Chương 1: Cơ sở lý thuyết về logistics ngược trong chuỗi cung ứng Chương 2: Thực trạng hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng nhựa tại Việt Nam Chương 3: Giải pháp cho hoạt động logistics ngược trong chuỗi cung ứng nhựa tại Việt Nam 4 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LOGISTICS NGƯỢC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG 1. Chuỗi cung ứng 1. Khái niệm Chuỗi cung ứng đã xuất hiện từ rất lâu và được rất nhiều tác giả định nghĩa dựa vào các hướng tiếp cận khác nhau. − “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên liệu, chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm, thành phẩm và phân phối chúng đến với khách hàng” [12,tr.58] − “Chuỗi cung ứng là sự liên kết giữa các doanh nghiệp nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ ra thị trường.36] − “Chuỗi cung ứng là mạng lưới của những tổ chức liên quan đến những mối liên lết các dòng chảy ngược và xuôi theo những tiến trình và những hành động khác nhau nhằm tạo ra giá trị trong từng sản phẩm và dịch vụ khách hàng.12] Những khái niệm trên cho thấy chuỗi cung ứng là sự liên kết giữa các công ty ở các giai đoạn từ cung ứng nguyên vật liệu đầu vào cho đến chế biến, đóng gói và cung cấp sản phẩm đến tay người tiêu dùng nhằm đạt được hai mục tiêu cơ bản là hiệu quả và hiệu suất cho toàn hệ thống trên cơ sở tận dụng được lợi thế của từng tổ chức nhằm chuyển từ tối ưu hóa một phần sang tối ưu hóa tổng thể toàn chuỗi.
− Bên cạnh đó, chuỗi cung còn được định nghĩa là: “Chuỗi cung ứng là tập hơp của các thực thể liên quan trực tiếp đến dòng chảy xuôi và ngược của sản phẩm, dịch vụ, tài chính và thông tin từ đầu nguồn đến khách hàng. Khái niệm này đã đề cập một cách rất cụ thể đến cả dòng vận động ngược chiều của sản phẩm, dịch vụ, thông tin và tài chính trong chuỗi cung ứng. Khái niệm trên đã đưa logistics ngược vào định nghĩa chuỗi cung ứng, khẳng định logistics ngược là một phần trong quá trình vận hành chuỗi cung ứng. Vai trò của chuỗi cung ứng Quá trình toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đang làm cho vai trò của chuỗi cung ứng đang ngày càng tăng lên.
Dựa trên những định nghĩa đã đưa ra về chuỗi cung ứng, các doanh nghiệp sẽ đạt được rất nhiều lợi ích nếu họ biết thiết kế chuỗi cung ứng một cách hiệu quả và tận dụng tối ưu vai trò của chuỗi cung ứng. Chuỗi cung ứng có những vai trò sau: Thư viện ĐH Thăng Long 5 + Rút ngắn trung gian, tiết kiệm thời gian: Khả năng phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên, quản lý thông tin tốt và sự hỗ trợ của nhà cung cấp dịch vụ logistics chuyên nghiệp, chuỗi cung ứng giúp di chuyển hàng hóa trực tiếp đến cửa hàng không cần thông qua trung tâm phân phối mà vẫn gia tăng được giá trị hàng hóa trong suốt quá trình vận chuyển nhờ vào sự linh hoạt trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp sẽ đạt được lợi thế về tốc độ và nhanh chóng đưa sản phẩm ra thị trường, giảm thiểu thời gian chờ. + Tạo sự chính xác, minh bạch: Tính chính xác trong chuỗi cung ứng được tạo ra nhờ vào việc các thành viên đầu tư xây dựng tính minh bạch, ứng dụng công nghệ hiện đại trong truyền thông và quản lý.
Xét theo phạm vi, quy mô nhu cầu thị trường và theo thời điểm thì tính chính xác sẽ được thực hiện nhờ phương pháp hoạch định thông minh và thực thi một cách có nguyên tắc các hoạt động trong chuỗi cung ứng. Chuỗi cung ứng có tính chính xác cao sẽ hạn chế hoạt động logistics ngược không cần gây lãng phí nguồn lực. + Tăng tính linh hoạt: Nhờ khả năng biến đổi nhanh nhạy với thị trường chuỗi cung ứng còn tạo ra sự linh hoạt. Chẳng hạn như, sự linh hoạt trong vận chuyển có thể đạt được thông qua việc xây dựng mạng lưới đa phương thức toàn cầu cho phép vận chuyển và tìm nguồn hàng nhanh chóng.
Phương thức sản xuất tinh gọn và quản lý tồn kho bởi nhà cung cấp giúp giảm rủi ro do thiếu hàng hóa trong khi vẫn duy trì lượng hàng hóa dự trữ ở mức thấp nhất, từ đó tối ưu hóa mạng lưới vận chuyển và phân phối. + Tối ưu chi phí: Với khả năng kết nối, xử lý và phối hợp hiệu quả các dòng cung ứng hàng hóa, giảm thời gian hàng hóa nằm trong hệ thống dự trữ và phân phối, giao hàng chính xác và năng lực thích ứng cao với nhu cầu của chuỗi cho phép các thành viên trong chuỗi cung ứng tạo ra những khoản lợi nhuận lớn hơn so với các chi phí bỏ ra. Cốt lõi của một chuỗi cung ứng hoạt động hiệu quả là làm sao tối ưu chi phí cho các thành viên và chi phí chỉ có thể đạt được mức tối ưu nếu doanh nghiệp có thể tối ưu những lợi thế trên. Như vậy, vai trò của chuỗi cung ứng là thoả mãn tốt hơn yêu cầu của khách hàng, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Các doanh nghiệp cần tận dụng tối ưu các vai trò của chuỗi cung ứng để tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp mình. Mô hình chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng dù đơn giản hay phức tạp đều gồm ba dòng chảy cơ bản xuyên suốt toàn bộ chuỗi đó là: dòng vật chất, dòng thông tin và dòng tài chính 6 Hình 1. Cấu trúc dòng trong chuỗi cung ứng (Nguồn: Sách Logistics và quản lý chuỗi cung ứng, 2005, FT Publishing International) − Dòng vật chất: Là dòng lưu thông và chuyển hóa về mặt vật chất, bắt đầu từ việc vận chuyển nguyên liệu thô từ nhà cung cấp đầu tiên chuyển đến doanh nghiệp sản xuất để tạo ra sản phẩm và phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng. Đây là dòng tốn kém nhất về mặt chi phí và thời gian.
