Pháp Luật Và Thực Tiễn Về Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế Bằng Đường Biển Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu pháp luật và thực tiễn về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển tại việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Diệu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Hà Việt Hưng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế Bằng Đường Biển Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Mục đích, phương pháp và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.6. Kết cấu của đề án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại của hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển
• 1.3. Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển
• 1.3.1. Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thuê tàu chợ
• 1.3.2. Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thuê tàu chuyến
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN VÀ THỰC TIỄN KÝ KẾT, THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG
• 2.1. Quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển
• 2.2. Đối tượng của hợp đồng
• 2.3. Chủ thể của hợp đồng
• 2.4. Nội dung của hợp đồng thuê tàu chuyển trong vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển
• 2.5. Nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển
• 2.6. Giải quyết tranh chấp hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển
• 2.7. Thực tiễn ký kết và thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển tại Việt Nam
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN KHI KÝ KẾT, THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Đánh giá về thuận lợi và khó khăn khi ký kết và thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển tại Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Về Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế Bằng Đường Biển Tại Việt Nam

Pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt động thương mại. Hợp đồng này không chỉ liên quan đến việc vận chuyển hàng hóa mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên tham gia. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật sẽ giúp các doanh nghiệp tránh được rủi ro và tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng.

1.1. Khái Niệm Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế

Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế là thỏa thuận giữa bên vận chuyển và bên gửi hàng. Hợp đồng này quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như các điều kiện vận chuyển hàng hóa qua biên giới.

1.2. Đặc Điểm Của Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế

Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế có những đặc điểm riêng biệt như tính chất quốc tế, sự đa dạng về loại hình hàng hóa và các quy định pháp luật khác nhau giữa các quốc gia. Điều này tạo ra những thách thức trong việc thực hiện hợp đồng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế

Trong quá trình thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế, nhiều vấn đề và thách thức phát sinh. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các quy định pháp luật khác nhau. Ngoài ra, sự biến động của giá cước vận tải cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp.

2.1. Các Vấn Đề Pháp Lý Liên Quan Đến Hợp Đồng

Các vấn đề pháp lý như trách nhiệm của bên vận chuyển, quyền lợi của bên gửi hàng và các quy định về bồi thường thiệt hại thường gây khó khăn cho các bên trong việc thực hiện hợp đồng.

2.2. Thách Thức Từ Thị Trường Quốc Tế

Thị trường quốc tế luôn biến động, ảnh hưởng đến giá cước vận tải và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó, việc nắm bắt thông tin và điều chỉnh hợp đồng kịp thời là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Giải Quyết Tranh Chấp Trong Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa

Giải quyết tranh chấp trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế là một vấn đề quan trọng. Các bên cần có phương pháp rõ ràng để xử lý các tranh chấp phát sinh nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

3.1. Phương Pháp Hòa Giải

Hòa giải là một phương pháp hiệu quả giúp các bên tìm ra giải pháp chung mà không cần phải đưa vụ việc ra tòa án. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả hai bên.

3.2. Trọng Tài Thương Mại

Trọng tài thương mại là một phương pháp giải quyết tranh chấp phổ biến trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế. Các bên có thể thỏa thuận chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế

Việc áp dụng hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế trong thực tiễn tại Việt Nam đã mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả của hợp đồng.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm rõ các quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế, dẫn đến việc thực hiện hợp đồng không hiệu quả.

4.2. Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cải thiện như đào tạo, nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp về pháp luật và quy trình thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế.

V. Kết Luận Về Pháp Luật Về Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa Quốc Tế

Kết luận, pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế tại Việt Nam cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc nghiên cứu và áp dụng các quy định pháp luật sẽ giúp các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn trong lĩnh vực này.

5.1. Tương Lai Của Hợp Đồng Vận Chuyển Hàng Hóa

Tương lai của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế và các quy định pháp luật. Cần có sự đồng bộ giữa các quy định trong nước và quốc tế.

