Phần mở đầu, Tài liệu tham kháo và Phụ lục, khóa luận gồm ba Chương như sau: CHUONG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VE TO CHỨC HOẠT DONG TRAI NGHIEM STEM TRONG DẠY HỌC VAT LÍ NHAM BOI DUONG NANG LUC DINH HUONG NGHE NGHIEP CUA HQC SINH TRUNG HOC PHO THONG CHUONG 2. TO CHUC HOAT DONG TRAI NGHIEM STEM TRONG DAY HỌC MACH NOI DUNG "DONG LỰC HỌC" - VAT LÍ 10 CHƯƠNG 3. THỰC NGHIEM SƯ PHAM CHUONG 1.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VE TO CHỨC HOAT ĐỘNG TRAI NGHIEM STEM TRONG DAY HỌC VAT LÍ NHAM BOI DUONG NANG LỰC ĐỊNH HƯỚNG NGHE NGHIỆP CUA HỌC SINH TRUNG HOC PHO THONG 1. Hoạt động trai nghiệm STEM trong day học Vật li ở trường Trung học phổ thông 1. Giáo duc STEM ở trưởng Trung học pho thông STEM là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Ki thuậU va Mathematics (Toán học), thường được sử dụng khi bàn đến các chính sách phát trién về Khoa học, Công nghệ. Kĩ thuật và Toán học của mỗi quốc gia.
Hiện nay, thuật ngữ STEM được dùng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau. phô biến là ngữ cảnh giáo đục và ngữ cảnh nghé nghiệp: - Trong ngữ cảnh giáo dục, STEM muốn nhắn mạnh đến sự quan tâm đến giáo dục đối với các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học. Quan tâm đến việc day học tích hợp các môn học trên gắn với thực tiễn dé nâng cao năng lực người học; - Trong ngữ cảnh nghé nghiệp. STEM được hiéu là nghề nghiệp thuộc các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học, ví dụ như nhóm ngành về y sinh, kĩ thuật, điện tử.
Trong phạm ví khóa luận, giáo dục STEM được sử dụng theo mô ta trong Chương trình GDPT 2018 như sau: “Gido duc STEM là mô hình giáo dục dựa trên cách tiếp cận liên môn, giúp học sinh áp dung các kiến thức khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học vào giải quyết một số vấn dé thực tien trong bối cảnh cụ thể” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 201§a). Công văn số 3089 ngày 14/8/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hướng dẫn triển khai giáo dục STEM trong giáo dục trung học với 3 hình thức: - Day học các môn khoa học theo bài học STEM: Day là bình thức tổ chức giáo dục STEM chủ yếu trong nha trường trung học. Theo hình thức nảy, các bài học STEM được triển khai ngay trong quá trình day học các môn học theo hướng tiếp cận tích hợp nội môn hoặc liên môn. Do đó, không làm phát sinh thêm thời gian học tập: - Tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM: Trong hoạt động trải nghiệm STEM, học sinh được khám phá các thí nghiệm, ứng dụng khoa học, kĩ thuật trong thực tiễn đời sống.
Qua đó, nhận biết được ý nghĩa của khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học đối với đời sông con người, nâng cao hứng thú học tập các môn học STEM. Đây cũng là cách thức dé thu hút sự quan tâm của xã hội tới giáo dục STEM. Đề tổ chức thành công các hoạt động trai nghiệm STEM, cần có sự tham gia, hợp tác của các bên liên quan như trường trung hoc, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, các trường đại học, doanh nghiệp. Trải nghiệm STEM tô chức thông qua sự hợp tác giữa trường trung học với các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
Theo cách này, sẽ kết hợp được thực tiễn pho thông với ưu thé về cơ sở vật chất của giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Các trường trung học có thẻ triển khai giáo đục STEM thông qua hình thức câu lạc bộ, học sinh tự nguyện lựa chọn tham gia dựa theo sở thích, năng khiếu của bản thân. Tham gia câu lạc bộ STEM, học sinh được học tập nâng cao trình độ, trién khai các dự án nghiên cứu, tìm hiéu các ngành nghé thuộc lĩnh vực STEM; - Tô chức hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật: Hoạt động này không mang tính phô biến mà chi dành cho những học sinh có năng lực, sở thích và hứng thú với các hoạt động tìm tòi, khám phá khoa học, kĩ thuật giải quyết các vẫn đề thực tiễn. Các học sinh có năng khiếu được phát hiện thông qua quá trình tô chức các bài học va HĐTN STEM.
Hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật có thê được thực hiện dưới dang một đẻ tai/dy án nghiên cứu của cá nhân hoặc nhóm học sinh dưới sự đưới dan của giáo viên. Các đơn vị có thé tô chức định ki các ngày hội STEM hoặc cuộc thi khoa hoc, kĩ thuật dé đánh giá, biểu dương các dé tài/dự án có thành tích tốt (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020). Hoạt động trải nghiệm STEM ở trường Trung học pho thông Theo từ điển Tiếng Việt, tác giả Hoàng Phê định nghĩa: “Trai nghiệm được hiểu là những gì con người đã từng kinh qua thực tế, từng biết, từng chịu” (Hoàng Phê, 2021). Chương trình GDPT - HDTN và HDTN, hướng nghiệp: “HPTN, hướng nghiệp là hoạt động giáo duc do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dan thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có va huy động tổng hợp kién thức, kĩ năng của các môn học khác nhau để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những van dé của thực tiền đời sóng nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyên hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, kĩ năng mới góp phan phát huy tiêm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sông, môi trường và nghệ nghiệp tương lai” (Bộ Giáo dục và Đào tao, 2018b).
