Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG ỦY THÁC NHẬP KHẨU TRONG LĨNH VỰC DƯỢC PHẨM 1. Lý luận về hợp đồng nhập khẩu ủy thác 1. Khái niệm về nhập khẩu ủy thác Hoạt động ủy thác mua bán hàng hóa là một trong bốn chế định quan trọng của Luật Thương mại năm 2005, là một loại hoạt động trung gian thương mại được quy định tại Luật Thương mại năm 2005. Nhập khẩu ủy thác là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận ủy thác thực hiện nhập khẩu hàng hóa với danh nghĩa của mình, theo những điều kiện đã thỏa thuận với bên ủy thác và nhận thù lao ủy thác.
Ủy thác mua bán hàng hóa là hoạt động được hình thành từ rất lâu, khởi nguồn từ thương mại hàng hải, giữa thương nhân của các nước thông qua đường biển. Thay vì thương nhân phải tự giao hàng hóa tại cảng người mua, họ ủy thác cho các thương nhân khác thay mặt mình thực hiện và trả thù lao cho họ. Khi một người hay một tổ chức muốn nhập khẩu hàng hóa nhưng không hội tụ đủ các yếu tố cần thiết như năng lực pháp lý, khả năng tài chính, nhân sự, … thì họ cần một thương nhân có năng lực thực tế và kinh nghiệm để ủy thác thực hiện, giúp họ hạn chế rủi ro trong quá trình nhập khẩu. Nhập khẩu ủy thác (hoặc ủy thác nhập khẩu) là hoạt động kinh doanh hình thành giữa một doanh nghiệp trong nước có vốn và ngoại tệ, có nhu cầu nhập khẩu một số loại hàng hóa nhưng không có kinh nghiệm tham gia thị trường nhập khẩu trực tiếp nên ủy thác cho một doanh nghiệp có chức năng nhập khẩu trực tiếp, có kinh nghiệm và uy tín trong giao dịch ngoại thương để nhập hàng hóa theo nhu cầu của mình.
Với hình thức này, bên nhận ủy thác 6 phải tiến hành đàm phán với nước ngoài để làm thủ tục nhập khẩu hàng hóa theo yêu cầu của bên ủy thác và được nhận phí ủy thác.2 Khái niệm hợp đồng nhập khẩu ủy thác Hoạt động nhập khẩu hàng hóa là một hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế nên phải được thực hiện trên cơ sở hợp đồng bằng văn bản (theo quy định tại khoản 2 điều 27 Luật Thương mại năm 2005) hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương. Như các hình thức hợp đồng khác, hợp đồng nhập khẩu ủy thác (hay còn gọi là hợp đồng ủy thác nhập khẩu) phải thể hiện được những nội dung chính của một hợp đồng quy định của pháp luật hiện hành (Luật Thương mại năm 2005 và Bộ luật dân sự năm 2015), trong đó bao gồm chủ thể của hợp đồng và nội dung cam kết của các bên tham gia hợp đồng. Về chủ thể của hợp đồng: Về mặt nguyên tắc, chủ thể khi tham gia HĐNKUT phải có năng lực chủ thể để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng và đảm bảo hợp đồng không bị vô hiệu. Chủ thể của HĐNKUT có thể bao gồm các cá nhân, thương nhân hay các cơ quan nhà nước khác.
Trong đó, các chủ thể này phải đảm bảo thỏa mãn các điều kiện về năng lực chủ thể (đối với cá nhân phải đảm bảo yêu cầu có năng lực hành vi dân sự theo quy định tại Bộ luật dân sự hiện hành). Chủ thể của Hợp đồng nhập khẩu ủy thác (HĐNKUT) là bên ủy thác và bên nhận ủy thác, trong đó: - Bên ủy thác là bên giao cho bên còn lại thực hiện việc nhập khẩu hàng hóa theo yêu cầu của mình. Bên ủy thác có thể là thương nhân hoặc không phải thương nhân. Bên uỷ thác là cá nhân trong các trường hợp nhập khẩu uỷ thác thuốc để sử dụng cho mục đích điều trị bệnh cho cá nhân hoặc trường hợp phục vụ cho các công trình nghiên cứu khoa học.