5.2. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật

Đề xuất hoàn thiện pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế cần được thực hiện để bảo vệ quyền lợi của các bên và thúc đẩy sự phát triển của ngành vận tải biển tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược với hơn 3.260 km bờ biển, 114 cửa sông, khoảng 52 vịnh nước sâu tại khu vực miền Trung và hơn 100 vị trí thuận lợi để xây dựng các cảng biển quy mô lớn. Trong cấu trúc thương mại toàn cầu, hơn 80% sản lượng hàng hóa xuất nhập khẩu được vận chuyển thông qua các tuyến đường hàng hải quốc tế. Bám sát định hướng của Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Nghị quyết số 93/NQ-CP năm 2023, việc hoàn thiện khung pháp lý về dịch vụ logistics hàng hải trở thành nhiệm vụ cấp thiết.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề án xuất phát từ những xung đột pháp lý, bất cập thực tiễn khi áp dụng Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 trong mối tương quan với các điều ước quốc tế như Công ước Brussels 1924, Công ước Hamburg 1978 và Công ước Rotterdam 2009. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là làm rõ hệ thống lý luận về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, phân tích thực trạng giao kết, thực hiện hợp đồng tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2024, từ đó nhận diện những rủi ro điển hình để đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật thực định.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ qua việc cung cấp cơ sở luận cứ khoa học nhằm nâng cao tỷ lệ đàm phán thành công hợp đồng mẫu, giảm thiểu tới 40% nguy cơ phát sinh tranh chấp hàng hải xuyên biên giới và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai lý thuyết nền tảng trong tư pháp quốc tế và luật thương mại hàng hải:

1. Lý thuyết về quyền tự do ý chí và tự do hợp đồng (Party Autonomy Theory): Giải thích quyền thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng, cơ quan tài phán và các điều khoản chuyên chở theo tập quán thương mại quốc tế (như Incoterms 2020, quy tắc Hague-Visby).
2. Lý thuyết phân bổ rủi ro và trách nhiệm (Risk Allocation Theory): Cơ sở để xác định nghĩa vụ mẫn cán của người chuyên chở, giới hạn trách nhiệm bồi thường và các trường hợp miễn trách nhiệm trong quá trình vận chuyển.

Năm khái niệm then chốt được phân tích xuyên suốt bao gồm: Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển (Điều 145 Bộ luật Hàng hải năm 2015); Vận đơn đường biển (Bill of Lading); Hợp đồng thuê tàu chợ (Liner Charter); Hợp đồng thuê tàu chuyến (Voyage Charter); và Khả năng đi biển của tàu biển (Seaworthiness).

Phương pháp nghiên cứu

Đề án thu thập nguồn dữ liệu đa tầng từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước (Bộ luật Hàng hải 2015, Bộ luật Dân sự 2015), 4 điều ước quốc tế đa phương tiêu biểu, cùng các tập quán hàng hải quốc tế do Hội đồng Hàng hải Quốc tế và Baltic (BIMCO) phát hành. Cỡ mẫu nghiên cứu thực tiễn bao gồm 45 vụ việc tranh chấp hàng hải điển hình được xét xử tại Tòa án, Trọng tài trong nước và quốc tế, kết hợp khảo sát 8 mẫu hợp đồng vận tải chuẩn mực (như GENCON, SCANCON, POLCOAL-VOY).

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các vụ tranh chấp phát sinh từ vi phạm điều khoản mô tả hàng hóa nguy hiểm, tranh chấp khả năng đi biển và thưởng phạt bốc dỡ trong khung thời gian 2015 - 2024. Đề án kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học (Comparative Law) và phương pháp nghiên cứu tình huống (Case study) nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện rõ sự tương thích giữa luật hàng hải Việt Nam và thông lệ thương mại quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về đối tượng hợp đồng, Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 đã có bước mở rộng tiến bộ tại Điều 145 và Điều 172 khi công nhận súc vật sống và hàng hóa chở trên boong là đối tượng của hợp đồng vận chuyển nếu có thỏa thuận. Quy định này tiệm cận với Công ước Hamburg 1978 và Công ước Rotterdam 2009, khắc phục hạn chế loại trừ hoàn toàn của Công ước Brussels 1924 và Nghị định thư Visby 1968.

Thứ hai, thực tiễn đàm phán hợp đồng mẫu quốc tế còn nhiều bất lợi. Khoảng 85% doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam khi thuê tàu chuyến sử dụng mẫu hợp đồng GENCON nhưng thiếu kinh nghiệm điều chỉnh các điều khoản in sẵn. Điều này dẫn đến tình trạng hơn 90% vụ việc tranh chấp bị chỉ định giải quyết tại Trọng tài London (LMAA) theo luật Anh hoặc Trọng tài New York theo luật Mỹ, khiến chi phí tố tụng chiếm từ 25% đến 40% giá trị lô hàng.

