Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ QUY ĐỊNH HỌC TẬP PHONG CÁCH LÀM VIỆC HỒ CHÍ MINH TRONG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 1. Thực chất học tập phong cách làm việc Hồ Chí Minh trong giảng dạy của giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1. Quan niêm ̣ về phong cách làm việc của Hồ Chí Minh Khái niệm phong cách Khái niệm phong cách được bàn đến từ lâu ở cả phương Đông và phương Tây. Xung quanh vấn đề phong cách có nhiều cách hiểu khác nhau: Theo từ điển bách khoa Viê ̣t Nam “Phong cách là những đă ̣c điểm riêng, đô ̣c đáo, thể hiê ̣n cách thức của từng nhà văn trong viê ̣c sử dụng ngôn ngữ văn học.
Phong cách của cá nhân nhà văn có tác dụng thể hiê ̣n tính tư tưởng và nghê ̣ thuâ ̣t của tác phẩm” [21, tr. Theo Từ điển Tiếng viê ̣t của Viê ̣n Ngôn ngữ học “Phong cách là những lối, những cung cách sinh hoạt, làm viê ̣c, hoạt đô ̣ng, xử sự tạo nên cái riêng của mô ̣t con người, mô ̣t loại người nào đó” [ 51, tr. Hoặc có thể xác định: “Phong cách là vẻ riêng trong lối sống, làm việc của một người, hay hạng người nào đó” [54, tr. Phong cách được thể hiện cụ thể qua vẻ riêng trong lối sống của chủ thể: Phong cách sống, phong cách lãnh đạo, phong cách làm việc, phong cách giao tiếp.
Khi xem xét phong cách của con người phải có cách nhìn toàn diện và biện chứng, phải xem xét trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đa dạng và phong phú mà người đó tham gia. Hồ Chí Minh cũng từng nói: Muốn đánh giá một con người không phải chỉ căn cứ vào người đó nói và viết như thế nào, mà quan trọng là phải xem người đó làm thế nào, không phải làm một việc, quan hệ với một người mà ngược lại với nhiều người và làm nhiều việc khác nhau trong hiện tại và cả trong quá khứ. 14 Hầu hết các quan điểm cho rằng: Phong cách là cách làm việc, ứng xử của mỗi người, là toàn bộ những nét riêng biệt tạo nên đặc trưng của một chủ thể xác định. Trong đó có phong cách riêng theo nghĩa hẹp như phong cách một nghệ sỹ, là những đă ̣c điểm có tính hê ̣ thống về tư tưởng và nghê ̣ thuâ ̣t, những đă ̣c trưng thẩm mỹ ổn định về nô ̣i dung và hình thức thể hiê ̣n, tạo nên những giá trị đô ̣c đáo của mô ̣t nghê ̣ sỹ.
Theo cách hiểu này, phong cách chỉ giới hạn trong giới văn nghê ̣ sĩ thuô ̣c lĩnh vực văn học nghê ̣ thuâ ̣t. Như vậy, từ những cách tiếp cận trên ta có thể đi đến xác định về phong cách là những đă ̣c điểm riêng về lề lối, cách thức, phong thái, phong đô ̣ và phẩm cách ổn định của mô ̣t chủ thể, xác định. Từ việc nghiên cứu về phong cách chung, đi đến phong cách cụ thể của một người, ta có: Phong cách Hồ Chí Minh là biểu hiện cụ thể của phong cách, tạo nên sắc thái riêng của nhân cách, tính bền vững, ổn định trong lối sống của Người; Là một hệ thống chỉnh thể, gắn bó chặt chẽ với nhau, phát triển theo lôgích đi từ suy nghĩ (phong cách tư duy) đến nói, viết (phong cách diễn đạt) và biểu hiện qua phong cách làm việc, phong cách ứng xử, phong cách sinh hoạt hàng ngày. Là một con người, trước hết, phong cách Hồ Chí Minh cũng có những đặc điểm chung của phong cách con người, phong cách của người Việt Nam.
Mỗi con người là một cái riêng, cái đơn nhất trong mối quan hệ với cái chung của cả loài người. Phong cách Hồ Chí Minh, do đó cũng có những đặc điểm riêng biệt, độc đáo. Hồ Chí Minh là một người đã đi đến và sinh sống ở nhiều nơi, hoạt động trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm nhiều cương vị, chức vụ khác nhau nên đặc điểm nổi bật trong phong cách của Người là phong cách luôn đi cùng với những hoạt động hết sức đa dạng và phong phú. Đó là phong cách của một người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, một lãnh tụ thiên tài của Đảng và 15 dân tộc ta, một chiến sĩ lỗi lạc trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.
Phong cách của Người còn là phong cách của một nhà chính trị, một nhà ngoại giao, một trí thức uyên bác… Nhưng bên cạnh đó, chúng ta lại bắt gặp ở Người một phong cách hết sức bình dị, như một người nông dân trên đồng ruộng, một người công nhân trong nhà máy, như một chiến sỹ trên mặt trận, như một ông Ké ở Việt Bắc, như một người cha, người anh trong gia đình. Đây là nét đặc sắc trong phong cách Hồ Chí Minh. Phong cách của Người là sự kết hợp Đông - Tây, nó không chỉ bao hàm cả truyền thống mà cả hiện đại, không chỉ có quá khứ và hiện tại mà còn có cả tương lai. Vì vậy, khi tiếp xúc với Người, dù là người phương Đông hay người phương Tây đều cảm thấy gần gũi.