Trường hợp này cần 7 phải đáp ứng các thủ tục về mặt hành chính khá rườm rà và mất nhiều thời gian nên thông thường họ đều nhập khẩu thông qua các công ty dược phẩm. - Bên nhận ủy thác là bên thực hiện nhập khẩu hàng hóa theo những điều kiện đã thỏa thuận với bên ủy thác và được nhận thù lao ủy thác. Bên nhận ủy thác là thương nhân có ngành nghề kinh doanh phù hợp với mặt hàng được ủy thác nhập khẩu. Về nội dung của hợp đồng: Nội dung của hợp đồng ủy thác nhập khẩu là các điều khoản thỏa thuận giữa Bên ủy thác và Bên nhận ủy thác, thể hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên trong quan hệ ủy thác, theo đó Bên nhận ủy thác có nghĩa vụ thực hiện công việc ủy thác nhập khẩu hàng hóa theo ủy quyền của Bên ủy thác và được hưởng thù lao; Bên ủy thác có nghĩa vụ trả tiền thù lao cho Bên nhận ủy thác.
HĐNKUT có thể khác nhau về nội dung chính nhưng các nội dung chủ yếu thường bao gồm nhưng không giới hạn bởi: - Chủ thể ký hợp đồng: (thông tin về tư cách pháp lý của) Bên ủy thác và Bên nhận ủy thác; - Đối tượng hợp đồng: hàng hóa được ủy thác nhập khẩu (được phép nhập khẩu hợp pháp, hay nói cách khác không bị cấm nhập khẩu); - Thù lao ủy thác; - Thời hạn thực hiện HĐNKUT; - Các biện pháp đảm bảo thực hiện hợp đồng ủy thác; - Trách nhiệm của các bên khi vi phạm hợp đồng; - Phương thức giải quyết tranh chấp; - Các điều kiện thỏa thuận khác: mua bảo hiểm hàng hóa nhập khẩu, phương thức vận chuyển hay giao nhận .3 Đặc điểm, vai trò của hợp đồng nhập khẩu ủy thác Hợp đồng nhập khẩu ủy thác có những đặc điểm cơ bản sau đây: Thứ nhất, về chủ thể: Bên ủy thác có thể là cá nhân hoặc doanh nghiệp, có nhu cầu nhập khẩu hàng hóa bất kỳ (nhưng phải nằm trong phạm vi kinh doanh đã được quy định trong giấy phép kinh doanh của doanh nghiệp, nếu là cá nhân thì hàng hóa nhập khẩu phải thuộc loại không bị cấm nhập khẩu) nhưng thiếu năng lực, kinh nghiệm trong hoạt động xuất nhập khẩu, chấp nhận trả phí ủy thác để yêu cầu bên nhận ủy thác nhập thay mình. Nếu theo quy định của Bộ luật dân sự thì hoạt động này có thể được hiểu là hoạt động Bên nhận ủy thác nhập khẩu hàng hóa theo ủy quyền của Bên ủy thác. Bên nhận ủy thác là doanh nghiệp thực hiện nhập khẩu uỷ thác không phải bỏ vốn, không phải xin hạn ngạch, không phải tìm kiếm thị trường tiêu thụ hàng nhập, giá trị hàng nhập chỉ được tính vào kim ngạch XNK không được tính vào doanh thu. Tuy nhiên, Bên nhận ủy thác phải có kinh nghiệm trong các hoạt động khai báo hải quan, các thương lượng trong nhập khẩu hàng hóa quốc tế để hạn chế tối đa rủi ro cho các bên trong quá trình nhập khẩu theo HĐNKUT.