Thứ ba, rủi ro pháp lý nghiêm trọng xuất phát từ việc vi phạm nghĩa vụ cung cấp tàu đủ khả năng đi biển và khai báo sai thông tin hàng hóa. Điển hình là vụ việc tàu Romashka 31 tuổi bị đứt dây neo và đắm tại cảng Bombay làm tổn thất toàn bộ 9.125 tấn bột mì do không đủ điều kiện an toàn vượt biển. Một vụ việc khác là tàu VT 93 chở 200 tấn than gáo dừa bị bốc cháy gây thiệt hại 241 tấn cao su xếp cùng, khiến chủ hàng bị trọng tài buộc bồi thường 200 triệu đồng và mất 8.000 USD tiền cước do dịch sai tên hàng nguy hiểm sang tiếng Anh ("Coconut Shell Carbide" thay vì "Coco Charcoal").

Thứ tư, tranh chấp phức tạp về thời gian làm hàng và thưởng phạt bốc dỡ (laytime/demurrage). Điển hình trong vụ tàu Dias, tranh chấp số tiền phạt bốc dỡ lên tới 338.000 USD so với mức yêu cầu 216.760 USD do bất đồng về việc tính 16 ngày 6 giờ hun sấy hàng khi thời hạn bốc dỡ thỏa thuận đã hết hiệu lực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các vướng mắc bắt nguồn từ khoảng cách giữa các quy định của Bộ luật Hàng hải 2015 với thực tiễn hợp đồng thế hệ mới, cùng với thói quen chấp nhận hợp đồng mẫu mà không đàm phán của doanh nghiệp Việt Nam. Kết quả này củng cố các nhận định trong các công trình nghiên cứu trước đây của các chuyên gia đầu ngành, đồng thời cập nhật thêm bối cảnh biến động cước vận tải biển toàn cầu sau năm 2020.

Về mặt trực quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp thành bảng đối chiếu mức độ tương thích pháp lý giữa luật Việt Nam và 3 công ước quốc tế lớn, kết hợp biểu đồ cơ cấu nguyên nhân tranh chấp hàng hải tại Việt Nam: 42% do vi phạm điều khoản an toàn tàu và bảo quản hàng, 33% do thưởng phạt bốc dỡ, và 25% do sai sót chứng từ, khai báo tên hàng. Việc nhận diện rõ các tỷ lệ này giúp các bên lượng hóa chính xác rủi ro khi soạn thảo hợp đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện Bộ luật Hàng hải Việt Nam: Bộ Giao thông vận tải phối hợp với Bộ Tư pháp tiến hành rà soát, trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hàng hải trước năm 2026. Cần luật hóa chi tiết cơ chế phân định trách nhiệm giữa người vận chuyển theo hợp đồng và người vận chuyển thực tế tại Điều 147, đồng thời bổ sung khung pháp lý cho vận đơn điện tử (e-B/L) nhằm giảm 35% thời gian xử lý chứng từ và phòng ngừa gian lận thương mại.

2. Xây dựng lộ trình gia nhập điều ước quốc tế mới: Các cơ quan quản lý nhà nước cần nghiên cứu tham gia hoặc nội luật hóa có chọn lọc các điều khoản tiến bộ của Công ước Rotterdam 2009 trong giai đoạn 2025 - 2030, nâng mức độ tương thích của pháp luật hàng hải quốc gia với chuẩn mực quốc tế lên trên 90%.

3. Chuẩn hóa bộ hợp đồng mẫu cho doanh nghiệp trong nước: Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) và Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam (VSA) cần ban hành bộ hợp đồng thuê tàu mẫu song ngữ chuẩn hóa. Khuyến khích doanh nghiệp xuất nhập khẩu đàm phán đưa điều khoản lựa chọn Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) làm cơ quan giải quyết tranh chấp, phấn đấu nâng tỷ lệ tranh chấp hàng hải thụ lý tại VIAC lên ít nhất 40% vào năm 2028.

4. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro kỹ thuật: Doanh nghiệp thuê tàu phải thiết lập quy trình thẩm định hồ sơ kỹ thuật tàu biển nghiêm ngặt trước khi ký kết hợp đồng thuê tàu chuyến, khống chế tuổi tàu khai thác dưới 15 đến 20 năm nhằm loại trừ 100% rủi ro do tàu không đủ khả năng đi biển gây ra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Luật: Đề tài cung cấp hệ thống luận cứ chuyên sâu, hơn 35 tài liệu tham khảo giá trị và phương pháp phân tích so sánh luật học chuẩn mực phục vụ giảng dạy các học phần Luật Hàng hải, Luật Thương mại quốc tế.

2. Luật sư, trọng tài viên và chuyên viên tư vấn pháp lý: Luận văn là cẩm nang phân tích 45 vụ việc tranh chấp thực tế, giúp các chuyên gia nắm vững kỹ năng giải quyết xung đột pháp luật, xử lý tranh chấp vận đơn và tính toán thưởng phạt làm hàng.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và chủ hàng: Nắm bắt các nguyên tắc đàm phán hợp đồng mẫu GENCON, nhận diện 4 nhóm rủi ro tiềm ẩn để tránh tổn thất hàng trăm nghìn USD từ các bẫy pháp lý trong hợp đồng thuê tàu chuyến.

4. Các hãng tàu, doanh nghiệp giao nhận và logistics: Tài liệu hướng dẫn chi tiết quy chuẩn xác lập tư cách pháp lý, trách nhiệm bồi thường và các trường hợp miễn trách nhiệm theo quy định tại Điều 147 và Điều 154 Bộ luật Hàng hải năm 2015.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng thuê tàu chợ và hợp đồng thuê tàu chuyến khác nhau căn bản ở điểm nào? Căn cứ Điều 146 Bộ luật Hàng hải 2015, hợp đồng thuê tàu chợ giao kết theo chứng từ vận chuyển, áp dụng cho hàng lẻ không chiếm nguyên tàu, giá cước cố định gồm cả chi phí xếp dỡ. Hợp đồng thuê tàu chuyến yêu cầu giao kết bằng văn bản cho toàn bộ hoặc một phần tàu cụ thể, giá cước và chi phí làm hàng do hai bên tự do đàm phán theo từng chuyến.

Khả năng đi biển của tàu ảnh hưởng thế nào đến trách nhiệm của người vận chuyển? Người vận chuyển có nghĩa vụ mẫn cán chuẩn bị tàu đủ điều kiện an toàn, thuyền bộ và trang thiết bị. Trong vụ việc tàu Romashka 31 tuổi bị đắm làm chìm 9.125 tấn bột mì tại cảng Bombay, việc bố trí tàu không đủ khả năng đi biển đã khiến người chuyên chở mất quyền miễn trách và phải chịu 100% trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Trách nhiệm của người gửi hàng khi khai báo thông tin hàng hóa nguy hiểm được quy định ra sao? Theo Điều 154 và 155 Bộ luật Hàng hải 2015, người gửi phải đóng gói đúng chuẩn và thông báo đặc tính nguy hiểm. Trường hợp tàu VT 93 chở 200 tấn than gáo dừa khai sai tên tiếng Anh gây cháy 241 tấn cao su, chủ hàng đã bị buộc bồi thường 200 triệu đồng và mất 8.000 USD tiền cước do vi phạm nghĩa vụ khai báo.

Nguyên tắc thưởng phạt bốc dỡ hàng hóa được áp dụng như thế nào trong hợp đồng tàu chuyến? Theo Điều 179 Bộ luật Hàng hải 2015, thời gian làm hàng do các bên thỏa thuận. Tranh chấp tàu Dias bị phạt 338.000 USD minh chứng cho nguyên tắc: một khi thời hạn bốc dỡ thỏa thuận đã hết mà việc dỡ hàng chưa hoàn tất, bên thuê tàu vi phạm hợp đồng và không được khấu trừ khoảng thời gian gián đoạn 16 ngày hun sấy tiếp theo.

Doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý gì về điều khoản trọng tài trong các hợp đồng mẫu? Hợp đồng mẫu quốc tế thường mặc định cơ quan tài phán tại London hoặc New York. Doanh nghiệp cần chủ động đàm phán chuyển địa điểm xét xử về Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) áp dụng luật Việt Nam, giúp tiết kiệm từ 30% đến 50% chi phí pháp lý và rút ngắn thời gian xử lý tranh chấp.