Phong cách Hồ Chí Minh, dù mang tính cách của người phương Đông, phương Tây, mang tính nhân loại nhưng lại rất Việt Nam - phong cách ấy cũng có những điểm giống với Lênin, Găng - đi, Oa – Sinh - Tơn; một Lênin phương Đông, một Găng - đi, Mác - xít, một Oa – Sinh - Tơn Việt Nam nhưng lại rất Hồ Chí Minh. Phong cách Hồ Chí Minh phản ảnh phẩm chất cao đẹp của người chiến sỹ yêu nước và quốc tế lỗi lạc, mà thủy chung, Người đã cống hiến hết cả cuộc đời cho cách mạng, cho lợi ích giai cấp và nhân dân, tổ quốc và nhân loại. Và chính từ phẩm chất cao đẹp đó, Người đã tự xây cho mình một phong cách làm việc mà Đảng ta hết sức trân trọng và đưa phong cách Hồ chí Minh làm mẫu mực, là ngọn đuốc soi sáng cho các thế hệ noi theo. Hồ Chí Minh đã ra đi nhưng phong cách của Người vẫn là ngọn đuốc sáng và cần được thắp sáng hơn trong mọi hoạt động và hành trang của mỗi con người Việt Nam nói chung, mỗi cán bộ, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nói riêng.
Hệ thống phong cách Hồ Chí Minh là một chỉnh thể, bắt đầu từ suy nghĩ (phong cách tư duy) đến hoạt động thực tiễn (phong cách làm việc, phong cách diễn đạt, phong cách ứng xử), và cuối cùng là sinh hoạt thường ngày (phong cách sinh hoạt). 16 Nét đặc sắc nhất trong phong cách tư duy Hồ Chí Minh là tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo. Độc lập là không lệ thuộc, không bắt chước, không theo đuôi. Tự chủ là sẵn sàng từ bỏ những cái cũ đã qua thực tiễn kiểm nghiệm là sai, những cái cũ lạc hậu, lỗi thời, những cái cũ đã đúng trước kia nhưng nay không còn phù hợp, để tiến tới đề xuất những cái mới có thể trả lời được những câu hỏi mà cuộc sống đang đặt ra.
Cái sáng tạo ở Hồ Chí Minh là cái mới phù hợp với quy luật khách quan của cách mạng Việt Nam, cũng như phù hợp với quy luật phát triển chung của xã hội. Phong cách làm việc của Hồ Chí Minh bao gồm nhiều nội dung rất phong phú, mà nội dung chủ yếu là: tác phong quần chúng; tác phong tập thể - dân chủ; tác phong khoa học. Phong cách diễn đạt Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa cái dân gian, đời thường với cái hàn lâm, bác học, cái cổ điển truyền thống với cái hiện đại, giữa duy tình phương Đông với duy lý phương Tây và nhất quán trong diễn đạt. Đặc trưng cơ bản trong cách nói, cách viết của Hồ Chí Minh là: chân thực, ngắn gọn, rõ ràng, trong sáng, giản dị, dễ hiểu, đi thẳng vào vấn đề, không màu mè, lắt léo, quanh co.
Phong cách ứng xử Hồ Chí Minh thực sự là phong cách ứng xử văn hóa, mà đặc trưng cơ bản là: Đối với nhân dân, bạn bè, đồng chí, anh em thì tự nhiên, bình dị, cởi mở, chân tình, vừa chủ động linh hoạt lại vừa ân cần, tế nhị, bình dị, tự nhiên đến mức hồn nhiên, làm cho bất cứ ai được gặp Người đều thấy không khí chan hòa, ấm cúng, thoải mái, không e ngại, sợ sệt, không cảm thấy sự cách biệt giữa lãnh tụ và quần chúng, giữa vĩ nhân với bình dân. Phong cách sinh hoạt Hồ Chí Minh có nhiều nét đã trở thành huyền thoại không những đối với nhân dân Việt Nam mà còn đối với cả thế giới. Đó là sự giản dị, thanh đạm, thanh cao trong sinh hoạt hằng ngày; đó là cách sống chừng mực, điều độ, ngăn nắp, yêu lao động, rất quý trọng thời gian, chẳng có ham muốn danh lợi riêng cho mình; đó là tình thương yêu con người quyện với tình yêu thiên nhiên tạo nên tinh thần lạc quan của người chiến sĩ, kết hợp chặt chẽ với những rung động say mê của một tâm hồn nghệ sĩ. 17 Cuộc đời Hồ Chí Minh không cần đến bất cứ sự trang sức nào, Người không phải cố ý sống khác đời để mọi người ca ngợi mà cảnh sống của Người là xuất phát từ một triết lý nhân sinh là lấy khiêm tốn, giản dị làm nền; lấy chừng mực đức độ làm chuẩn; lấy trong sạch thanh cao làm vui; lấy gắn bó con người, thiên nhiên làm niềm say mê vô tận.
Vì vậy, mà phong cách Hồ Chí Minh đã trở thành bất tử trong lòng dân tộc, mãi mãi là tấm gương cho mọi người phấn đấu học tập và làm theo. Ở phong cách Người chúng ta cần học tập rất nhiều, nhưng ở đây tôi muốn nhấn mạnh đến phong cách làm việc Hồ Chí Minh, một phong cách làm việc cho mọi công việc được thông suốt, được mọi người kính nể, yêu quý và tôn trọng. Phong cách làm việc Hồ Chí Minh là tập hợp những tác phong của Người trong hoạt động công việc hàng ngày, trong hoạt động cách mạng, trong mối quan hệ với những người xung quanh. Tất cả những tác phong ấy tạo nên phong cách làm việc đặc trưng của Hồ Chí Minh.
Khi nghiên cứu bất cứ một nội dung nào trong hệ thống phong cách của Người ta đều thấy toát lên tinh thần nhân văn cao cả và sự sâu sắc trong thực tiễn cuộc sống, đặc biệt phong cách làm việc của Người đã để lại những giá trị to lớn cho mỗi cán bộ đảng viên và thế hệ giảng viên hôm nay.