Sự vận hành thiếu chính xác của dòng vật chất là một trong những nguyên nhân cơ bản làm phát sinh các hoạt động logistics ngược. Do đó, dòng vật chất cần được tính toán tối ưu để giảm thiểu rủi ro, tránh lãng phí làm phát sinh chi phí gây ảnh hưởng đến nguồn cung và gián tiếp làm cho giá thành sản phẩm tăng cao. − Dòng thông tin: Trong chuỗi cung ứng, dòng thông tin là dòng đi trước về mặt thời gian, xuyên suốt mọi quá trình của chuỗi cung ứng. Dòng thông tin giúp kết nối dòng vật chất và liên kết hoạt động giữa các thành viên.
Dòng thông tin luôn có tính hai chiều: (1) Dòng đặt hàng bắt đầu từ phía khách hàng, mang thông tin thị trường, thông tin về yêu cầu của khách hàng và những ý kiến phản hồi của họ sau khi sử dụng sản phẩm. (2) Dòng phản hồi bắt đầu từ phía các nhà cung cấp, phản ánh tình hình hoạt động của thị trường cung ứng, được xử lý rất kỹ trước khi chuyển tới khách hàng. Sự hoạt động hiệu quả của dòng thông tin phản hồi sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, cải thiện dịch vụ chăm sóc khách hàng và giảm thiểu gánh nặng của các bên liên quan. Cùng với đó, dòng thông tin hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp có được những thông tin hữu ích và lập kế hoạch phù hợp cho các hoạt động kinh doanh tiếp theo của doanh nghiệp.
− Dòng tài chính: Là các khoản thanh toán cho hàng hóa, dịch vụ giữa khách hàng với nhà cung cấp. Dòng tài chính được đưa vào chuỗi bởi duy nhất người tiêu dùng khi họ đã nhận được sản phẩm, dịch vụ hoặc đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Tuy nhiên, dòng tài chính trong logistics ngược sẽ phức tạp hơn do khó phân định trách nhiệm vật chất giữa các bên đối với sản phẩm phải thu hồi. Thư viện ĐH Thăng Long 7 Các dòng trên chính là các hoạt động kinh doanh cơ bản được thực hiện liên tục giữa các thành viên để hỗ trợ cho các giao dịch mua bán trong chuỗi cung ứng.
Các thành viên phối hợp chặt chẽ với nhau và hoạt động hiệu quả sẽ tạo ra một chuỗi cung ứng thông suốt, không bị đứt gãy. − Các thành viên trong chuỗi cung ứng: Một chuỗi cung ứng đầy đủ bao gồm: Nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và khách hàng. Trong chuỗi cung ứng, mỗi thành viên sẽ có nhiệm vụ khác nhau nhằm đảm bảo sản phẩm có mặt trên thị trường và được cung cấp đến tay khách hàng bằng cách tạo sự liên kết và hợp tác giữa các thành viên từ nhà cung cấp đến nhà bán lẻ nhằm tạo và đảm bảo lợi thế cạnh tranh cho toàn chuỗi. + Nhà cung cấp: Nhà cung cấp là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng của mỗi doanh nghiệp, họ cung cấp nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất, hoạt động có ảnh hưởng đến chất lượng, giá cả sản phẩm đầu ra.
Nhà cung cấp ảnh hưởng đến quyết định ra sản phẩm, giúp các công ty khai thác tốt sản phẩm của mình. + Nhà sản xuất: Sản xuất là giai đoạn quan trọng nhất của chuỗi cung ứng, là hoạt động chủ yếu trong các hoạt động kinh tế của con người. Đó là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thương mại. + Nhà phân phối: Có hai hình thức phân phối • Hình thức phân phối truyền thống: Với hình thức phân phối truyền thống, sản phẩm sau khi hoàn thiện sẽ được phân phối đến nhà phân phối, các siêu thị bán lẻ, nhà bán lẻ rồi đến tay người tiêu dùng.
• Hình thức phân phối hiện đại: Trung gian phân phối hoặc mở ra hệ thống siêu thị để phân phối đúng sản phẩm của chính mình. + Nhà bán lẻ: Là nơi trực tiếp cung cấp sản phẩm cho khách hàng tại một địa điểm, biết được chính xác sản phẩm mà khách hàng cần, tiếp cận với khách hàng nhanh nhất đồng thời có mỗi quan hệ gần gũi với các nhà cung cấp. + Khách hàng/ người tiêu dùng: Có thể nói khách hàng là yếu tố sống – còn của doanh nghiệp, doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển bền vững cần phải có khách hàng. Doanh nghiệp cần duy trì, phát triển khách hàng và tìm mọi cách phải đáp ứng, thỏa mãn được yêu cầu của khách hàng.
Logistics ngược 1.