Kết luận

• Đề án đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và nguồn luật điều chỉnh hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển tại Việt Nam.
• Đánh giá sâu sắc tính tương thích giữa Bộ luật Hàng hải năm 2015 với các công ước quốc tế quan trọng như Brussels 1924, Hamburg 1978 và Rotterdam 2009.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm rủi ro pháp lý phổ biến trong thực tiễn giao kết hợp đồng mẫu và giải quyết tranh chấp hàng hải.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao kỹ năng đàm phán cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
• Định hướng lộ trình hoàn thiện thể chế hàng hải giai đoạn 2025 - 2030 gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững của quốc gia.

Các doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý cần chủ động áp dụng các khuyến nghị từ đề án để bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp trong hoạt động vận tải biển quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE HOP DONG VẬN CHUYEN HÀNG HÓA QUOC TE BANG DUONG BIEN 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại của hop đồng vận chuyén hang hoá quốc tế bằng đường biển 1. Khái niệm hợp đông vận chuyén hàng hoá quốc tế bằng đường biển Hợp đồng vận chuyên hàng hóa quốc tế bằng đường biển là một loại hợp đồng dân sự, có tính chất quốc tế'". Ngày nay, trong các điều ước quốc tế về hợp đồng dé xét về tinh chất quốc tế của hợp đồng đều dựa trên tiêu chí các bên có trụ sở thương mại ở các nước khác nhau.

Điều 1 của Công ước Viên về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế của Liên Hợp quốc (CISG) quy định: “Công ước này áp dụng cho các hợp đồng mua bản hàng hóa giữa các bên có 2»› trụ sở thương mai tại các quốc gia khác nhau'”°. Vì vậy, có thé thay, việc các bên có “tru sở thương mại tại các quốc gia khác nhau” là tiêu chí dé xác định tính chất quốc tế của hợp đồng, nhằm xác định một hợp đồng có được xem là hợp đồng thương mại quốc tế hay không. Theo Điều 1 Công ước La Haye năm 1964 về mua bán quốc tế các động sản hữu hình (Công ước Liên Hợp quốc về hợp đồng mua bán quốc tế) quy định: “Công ước này áp dung cho các hợp động mua ban hàng hóa giữa các bên có trụ sở thương mai tại các quốc gia khác nhau.” Theo đó, hợp đồng mua bán được xác định là có yếu tô quốc tế khi “giữa các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia khác nhau”. Nếu các bên giao kết không có trụ sở thương mại thì sẽ dựa vào nơi cư trú thường xuyên của họ'Ỷ.

Ngoài ra, một số điều ước quốc tế khác như Công ước 1! Hà Việt Hưng (2022), “Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của người vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015”, Tap chi Công thương, sô 6, thang 4/2022 12 Trung tâm WTO và Hội nhập (Văn kiện Tiếng Việt - bản dịch), Công ước của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua ban quốc té (Công ước viên 1980), https://trangtamwto.vn/chuyen-de/11954-cong-uoc-cua-lien-hop- quoc-ve-hop-dong-mua-ban-quoc-te-cong-uoc-vien-1980, truy cập ngày 09/01/2024 1 Nguyễn Xuân Công (2009), Hop đông Thương mại Quốc tế - Những nội dung doanh nghiệp can quan tâm, https://moj.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=1251, truy cập ngày 09/01/2024. 13 Geneve (1983) về đại diện trong mua bán quốc tế, Công ước La Haye (1986) về luật áp dụng đối với hợp đồng mua bán quốc tế, bộ Nguyên tắc Hợp đồng thương mại quốc tế PICC của UNIDROIT (tại Điều 1) cũng đều dựa trên việc các bên có trụ sở thương mại ở các nước khác nhau dé làm tiêu chí xác định hợp đồng có tinh chất quốc tế '. Về hợp đồng có tính chất quốc tế, pháp luật Việt Nam hiện nay chưa có bất cứ một quy định cụ thé nao. Theo Điều 663 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc bằng đường biển có các tính chất liên quan được quy định, thé hiện va lý giải dưới góc độ tư pháp quốc tế ở các dau hiệu sau: “Thứ nhất, có ít nhất một bên chủ thê ký kết hợp đồng có quốc tịch nước ngoài hay có tru sở ở nước ngoài.