Tuy là hành vi thương mại trung gian nhưng bên nhận ủy thác trực tiếp ký hợp đồng và thực hiện hợp đồng. Bên nhận ủy thác nhân danh chính mình trong hoạt động thương mại, nghĩa là khi có tranh chấp thì khách hàng sẽ khiếu nại trực tiếp với bên nhận ủy thác, khách hàng không có quyền đòi bồi thường trực tiếp với bên ủy thác. Các thiệt hại nếu có sẽ do bên nhận ủy thác khiếu nại với bên ủy thác. Điều này cũng chính là nguyên nhân tiềm tàng gây ra rủi ro cho Bên nhận ủy thác trong quá trình thực hiện Hợp đồng.
Thứ hai, về khách thể: 9 Đối tượng của hợp đồng nhập khẩu ủy thác chính là hành vi nhập khẩu hàng hóa của bên được ủy thác. Về bản chất, hợp đồng ủy thác nhập khẩu là một hợp đồng thương mại, hay cụ thể hơn là một hợp đồng dịch vụ, là hợp đồng mang tính chất ưng thuận và đền bù. Theo đó các chủ thể ký kết thể hiện ý chí của mình trong hợp đồng và hợp đồng có hiệu lực sau khi đại diện hợp pháp của các bên ký kết trên hợp đồng, có đóng dấu pháp nhân (đối với doanh nghiệp). Hợp đồng ủy thác nhập khẩu thường dẫn chiếu đến một hợp đồng nhập khẩu trực tiếp khác của Bên nhận ủy thác liên quan đến việc nhập khẩu hàng hóa theo HĐNKUT đã ký giữa các bên.
Khi đó, bên nhận uỷ thác sẽ căn cứ vào HĐNKUT với bên uỷ thác ở trong nước để lập một hợp đồng mua bán hàng hoá, vật tư với đối tác nước ngoài, theo những điều khoản, điều kiện mà Bên ủy thác đã yêu cầu và được Bên nhận ủy thác chấp thuận. Hợp đồng nhập khẩu ủy thác có những vai trò cơ bản sau: Thứ nhất, HĐNKUT là biểu hiện ghi nhận sự tồn tại các thỏa thuận mang tính chất pháp lý, ghi nhận các thỏa thuận, các quyền và nghĩa vụ của Bên ủy thác và Bên nhận ủy thác trong quan hệ HĐNKUT. Thứ hai, HĐNKUT thể hiện ý chí tự do giao kết hợp đồng, các bên tự chịu trách nhiệm pháp lý của mình trong quan hệ giao kết hợp đồng. Thứ ba, HĐNKUT là căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi xảy ra tranh chấp hay vi phạm hợp đồng.
Thứ tư, ngoài các vai trò quan trọng kể trên đối với mối quan hệ giữa các bên trong hợp đồng, HĐNKUT còn là một mắc xích của hoạt động thương mại quốc gia. Nếu hoạt động xuất khẩu phát triển sẽ kích thích hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước, tạo nguồn thu ngoại tệ … thì hoạt động nhập khẩu giúp chúng ta tiếp cận các sản phẩm có chất lượng cao, có điều kiện sử dụng triệt để nguồn lực sẵn có, tăng cường trao đổi học hỏi kinh 10 nghiệm cũng như tiếp cận các thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến trên thế giới, thúc đẩy áp dụng các dây chuyền sản xuất tiên tiến, … Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần phải nâng cao trình độ cán bộ nhân viên, tiếp thu kinh nghiệm quản lý, áp dụng công nghệ mới trong khai thác và vận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên sẵn có của doanh nghiệp, góp phần vào công cuộc xây dựng một đất nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nói cách khác, sự tồn tại của hoạt động nhập khẩu ủy thác vừa giúp cho các chủ thể mặc dù chưa có đủ kỹ năng, kinh nghiệm, trình độ để trực tiếp tham gia nhập khẩu hàng hóa vẫn có thể tiếp cận được với thị trường sản phẩm của nước ngoài để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh hoặc tiêu dùng của mình. Nhập khẩu ủy thác, vì thế, là một hoạt động trung gian thương mại góp phần làm cho các quan hệ kinh tế, thương mại xuyên quốc gia được diễn ra thuận lợi hơn.