghiệp. Ngoài ra, phân tích xu hướng doanh thu và chi phí qua các kỳ giúp nhận diện những biến động bất thường, từ đó đề xuất biện pháp cải thiện hiệu quả.

III. Phương pháp lập và trình bày báo cáo tài chính

Lập và trình bày báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam đòi hỏi sự chính xác và tuân thủ các nguyên tắc kế toán cơ bản. Doanh nghiệp phải ghi nhận đầy đủ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, đảm bảo thông tin phản ánh trung thực và hợp lý. Báo cáo tài chính bao gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh báo cáo tài chính. Các khoản mục như tài sản cố định, nợ phải thu, và vốn chủ sở hữu phải được trình bày theo giá trị thuần có thể thực hiện. Hệ thống tài khoản kế toán được sử dụng để ghi chép các nghiệp vụ, đảm bảo sự nhất quán và minh bạch trong báo cáo.

3.1. Nguyên tắc ghi nhận và đo lường trong kế toán

Nguyên tắc ghi nhận và đo lường trong kế toán tài chính dựa trên các tiêu chuẩn như giá gốc, thận trọng và trọng yếu. Tài sản được ghi nhận theo giá gốc ban đầu, trong khi doanh thu và chi phí được ghi nhận theo nguyên tắc phù hợp. Doanh nghiệp phải lập dự phòng cho các khoản nợ khó đòi và khấu hao tài sản cố định theo phương pháp phù hợp. Nguyên tắc thận trọng yêu cầu ghi nhận chi phí ngay khi có khả năng phát sinh, trong khi doanh thu chỉ được ghi nhận khi chắc chắn thu được.

3.2. Trình bày báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán

Báo cáo tài chính phải được trình bày theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, đảm bảo cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực và dễ hiểu cho người sử dụng. Các khoản mục tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu phải được phân loại rõ ràng thành ngắn hạn và dài hạn. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cung cấp thông tin về dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính. Thuyết minh báo cáo tài chính giải thích chi tiết về chính sách kế toán, số liệu chi tiết và các rủi ro tiềm ẩn.

IV. Ứng dụng kế toán tài chính 1 HOU trong thực tế doanh nghiệp

Kế toán tài chính 1 HOU trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để áp dụng vào thực tế doanh nghiệp, từ lập báo cáo tài chính đến phân tích tài chính. Sinh viên học cách sử dụng hệ thống tài khoản kế toán để ghi chép nghiệp vụ kinh tế, lập dự phòng cho các khoản nợ khó đòi, và đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh. Những kiến thức này giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định tài chính đúng đắn, quản lý dòng tiền hiệu quả và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Ngoài ra, sinh viên còn được hướng dẫn cách sử dụng phần mềm kế toán để tối ưu hóa quy trình lập báo cáo.

4.1. Kỹ năng phân tích tài chính cho nhà quản lý

Kỹ năng phân tích tài chính giúp nhà quản lý đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định chiến lược. Các chỉ tiêu như tỷ lệ thanh toán, tỷ suất sinh lời và hiệu quả sử dụng tài sản cung cấp cái nhìn toàn diện về hoạt động kinh doanh. Nhà quản lý cần thường xuyên cập nhật và phân tích báo cáo tài chính để phát hiện kịp thời những vấn đề tiềm ẩn, từ đó đề xuất biện pháp khắc phục.

4.2. Vai trò của kế toán viên trong doanh nghiệp

Kế toán viên đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thông tin kế toán tài chính được ghi nhận và trình bày chính xác. Họ phải tuân thủ các chuẩn mực kế toán, lập báo cáo tài chính đúng hạn, và cung cấp thông tin kịp thời cho nhà quản lý. Ngoài ra, kế toán viên còn tham gia vào quá trình kiểm toán nội bộ, đánh giá rủi ro tài chính và đề xuất biện pháp cải thiện hiệu quả hoạt động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN TÀI CHÍNH Trình bày vai trò của thông tin kế toán tài chính trong việc đưa ra quyết định. Thông tin Thông tin Quyết Giới thiệu hệ thống kế toán Việt Nam. định Giải thích những nội dung của khuôn mẫu lý thuyết kế toán cũng như những nguyên tắc cơ Quyết bản trong việc trình bày BCTC định Thông tin Vận dụng hệ thống tài khoản kế toán một các tổng quát vào các phần hành kế toán của một số loại hình doanh nghiệp. 1 2 NỘI DUNG TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN TÀI CHÍNH Thông tin kế toán và việc ra quyết định.