Thứ hai, hợp đồng được ký kết hoặc thực hiện ở nước ngoài; Thứ ba, đối tượng của hợp đồng là hang hóa tôn tại ở nước ngoài; Thứ tư, do đặc thù của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển nên hàng hóa trong hợp đồng được vận chuyên từ các cảng biển của quốc gia hay vùng lãnh thé nay tới các cảng biển của quốc gia hay vùng lãnh thé khác”. Hiện nay, có một số công ước quốc tế dé cập đến khái niệm hợp đồng vận chuyên hàng hóa quốc tế bằng đường biển. Trong đó có thê kế đến Công ước quốc tế thống nhất một số quy tắc pháp luật liên quan đến vận đơn đường biển (Công ước Brussels năm 1924) và Công ước của Liên Hợp quốc về vận chuyên hàng hóa quốc tế bằng đường biên (Công ước Hamburg năm 1978): * Hà Việt Hưng (2020), Bàn về khái niệm hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, https://tapchicongthuong.vn/bai-viet/ban-ve-khai-niem-hop-dong-van-chuyen-hang-hoa-quoc-te-bang-duong- bien-71861.htm, truy cập ngày 09/01/2024. 1ï Hà Việt Hưng (2020), Bàn về khái niệm hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, https://tapchicongthuong.vn/bai-viet/ban-ve-khai-niem-hop-dong-van-chuyen-hang-hoa-quoc-te-bang-duong- bien-71861.htm, truy cập ngày 09/01/2024.

14 Điểm 6 Điều 1 Công ước Hamburg năm 1978 vẻ các định nghĩa quy định khái niệm về hợp đồng vận chuyên bằng đường biển như sau: “Hợp đồng vận chuyển bằng đường biển là bát ki hop động nào mà theo đó người chuyên chớ đảm nhận việc vận chuyển hàng hóa bằng đường biển từ một cảng này đến một cảng khác dé thu tiễn cước. Tuy nhiên, một hợp đồng bao gồm vận chuyển bằng đường biên và bằng phương tiện khác thì hợp động do chỉ được coi là hợp đồng vận chuyển bằng đường biển theo nghĩa trong Công ước này trong chừng mực liên quan đến vận chuyển đường biển "”. Công ước Brussels năm 1924 tại điểm b Điều 1 về việc hiểu và giải nghĩa của từ quy định khái niệm về hợp đồng vận chuyền như sau: “Hợp đẳng vận chuyển chỉ duoc áp dụng dé chỉ những hợp đông vận tải được thé hiện bởi một vận đơn đường biển hoặc một chứng từ sở hữu tương tự, với diéu kiện những chứng từ đó có liên quan tới việc vận chuyển hàng hoá bằng đường biển, nó cũng được sử dụng cho vận đơn hay chứng từ tương tự như đã nói ở trên được phát hành theo hay phụ thuộc vào một hop đồng thuê tàu kê từ thời điểm vận đơn hoặc chứng từ ấy điều chỉnh quan hệ giữa người chuyên chở và người giữ vận đơn! ””. Từ các quy định trên, có thê thay Công ước Hamburg năm 1978 ap dụng cho tat cả các loại hợp đồng vận chuyền hàng hóa bằng đường biển.

Trong khi đó, Công ước Brussels năm 1924 chỉ áp dụng cho hợp đồng vận chuyên hàng hóa bằng đường biển được thể hiện bởi một vận đơn đường biển hoặc một 16 Một số Điều ước đa phương thường được sử dung trong Thương mại quốc tê, https://lamdong. vn/sites/skhdt/m otsodieuuoc/Doc/ThuongMaiQuocTe.pdf?csf=1 &e=69PI176, truy cập ngay 09/01/2024. ¬ 1 Một số Điều ước đa phương thường được sử dụng trong Thương mại quốc tê, https:/lamdong.vn/sites/skhdt/motsodieuuoc/Doc/ThuongMaiQuocTe.pdf2csf=1đ&e=69PI76, truy cập ngày 09/01/2024. 15 chứng từ sở hữu tương tự, với điều kiện những chứng từ đó có liên quan tới việc vận chuyên hang hoá bằng đường biển Š.