Trong phạm vi khóa luận, chúng tôi giữ nguyên tinh thần định nghĩa về HĐTN của Bộ Giáo đục và Dao tạo. Trong Chương trình GDPT tông thê ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT- BGDDT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đảo tạo có đề cập về giáo dục hướng nghiệp: Giáo dục hướng nghiệp có ý nghĩa quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu giáo duc toàn điện va phân luéng học sinh sau THCS và sau THPT. Thông qua các hoạt động của nhà trường, gia đình và xã hội, giáo dục hướng nghiệp trang bị kiến thức, hình thành và phát triển năng lực ĐHNN cho học sinh, giúp học sinh tự lực lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực. tinh cách, hoàn cảnh gia đình.
nhu cầu của bản thân và xã hội (Bộ Giáo duc và Dao tạo, 2018a). Chương trình GDPT 2018 tạo nhiều cơ hội dé DHNN cho học sinh, cụ thé là có môn HDTN, hướng nghiệp cùng với nội dung giáo dục của địa phương. Tuy nhiên, HĐTN, hướng nghiệp là chưa đủ đẻ trải nghiệm, hình thành và phát triển năng lực nghề nghiệp của học sinh. Việc DHNN cần thực hiện xuyên suốt trong các môn học, trong đó Vật lí là môn học có nhiều cơ hội đẻ phát triển.
Từ những đòi hỏi của giáo dục hướng nghiệp vả những ưu thể của HĐTN STEM. việc hướng nghiệp của học sinh THPT thông qua HĐTN STEM là can thiết. Hướng nghiệp cho học sinh Trung học phổ thông thông qua mô hình giáo dục STEM Như đã đề cập ở phần trước, hướng nghiệp hay DHNN có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng trong việc hình thành va phát triển năng lực ĐHNN cho học sinh. Việc cần làm trước tiên là đưa ra khái niệm năng lực DHNN cũng như xác định các thành phan, cau trúc của nó.
Nang lực định hướng nghệ nghiệp của học sinh Trung học phổ thông Khái niệm “năng lực” là phạm trù được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu và tiếp cận. Sau khi tham khảo khái niệm “năng lực” trong Chương trình GDPT tông thé, với đối tượng học sinh, trong phạm vi khóa luận, có thé hiệu: “Năng lực của học sinh là thuộc tính cá nhan được hình thành, phát triển nhờ to chất sẵn có và quả trình học tập, rèn luyện. cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cả nhân khác nh hứng thú, niềm tin, ý chí,. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muon trong những điều kiện cụ thể” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 201§a).
ĐHNN là quá trình hoạt động, học tập giúp học sinh nhận thức về các ngành nghề khác nhau. khám phá các lựa chọn nghề nghiệp và xác định con đường giáo dục để đạt được mục tiêu của bản thân (California CTE Standards and Framework Advisory Group, 2007). Như vậy, có thé hiểu: “Măng lực DHNN là kha năng xác định và lựa chọn nghề nghiệp tương lai phù hợp với ban thân, dựa trên cơ sở hiểu biết về nghệ nghiệp thông qua nhận thức, trải nghiệm nghề, đánh giá được năng lực, hứng thú của bản thân và nhu cau nhân lực của thị trưởng lao động. ” học sinh Trung học pho thông Ở day, chúng tôi đề xuất một số con đường dé phát trién năng lực DHNN của học sinh THPT: - Đưa học sinh vào tiền trình tìm hiểu các ngảnh nghề thông qua các trang web ở các trường dai học, khai thác internet và các phương tiện thông tin đại chúng vẻ nhu cầu thị trường lao động ở hiện tại và tương lai, tìm hiểu về mức thu nhập, an toàn lao động liên quan đến ngành nghé, xu hướng ngành nghé, cơ sở dao tạo ngành nghề ở Việt Nam, trong khu vực và trên thế giới; 10 - Tạo cơ hội cho học sinh van dụng kiến thức đã hoc ở trường vào thực tiễn trong ngành nghề dé khám phá một phần.
hoặc một số công đoạn, thao tác liên quan đến nghề nghiệp; - Đưa học sinh vao tiến trình dé xuất giải pháp, thiết kế bản vẽ, chế tạo sản phẩm liên quan đến ngành nghề thông qua HĐTN hướng nghiệp STEM; - Tạo cơ hội đề học sinh được trải nghiệm, tham quan tại một số cơ sở san xuất kinh doanh địa phương có liên quan đến ngành nghé; - Té chức cho học sinh báo cáo sản phẩm, bảy tỏ quan điểm vẻ giá trị của nghề nghiệp, ngành nghề truyền thống gia đình, đánh giá sự phù hợp/không phủ hợp của nganh nghề đối với bản thân và đưa ra quyết định lựa chọn bèn vững. Cau trúc năng lực định hướng nghệ "nghiệp của học sinh Trung học pho thông Sau khi tham khảo một số bai báo của các tác giá nghiên cứu về năng lực ĐHNN cùng với biéu hiện năng lực DHNN của học sinh THPT trong Chương trình GDPT - HDTN và HĐTN, hướng nghiệp ban hành kèm Thông tư số 32/2018/TT- BGDDT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Dao tạo.