Tổng quan về kế toán tài chính Giới thiệu hệ thống kế toán Việt Nam Khuôn mẫu lý thuyết kế toán Hệ thống tài khoản kế toán Việt Nam Trình bày báo cáo tài chính 3 4 Thông tin kế toán và việc ra quyết định Kế toán tài chính Mua Chi hàng tiền Sản xuất  Cung cấp thông tin chủ yếu cho các đối tượng ở bên ngoài đơn vị, thông qua các báo cáo tài chính.  Đối tượng bên ngoài doanh nghiệp: Hoạt động của tổ Ra quyết định Đối tượng chức sử dụng Dữ liệu Hệ thống kế Thông tin toán Nhà đầu tư Chủ nợ Nhà nước Kiểm toán viên Báo cáo kế toán • BCTC  Báo cáo tài chính: • BCQT 5 6 Tình hình tài chính Tình hình tài chính Nguồn lực  Các nguồn lực kinh tế mà DN kiểm soát kinh tế Nguồn tài trợ  Các nguồn tài trợ cho tài sản Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu  Khả năng trả các món nợ đến hạn Tài sản Nợ Tài sản Nợ dài ngắn ngắn dài hạn hạn hạn hạn Khả năng thanh toán 7 8 Tình huống thảo luận 1 Tình hình kinh doanh Căn cứ báo cáo tài chính riêng năm 2020 của Vinamilk:  Quy mô kinh doanh  Tính khả năng thanh toán ngắn hạn và cho nhận xét?  Khả năng tạo ra lợi nhuận của DN  Tính khả năng thanh toán nhanh và nhận xét?  Ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính  Tính tỷ trọng tài sản và nhận xét? https://s.vn/hose/VNM-cong-ty-co-phan-sua-viet- nam.chn 9 10 Tình huống thảo luận 2 Tình hình lưu chuyển tiền Căn cứ báo cáo tài chính năm 2020 của Vinamilk:  Cho biết qui mô kinh doanh qua 2 năm 2020, 2019 và cho nhận  Tình hình tạo ra tiền từ hoạt động kinh doanh xét?  Tình hình sử dụng/thu hồi tiền từ hoạt động  Tính khả năng tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp và nhận xét? đầu tư  Ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp có đang bị cạnh tranh  Tình hình huy động/hoàn trả nguồn lực từ chủ gay gắt không? nợ và chủ sở hữu  Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có khả năng sinh lời cao hay không?  Doanh nghiệp có chịu các áp lực về chi phí đi vay hay không? 11 12 Tình huống thảo luận 3 Thông tin bổ sung Căn cứ báo cáo tài chính năm 2020 của Vinamilk:  Cho biết hoạt động nào tạo ra tiền và hoạt động nào sử dụng Bản thuyết minh BCTC: tiền của công ty?  Chính sách kế toán  Số liệu chi tiết  Tính khả năng trả nợ gốc vay?  Tình hình thay đổi vốn chủ sở hữu  Tính khả năng chi trả cổ tức?  Các thông tin về rủi ro  Tính khả năng tái đầu tư  Các thông tin khác 13 14 Tình huống thảo luận 4 Hệ thống kế toán Việt nam Căn cứ báo cáo tài chính năm 2020 của Vinamilk:  Hệ thống kế toán Việt Nam được quy định theo  Trình bày các chính sách kế toán hàng tồn kho?  Trình bày số liệu chi tiết các khoản đầu tư tài chính? pháp luật Việt Nam:  Trình bày tình hình thay đổi vốn chủ sở hữu?  Luật Kế toán và các văn bản hướng dẫn  Trình bày các thông tin rủi ro?  Các chuẩn mực kế toán  Các hệ thống kế toán doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, ngân hàng… 15 16 Hệ thống kế toán Việt nam Luật kế toán Do Quốc hội ban hành năm 2015  Các nội dung cơ bản: Luật Kế toán số 88/2015  Đối tượng chi phối Nghị định  Các quy định cơ bản về đơn vị, kỳ kế toán…  Các yêu cầu cụ thể về sổ sách, chứng từ… Chuẩn mực kế toán  Thông tin công khai và báo cáo Hệ thống kế toán doanh nghiệp  Quản lý Nhà nước về kế toán  Hành nghề kế toán 17 18  Tổ chức nghề nghiệp. Tình huống thảo luận 5 Tình huống thảo luận 6 Nguyễn Minh Long là kế toán trưởng của công ty TNHH Toàn 1. Giám đốc Công ty ABC yêu cầu kế toán trưởng để ngoài sổ Tâm, Minh Long đã đề nghị Ban giám đốc công ty tuyển dụng sách kế toán một số khoản thu, chi không hợp lệ.

Ngọc Ngân là em gái của mình vừa tốt nghiệp Đại học Mở 2. Ông M thành lập một công ty trách nhiệm hữu hạn một thành TP.HCM chuyên ngành kế toán vào làm việc tại phòng kế toán viên, M có từng học qua nghiệp vụ kế toán nên ông kiêm của công ty. Giám đốc công ty đồng ý ký hợp đồng với Ngọc nhiệm cả 2 chức vụ giám đốc và kế toán trưởng công ty để Ngân làm nhân viên kế toán của công ty khỏi phải đi thuê dịch vụ bên ngoài. Hỏi: Tuyển dụng Ngọc Ngân làm nhân viên kế toán của công ty Hỏi: Hai tình huống này có vi phạm luật pháp không? Toàn Tâm có vi phạm quy đinh của pháp luật kế toán không? Tại sao 19 20 Chuẩn mực kế toán Hệ thống kế toán doanh nghiệp  Được ban hành bởi Bộ Tài chính - Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp được ban hành bởi Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014, được áp  Xây dựng dựa trên IFRS có điều chỉnh cho phù hợp với dụng cho niên độ kế toán từ năm 2015.