Theo pháp luật Việt Nam, khái niệm hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển được quy định tại khoản 1 Điều 145 Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2018): “Hop đồng vận chuyén hàng hóa bằng đường biển là thỏa thuận được giao kết giữa người vận chuyển và người thuê vận chuyển, theo đó người vận chuyên thu giá dịch vụ vận chuyển do người thuê vận chuyển trả và dùng tau biển dé vận chuyén hang hóa từ cảng nhận hàng đến cảng tra hàng”. Theo do, có thé thay, quy định của pháp luật Việt Nam về khái niệm hợp đồng vận chuyển hang hóa bằng đường biển là sự giao kết giữa người vận chuyên và người thuê vận chuyển. Người vận chuyên dùng tàu biên dé vận chuyển hang hóa từ cảng nhận hang đến cảng trả hang và thu giá dịch vụ vận chuyên do người thuê vận chuyên trả. Do đó, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển tại Việt Nam mang tính dịch vụ.

Dịch vụ vận chuyên hang hóa bằng đường biển do người vận chuyên hang hóa cung cấp cho người thuê vận chuyền trên cơ sở một hợp đồng đã được ký kết giữa hai bên. Bộ luật Hang hải Trung Quốc năm 1992 tại Điều 41 quy định: “Hop đồng vận chuyển hang hóa bằng đường biến là hợp đồng theo đó người vận chuyển, được thanh toán tiên cước vận chuyến, cam kết vận chuyền bằng đường biến hang hóa do người gửi hàng ký hợp đồng vận chuyển từ cảng này đến một cảng khác”. Vì vậy, theo quy định của Bộ luật Hang hải Trung Quốc năm 1992, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển được ký kết giữa % Công ước Quốc tế thông nhất một số quy tắc pháp luật liên quan đến vận đơn đường biển, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-thong- Van-tai/Cong-uoc-Quoc-te-thong-nhat-quy-tac-phap-luat- lien-quan-den-van-don-duong-bien-582406.aspx, truy cập ngày 09/01/2024. 1 Nguyên van: “Article 41.

A contract of carriage of goods by sea is a contract under which the carrier, against payment offreight, undertakes to carry by sea the goods contractedfor shipment by the shipper from one port to another”, Maritime Code of the People's Republic of China 1992, http://www.org/cn/legis/cen/laws/mcotproc360/, truy cập ngày 09/01/2024. 16 người vận chuyên và người gửi hàng vả người vận chuyên được thanh toán tiền cước vận chuyên từ người gửi hàng. Hợp đồng vận chuyển hang hóa bằng đường biển 1a sự ký kết, thỏa thuận giữa bên vận chuyển và bên thuê vận chuyển. Bên thuê vận chuyển có trách nhiệm vận chuyền hàng hóa từ cảng gửi hàng đến cảng trả hàng theo như thỏa thuận và được trá tiền cước vận chuyền.

Do đó, từ những nghiên cứu quy định của pháp luật Việt Nam, quy định của Bộ luật Hàng hải Trung Quốc năm 1992 và quy định của một số điều ước quốc tế, ta có thể hiểu khái niệm hợp đồng vận chuyên hang hóa quốc tế bằng đường biển như sau: “Hop đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển được hiểu là sự thỏa thuận giữa bên vận chuyển hàng hóa và bên thuê vận chuyển hàng hóa, theo đó, bên vận chuyển thu phí dich vụ vận chuyển do người thuê vận chuyên trả và dùng tau biển dé vận chuyển hàng hoá từ cảng nhận hàng dén cảng trả hàng nằm ở những quốc gia hay vùng lãnh thé khác nhau”"”. Đặc điểm của hợp động vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển Hợp đồng vận chuyên hàng hóa quốc tế bằng đường biển có các đặc điểm như sau: Thứ nhát, hợp đồng vận chuyên hàng hóa quốc tế bằng đường biển là hop đồng mang tính chất quốc tế. Các bên trong hợp đồng (bên vận chuyển và bên thuê vận chuyển) ký kết hợp đồng vận chuyển hàng hóa qua lãnh thé, biên giới của những quốc gia hay vùng lãnh thổ khác nhau. Hàng hóa được vận chuyên bằng tàu biển (bằng đường hang hải) từ lãnh thé quốc gia này sang lãnh thổ quốc gia khác hoặc từ vùng lãnh thổ nay sang vùng lãnh thô khác.

Bên vận chuyên sẽ được nhận tiền công dịch vụ vận chuyển hàng hóa từ bên thuê vận chuyển, đồng thời có trách nhiệm vận chuyển hàng hóa theo đúng ?° Hà Việt Hưng (2017), Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật Việt Nam, Luận án tiên sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, tr. 17 như cam kết trong hợp đồng.