Bao gồm:  Hệ thống chứng từ  Đã ban hành 26 VAS được hướng dẫn bởi 3 thông tư 20,  Hệ thống tài khoản 21 và 161.  Hệ thống sổ sách  Hệ thống báo cáo tài chính  Quy định các nguyên tắc chung và các nguyên tắc cụ thể - Hệ thống kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ban liên quan đến việc ghi nhận, đánh giá và trình bày trên hành theo, Thông tư 133/2016/TT-BTC sẽ thay thế Quyết BCTC (bao gồm các thuyết minh liên quan). định 48/2006/QĐ-BTC, áp dụng từ ngày 01/01/2017. - Hệ thống kế dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ: thông tư 132/2018/TT-BTC ngày 28 tháng 12 năm 2018.

21 22 Tình huống thảo luận 7 Khuôn mẫu lý thuyết kế toán - Được ban hành theo VAS 01 - Chuẩn mực chung Hãy so sánh sự giống nhau và khác nhau của chuẩn mực kế Bao gồm những nội dung chủ yếu sau: toán và hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt nam. - Các nguyên tắc kế toán cơ bản - Các yêu cầu cơ bản của kế toán - Các yếu tố của BCTC 23 24 Các nguyên tắc kế toán cơ bản Cơ sở dồn tích Cơ sở dồn tích - Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, Hoạt động liên tục chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Giá gốc - Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ảnh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và Phù hợp tương lai. Nhất quán Thận trọng Trọng yếu 25 26 Tình huống thảo luận 8 Hoạt động liên tục - Báo cáo tài chính phải được lập trên cơ sở giả định là Ngày 10/03/20x0, công ty Hoàng Minh mua 1 lô hàng trị giá doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt chưa thuế GTGT là 200 triệu đồng, thuế GTGT 10% nhưng chưa động kinh doanh bình thường trong tương lai gần, nghĩa là thanh toán.

Đến ngày 15/05/20x0, công ty chuyển khoản thanh toán toàn bộ khoản nợ này. doanh nghiệp không có ý định cũng như không buộc phải Hỏi: Công ty sẽ ghi nhận tài sản và nợ phải trả khi nào? Giải ngừng hoạt động hoặc phải thu hẹp đáng kể quy mô hoạt thích? động của mình. - Trường hợp thực tế khác với giả định hoạt động liên tục thì báo cáo tài chính phải lập trên một cơ sở khác và phải giải thích cơ sở đã sử dụng để lập báo cáo tài chính. 27 28 Tình huống thảo luận 9 Giá gốc Trên BCTC của Công ty Hoàng Cầu, lỗ lũy kế đến thời điểm - Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc.

Giá gốc của tài sản ngày 31/12/2018 là 200 tỷ đồng, tỷ số khả năng thanh toán ngắn được tính theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền đã trả, hạn là 0.6; tổng vốn chủ sở hữu là 250 tỷ, trong đó vốn đầu tư phải trả hoặc tính theo giá trị hợp lý của tài sản đó vào thời của chủ sở hữu là 202 tỷ đồng điểm tài sản được ghi nhận. Hỏi: Anh chị nhận định như thế nào về tình hình tài chính của - Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có quy định Công ty Hoàng Cầu? khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể. 29 30 Tình huống thảo luận 10 Phù hợp - Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Doanh nghiệp ABC mua một dây chuyền sản xuất, giá mua chưa Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một thuế GTGT là 400 triệu đồng, thuế GTGT 10%, thanh toán bằng khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh TGNH.

Chi phí môi giới trả bằng tiền mặt là 2 triệu đồng, chi phí lắp đặt, chạy thử trả bằng TGNH là 10 triệu đồng. Yêu cầu: Xác định giá gốc của dây chuyền sản xuất. - Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó. 31 32 Tình huống thảo luận 11a Tình huống thảo luận 11b 1.

Ngày 15/12/20x0, Công ty Phương Trang xuất vé thu tiền cước Năm 20x0, Công ty Vạn Phát bàn giao một toà nhà cho khách vận tải 10 trđ cho chuyến đi Nha Trang được thực hiện vào ngày hàng, giá trị quyết toán là 11.000 triệu đồng, trong đó có thuế 20/01/20x1. Ngày 31/12/20x0, VN airline xuất vé thu tiền cước hàng không 50 GTGT 10%, đã thu tiền 95% bằng TGNH. trđ, chuyến bay được thực hiện vào ngày 25/01/20x1. Tổng chi phí xây dựng của tòa nhà, trang thiết bị lắp đặt cho toà 3.